കാംസ്യം മാഷം മസൂരം ചചണകം കോരദൂഷകമ് । ശാകം മധു പരാന്നം ച വര്ജയേദുപവാസവാന് ॥ ൧,൧൨൮.
കാംസ്യപാത്രം, ഉഴുന്ന്, മസൂര് പരിപ്പ്, കടല, കൊരദൂഷകം, പച്ചക്കറികള്, തേന്, മറ്റു വിഭവങ്ങള് — ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവന് ഇവ ഒഴിവാക്കണം.
പുഷ്പാലങ്കാരവസ്ത്രാണി ധൂപഗന്ധാനുലേപനമ് । ഉപവാസേന ദുഷ്യേത്തു ദന്തധാവനമഞ്ജനമ് ॥ ൧,൧൨൮.
പൂക്കള്, അലങ്കാരങ്ങള്, വസ്ത്രങ്ങള്, ധൂപം, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങള്, പല്ലുതേക്കല്, കാജല് — ഉപവാസം ചെയ്താല് ഇവയൊക്കെ അശുദ്ധമാകും.
ദന്തകാഷ്ഠം പഞ്ചഗവ്യം കൃത്വാ പ്രാതര്വ്രതം ചരേത് । അസകൃജ്ജലപാനാച്ച താമ്ബൂലസ്യ ച ഭക്ഷണാത് ॥ ൧,൧൨൮.
പുലർച്ചെ വ്രതം ആചരിക്കുമ്പോൾ, പശുവിന്റെ അഞ്ചു ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ചേർത്ത് ദന്തക്കഷ്ഠം ഉപയോഗിക്കണം. പലതവണ വെള്ളം കുടിച്ചാലോ, താമ്പൂൽം കഴിച്ചാലോ, ആ വ്രതം ഭംഗം വരും.
ഉപവാസഃ പ്രദുഷ്യേത ദിവാസ്വപ്നാ ക്ഷമൈഥുനാത് । ക്ഷമാ സത്യം ദയാ ദാനം ശൌചമിന്ദ്രിയനിഗ്രഹഃ ॥ ൧,൧൨൮.
ഉപവാസം ദിനത്തിൽ ഉറങ്ങുകയോ, ലൈംഗിക ബന്ധം പുലർത്തുകയോ ചെയ്താൽ അശുദ്ധമാകും. ക്ഷമ, സത്യവാദിത്വം, കരുണ, ദാനം, ശുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം എന്നിവ എല്ലാം നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ദേവപൂജാഗ്നിഹവനേ സന്തോഷോസ്തേയമേവ ച । സര്വവ്രതേഷ്വയം ധര്മഃ സാമാന്യോ ദശധാസ്മൃതഃ ॥ ൧,൧൨൮.
ദേവതാപൂജ, അഗ്നിയിൽ ഹോമം, സന്തോഷം, മോഷ്ടിക്കാതിരിക്കുക — ഈ പത്ത് വിധത്തിലുള്ള ധർമ്മങ്ങൾ എല്ലാ വ്രതങ്ങൾക്കും പൊതുവായവയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
നക്ഷത്രദര്ശനാന്നക്തമനക്തം നിശി ഭോജനമ് । ഗോമൂത്രം ച പല ദദ്യാദര്ധാങ്ഗുഷ്ഠം തു ഗോമയമ് ॥ ൧,൧൨൮.
നക്ഷത്രങ്ങൾ കാണുന്നത്, രാത്രി ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നത്, ഒരു പളത്തിന്റെ ഗോമൂത്രം നൽകുന്നത്, അര അങ്ങൂഷ്ഠം മാത്രം ഗോമയം നൽകുന്നത് എന്നിവ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
ക്ഷീരം സപ്തപലം ദദ്യാദ്ദധ്നശ്ചൈവ പലത്രയമ് । ഘൃതമേകഫലം ദദ്യാത്പലമേകം കുശോദകമ് ॥ ൧,൧൨൮.
ഏഴു പളം പാൽ, മൂന്നു പളം തൈര്, ഒരു പളം നെയ്യ്, ഒരു പളം കുശജലം ഇവ നൽകണം.
ഗായത്ത്ര്യാ ചൈവ ഗന്ധേതി ആപ്യായസ്വ ദൃ ദധിഗ്രഹഃ । തേജോഽസീതി ച ദേവസ്യ ബ്രഹ്മകൂര്ചവ്രതം ചരേത് ॥ ൧,൧൨൮.
ഗായത്രീയും ഗന്ധേതി എന്ന മന്ത്രവും ഉച്ചരിച്ച്, തൈര് സ്വീകരിച്ച്, 'തേജോസി' എന്ന ആഹ്വാനം ദേവനോടു പറഞ്ഞ് ബ്രഹ്മകൂർച വ്രതം ആചരിക്കണം.
