ഈശ്വരൌവാച । മാഘഫാല്ഗുനയോര്മധ്യേ കൃഷ്ണാ യാ തു ചതുര്ദശീ । തസ്യാം ജാഗരണാദ്രുദ്രഃ പൂജിതോ ഭുക്തിമുക്തിദഃ ॥ ൧,൧൨൪.
ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: മാഘം, ഫാൽഗുനം മാസങ്ങൾക്കിടയിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ ചതുര്ദശി രാത്രിയിൽ ജാഗരണമാക്കി രുദ്രനെ പൂജിച്ചാൽ ഭോഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും.
കാമയുക്തോ ഹരഃ പൂജ്യോ ദ്വാദശ്യാമി കേശവഃ । ഉപോഷിതൈഃ പൂജിതഃ സന്നരകാത്തരയത്തഥാ ॥ ൧,൧൨൪.
ആഗ്രഹത്തോടെ ഹരനെ ദ്വാദശി ദിവസം പൂജിക്കണം. ഉപവാസം ചെയ്തവരും പൂജിച്ചാൽ അവരെ നരകത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കും.
നിഷാദശ്ചര്ബുദേ രാജാ പാപീ സുന്ദരസേനകഃ । സ കുക്രുരൈഃ സമായുക്തോ മൃഗാന്ഹന്തും വനം ഗതഃ ॥ ൧,൧൨൪.
അർബുദത്തിൽ നിഷാദരായിരുന്ന സുന്ദരസേനൻ എന്ന പാപിയായ രാജാവും ദുഷ്ടരോടൊപ്പം കാട്ടിൽ മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടാൻ പോയി.
മൃഗാദി കമസംപ്രാപ്യ ക്ഷുത്പിപാസാര്ദിതോ ഗിരൌ । രാത്രൌ തഡാഗതീരേഷു നികുഞ്ജേ ജാഗ്രദാസ്ഥിതഃ ॥ ൧,൧൨൪.
മൃഗങ്ങൾ പിടിച്ച ശേഷം, വിശപ്പും ദാഹവും അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട്, മലയിൽ ഒരു കുളത്തിന് അരികെയുള്ള തോട്ടത്തിൽ രാത്രിയിൽ ഉണർന്നിരുത്തി.
തത്രാസ്തി ലിങ്ഗം സ്വം രക്ഷഞ്ഛരീരം ചാക്ഷിപത്തതഃ । പര്ണാനി ചാപതന്മൂര്ധ്നി ലിങ്ഗസ്യൈവ ന ജാനതഃ ॥ ൧,൧൨൪.
അവിടെ ഒരു ലിംഗം ഉണ്ടായിരുന്നു. തന്റെ ശരീരം കാക്കുമ്പോൾ അവൻ അറിയാതെ പത്രങ്ങൾ ലിംഗത്തിന്റെ തലയിൽ വീഴ്ത്തി.
തേന ധൂലിനിരോധായ ക്ഷിപ്തം നീരം ച ലിങ്ഗകേ । ശരഃ പ്രമാദേനൈകസ്തു പ്രച്യുതഃ കരപല്ലവാത് ॥ ൧,൧൨൪.
അവൻ പൊടിപൊക്കാൻ ലിംഗത്തിൽ വെള്ളം ഒഴിച്ചു. അപ്രമത്തമായി ഒരു അമ്പ് കൈയിൽ നിന്ന് വീണു.
ജാനുഭ്യാമവനീം ഗത്വാ ലിങ്ഗം സ്പ്ടഷ്ട്വാ ഗൃഹീതവാന് । ഏവം സ്നാനം സ്പര്ശനം ച പൂജനം ജാഗരോഽഭവത് ॥ ൧,൧൨൪.
മുട്ടുകുത്തി നിലത്തിറങ്ങി ലിംഗത്തെ സ്പർശിച്ചു പിടിച്ചു. ഇങ്ങനെ സ്നാനം, സ്പർശനം, പൂജ, ജാഗരണം എല്ലാം നടന്നു.
പ്രാതര്ഗൃഹാഗതോ ഭാര്യാദത്താന്നം ഭുക്തവാന്സ ച । കാലേ മൃതോ യമഭടൈഃ പാശൈര്ബദ്ധ്വാ തു നീയതേ ॥ ൧,൧൨൪.
രാവിലെ വീട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തി ഭാര്യ നൽകിയ അന്നം അവൻ കഴിച്ചു. സമയമായപ്പോൾ, യമദൂതന്മാർ പാശം കെട്ടി അവനെ കൊണ്ടുപോയി.
