ഊര്മിലാം ലക്ഷ്മണോ വീരോ ഭരതോ മാണ്ഡവീം സുതാമ് । ശത്രുഘ്നോ വൈ കീര്തിമതീം കുശധ്വജസുതേ ഉഭേ ॥ ൧,൧൪൩.
വീരനായ ലക്ഷ്മണൻ ഊർമിലയെ വിവാഹം ചെയ്തു; ഭാരതൻ മാണ്ഡവിയെ വിവാഹം ചെയ്തു; ശത്രുഘ്നൻ കീർത്തിമതിയെയും കുശധ്വജന്റെ പുത്രിയെയും വിവാഹം ചെയ്തു.
പിത്രാദിഭിരയോധ്യായാം ഗത്വാ രാമാദയഃ സ്ഥിതാഃ । യുധാജിതം മാതുലഞ്ച ശത്രുഘ്നഭരതൌ ഗതൌ ॥ ൧,൧൪൩.
അവരുടെ അച്ഛന്മാരോടൊപ്പം രാമനും മറ്റു സഹോദരന്മാരും അയോധ്യയിൽ ചെന്നു താമസിച്ചു. ശത്രുഘ്നനും ഭാരതനും അവരുടെ അമ്മാവനായ യുദ്ധാജിതിനോടൊപ്പം പോയി.
ഗതയോര്നൃപവര്യോഽസൌ രാജ്യം ദാതും സമുദ്യതഃ । സ രാമായ തത്പുത്രായ കൈകേയ്യാ പ്രാര്ഥിതസ്തദാ ॥ ൧,൧൪൩.
അവർ പോയപ്പോൾ, ആ മഹാരാജാവ് രാജ്യം നൽകാൻ തയ്യാറായി. അപ്പോൾ, കൈകേയിയുടെ അപേക്ഷപ്രകാരം, അവൻ രാജ്യം അവളുടെ പുത്രനു നൽകാൻ തീരുമാനിച്ചു.
ചതുര്ദശസമാവാസോ വനേരാമസ്യ വാഞ്ഛിതഃ । രാമഃ പിതൃഹിതാര്ഥഞ്ച ലക്ഷ്മണേന ച സീതയാ ॥ ൧,൧൪൩.
പതിനാലു വർഷം വനവാസം രാമനു നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടു. അച്ഛന്റെ ഹിതത്തിനായി, രാമൻ ലക്ഷ്മണനെയും സീതയെയും കൂട്ടി വനത്തിലേക്ക് പോയി.
രാജ്യഞ്ച തൃണവത്ത്യക്ത്വാ ശൃങ്ഗവേരപുരം ഗതഃ । രഥം ത്യക്ത്വാ പ്രയാഗഞ്ച ചിത്രകൂടഗിരിം ഗതഃ ॥ ൧,൧൪൩.
രാജ്യം പുല്ലുപോലെ ഉപേക്ഷിച്ച്, രാമൻ ശ്രിംഗവേരപുരത്തേക്ക് പോയി; രഥം ഉപേക്ഷിച്ച്, പ്രയാഗത്തേക്കു പിന്നെ ചിത്രകൂടപർവതത്തിലേക്കു പോയി.
രാമസ്യ തു വിയോഗേന രാജാ സ്വര്ഗം സമാശ്രിതഃ । സംസ്കൃത്യ ഭരതശ്ചാഗാദ്രാമമാഹ ബലാന്വിതഃ ॥ ൧,൧൪൩.
രാമനിൽ നിന്നുള്ള വേർപാടുകൊണ്ട് രാജാവ് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. സംസ്കാരം നടത്തി, ഭാരതൻ സൈന്യത്തോടൊപ്പം രാമനോടു വരികയും സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തു.
അയോധ്യാന്തു സമാഗത്യ രാജ്യം കുരു മഹാമതേ । സ നൈച്ഛത്പാദുകേ ദത്ത്വാ രാജ്യായ ഭരതായ തു ॥ ൧,൧൪൩.
അയോധ്യയിൽ എത്തി, 'നീ രാജ്യം ഭരിക്കണം മഹാമതിയേ' എന്ന് പറഞ്ഞു. പക്ഷേ രാമൻ സമ്മതിച്ചില്ല; പാദുകകൾ ഭാരതനു നൽകി രാജ്യം ഭരിക്കാൻ അനുവദിച്ചു.
