ഗരുഡപുരാണമ്

നിദാനം പൂര്വരൂപാണി രൂപാണ്യുപശയസ്തഥാ । സംപ്രാപ്തിശ്ചൈതി വിജ്ഞാനം രോഗാണാം പഞ്ചധാ സ്മൃതമ് ॥ ൧,൧൪൬.

രോഗങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് അഞ്ചുവിധമാണ്: കാരണം, മുൻലക്ഷണങ്ങൾ, ലക്ഷണങ്ങൾ, ശമനം, രോഗത്തിന്റെ പുരോഗതി.

നിമിത്തഹേത്വായതനപ്രത്യയോത്ഥാനകാരണൈഃ । നിദാനമാഹുഃ പര്യായൈഃ പ്രാഗ്രൂപം യേന ലക്ഷ്യതേ ॥ ൧,൧൪൬.

കാരണത്തിന് നിർദ്ദേശം, കാരണം, സ്ഥലം, അവസ്ഥ, ഉദ്ഭവം എന്നിങ്ങനെയുള്ള പേരുകൾ ഉണ്ട്; മുൻലക്ഷണം എന്നത് രോഗം വരാനിരിക്കുന്നതെന്ന് മുൻകൂട്ടി തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കുന്നതാണു.

ഉത്പിത്സുരാമയോ ദോഷവിശേഷേണാനധിഷ്ഠിതഃ । ലിങ്ഗമവ്യക്തമല്പത്വാദ്വ്യാധീനാം തദ്യഥായഥമ് ॥ ൧,൧൪൬.

രോഗം ഉടൻ വരാനിരിക്കുമ്പോൾ, ദോഷം പൂർണ്ണമായി ബാധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ, അതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ വ്യക്തമായതല്ല, വളരെ ചെറുതും അന്യോന്യവുമാണ്; ഓരോ രോഗത്തിനും അതനുസരിച്ച് വ്യത്യാസം കാണും.

തദേവ വ്യക്തതാം യാതം രൂപമിത്യഭിധീയതേ । സംസ്ഥാനാം വ്യഞ്ജനം ലിങ്ഗം ലക്ഷണം ചിഹ്നമാകൃതിഃ ॥ ൧,൧൪൬.

അവയെ തന്നെ വ്യക്തമായി കാണുമ്പോൾ അതിനെ ലക്ഷണം എന്നു വിളിക്കുന്നു; രൂപം, സൂചന, അടയാളം, ചിഹ്നം, ഭാവം — ഇതെല്ലാം അതിന്റെ പേരുകളാണ്.

ഹേതുവ്യാധിവിപര്യസ്തവിപര്യസ്താര്ഥകാരിണാമ് । ഔഷധാന്നവിഹാരാണാമുപയോഗം സുഖാവഹമ് ॥ ൧,൧൪൬.

രോഗത്തിന്റെയും കാരണത്തിന്റെയും വിരുദ്ധമായി മരുന്നും ഭക്ഷണവും ജീവിതക്രമവും ശരിയായി ഉപയോഗിച്ചാൽ ആശ്വാസവും സുഖവും ലഭിക്കും.

വിദ്യാദുപശയം വ്യാധേഃ സ ഹി സാത്മ്യമിതി സ്മൃതഃ । വിപരീതോഽനുപശയോ വ്യാധ്യസാത്മ്യേതിസംജ്ഞിതഃ ॥ ൧,൧൪൬.

രോഗശമനം ലഭിക്കുന്നത് 'സാത്മ്യം' എന്നു അറിയണം; അതിന് വിപരീതമായി രോഗം കൂടുന്നതിനെ 'അസാത്മ്യം' എന്നു പറയുന്നു.

യഥാ ദുഷ്ടേന ദോഷേണ യഥാ ചാനുവിസര്പതാ । നിര്വൃത്തിരാമയസ്യാസൌ സംപ്രാപ്തിരഭിധീയതേ ॥ ൧,൧൪൬.

ദോഷം ദോഷിതമാകുമ്പോഴും അതിന്റെ വ്യാപനം നടക്കുമ്പോഴും രോഗം പൂർണ്ണമായി പ്രകടമാകുന്ന പ്രക്രിയയെയാണ് രോഗത്തിന്റെ പുരോഗതി എന്നു പറയുന്നു.