അഗ്ന്യാധാനം പ്രതിഷ്ഠാം തു യജ്ഞദാനവ്രതാനി ച । വേദവ്രതവൃഷോത്സര്ഗചൂഡാകരണമേഖലാഃ ॥ ൧,൧൨൮.
അഗ്നി സ്ഥാപനം, പ്രതിഷ്ഠ, യജ്ഞം, ദാനം, വേദവ്രതം, കാളയെ വിട്ടയക്കൽ, ചൂഡാകരണം, മേഖല ധാരണം എന്നിവ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
മാങ്ഗല്യമഭിഷേകം ച മലമാസേ വിവര്ജയത് । ദര്ശാദ്ദര്ശസ്യ ചാന്ദ്രഃ സ്യാത്ത്രിംശാഹോഭിസ്തു സാവനഃ ॥ ൧,൧൨൮.
മലമാസത്തിൽ മംഗളകർമങ്ങളും അഭിഷേകവും ഒഴിവാക്കണം. ദർശം മുതൽ ദർശം വരെ ചന്ദ്രമാസം മുപ്പത് ദിവസം ഉണ്ട്.
രവിസംക്രമണാത്സൌരോ നാക്ഷത്രഃ സപ്തവിംശതിഃ । സൌരോ മാസോ വിവാഹായ യജ്ഞാദൌ സാവനസ്ഥിതിഃ ॥ ൧,൧൨൮.
രവിചക്രത്തിൽ സൂര്യമാസം ഇരുപത്തേഴു ദിവസം മാത്രമാണ്, നക്ഷത്രങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമല്ല. വിവാഹത്തിനും യജ്ഞാരംഭത്തിനും സൂര്യമാസം ഉപയോഗിക്കണം; വ്രതങ്ങൾക്കു ചന്ദ്രമാസം.
യുഗ്മാഗ്നിയുഗഭൂതാനി ഷണ്മുന്യോര്വസുരന്ധ്രയോഃ । രുദ്രേണ ദ്വാദശീ യുക്താ ചതുര്ദശ്യാഥ പൂര്ണിമാ ॥ ൧,൧൨൮.
അഗ്നിയുമായി ബന്ധമുള്ള യുക്മദിനങ്ങൾ, ആറു മുനികൾ, വസു, അന്ധ്രദിനങ്ങൾ, രുദ്രനോടു ചേർന്ന ദ്വാദശി, ചതുർദശി, പൗർണമി എന്നിവ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
പ്രതിപദ്യപ്യമാവാസ്യാ തിഥ്യോര്മസ്യം മഹാഫലമ് । ഏതദ്വ്യസ്തം മഹാഘോരം ഹന്തി പുണ്യം പുരാ കൃതമ് ॥ ൧,൧൨൮.
പ്രതിപതിയും അമാവാസ്യയും ഒരുമിച്ചുവന്നാൽ വലിയ ഫലം ലഭിക്കും; എന്നാൽ ഈ കലർന്ന ദിവസം അത്യന്തം അശുഭവും മുമ്പ് സമ്പാദിച്ച പുണ്യം നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.
പ്രാരബ്ധതപസാ സ്ത്രീണാം രജോ ഹന്യാദ്വ്രതം ന ഹി । അന്യൈര്ദാനാദികം കുര്യാത്കായികം സ്വയമേവ ച ॥ ൧,൧൨൮.
സ്ത്രികൾക്ക് തപസ്സോടെ ആരംഭിച്ച വ്രതം രജസ്സ് വന്നാൽ മുടങ്ങും; മറ്റു ദാനാദികൾ ചെയ്യാം, എന്നാൽ ശരീരവ്രതങ്ങൾ സ്വയം ചെയ്യേണ്ടതാണ്.
ക്രോധാത്പ്രമാദാല്ലോഭാദ്വാ വ്രതഭങ്ഗോ ഭവേദ്യദി । ദിനത്രയം ന ഭുഞ്ജീത ശിരസോ മുണ്ഡനം ഭവേത് ॥ ൧,൧൨൮.
കോപം, അശ്രദ്ധ, ലാഭം എന്നിവ കാരണം വ്രതം ഭംഗം വന്നാൽ, മൂന്നു ദിവസം ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്; തല മുണ്ഡനം ചെയ്യണം.
അസാമര്ഥ്യേ ശരീരസ്യ പുത്രാദീന്കാരയേദ്വ്രതമ് । വ്രതസ്ഥം മൂര്ഛിതം വിപ്രം ജലാദീന്യനുപായയേത് ॥ ൧,൧൨൮.
ശരീരം അശക്തമായാൽ, മകൻമാരെയോ മറ്റുള്ളവരെയോ വ്രതം ചെയ്യാൻ നിർദ്ദേശിക്കാം. വ്രതത്തിൽ ഇരുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ബോധംകെട്ടാൽ വെള്ളം മുതലായവ നൽകണം.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൨൯ ബ്രഹ്മോവാച । വക്ഷ്യേ പ്രതിപദാദീനി വ്രതാനി വ്യാസ ശൃണ്വഥ । വൈശ്വാനരപദം യാതി ശിഖിവ്രതമിദം സ്മൃതമ് ॥ ൧,൧൨൯.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണം, അധ്യായം 129. ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: പ്രതിപത് മുതൽ ആരംഭിക്കുന്ന വ്രതങ്ങൾ ഞാൻ വിശദീകരിക്കും, വ്യാസാ, കേൾക്കുക. ശിഖി വ്രതം വൈശ്വാനരപദം നൽകുന്നതാണ്.
പ്രതിപദ്യേകഭക്താശീ സമാപ്തേ കപിലാപ്രദഃ । ചൈത്രാദൌ കാരയേച്ചൈവ ബ്രഹ്മപൂജാം യഥാവിധി । ഗന്ധപുഷ്പാര്ചനൈര്ദാനൈര്മാല്യാദ്യൈശ്ച മനോരമൈഃ ॥ ൧,൧൨൯.
പ്രതിപതിയിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിക്കണം; അവസാനം കപില പശു ദാനം ചെയ്യണം. ചൈത്ര മാസത്തിൽ ആരംഭിച്ച്, ബ്രഹ്മാവിനെ സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പങ്ങൾ, അർപ്പണങ്ങൾ, മാലകൾ, മനോഹരമായ ദാനങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് പൂജിക്കണം.
സഹോമൈഃ പൂജയേദ്ദേവം സര്വാന്കാമാനവാപ്നുയാത് । കാര്തികേ ത സിതേഽഷ്ടമ്യാം പുഷ്പഹാരീ ച വത്സരമ് ॥ ൧,൧൨൯.
ഹോമങ്ങളോടെ ദേവനെ പൂജിച്ചാൽ എല്ലാ ഇഷ്ടങ്ങളും ലഭിക്കും. കാർത്തികമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ അഷ്ടമിയിൽ ഒരു വർഷം പുഷ്പം അർപ്പിക്കണം.
പുഷ്പാദിദാതാ രൂപേണ രൂപഭാഗീ ഭവേന്നരഃ । കൃഷ്ണപക്ഷേ തൃതീയായാം ശ്രാവണേ ശ്രീധരം ശ്രിയാ ॥ ൧,൧൨൯.
പുഷ്പം മുതലായവ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ സൗന്ദര്യം നേടും. കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ തൃതീയയിൽ, ശ്രാവണത്തിൽ, ശ്രീധരനെ ധനത്തോടെ പൂജിക്കണം.
യജേദശൂന്യശയ്യായാം ഫലം ദദ്യാദ്ദ്വിജാതയേ । ശയ്യാം ദത്ത്വാ പ്രാര്ഥയേച്ച ശ്രീധരായ നമഃ ശ്രിയൈ ॥ ൧,൧൨൯.
ശൂന്യമായ കിടക്കയിൽ പൂജ നടത്തി, അതിന്റെ ഫലം ഒരു ബ്രാഹ്മണനു സമർപ്പിക്കണം. കിടക്ക നൽകി കഴിഞ്ഞ്, 'ശ്രീധരനേ, ശ്രീയേ, നമസ്കാരം' എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കണം.
ഉമാംശിവം ഹുതാശം ച തൃതീയായാം ച പൂജയേത് । ഹവിഷ്യമന്ന നൈവേദ്യ ദേയ ദമനകം തഥാ ॥ ൧,൧൨൯.
മൂന്നാം ദിവസം ഉമയെ, ശിവനെയും, അഗ്നിയെയും ആരാധിക്കണം. പാചക ചെയ്ത അന്നവും ദമനകവും നൈവേദ്യമായി അർപ്പിക്കണം.
ചൈത്രാദൌ ഫലമാപ്നോതി ഉമയാ മേ പ്രഭാഷിതമ് । ഫാല്ഗുനാദിതൃതീയായാം ലവണം യസ്തു വര്ജയേത് ॥ ൧,൧൨൯.
ചൈത്രമാസാരംഭത്തിൽ ഉമ പറയുന്ന ഫലം ലഭിക്കും. ഫാൽഗുണം മുതലുള്ള മൂന്നാം ദിവസത്തിൽ ഉപ്പു ഒഴിവാക്കുന്നവൻ—
സമാപ്തേ ശയനം ദദ്യാദ്ഗൃഹം ചോപസ്കരാന്വിതമ് । സംപൂജ്യ വിപ്രമിഥനം ഭവാനീ പ്രീയതാമിതി ॥ ൧,൧൨൯.
അവസാനത്തിൽ, ഉപകരണങ്ങളോടുകൂടിയ ഒരു വീട് കൂടെ കിടക്കയും ഒരു ബ്രാഹ്മണ ദമ്പതികൾക്ക് ആദരപൂർവ്വം നൽകണം. 'ഭവാനി സന്തോഷിക്കട്ടെ' എന്ന് പറയണം.
ഗൌരീലോകേ വസേന്നിത്യം സൌഭാഗ്യകരമുത്തമമ് । ഗൌരീ കാലീ ഉമാ ഭദ്രാ ദുര്ഗാ കാന്തിഃ സരസ്വതീ ॥ ൧,൧൨൯.
ഗൗരിയുടെ ലോകത്ത് ശാശ്വതമായി വാസം ചെയ്യുകയും ഉത്തമമായ സൗഭാഗ്യം നേടുകയും ചെയ്യും. ഗൗരി, കാളി, ഉമ, ഭദ്ര, ദുര്ഗ്ഗ, കാന്തി, സരസ്വതി—
മങ്ഗലാ വൈഷ്ണവീ ലക്ഷ്മീഃ ശിവാ നാരായണീ ക്രമാത് । മാര്ഗേതൃതീയാമാരഭ്യ അവിയോഗാദിമാപ്നുയാത് ॥ ൧,൧൨൯.
മംഗള, വൈഷ്ണവി, ലക്ഷ്മി, ശിവ, നാരായണി എന്നിങ്ങനെ. ചന്ദ്രമാർഗത്തിലെ മൂന്നാം ദിവസം മുതൽ വേർപാടും മറ്റു ദോഷങ്ങളും ഇല്ലാതാകുന്നു.
ചതുര്ഥ്യാം സിതമാഘാദൌ നിരാഹാരോ വ്രതാന്വിതഃ । ദത്ത്വാ തിലാംസ്തു വിപ്രായ സ്വയം ഭുങ്ക്തേ തിലോദകമ് ॥ ൧,൧൨൯.
സുക്ലമാഘ മാസാരംഭത്തിലെ നാലാം ദിവസം, ഉപവാസവും വ്രതവും പാലിച്ച്, ഒരു ബ്രാഹ്മണനു എള്ള് നൽകി, താനോ എള്ള് വെള്ളം കഴിക്കണം.
വര്ഷദ്വയേ സമാപ്തിശ്ച നിര്വിഘ്നാദിം സമാപ്നുയാത് । ഗഃ സ്വാഹാ മൂലമന്ത്രോഽയം പ്രണവേന സമന്വിതഃ ॥ ൧,൧൨൯.
രണ്ടു വർഷം കഴിഞ്ഞാൽ വ്രതം പൂർത്തിയാകും; തടസ്സമില്ലാതെ ഫലം ലഭിക്കും. 'ഗഃ സ്വാഹാ' എന്നത് പ്രധാന മന്ത്രമാണ്, പ്രണവം ചേർത്ത് ഉച്ചരിക്കണം.
ഗ്ലൈം ഗ്ലാംഹൃദയേ ഗാം ഗീം ഹൂം ഹ്രീം ഹ്രീം ശിരഃ ശിഖാ । ഗൂം വര്മ ഗോം ച ഗൈം നേത്രം ഗോം ച ആവാഹനാദിഷു ॥ ൧,൧൨൯.
'ഗ്ലൈം ഗ്ലാം' ഹൃദയത്തിന്, 'ഗാം ഗീം ഹൂം ഹ്രീം ഹ്രീം' തലക്കും ശിഖക്കും; 'ഗൂം' കാവചത്തിന്, 'ഗോം' കണ്ണുകൾക്കും, 'ഗൈം' കണ്ണുകൾക്കും, 'ഗോം' ആഹ്വാനത്തിനും മറ്റും.
ആഗച്ഛോല്കായ ഗനന്ധോല്കഃ പുഷ്പോല്കോ ധൂപകോല്കകഃ । ദീപോല്കായ മഹോല്കായ ബലിശ്ചാഥ വിസ (മാര്) ജനമ് ॥ ൧,൧൨൯.
ആഗമനത്തിന് 'ഒൽകായ', സംഘത്തിന് 'ഗണന്ദോൽക', പൂക്കൾക്ക് 'പുഷ്പോൽക', ധൂപത്തിന് 'ധൂപകൊൽക', വിളക്കിന് 'ദീപോൽക', മഹാബലിക്ക് 'മഹോൽക', ബലിയും തടസ്സനിവാരണവും.