വിസര്ജിതോഽഥ ഭരതോ രാമരാജ്യമപാലയത് । നന്ദിഗ്രാമേ സ്ഥിതോ ഭക്തോ ഹ്യയോധ്യാം നാവിശദ്വ്രതീ ॥ ൧,൧൪൩.
പിന്നീട്, ഭാരതൻ വിട്ടയക്കപ്പെട്ടു. അവൻ രാമന്റെ രാജ്യം ഭരിച്ചു; നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ വ്രതം പാലിച്ച് ഭക്തിയോടെ താമസിച്ചു; അയോധ്യയിൽ പ്രവേശിച്ചില്ല.
രാമോഽപി ചിത്രകൂടാച്ച ഹ്യത്രേരാശ്രമമായയൌ । നത്വാ സുതീക്ഷ്ണം ചാഗസ്ത്യം ദണ്ഡകാരണ്യമാഗതഃ ॥ ൧,൧൪൩.
ചിത്രകൂടം വിട്ട് രാമൻ അത്രിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി. അവിടെ സുതീക്ഷ്ണനും അഗസ്ത്യനും വന്ദനം ചെയ്ത് ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് കടന്നു.
തത്ര ശൂര്പണഖാ നാമ രാക്ഷസീ ചാത്തുമാഗതാ । നികൃത്യ കര്ണോ നാസേ ച രാമേണാഥാപവാരിതാ ॥ ൧,൧൪൩.
അവിടെ ശൂര്പണഖ എന്നൊരു രാക്ഷസി വൈരാഗ്രഹത്തോടെ സമീപിച്ചു. രാമൻ അവളുടെ ചെവി മൂക്കും വെട്ടി അവളെ ഓടിച്ചു.
തത്പ്രേരിതഃ ഖരശ്ചാഗാദ്ദൂഷണസ്ത്രിശിരാസ്തഥാ । ചതുര്ദശസഹസ്രേണ രക്ഷസാന്തു ബലേന ച ॥ ൧,൧൪൩.
ശൂര്പണഖയുടെ പ്രേരണയാൽ ഖരനും ദൂഷണനും ത്രിശിരസും പതിനാലായിരം രാക്ഷസസേനയുമായി അവിടെ എത്തി.
രാമോഽപി പ്രേഷയാമാസ ബാണൈര്യമപുരഞ്ച താന് । രാക്ഷസ്യാ പ്രേരിതോഽഭ്യാഗാദ്രാവണോ ഹരണായ ഹി ॥ ൧,൧൪൩.
രാമൻ അമ്പുകൊണ്ട് അവരെ യമലോകത്തേക്ക് അയച്ചു. പിന്നെ രാക്ഷസിയുടെ പ്രേരണയാൽ രാവണൻ സീതയെ അപഹരിക്കാൻ എത്തി.
മൃഗരൂപം സ മാരീചം കൃത്വാഗ്രേഽഥ ത്രിദണ്ഡധൃക് । സീതയാ പ്രേരിതോ രാമോ മാരീചം നിജഘാന ഹ ॥ ൧,൧൪൩.
അവൻ മാരീചനെ മൃഗരൂപത്തിൽ മുന്നോട്ട് അയച്ചു. സീതയുടെ അഭ്യർത്ഥന പ്രകാരം രാമൻ മാരീചനെ വധിച്ചു.
മ്രിയമാണഃ സ ച പ്രാഹ ഹാ സീതേ ! ലക്ഷ്മണോതി ച । സീതോക്തോ ലക്ഷ്മണോഽഥാഗാദ്രാമശ്ചാനുദദര്ശ തമ് ॥ ൧,൧൪൩.
മരണത്തിൻ മുമ്പ് മാരീചൻ 'ഹാ സിതേ! ലക്ഷ്മണ' എന്ന് വിളിച്ചു. സീതയുടെ വിളിപ്പിന് അനുസരിച്ച് ലക്ഷ്മണൻ വന്നു, രാമൻ അവനെ കണ്ടു.
ഉവാച രാക്ഷസീ മായാ നൂനം സീതാ ഹൃതേതി സഃ । രാവണോഽന്തരമാസാദ്യ ഹ്യങ്കേനാദായ ജാനകീമ് ॥ ൧,൧൪൩.
രാക്ഷസി മായയുപയോഗിച്ച് 'നിശ്ചയം സീതയെ അപഹരിച്ചു' എന്ന് പറഞ്ഞു. അവസരം കണ്ട രാവണൻ ജാനകിയെ പിടിച്ച് കൊണ്ടുപോയി.
ജടായുഷം വിനിര്ഭിദ്യ യയൌ ലങ്കാം തതോ ബലീ । അശോകവൃക്ഷച്ഛായായാം രക്ഷിതാം താമധാരയത് ॥ ൧,൧൪൩.
ജടായുവിനെ കൊല്ലുകയും, ശക്തനായ രാവണൻ ലങ്കയിലേക്ക് പോകുകയും ചെയ്തു. അവൻ സീതയെ അശോകവൃക്ഷങ്ങളുടെ തണലിൽ കാവലോടെ വെച്ചു.
ആഗത്യ രാമഃ സൂന്യാഞ്ച പര്ണശാലാം ദദര്ശ ഹ । ശോകം കൃത്വാഥ ജാനക്യാ മാര്ഗണം കൃതവാന്പ്രഭുഃ ॥ ൧,൧൪൩.
രാമൻ എത്തി, ശൂന്യമായ ഇലക്കുടിരി കണ്ടു. ജാനകിയെ ഓർത്തു ദുഃഖിച്ച് അവളെ തേടി തിരയാൻ തുടങ്ങി.
ജടായുഷഞ്ച സംസ്കൃത്യ തദുക്തോ ദക്ഷിണാം ദിശമ് । ഗത്വാ സഖ്യം തതശ്ചക്രേ സുഗ്രീവേണ ച രാഘവഃ ॥ ൧,൧൪൩.
ജടായുവിന് ക്രിയകൾ നടത്തി, അവന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം ദക്ഷിണദിശയിലേക്ക് പോയി. അവിടെ രാമൻ സുഗ്രീവനുമായി സൗഹൃദം സ്ഥാപിച്ചു.
സപ്ത താലാന്വിനിര്ഭിദ്യ ശരേണാനതപര്വണാ । വാലിനഞ്ച വിനിര്ഭിദ്യ കിഷ്കിന്ധായാം ഹരീശ്വരമ് ॥ ൧,൧൪൩.
ഏക അമ്പുകൊണ്ട് ഏഴ് താളവൃക്ഷങ്ങൾ തുളച്ചു, കിഷ്കിന്ദയിലെ വാനരരാജാവായ വാലിയെ വധിച്ചു.
സുഗ്രീവം കൃതവാന്രാമ ഋശ്യമൂകേ സ്വയം സ്ഥിതഃ । സുഗ്രീവഃ പ്രേഷയാമാസ വാനരാന്പര്വതോപമാന് ॥ ൧,൧൪൩.
രാമൻ രിഷ്യമൂകപർവതത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് സുഗ്രീവനെ രാജാവാക്കി. സുഗ്രീവൻ പർവ്വതംപോലെയുള്ള വാനരസേനയെ അയച്ചു.
സീതായാ മാര്ഗണം കര്തും പൂര്വാദ്യാശാസു സോത്സവാന് । പ്രതീചീമുത്തരാം പ്രാചീം ദിശം ഗത്വാ സമാഗതാഃ ॥ ൧,൧൪൩.
സീതയെ തേടി വാനരർ ആനന്ദത്തോടെ പടിഞ്ഞാറ്, വടക്ക്, കിഴക്ക് തുടങ്ങിയ ദിശകളിൽ പോയി, പിന്നെ ഒത്തു ചേർന്നു.
ദക്ഷിണാന്തു ദിശം യേ ച മാര്ഗയന്തോഽഥ ജാനകീമ് । വനാനി പര്വതാന്ദ്വീപാന്നദീനാം പുലിനാനി ച ॥ ൧,൧൪൩.
ദക്ഷിണദിശയിൽ ജാനകിയെ അന്വേഷിച്ചവർ കാടുകളും പർവ്വതങ്ങളും ദ്വീപുകളും നദികളും തീരങ്ങളും അന്വേഷിച്ചു.
ജാനകീന്തേ ഹ്യപശ്യന്തോ മരണേ കൃതനിശ്ചയാഃ । സമ്പാതിവചനാജ്ജ്ഞാത്വാ ഹനൂമാന്കപികുഞ്ജരഃ ॥ ൧,൧൪൩.