സംഖ്യാവികല്പപ്രാധാന്യബലകാലവിശേഷതഃ । സാ ഭിദ്യതേ യഥാത്രൈവ വക്ഷ്യന്തേഽഷ്ടൌ ജ്വരാ ഇതി ॥ ൧,൧൪൬.

രോഗത്തിന്റെ പുരോഗതി സംഖ്യ, വ്യത്യാസം, പ്രധാന്യം, ശക്തി, കാലം തുടങ്ങിയ പ്രത്യേകതകളാൽ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു; ഉദാഹരണത്തിന് എട്ടു തരത്തിലുള്ള ജ്വരം എന്നതുപോലെ.

ദോഷാണാം സമവേതാനാം വികല്പോശാംശകല്പനാ । സ്വാതന്ത്ര്യപാരതന്ത്ര്യാഭ്യാം വ്യാധേഃ പ്രാധാന്യമാദിശേത് ॥ ൧,൧൪൬.

ദോഷങ്ങളുടെ വ്യത്യാസം, അവയുടെ കൂട്ടങ്ങൾ, അവയുടെ ഭാഗങ്ങളുടെ കണക്കുകൂട്ടൽ, സ്വാതന്ത്ര്യം അല്ലെങ്കിൽ ആശ്രയം — ഇതൊക്കെയാണ് രോഗത്തിന്റെ പ്രധാന്യം നിർണ്ണയിക്കുന്നത്.

ഹേത്വാദികാര്ത്സ്ന്യാവയവൈര്ബലാബലവിശേഷഷണമ് । നക്തന്ദിനാര്ധഭുക്താംശൈര്വ്യാധികാലോ യഥാമലമ് ॥ ൧,൧൪൬.

കാരണങ്ങളുടെയും മറ്റ് ഘടകങ്ങളുടെയും പൂർണ്ണതയോ അർദ്ധതയോ, ശക്തി-ദൗർബല്യത്തിന്റെ വ്യത്യാസം, പകലോ രാത്രിയോ ഭക്ഷണശേഷമോ എന്നിങ്ങനെയുള്ള സമയങ്ങളാൽ രോഗത്തിന്റെ കാലം നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു.

ഇതി പ്രോക്തോ നിദാനാര്ഥഃ സ വ്യാസേനോപദേക്ഷ്യതേ । സര്വേഷാമേവ രോഗാണാം നിദാനം കുപിതാ മലാഃ ॥ ൧,൧൪൬.

ഇങ്ങനെ കാരണത്തിന്റെ അർത്ഥം വിശദീകരിച്ചു; വ്യാസൻ ഇതിൽ കൂടുതൽ പഠിപ്പിക്കും. എല്ലാ രോഗങ്ങളുടെയും കാരണം ദോഷങ്ങൾ കൂടുന്നതാണ്.

തത്പ്രകോപസ്യ തു പ്രോക്തം വിവിധാഹിതസേവനമ് । അഹിതസ്ത്രിവിധോ യോഗസ്ത്രയാണാം പ്രാഗുദാഹൃതഃ ॥ ൧,൧൪൬.

ദോഷങ്ങൾ കൂടാൻ കാരണമാകുന്ന പലതരം അനുപയോഗങ്ങൾ മുമ്പ് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; ആ മൂന്നു ദോഷങ്ങളുടെ മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള അനുപയോഗം മുൻപേ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

തിക്തോഷണകഷായാമ്ലരൂക്ഷാപ്രമിതയോജനൈഃ । ധാവനോദീരണനിശാജാഗരാത്യുച്ചഭാഷണൈഃ ॥ ൧,൧൪൬.

കഠിനം, ഉണക്കം, കഷായം, പുളി, ഉണക്കം, കുറവായ ഭക്ഷണം എന്നിവ അതികമായി കഴിക്കുമ്പോഴും, ഓടൽ, ആവേശം, രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങാതിരിക്കുക, അതിയായി സംസാരിക്കുക എന്നിവയാൽ,

ക്രിയാഭിയോഗബീശോകചിന്താവ്യായാമമൈഥുനൈഃ । ഗ്രീഷ്മാഹോരാത്രഭുക്ത്യന്തേ പ്രകുപ്യതി സമീരണഃ ॥ ൧,൧൪൬.

