തസ്യാം നിയമകര്താരോ ന സ്യുഃ ഖണ്ഡിതസമ്പദഃ । തണ്ഡുലസ്യാഷ്ടമുഷ്ടീനാം വര്ജയിത്വാങ്ഗുലിദ്വയമ് ॥ ൧,൧൩൨.
അന്നേ ദിവസം നിയന്ത്രണം പാലിക്കുന്നവർക്ക് സമ്പത്ത് കുറയില്ല. രണ്ട് വിരലുകൾ വലിപ്പം ഒഴിവാക്കി എട്ട് മുഷ്ടി അരി ഉപയോഗിക്കണം.
ഭക്തം സദ്ഭക്തിശ്രദ്ധാഭ്യാം മുക്തികാമീ ഹി മാനവഃ । ആമ്ര പത്രപുടേ കൃത്വാ യോ ഭുഡ്ക്തേ കുശവോഷ്ടിതേ ॥ ൧,൧൩൨.
മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ സത്യഭക്തിയോടും വിശ്വാസത്തോടും കൂടെ ആഹാരം ആമ്പൽ ഇലയിൽ വെച്ച് കുശത്തണ്ട് ഉപയോഗിച്ച് കഴിക്കണം.
കലമ്ബികാമ്ലികോപേതം കാമ്യം തസ്യ ഫലം ഭവേ (ലഭേ) ത് । ബുധം പഞ്ചോപചാരേണ പൂജയിത്വാ ജലാശയേ ॥ ൧,൧൩൨.
കലംബിക എന്ന പുളിയുമായി കലർത്തിയാൽ ആഗ്രഹിച്ച ഫലം ലഭിക്കും. ജലാശയത്തിൽ ബുധനെ അഞ്ചു ഉപചാരങ്ങളോടെ പൂജിച്ചശേഷം,
ശക്തിതോ ദക്ഷിണം ദദ്യാത്കര്കരീം തണ്ഡുലാന്വിതാമ് । ബും ബുധായേതി ബീജം സ്യാത്സ്വാഹാന്തഃ കമലാദികഃ ॥ ൧,൧൩൨.
ശക്തിയനുസരിച്ച് അരിയോടൊപ്പം കർക്കിടക എന്ന പച്ചക്കറി ദാനം ചെയ്യണം. ബുധനു വേണ്ടി 'ബും ബുധായ' എന്ന ബീജമന്ത്രം സ്വാഹാ ചേർത്ത്, കമലം മുതലായവയും ഉപയോഗിക്കണം.
ബാണചാപധരംശ്യാമം ദലേ ചാങ്ഗനി മധ്യതഃ । ബുധാഷ്ടമീകഥാ പുണ്യാ ശ്രോതവ്യാ കൃതിഭിര്ധ്രുവമ് ॥ ൧,൧൩൨.
വില്ലും അമ്പും കൈവശം വച്ച കറുത്തവനായി ഇലയുടെ നടുവിലും അവയവങ്ങളിലും. ബുധനഷ്ടമി കഥ പുണ്യമുള്ളതും, ജ്ഞാനികൾ നിർബന്ധമായി കേൾക്കേണ്ടതുമാണ്.
പുരേ പാടലിപുത്രാഖ്യേ വീരോ നാമ ദ്വിജോത്തമഃ । രമ്ഭാ ഭാര്യാ തസ്യ ചാസീത്കൌശികഃ പുത്ര ഉത്തമഃ ॥ ൧,൧൩൨.
പാടലിപുത്രം എന്ന നഗരത്തിൽ വീരൻ എന്ന മഹാബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവന്റെ ഭാര്യ രംഭയും, മികവുറ്റ മകൻ കൗശികനും.
ദുഹിതാ വിജയാനാമ്നീ വ (ധ) നപാലോ വൃഷോഽഭവത് । ഗൃഹീത്വാ കൌശികസ്തം ച ഗ്രീഷ്മേ ഗങ്ഗാം ഗതോഽരമത് ॥ ൧,൧൩൨.
അവർക്കൊരു മകൾ വിജയയും, പശുപാലകൻ വൃഷനുമുണ്ടായിരുന്നു. കൗശികൻ അവനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് വേനലിൽ ഗംഗയിലേക്കു പോയി സന്തോഷിച്ചു.
ഗോപാലകൈര്വൃഷശ്ചൌരൈഃ ക്രീഡാസ്ഥോപഹൃതോ ബലാത് । ഗങ്ഗാതഃ സ ച ഉത്ഥായ വനം ബഭ്രാമ ദുഃ ഖിതഃ ॥ ൧,൧൩൨.