തദാ മമ ഗണൈര്യുദ്ധേ ജിത്വാ മുക്തീകൃതഃ സ ച । കുക്കുരേണ സഹൈവാഭൂദ്ഗണോ മത്പാര്ശ്വഗോഽമലഃ ॥ ൧,൧൨൪.
അപ്പോള് എന്റെ കൂട്ടുകാരുമായി യുദ്ധം ചെയ്ത് തോറ്റവന് മോചിതനായി, ആ ശുദ്ധനായ കൂട്ടുകാരന് നായ്ക്കൊപ്പം എന്റെ അടുത്ത് തുടരുകയും ചെയ്തു.
ഏവമജ്ഞാനതഃ പുണ്യഞ്ജ്ഞാനാത്പുണ്യമഥാക്ഷയമ് । ത്രയോദശ്യാം ശിവം പൂജ്യ കുര്യാത്ത നിയമം വ്രതീ ॥ ൧,൧൨൪.
അറിയാതെ ചെയ്തതുകൊണ്ട് പുണ്യം ലഭിക്കും; അറിഞ്ഞ് ചെയ്തതുകൊണ്ട് അക്ഷയമായ പുണ്യം ലഭിക്കും. പതിമൂന്നാം തീയതിയില് വ്രതം പാലിക്കുന്നവന് ശിവനെ ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കണം.
പ്രാതര്ദേവ ! ചതുര്ദശ്യാം ജാഗരിഷ്യാമ്യഹം നിശി । പൂജാം ദാനം തപോ ഹോമം കരിഷ്യാമ്യാത്മശക്തിതഃ ॥ ൧,൧൨൪.
പ്രഭാതത്തില്, ദേവനേ, പതിനാലാം തീയതിയില് ഞാന് രാത്രി ഉണര്ന്നു ഇരിക്കും; എന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് പൂജയും ദാനവും തപസ്സും ഹോമവും നടത്തും.
ചതുര്ദശ്യാം നിരാഹാരോ ഭൂത്വാ ശമ്ഭോ പരേഽഹനി । ഭോക്ഷ്യേഽഹം ഭുക്തിമുക്ത്യര്ഥം ശരണം മേ ഭവേശ്വര ॥ ൧,൧൨൪.
പതിനാലാം തീയതിയില് ഭക്ഷണം ഒഴിവാക്കി, ശംഭോ, അടുത്ത ദിവസം ആഹാരം കഴിച്ച് ഭോഗവും മോക്ഷവും പ്രാപിക്കാനാണ് എന്റെ ലക്ഷ്യം; ഭവേശ്വരാ, നീയാണ് എന്റെ ആശ്രയം.
പഞ്ചഗവ്യാമൃതൈഃ സ്നാപ്യ തത്കാലേ ഗുരും ശ്രിതഃ । ഓം നമോ നമഃ ശിവായ ഗന്ധാദ്യഃ പൂജയേദ്ധരമ് ॥ ൧,൧൨൪.
അന്നത്തെ സമയത്ത്, പശുവിന്റെ അഞ്ചു അമൃതങ്ങളാല് ഗുരുവിനെ സ്നാനമഴിച്ച്, 'ഓം നമഃ ശിവായ' എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, ചന്ദനാദികളാല് ധര്മ്മനിഷ്ഠനായവനെ പൂജിക്കണം.
തിലതണ്ഡുലവ്രീഹീംശ്ച ജുഹുയാത്സഘൃതം ചരുമ് । ഹുത്വാ പൂര്ണാഹുതിം ദത്ത്വാ ശൃണുയാദ്ഗീതസത്കഥാമ് ॥ ൧,൧൨൪.
എള്ളും അരിയും നെല്ലും നെയ്യോടൊപ്പം ഹോമം നടത്തണം; പൂര്ണ്ണാഹുതി നല്കി കഴിഞ്ഞാല് ഭക്തിഗാനങ്ങളും പുണ്യകഥകളും കേള്ക്കണം.
അര്ധരാത്രേ ത്രിയാമേ ച ചതുര്ഥേ ച പുനയര്ജത് । മൂലമന്ത്രം തഥാ ജപ്ത്വാ പ്രഭാതേ തു ക്ഷമാപയേത് ॥ ൧,൧൨൪.
അര്ദ്ധരാത്രിയിലും മൂന്നാം യാമത്തിലും നാലാം യാമത്തിലും മൂലമന്ത്രം ജപിക്കണം; പ്രഭാതത്തില് ക്ഷമ ചോദിക്കണം.
അവിഘ്നേന വ്രതം ദേവ ! ത്വത്പ്രസദാന്മയാര്ചിതമ് । ക്ഷമസ്വ ജഗതാം നാഥ ! ത്രൈലോക്യാധിപതേ ഹര ! ॥ ൧,൧൨൪.