അധികം പ്രവർത്തനം, ഭയം, ദുഃഖം, ചിന്ത, വ്യായാമം, ലൈംഗികത എന്നിവയാൽ, വേനലിന്റെ പകൽ-രാത്രി അവസാനം ഭക്ഷണം കഴിക്കുമ്പോഴും, വായു ദോഷം കൂടുന്നു.

പിത്തം കട്വാലതീക്ഷ്ണോഷ്ണകടുക്രോധവിദാഹിഭിഃ । ശരന്മധ്യാഹ്നരാത്ര്യര്ധവിദാഹസമയേഷു ച ॥ ൧,൧൪൬.

കഠിനം, ഉപ്പു, തീക്ഷ്ണം, ചൂട്, കിടക്ക, കോപം, ദഹനവേദന എന്നിവയാൽ, ശരദ് കാലത്ത്, ഉച്ചയ്ക്ക്, അർദ്ധരാത്രിയിൽ പിത്തം കൂടുന്നു.

സ്വാദ്വമ്ലലവണസ്നിഗ്ധഗുര്വഭിഷ്യന്ദിശീതലൈഃ । ആസ്യാസ്വപ്നസുഖാജീര്ണദിവാസ്വപ്നാദിബൃംഹണൈഃ ॥ ൧,൧൪൬.

മധുരം, പുളിയം, ഉപ്പു, എണ്ണയുള്ളത്, ഭാരമുള്ളത്, ദ്രവം പുറപ്പെടുവിക്കുന്നതും തണുത്തതുമായ ഭക്ഷണങ്ങൾ, വായിൽ രുചിയും ഉറക്കവും നൽകുന്നവ, ദീർഘമായി ദഹിക്കാത്തതും പകൽ ഭക്ഷണത്തിലും ഉറക്കത്തിന് മുമ്പ് കഴിക്കുമ്പോഴും ശരീരത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നതുമായവയാണ്.

പ്രിച്ഛര്ദനാദ്യയോഗേന ഭുക്താന്നസ്യാപ്യജീര്ണകേ । പൂര്വാഹ്നേ പൂര്വരാത്രേ ച ശ്ലേഷ്മാ വക്ഷ്യാമി സങ്കരാന് ॥ ൧,൧൪൬.

ഭക്ഷണം ദഹിക്കാതെ ഇരിക്കുമ്പോഴും, അതിനുശേഷം ഉദ്ധാരണമെന്നതുപോലുള്ള തെറ്റായ രീതികൾ പ്രയോഗിച്ചാൽ, പ്രത്യേകിച്ച് രാവിലെയും രാത്രി ആദിയിലുമാണ്, ഞാൻ ഇനി പറയുന്നത് ശ്ലേഷ്മം കൂടുന്നതുകൊണ്ടുള്ള രോഗങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ്.

മിശ്രീഭാവാത്സമസ്താനാം സന്നിപാതസ്തഥാ പുനഃ । സംകീര്ണാജീര്ണവിഷമവിരുദ്ധാദ്യശനാദിഭിഃ ॥ ൧,൧൪൬.

ഇവയെല്ലാം തമ്മിൽ കലർന്നാൽ, ഒരുമിച്ചുള്ള രോഗാവസ്ഥ ഉണ്ടാകും. അതുപോലെ തന്നെ, പരസ്പരം പൊരുത്തമില്ലാത്തതും ദഹിക്കാത്തതും അനിയമിതമായതും വിരുദ്ധമായതുമായ ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ ഇതു സംഭവിക്കും.

വ്യാപന്നമദ്യപാനീയശുഷ്കശാകാമമൂലകൈഃ । പിണ്യാകമൃത്യവസരപൂതിശുഷ്കകൃശമിഷൈഃ ॥ ൧,൧൪൬.