വൃഷൻ പശുപാലരും കള്ളന്മാരും ചേർന്ന് കളിക്കുമ്പോൾ പിടികൂടി. ഗംഗയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു, ദുഃഖത്തോടെ കാടിലൂടെ അലഞ്ഞു.
ജലാര്ഥം വിജയാ ചാഗാദ്ഭ്രാ(ന്മാ) ത്രാ സാര്ധം ച സാപ്യഗാത് । പിപാസിതോ മൃണാലാര്ഥോ ആഗതോഽഥ സരോവരമ് ॥ ൧,൧൩൨.
വെള്ളത്തിനായി വിജയ പോയി, സഹോദരനും കൂടെ പോയി. ദാഹംകൂടി, താമരത്തണ്ട് തേടി, അവൻ അപ്പോൾ തടാകത്തിൽ എത്തി.
ദിവ്യസ്ത്രീണാം ച പൂജാദീന്ദൃഷ്ട്വാ ചാപ്യഥ വിസ്മിതഃ । സ താ ഗത്വാ യയാചേഽന്നം സാനുജോഽഹം ബുഭുക്ഷിതഃ ॥ ൧,൧൩൨.
ദിവ്യസ്ത്രികൾ പൂജയും മറ്റും നടത്തുന്നത് കണ്ടു, അതിൽ അത്ഭുതപ്പെട്ടു. അവരെ സമീപിച്ച്, 'ഞാനും സഹോദരനും വിശന്നിരിക്കുന്നു, അപ്പം തരിക' എന്നു അപേക്ഷിച്ചു.
സ്ത്രിയോഽബ്രുവന്വ്രതം കര്തും ദാസ്യാമശ്ച കുരു വ്രതമ് । പത്ന്യര്ഥം ധനപാനാ (ലാര്) ഥം പൂജയാമാസതുര്ബുധമ് ॥ ൧,൧൩൨.
സ്ത്രീകൾ പറഞ്ഞു: 'നീ വ്രതം ചെയ്യൂ, ഞങ്ങൾ അപ്പം തരാം; വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം.' ഭാര്യയ്ക്കും ധനത്തിനും വേണ്ടി അവർ ബുധനെ പൂജിച്ചു.
പുടദ്വയം ഗൃഹീത്വാന്നം ബുഭുജാതേ പ്രദത്തകമ് । സ്ത്രിയോ ഗതാസ്തൌ ധനദൌ ധനപാനമപശ്യതാമ് ॥ ൧,൧൩൨.
രണ്ടു ഇലയിൽ വെച്ച് അവൻ നൽകിയ അപ്പം കഴിച്ചു. സ്ത്രീകൾ പോയി, ആ രണ്ട് പേരും ധനം നേടി, ആ ധനം ഉപഭോഗിച്ചു.
ചൌരൈര്ദത്തം ഗൃഹീത്വാഥ പ്രദോഷേ പ്രാപ്തവാന് ഗൃഹമ് । വീരം ച ദുഃ ഖിതം നത്വാ രാത്രൌ സുപ്തോ യഥാസുഖമ് ॥ ൧,൧൩൨.
ചോറുകള് നല്കിയതു വാങ്ങി, രാത്രി വീട്ടിലെത്തിയ ശേഷം, വിഷാദത്തില് ആയിരുന്ന വീരനെ വന്ദിച്ച്, അവന് സന്തോഷത്തോടെ ഉറങ്ങി.
കന്യാം ച യുവതീം ദൃഷ്ട്വാ കസ്മൈ ദേയാ സുതാ മയാ । യമായേത്യബ്രവീദ്ദുഃ ഖാത്സാചാരാദ്വ്രതസത്ഫലാത് ॥ ൧,൧൩൨.
ആ യുവതിയെ കണ്ടു, 'എന്റെ മകളെ ആര്ക്കാണ് നല്കേണ്ടത്?' എന്ന് ദുഃഖത്തോടെ ചിന്തിച്ചു. വ്രതഫലത്തിന്റെ കാരണവും ദുഃഖത്തിന്റെ ഇടയിലും, 'യമന് നല്കാം' എന്നു പറഞ്ഞു.
സ്വര്ഗം ഗതൌ ച പിതരൌ വ്രതം രാജ്യായ കൌ ശികഃ । ചക്രേഽയോധ്യാമഹാരാജ്യം ദത്ത്വാ ച ഭഗിനീം യമേ ॥ ൧,൧൩൨.
അവന്റെ മാതാപിതാക്കള് സ്വര്ഗത്തിലേക്ക് പോയപ്പോള്, കൗശികന് രാജ്യം നേടാന് വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു, അയോധ്യയുടെ മഹാരാജ്യം നല്കി, സഹോദരിയെ യമന് നല്കി.