ജാനകിയെ കാണാൻ കഴിയാതെ വാനരർ മരിക്കാനാണ് തീരുമാനിച്ചത്. എന്നാൽ സമ്പാതിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വാനരനായ ഹനുമാൻ സത്യം മനസ്സിലാക്കി.
ശതയോജനവിസ്തീര്ണം പുപ്ലുവേ മകരാലയമ് । അപശ്യജ്ജാനകീം തത്ര ഹ്യശോകവനികാസ്ഥിതാമ് ॥ ൧,൧൪൩.
നൂറു യോജന വീതിയുള്ള സമുദ്രം കടന്ന് ഹനുമാൻ അശോകവനത്തിൽ ഇരുന്ന ജാനകിയെ കണ്ടു.
ഭര്ത്സിതാം രാക്ഷസീഭിശ്ച രാവണേന ച രക്ഷസാ । ഭവ ഭാര്യേതി വദതാ ചിന്തയന്തീഞ്ച രാഘവമ് ॥ ൧,൧൪൩.
രാക്ഷസികളും രാവണനും സീതയെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തി. 'എന്റെ ഭാര്യയാവു' എന്ന് രാവണൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൾ മനസ്സിൽ രാമനെ മാത്രം ചിന്തിച്ചു.
അങ്ഗുലീയം കപിര്ദത്ത്വാ സീതാം കൌശല്യമബ്രവീത് । രാമസ്യ തസ്യ ദൂതോഽഹം ശോകം മാ കുരു മൈഥിലി ॥ ൧,൧൪൩.
ഹനുമാൻ ഒരു മുദ്രവള സീതയ്ക്ക് നൽകി പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ രാമന്റെ ദൂതനാണ്, മൈഥിലി, ദുഃഖിക്കേണ്ട.'
സ്വാഭിജ്ഞാനഞ്ച മേ ദേഹി യേന രാമഃ സ്മരിഷ്യതി । തച്ഛ്രുത്വാ പ്രദദൌ സീതാ വേണീരത്നം ഹനൂമതേ ॥ ൧,൧൪൩.
രാമന് എന്നെ ഓർക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു അടയാളം തരണമെന്നു ഹനുമാൻ ചോദിച്ചു. ഇത് കേട്ട സീത ദു:ഖത്തോടെ തന്റെ വെണിയുടെ രത്നം ഹനുമാനെ ഏല്പിച്ചു.
യഥാ രാമോ നയേച്ഛീഘ്രം തഥാ വാച്യം ത്വയാ കപേ । തഥേത്യുക്ത്വാ തു ഹനുമാന്വനം ദിവ്യം ബഭഞ്ജ ഹ ॥ ൧,൧൪൩.
രാമൻ എത്രയും വേഗം എന്നെ രക്ഷിക്കാൻ വരണമെന്ന് നീ പറഞ്ഞേണം എന്നു സീത പറഞ്ഞു. അതിന് ഹനുമാൻ 'ശരി' എന്നു സമ്മതിച്ച്, ദിവ്യമായ ആ വനം തകർത്തു.
ഹത്വാക്ഷം രാക്ഷസാംശ്ചാന്യാന്ബന്ധനം സ്വയമാഗതഃ । സര്വൈരിന്ദ്രജിതോ ബാണൈര്ദൃഷ്ട്വാ രാവണമബ്രവീത് ॥ ൧,൧൪൩.
അക്ഷനെയും മറ്റു രാക്ഷസന്മാരെയും കൊല്ലുകയും, പിന്നെ സ്വയം പിടിയിലാകുകയും ചെയ്തു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ അസ്ത്രങ്ങളിൽ കെട്ടിയിരിക്കുന്ന ഹനുമാനെ കണ്ട രാവണനോട് വിവരം അറിയിച്ചു.
രാമദൂതോഽസ്മി ഹനുമാന്ദേഹി രാമായ മൈഥിലീമ് । ഏതച്ഛ്രുത്വാ പ്രകുപിതോ ദീപയാമാസ പുച്ഛകമ് ॥ ൧,൧൪൩.
ഹനുമാൻ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ രാമന്റെ ദൂതനാണ്; സീതയെ രാമനോട് ചേർക്കണം.' ഇത് കേട്ട രാവണൻ കോപത്തോടെ ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തീ വെച്ചു.