ദേവാ, നിന്റെ കൃപയാല് എനിക്ക് വ്രതം തടസ്സമില്ലാതെ പൂര്ത്തിയാക്കാന് കഴിഞ്ഞു; ലോകങ്ങളുടെ നാഥാ, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ അധിപനായ ഹരാ, എന്നെ ക്ഷമിക്കണമേ.
യന്മയാദ്യ കൃതം പുണ്യം യദ്രുദ്രസ്യ നിവേദിതമ് । ത്വത്പ്രസാദാന്മയാ ദേവ ! വ്രതമദ്യ സമാപിതമ് ॥ ൧,൧൨൪.
ഞാന് ഇന്ന് നേടിയ പുണ്യവും രുദ്രന് സമര്പ്പിച്ചതും, ദേവാ, നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താല് ഈ വ്രതം ഇന്ന് പൂര്ത്തിയാക്കി.
പ്രസന്നോ ഭവ മേ ശ്രീമന് ഗൃഹം പ്രതി ച ഗമ്യതാമ് । ത്വദാലോകനമാത്രേണ പവിത്രോഽസ്മി ന സംശയഃ ॥ ൧,൧൨൪.
ശ്രീമാനേ, എനിക്ക് ദയചെയ്യണം, ഇനി നിന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് മടങ്ങണം; നിന്നെ കാണുന്നതുകൊണ്ടു തന്നെ ഞാന് പാവനനായി, അതില് സംശയമില്ല.
ഭോജയേദ്ധ്യാനനിഷ്ഠാംശ്ച വസ്ത്രച്ഛത്രാദികം ദദേത് । ദേവാദിദേവ ഭൂതേശ ലോകാനുഗ്രഹകാരക ॥ ൧,൧൨൪.
ധ്യാനത്തില് ലീനരായവരെ അന്നം നല്കി, വസ്ത്രവും കുടയും മറ്റും നല്കണം; ഭൂതങ്ങളുടെ നാഥാ, ദേവന്മാരുടെ ദേവാ, ലോകങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹം നല്കുന്നവനേ.
യന്മയാ ശ്രദ്ധയാ ദത്തം പ്രീയതാം തേന മേ പ്രഭുഃ । ഇതി ക്ഷമാപ്യ ച വ്രതീ കുര്യാദ്വാദശവാര്ഷികമ് ॥ ൧,൧൨൪.
ഞാന് വിശ്വാസപൂര്വം നല്കിയതൊക്കെയും അതിനാല് പ്രഭു സന്തോഷിക്കട്ടെ; ഇങ്ങനെ ക്ഷമ ചോദിച്ച് വ്രതം പാലിക്കുന്നവന് പന്ത്രണ്ട് വര്ഷം ഇതു തുടരണം.
കീര്തിശ്രീപുത്രരാജ്യാദി പ്രാപ്യ ശൈവം പുരം വ്രജേത് । ദ്വാദശേഷ്വപി മാസേഷു പ്രകുര്യാദിഹ ജാഗരമ് ॥ ൧,൧൨൪.
കീര്ത്തിയും ഐശ്വര്യവും പുത്രന്മാരും രാജ്യം എന്നിവ ലഭിച്ച ശേഷം ശൈവപുരത്തിലേക്ക് എത്തും; പന്ത്രണ്ട് മാസങ്ങളിലും ഇവിടെ ജാഗരണം നടത്തണം.
വ്രതീ ദ്വാദശ സംഭോജ്യ ദീപദഃ സ്വര്ഗമാപ്നുയാത് ॥ ൧,൧൨൪.
വ്രതം പാലിക്കുന്ന പന്ത്രണ്ടുപേരെ അന്നം നല്കി, വിളക്കുകള് നല്കുന്നവന് സ്വര്ഗം ലഭിക്കും.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൨൫ പിതാമഹ ഉവാച । മാന്ധാതാ ചക്രവര്ത്യാസീദുപോഷ്യൈകാദശീം നൃപഃ । ഏകാദശ്യാം ന ഭുഞ്ജീത പക്ഷയോരുഭയാരപി ॥ ൧,൧൨൫.
പിതാമഹന് പറഞ്ഞു: മാംധാതാവ് എന്ന ചക്രവര്ത്തി ഏകാദശി വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു; ഇരുവശത്തുമുള്ള ഏകാദശി ദിവസങ്ങളില് ഭക്ഷണം ഒഴിവാക്കണം.