യമോഽപി വിജയാമാഹ ഗൃഹസ്ഥാ ഭവ മേ പുരേ । നോദ്ധാടയാന്യത്രഗതേ യമേ സാ ന തഥാകരോത് । അപശ്യന്മാതരം സ്വാം സാ പാശയാതനയാ സ്ഥിതാമ് ॥ ൧,൧൩൨.
യമന് അവളോട്, 'എന്റെ നഗരത്തില് ഗൃഹസ്ഥയായി ഇരിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു. യമന് മറ്റിടത്തേക്ക് പോയപ്പോള്, അവള് വാതില് തുറന്നില്ല. അവള് സ്വന്തം അമ്മയെ പാശത്തില് കെട്ടിയ നിലയില് കണ്ടു.
അഥോദ്വിഗ്നാ കൌശികോക്തം ജ്ഞാത്വാ മുക്തിപ്രദം വ്രതമ് । ചക്രേ ച സാ തതോ മുക്താ മാതാ തസ്മാച്ചരേദ്വ്രതമ് ॥ ൧,൧൩൨.
പിന്നീട് ഭയപ്പെട്ട അവള് കൗശികന് പറഞ്ഞ മോക്ഷം നല്കുന്ന വ്രതം അറിഞ്ഞു. അതു അനുഷ്ഠിച്ചപ്പോള് അവളും അമ്മയും മോചിതരായി. അതുകൊണ്ട് ആ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം.
വ്രതപുണ്യപ്രഭാവേണ സ്വര്ഗം ഗത്വാവസത്സുഖമ് ॥ ൧,൧൩൨.
വ്രതത്തിന്റെ പുണ്യശക്തിയാല് അവള് സ്വര്ഗത്തിലേക്ക് പോയി, അവിടെ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൩൩ ബ്രഹ്മോവാച । അശോകകലികാ ഹ്യഷ്ടൌ യേ പിബന്തി പുനര്വസൌ । ചൈത്രേ മാസി സിതാഷ്ടമ്യാം ന തേ ശോകമവാപ്നുയുഃ ॥ ൧,൧൩൩.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിയിലും പുനര്വസു നക്ഷത്രത്തിലും, അശോകമരത്തിന്റെ എട്ട് കൊമ്പുകള് കുടിക്കുന്നവര്ക്ക് ഒരിക്കലും ദുഃഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരില്ല.
ത്വാമശോക ! ഹരാഭീഷ്ട ! മധുമാസസമുദ്ഭവ । പിബാമി ശോകസന്തപ്തോ മാമശോകം സദാ കുരു ॥ ൧,൧൩൩.
ഹരന് പ്രിയമായ, വസന്തകാലത്ത് ജനിച്ച അശോകമേ, ദുഃഖത്തില് കിടക്കുന്ന ഞാന് നിന്നെ കുടിക്കുന്നു. എപ്പോഴും എന്റെ ദുഃഖം നീക്കണമേ.
(ഇത്യശോകാഷ്ടമീവ്രതമ്) । ബ്രഹ്മോവാച । ശുക്ലാഷ്ടമ്യാമാശ്വയുജേ ഉത്തരാഷാഢയാ യുതാ । സാ മഹാനവമീത്യുക്താ സ്നാനദാനാദി ചാക്ഷയമ് ॥ ൧,൧൩൩.
ഇതാണ് അശോകാഷ്ടമി വ്രതം. ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ആശ്വയുജമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിയും ഉത്തരാഷാഢ നക്ഷത്രവും കൂടിയ ദിവസം മഹാനവമി എന്നു വിളിക്കുന്നു. ആ ദിവസം സ്നാനം, ദാനം എന്നിവയ്ക്ക് അക്ഷയമായ പുണ്യമാണ്.
നവമീ കേവലാ ചാപി ദുര്ഗാം ചൈവ തു പൂജയേത് । മഹാവ്രതം മഹാപുണ്യം ശങ്കരാദ്യൈരനുഷ്ഠിതമ് ॥ ൧,൧൩൩.
ശുദ്ധമായ നവമിയിലാണ് ദുർഗ്ഗയെ ആരാധിക്കേണ്ടത്. ഇത് മഹാവ്രതവും മഹാപുണ്യവും ആകുന്നു; ശങ്കരനും മറ്റു മഹാന്മാരും ഇതു അനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.
അയാചിതാദി ഷഷ്ഠ്യാദൌ രാജാ ശത്രുജയായാ ച । ജപഹോമസമായുക്തഃ കന്യാം വാ ഭോജയേത്സദാ ॥ ൧,൧൩൩.
ഷഷ്ഠി മുതലായ ദിവസങ്ങളിൽ, യാചിക്കാതെ, രാജാവിന് ശത്രുവിനെ ജയിക്കാൻ, ജപവും ഹോമവും കൂടെ, ഒരു കന്യകയെ എല്ലായ്പ്പോഴും ഭക്ഷണം നൽകണം.
ദുര്ഗേദുര്ഗേ രക്ഷിണി സ്വാഹാ മന്ത്രോഽയം പൂജനാദിഷു । ദീര്ഘാകാരാദിമാത്രാഭിര്നവ ദേവ്യോ നമോഽന്തികാഃ ॥ ൧,൧൩൩.
ദുർഗ്ഗേ, ദുർഗ്ഗേ, രക്ഷകേ, സ്വാഹാ എന്ന മന്ത്രം പൂജയിലും മറ്റും ഉപയോഗിക്കണം. ദീർഘമായ അക്ഷരങ്ങളോടുകൂടി, ഒടുവിൽ നമസ്കാരം ചേർത്ത്, ഒൻപതു ദേവികളെ ആദരിക്കണം.
ഷഡ്ഭിഃ പദൈര്നമഃ സ്വാഹാ വഷഡാദിഹൃദാദികമ് । അങ്ഗുഷ്ഠാദികനിഷ്ഠാന്തം ന്യസ്യ വൈ പൃജയേച്ഛിവാമ് ॥ ൧,൧൩൩.
'നമഃ, സ്വാഹാ, വഷട്' തുടങ്ങിയ ആറു പദങ്ങൾ ഹൃദയം മുതൽ കനിഷ്ഠികവരെ അർപ്പിച്ച്, ശിവയെ പൂജിക്കണം.
അഷ്ടമ്യാം നവ ഗേഹാനി ദാരുജാന്യേകമേവ വാ । തസ്മിന്ദേവീ പ്രകര്തവ്യാ ഹൈമീ വാരാജതാപി വാ ॥ ൧,൧൩൩.
അഷ്ടമിയ്ക്ക്, ഒൻപതു മരച്ചെരിവുകളും, അല്ലെങ്കിൽ ഒന്ന് മാത്രം ഉണ്ടാക്കി, അതിൽ ദേവിയെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം; സ്വർണ്ണത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളിയിൽ ഉണ്ടാക്കിയാലും മതിയാകുന്നു.
ശൂലേ ഖങ്ഗേ പുസ്തകേ വാ പടേ വാ മണ്ഡലേ (പേ) യജേത് । കപാലം ഖേടകം ഘണ്ടാം ദര്പണം തര്ജനീം ധനഃ ॥ ൧,൧൩൩.
ശൂലം, ഖഡ്ഗം, പുസ്തകം, വസ്ത്രം, മണ്ടലം എന്നിവയിൽ ദേവിയെ ആരാധിക്കണം; കപാലം, കെട്ടുകവചം, മണി, കണ്ണാടി, തർജ്ജനീ, ധനം എന്നിവയോടുകൂടി.
ധ്വജം ഡമരുകം പാശം വാമഹസ്തേഷു ബിഭ്രതീ । ശക്തിം ച മുദ്ഗരം ശൂലം വജ്രം ഖങ്ഗം തഥാങ്കുശമ് ॥ ൧,൧൩൩.
വാമഹസ്തങ്ങളിൽ പതാക, ഡമരു, പാശം; കൂടാതെ ശക്തി, മുദ്ഗരം, ശൂലം, വജ്രം, ഖഡ്ഗം, അങ്കുശം എന്നിവയും കൈവശം വഹിക്കുന്നു.
ശരം ചക്രം ശലാകാം ച ദുര്ഗാമായുധസംയുതാമ് । ശേഷാഃ ഷോഡശഹസ്താം സ്യുരഞ്ജനം ഡമരും വിനാ ॥ ൧,൧൩൩.
അമ്പ്, ചക്രം, ദണ്ഡം എന്നിവയോടെ ആയുധധാരിണിയായ ദുർഗ്ഗയെ ആരാധിക്കണം; അവളുടെ ശേഷിച്ച രൂപങ്ങൾ പതിനാറു കൈകളോടെയാണ്, അഞ്ജനം, ഡമരു ഒഴികെ.
രുദ്രചണ്ഡാ പ്രചണ്ഡാ ച ചണ്ഡോഗ്രാ ചണ്ഡനായികാ । ചണ്ഡാ ചണ്ഡവതീ ചൈവ ചണ്ഡരൂപാതിചണ്ഡികാ ॥ ൧,൧൩൩.
രുദ്രചണ്ഡാ, പ്രചണ്ഡാ, ചണ്ഡോഗ്രാ, ചണ്ഡനായിക, ചണ്ട, ചണ്ഡവതി, ചണ്ഡരൂപ, അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ ചണ്ഡികാ — ഇവരാണ്.