കെട്ടുപോയ മദ്യം, വെള്ളം, ഉണക്കച്ചീര, കിഴങ്ങുകൾ, പിണ്ണാക്ക്, പുഴുക്കിയ മാംസം, പുഴുവായ, ഉണക്കിയതോ ക്ഷയിച്ച മീനോ ഇവ കഴിച്ചാൽ—

ദോഷത്രയകരൈസ്തൈസ്തൈസ്തഥാന്നപരിവര്തതഃ । ധാതോര്ദുഷ്ടാത്പുരോ വാതാദ്ദ്വിഗ്രഹാവേശവിപ്ലവാത് ॥ ൧,൧൪൬.

ഇവയും മറ്റും ദോഷങ്ങൾ മൂലമോ, ശരീരത്തിലെ ധാതുക്കൾ ദോഷം പിടിച്ചാലോ, അകത്തുള്ള വായു കലഹം, പിടിവാശി, ഉത്കണ്ഠ എന്നിവ മൂലമോ രോഗങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.

ദുഷ്ടാമാന്നൈരതിശ്ലൈഷ്മഗ്രഹൈര്ജന്മര്ക്ഷപീഡനാത് । മിഥ്യായോഗാച്ച വിവിധാത്പാപാനാഞ്ച നിഷേവണാത് । സ്ത്രീണാം പ്രസവവൈഷമ്യാത്തഥാ മിഥ്യോപചാരതഃ ॥ ൧,൧൪൬.

ദോഷം പിടിച്ച ഭക്ഷണം, അമിതമായ ശ്ലേഷ്മം, ജന്മത്തിൽ ഗ്രഹദോഷം, തെറ്റായ രീതികൾ, വിവിധ പാപങ്ങൾ ചെയ്യൽ, സ്ത്രീകളിൽ പ്രസവത്തിലെ അസമത്വം, തെറ്റായ ചികിത്സ എന്നിവ മൂലമാണ് രോഗങ്ങൾ വരുന്നത്.

പ്രതിരോഗമിതി ക്രുദ്ധാ രോഗവിധ്യനുഗാമിനഃ । രസായനം പ്രപദ്യാശു ദോഷാ ദേഹേ വികുര്വതേ ॥ ൧,൧൪൬.

ഇവയാൽ ദോഷങ്ങൾ കോപംകൊണ്ടു രോഗത്തിന്റെ വഴിയെ പിന്തുടരുമ്പോൾ, ഉടൻ രസായനചികിത്സ സ്വീകരിക്കണം. ഇല്ലെങ്കിൽ ദോഷങ്ങൾ ശരീരത്തിൽ വേഗത്തിൽ അനിയന്ത്രിതമാകും.

ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൪൭ ധന്വന്തരിരുവാച । വക്ഷ്യേ ജ്വരനിദാനം ഹി സര്വജ്വരവിബുദ്ധയേ । ജ്വരോ രോഗപതിഃ പാപ്മാ മൃത്യുരാജോഽശനോഽന്തകഃ । ക്രുദ്ധദക്ഷാധ്വരധ്വംസിരുദ്രോര്ധ്വനയനോദ്ഭവഃ ॥ ൧,൧൪൭.

ശ്രീധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: എല്ലാ ജ്വരങ്ങളുടെയും കാരണമെന്താണെന്ന് ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം. ജ്വരം രോഗങ്ങളുടെ തലവനാണ്, പാപം, മരണത്തിന്റെ രാജാവും, എല്ലാം വിഴുങ്ങുന്നവനും, അവസാനിപ്പിക്കുന്നവനും ആണ്. ദക്ഷന്റെ യാഗം നശിപ്പിച്ച രുദ്രന്റെ കോപത്തിൽ നിന്നാണ് ഇത് ഉദിച്ചത്.

തത്സന്താപോ മോഹമയഃ സന്താപാത്മാപചാരജഃ । വിവിധൈര്നാമഭിഃ ക്രൂരോ നാനായോനിഷു വര്തതേ ॥ ൧,൧൪൭.

ആ ജ്വരം ദഹനം, ഭ്രമം എന്നിവ നിറഞ്ഞതും, തെറ്റായ പ്രവൃത്തിയിൽ നിന്നു ജനിച്ചതും, ഭയാനകവും, പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നതും, വിവിധ ജീവികളിൽ വിവിധ രൂപത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നതുമാണ്.

പാകലോ ഗജേഷ്വഭിതാപോ വാജിഷ്വലര്കഃ കുക്രുരേഷു । ഇന്ദ്രമദോ ജലദേഷ്വപ്സു നീലികാ ജ്യോതിരോഷധീഷു ഭൂമ്യാമൂഷരോ നാമ ॥ ൧,൧൪൭.

ആനകളിൽ അതിനെ പാകല എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്, കുതിരകളിൽ അഭിതാപം, കഴുതകളിൽ അലർക്കം, നായകളിൽ കുക്രുരം, മേഘങ്ങളിൽ ഇന്ദ്രമദം, വെള്ളത്തിൽ നീലിക, പ്രകാശമുള്ള ഔഷധങ്ങളിൽ ജ്യോതി, ഭൂമിയിൽ ഊഷരം എന്നിങ്ങനെയാണ് പേരുകൾ.

ഹൃല്ലാസശ്ഛര്ദനം കാസഃ സ്തംഭഃ ശൈത്യ ത്വഗാദിഷു । അങ്ഗേഷു ച സമുദ്ഭൂതാഃ പിഡകാശ്ച കഫോദ്ഭവേ ॥ ൧,൧൪൭.

വാന്തി, ഛർദി, ചുമ, കട്ടിയാവുക, തണുപ്പ്, ചർമ്മത്തിലും അവയവങ്ങളിലും പുള്ളികൾ എന്നിവ ശ്ലേഷ്മം മൂലമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.

കാലേ യഥാസ്വം സര്വേഷാം പ്രവൃത്തിര്വൃദ്ധിരേവ വാ । നിദാനോക്തോനുപശയോ വിപരീതോപശായിതാ ॥ ൧,൧൪൭.

ഋതുക്കളനുസരിച്ച് ഇവയുടെ ആരംഭവും വർദ്ധനവും നടക്കും. കാരണം പറയുന്ന വിധത്തിൽ ശാന്തി വരുത്താം; അതിന്യായത്തിൽ വിരുദ്ധമായത് ശമനം നൽകും.

അരുചിശ്ചാവിപാകശ്ച സ്തംഭമാലസ്യമേവ ച । ഹൃദ്ദാഹശ്ച വിപാകശ്ച തന്ദ്രാ ചാലസ്യമേവ ച । വസ്തിര്വിമര്ദാവനയാ ദോഷാണാമപ്രവര്തനമ് ॥ ൧,൧൪൭.

രുചികുറവ്, ദഹനക്കുറവ്, ശരീരത്തിലെ കട്ടിയാവുക, മന്ദത്വം, ഹൃദയത്തിൽ ചൂട്, ദഹനസമയത്തിലെ അസ്വസ്ഥത, ഉറക്കം, ക്ഷീണം, വയറു കുഴയൽ, വേദന, ദോഷങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കാതിരിക്കുക—ഇവയാണ് ലക്ഷണങ്ങൾ.

ലാലാപ്രസേകോ ഹൃല്ലാസഃ ക്ഷുന്നാശോ രസദം മുഖമ് । സ്വച്ഛമുഷ്ണഗുരുത്വഞ്ച ഗാത്രാണാം ബഹുമൂത്രതാ । ന വിജീര്ണം ന ച മ്ലാനിര്ജ്വരസ്യാമസ്യ ലക്ഷണമ് ॥ ൧,൧൪൭.

വളരെയധികം തുപ്പൽ, വാന്തിവരവ്, വിശപ്പില്ലായ്മ, വായിൽ രുചികുറവ്, ശരീരഭാഗങ്ങൾ തെളിഞ്ഞതും ചൂടും ഭാരവും, മൂത്രം അധികം പോകൽ—ഇവ ദഹിച്ച ഭക്ഷണത്തിന്റെ അല്ലെങ്കിൽ സാധാരണ മന്ദത്വത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ അല്ല, ദഹിക്കാത്ത ജ്വരത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്.