ദശമ്യേകാദശീമിശ്രാ ഗാന്ധാര്യാ സമുപോഷിതാ । തസ്യാഃ പുത്രശതം നഷ്ടം തസ്മാത്താം പരിവര്ജയേത് ॥ ൧,൧൨൫.
പത്താം, പതിനൊന്നാം തീയതികള് മിശ്രമായപ്പോള് ഗാന്ധാരിയും വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു; അവളുടെ നൂറു മക്കളും നഷ്ടമായി, അതുകൊണ്ട് ആ ദിവസം ഒഴിവാക്കണം.
ദ്വാദശ്യേകാദശീ യത്ര തത്ര സന്നിഹിതോ ഹരിഃ । ദശമ്യേകാദശീ യത്ര തത്ര സന്നിഹിതോഽസുരഃ । ബഹുവാക്യവിരോധേന സന്ദേഹോ ജായതേ യദാ ॥ ൧,൧൨൫.
പന്ത്രണ്ടും പതിനൊന്നും ഒരുമിച്ചാല് ഹരിയുടെ സാന്നിധ്യവും, പത്തും പതിനൊന്നും ഒരുമിച്ചാല് അസുരന്റെ സാന്നിധ്യവും ഉണ്ടാകും; പലവിധ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളുണ്ടാകുമ്പോള് സംശയം ജനിക്കും.
ദ്വാദശീ തു തദാ ഗ്രാഹ്യാ ത്രയോദശ്യാന്തു പാരണമ് । ഏകാദശീ കലാപിസ്യാദുപോഷ്യാ ദ്വാദശീ തഥാ ॥ ൧,൧൨൫.
അപ്പോള് പന്ത്രണ്ടാം തീയതി സ്വീകരിക്കണം, പതിമൂന്നാം തീയതിയില് ഉപവാസം അവസാനിപ്പിക്കണം; ഏകാദശിയുടെ യുക്തമായ ഭാഗം നോക്കി ഉപവാസം ചെയ്യണം, പന്ത്രണ്ടാം തീയതിയിലും അതുപോലെ.
ഏകാദശീ ദ്വാദശീ ച വിശേഷേണ ത്രയോദശീ । ത്രിമിശ്രാ സാ തിഥിര്ഗ്രാഹ്യാ സര്വപാപഹരാ ശുഭാ ॥ ൧,൧൨൫.
ഏകാദശിയും ദ്വാദശിയും പ്രത്യേകിച്ച്Trayോദശിയും ഒരുമിച്ച് വന്നാൽ ആ പുണ്യമായ തിഥി ആചരിക്കണം; അതു എല്ലാപാപങ്ങളും അകറ്റും.
ഏകാദശീമുപോഷ്യൈവദ്വാദശീമ ഥവാ ദ്വിജ ! । ത്രിമിശ്രാം ചൈവ കുര്വീത ന ദശമ്യാ യുതാം ക്രചിത് ॥ ൧,൧൨൫.
ഏകാദശിയിൽ ഉപവാസം കഴിഞ്ഞ് ദ്വാദശി ആചരിക്കണം, അല്ലെങ്കിൽ ഈ മൂന്നു തിഥികളും ഒരുമിച്ച് വന്നാൽ ആചരിക്കാം; പക്ഷേ, ദശമി ചേർന്നാൽ ഒരിക്കലും ചെയ്യരുത്.
രാത്രൌ ജാഗരണം കുര്വന്പുരാണശ്രവണം നൃപഃ । ഗദാധരം പൂജയംശ്ച ഉപോഷ്യൈകാ ദശീദ്വയമ് । രുക്മാങ്ഗദോ യയൌ മോക്ഷമന്യേ ചൈകാദശീവ്രതമ് ॥ ൧,൧൨൫.
രാത്രിയിൽ ജാഗരണം ചെയ്ത് പുരാണങ്ങൾ കേട്ട്, ഗദാധരനെ ആരാധിച്ച്, ഇരുവശത്തും ഏകാദശിയിൽ ഉപവാസം ചെയ്തുകൊണ്ട്, രുക്മാംഗദൻ മോക്ഷം നേടി; മറ്റുള്ളവരും ഏകാദശി വ്രതം പാലിച്ച് അതു നേടി.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൨൬ ബ്രഹ്മോവാച । യേനാര്ചനേന വൈ ലോകോ ജഗാമ പരമാം ഗതിമ് । തമര്ചനം പ്രവക്ഷ്യാമി ഭുക്തിമുക്തികരം പരമ് ॥ ൧,൧൨൬.
ബ്രഹ്മാവു പറഞ്ഞു: ലോകം പരമാവസ്ഥയിലേക്കുയർന്ന ആരാധനയെ ഞാൻ പറയാം; അതു ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു.