ഗൃഹീതേഽസ്മിന്വ്രതേ ദേവ യദ്യപൂര്ണേ മ്രിയാമ്യഹമ് । തന്മേ ഭവതു സമ്പൂര്ണം ത്വത്പ്രസാദാജ്ജനാര്ദന ॥ ൧,൧൨൧.
പ്രഭോ, ഈ വ്രതം പൂർത്തിയാക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഞാൻ മരിച്ചാൽ, ജനാർദ്ദനാ, നിന്റെ കൃപയാൽ അത് പൂർത്തിയായതായി കരുതണമേ.
ഏവമഭ്യര്ച്യ ഗൃഹ്ണീയാദ്വ്രതാര്ചനജപാദികമ് । സര്വാഘം ച ക്ഷയം യാതി ചികീര്ഷേദ്യോ ഹരേര്വ്രതമ് ॥ ൧,൧൨൧.
ഇങ്ങനെ പൂജിച്ച ശേഷം വ്രതവും അതിന്റെ പൂജയും ജപവും സ്വീകരിക്കണം; ഹരിയുടെ വ്രതം ആചരിക്കുന്നവരുടെ എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിക്കും.
സ്നാത്വായോഭ്യച്യ ഗൃഹ്ണീയാദ്വ്രതാര്ചനജപാദികമ് । സ്നാത്വാ യച്ചതുരോ മാസാനേകഭക്തേന പൂജയേത് । വിഷ്ണും സ യാതി വിഷ്ണോര്വ ലോകം മലവിവര്ജിതമ് ॥ ൧,൧൨൧.
സ്നാനം കഴിച്ചശേഷം, വ്രതാചരണവും പൂജയും ജപവും ചെയ്യണം. സ്നാനത്തിന് ശേഷം നാലു മാസം വരെ ഒരൊറ്റഭക്ഷണം മാത്രം കഴിച്ച് ഭക്തിയോടെ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിച്ചാൽ, ആൾക്കാർക്ക് വിഷ്ണുവിന്റെ പാപരഹിതമായ ലോകം ലഭിക്കും.
മദ്യമാംസസുരാത്യഗീ വേദവിദ്ധരിപൂജനാത് । തൈലവര്ജി വിഷ്ണുലോകം വിഷ്ണുഭാക്കൃച്ഛ്രപാദകൃത് ॥ ൧,൧൨൧.
മദ്യം, മാംസം, മദിര എന്നിവ ഉപേക്ഷിച്ച്, വേദജ്ഞാനത്തോടെ അസുരശത്രുവായ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കുകയും, എണ്ണ ഉപയോഗം ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്താൽ, കഠിന വ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചവൻ വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുകയും വിഷ്ണുവിൽ പങ്കാളിയാവുകയും ചെയ്യും.
ഏകരാത്രോപവാസാച്ച ദേവോ വൈമാനികോ ഭവേത് । ശ്വേതദ്വീപം ത്രിരാത്രാത്തു വ്രജേത്ഷഷ്ഠാന്നകൃന്നരഃ ॥ ൧,൧൨൧.
ഒരു രാത്രി ഉപവാസം ചെയ്താൽ, ആൾ ദൈവികനായ് സ്വർഗ്ഗശരീരമുണ്ടാകുന്നു. മൂന്നു രാത്രി ഉപവാസം ചെയ്ത് ആറാമത്തെ ഭക്ഷണം ഒഴിവാക്കുന്നവൻ ശ്വേതദ്വീപിലേക്ക് പോകുന്നു.
ചാന്ദ്രായണാദ്ധരേര്ധാമ ലഭേന്മുക്തിമയാചിതാമ് । പ്രാജാപത്യം വിഷ്ണുലോകം പരാകവ്രതകൃദ്ധരിമ് ॥ ൧,൧൨൧.
ചാന്ദ്രായണവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ ഹരിയുടെ ലോകവും ആഗ്രഹിച്ച മോക്ഷവും ലഭിക്കും. പ്രജാപത്യവ്രതം ചെയ്താൽ വിഷ്ണുലോകം ലഭിക്കും. പരാകവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ ഹരിയെ പ്രാപിക്കും.
സക്തുയാവകഭിക്ഷാശീ പയോദധിഘൃതാശനഃ । ഗോമൂത്രയാവകാഹാരഃ പഞ്ചഗവ്യകൃതാശനഃ । ശാകമലഫലാദ്യാശീ രസവര്ജോ ച വിഷ്ണുഭാക് ॥ ൧,൧൨൧.
സക്തു, യവം, ഭിക്ഷയാൽ മാത്രം ജീവിക്കുന്നവൻ, പാൽ, തൈര്, നെയ്യ് എന്നിവ മാത്രം കഴിക്കുന്നവൻ, പശുവിന്റെ മൂത്രവും യവവും മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ, പഞ്ചഗവ്യത്തിൽ പാകം ചെയ്ത ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവൻ, കായ്കറികൾ, കിഴങ്ങുകൾ, പഴങ്ങൾ എന്നിവ മാത്രം കഴിച്ച് പാനീയങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുന്നവൻ — ഇവർക്ക് വിഷ്ണുവിൽ പങ്ക് ലഭിക്കും.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൨൨ ബ്രഹ്മോവാച । വ്രതം മാസോപവാസാഖ്യം സര്വോത്കൃഷ്ടം വദാമിതേ । വാനപ്രസ്ഥോ യതിര്നാരീ കുര്യാന്മാസോപവാസകമ് ॥ ൧,൧൨൨.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: എല്ലാ വ്രതങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ മാസോപവാസവ്രതത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നു. വനവാസികൾ, സന്യാസികൾ, സ്ത്രീകൾ ഇവർ മാസോപവാസം അനുഷ്ഠിക്കണം.
ആശ്വിനസ്യ സിതേ പക്ഷേ ഏകാദശ്യാമുപോഷിതഃ । വ്രതമേതത്തു ഗൃഹ്ണീയാദ്യാവത്ത്രിംശദ്ദിനാനി തു ॥ ൧,൧൨൨.
ആശ്വിനമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിയിൽ ഉപവാസം ചെയ്തശേഷം, ഈ വ്രതം മുപ്പത് ദിവസം അനുഷ്ഠിക്കണം.
അദ്യപ്രഭൃത്യഹം വിഷ്ണോ യാവദുത്ഥാനകം തവ । അര്ചയേത്വാമനശ്രംസ്തു ദിനാനി ത്രിംശദേവ തു ॥ ൧,൧൨൨.
ഇന്നുമുതൽ, ദേവനായ വിഷ്ണുവേ, നിന്റെ ഉണർവുവരെയുള്ള മുപ്പത് ദിവസം ഞാൻ ആലസ്യമില്ലാതെ നിന്നെ ആരാധിക്കും.
കാര്തികാശ്വിനയോര്വിഷ്ണോ ദ്വാദശ്യോഃ ശുക്ലയോരഹമ് । മ്രിയേയദ്യന്തരാലേ തു വ്രതഭങ്ഗോ ന മേ ഭവേത് ॥ ൧,൧൨൨.
കാർത്തികയുടെയും ആശ്വിനയുടെയും ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ദ്വാദശി ദിവസങ്ങൾക്കിടയിൽ ഞാൻ മരിച്ചാൽ പോലും എന്റെ വ്രതം ഭംഗം വരരുതേ എന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, വിഷ്ണുവേ.
ഹരിം യജോത്ത്രിഷവണസ്നായീ ഗന്ധാദിഭിര്വ്രതീ । ഗാത്രാഭ്യങ്ഗം ഗന്ധലേപം ദേവതായതനേ ത്യജേത് ॥ ൧,൧൨൨.
വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ 하루ിയെ ഒരു ദിവസം മൂന്നു പ്രാവശ്യം സ്നാനം ചെയ്ത്, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ആരാധിക്കണം. എന്നാൽ ദേവാലയത്തിൽ ശരീരത്തിൽ സുഗന്ധതൈലം പുരട്ടരുത്.
ദ്വാദശ്യാമഥ സംപൂജ്യ പ്രദദ്യാദ്ദ്വിജഭോജനമ് । തതശ്ച പാരണം കുര്യാദ്ധരേര്മാസോപവാസകൃത് ॥ ൧,൧൨൨.
ശേഷം ദ്വാദശി ദിവസം ഹരിയെ ആരാധിച്ച്, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭക്ഷണം നൽകണം. അതിനുശേഷം മാസോപവാസം അനുഷ്ഠിച്ചവൻ ഉപവാസം അവസാനിപ്പിക്കണം.
ദുഗ്ധാദിപ്രാശനം കുര്യാദ്വ്രതസ്ഥോ മൂര്ഛിതോഽന്തരാ । ദുഗ്ധാദ്യൈര്ന വ്രതം നശ്യേദ്ഭുക്തിമുക്തിമവാപ്നുയാത് ॥ ൧,൧൨൨.
വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ ഇടയിൽ ക്ഷീണിച്ചാൽ, പാൽ മുതലായവ കഴിക്കാം. പാൽ തുടങ്ങിയവ കഴിച്ചാലും വ്രതം ഭംഗം വരില്ല; ഇഹലോകസുഖവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൨൩ ബ്രഹ്മോവാച । വ്രതാനി കാര്തികേ വക്ഷ്യേ സ്നാത്വാ വിഷ്ണും പ്രപൂജയേത് । ഏകഭക്തേന നക്തേന മാസം വായാചിതേന വാ ॥ ൧,൧൨൩.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: കാർത്തികമാസത്തിലെ വ്രതങ്ങളെ ഞാൻ പറയുന്നു. സ്നാനം ചെയ്തശേഷം, ഒരൊറ്റഭക്ഷണം മാത്രം കഴിച്ചോ, രാത്രി ഭക്ഷണം കഴിച്ചോ, ഒരു മാസം ഭിക്ഷയാൽ ജീവിച്ചോ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കണം.
ദുഗ്ധശാകഫലാദ്യൈര്വാ ഉപവാസേന വാ പുനഃ । സര്വപാപവിനിര്മുക്തഃ പ്രാപ്തകാമോ ഹരിം വ്രജേത് ॥ ൧,൧൨൩.
പാൽ, കായ്കറികൾ, പഴങ്ങൾ മുതലായവ കഴിച്ചോ, അല്ലെങ്കിൽ ഉപവാസം ചെയ്താലോ, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റി ഹരിയെ പ്രാപിക്കും.
സദാ ഹരേര്വ്രതം ശ്രേഷ്ഠം തതഃ സ്യാദ്ദക്ഷിണായനേ । ചാതുര്മാസ്യേ തതസ്തസ്മാത്കാര്തികേ ഭീഷ്മപഞ്ചകമ് ॥ ൧,൧൨൩.
എപ്പോഴും ഹരിയുടെ വ്രതം ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്. അതിനുശേഷം ദക്ഷിണായനം, പിന്നെ ചതുര്മാസവ്രതം, പിന്നെ കാർത്തികയിൽ ഭീഷ്മപഞ്ചകം വരുന്നു.
തതഃ ശ്രേഷ്ഠവ്രതം ശുക്ലസ്യൈകാദശ്യാം സമാചരേത് । സ്നാത്വാ ത്രികാലം പിത്രാദീന്യവാദ്യൈരര്ചയേദ്ധരിമ് ॥ ൧,൧൨൩.
ശേഷം, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിയിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം. സ്നാനം ചെയ്തശേഷം, പിതാക്കന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും സമർപ്പണങ്ങളോടെ 하루ിയെ 하루ിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ആരാധിക്കണം.
യജേന്മൌനീ ഘൃതാദ്യൈശ്ച പഞ്ചഗവ്യേന വാരിഭിഃ । സ്നാപയിത്വാഥ കര്പൂരമുഖൈശ്ചൈവാനുലേപയേത് ॥ ൧,൧൨൩.
മൗനവ്രതം പാലിക്കുന്നവൻ നെയ്യ് മുതലായവയും, പഞ്ചഗവ്യവും വെള്ളവും ഉപയോഗിച്ച് ആരാധിക്കണം. സ്നാനം ചെയ്തശേഷം കർപ്പൂരവും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും പുരട്ടണം.
ഘൃതാക്തഗുഗ്ഗുലൈര്ധൂപം ദ്വിജഃ പഞ്ചദിനം ദഹേത് । നൈവേദ്യം പരമാന്നം തു ജപേദഷ്ടോത്തരം ശതമ് ॥ ൧,൧൨൩.
ദ്വിജൻ നെയ്യ് പുരട്ടിയ ഗുഗ്ഗുലു ധൂപം അഞ്ചു ദിവസം കത്തിക്കണം. നൈവേദ്യമായി ഉത്തമഭക്ഷണം അർപ്പിക്കണം. അഷ്ടോത്തരശതം ജപിക്കണം.
ഓം നമോ വാസുദേവായ ഘൃതവ്രീഹിതിലാദികമ് । അഷ്ടാക്ഷരേണ മന്ത്രേണ സ്വാഹാന്തേന തു ഹോമയേത് ॥ ൧,൧൨൩.
ഓം വാസുദേവായ നമസ്കാരം. clarified butter, അരി, എള്ള് തുടങ്ങിയവ അഷ്ടാക്ഷര മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് 'സ്വാഹാ' ചേർത്ത് ഹോമം ചെയ്യണം.
പ്രഥമേഽഹ്നി ഹരേഃ പാദൌ യജേത്പദ്മൈര്ദ്വിതീയക । ബില്വപത്രൈര്ജാനുദേശം നാഭിം ഗന്ധേന ചാപരേ ॥ ൧,൧൨൩.
ആദ്യ ദിവസം ഹരിയുടെ പാദങ്ങൾ താമരപ്പൂവുകൾകൊണ്ട് പൂജിക്കണം. രണ്ടാം ദിവസം ബില്വപത്രംകൊണ്ട് മുട്ടുകൾ, മൂന്നാം ദിവസം സുഗന്ധവസ്തുക്കൾകൊണ്ട് നാഭി പൂജിക്കണം.
സ്കന്ധാ ബില്വജവാഭിശ്ച പഞ്ചമേഽഹ്നി ശിരോഽര്ചയേത് । മാലത്യാ ഭൂമിശായീ സ്യാദ്ഗോമയം പ്രാശയേത്ക്രമാത് ॥ ൧,൧൨൩.
അഞ്ചാം ദിവസം ബില്വയും ജവാപൂവുകളും കൊണ്ട് ഭുജങ്ങൾ പൂജിക്കണം. തല മാലതിപ്പൂവു കൊണ്ട് പൂജിക്കണം. ഭഗവാനെ നിലത്ത് കിടത്തുകയും, ക്രമമായി ഗോമയം കഴിക്കണമെന്നും പറയുന്നു.
ഗോമൂത്രം ച ദധി ക്ഷീരം പഞ്ചമേ പഞ്ചഗവ്യകമ് । നക്തം കുര്യാത്പഞ്ചദശ്യാം വ്രതീ സ്യാദ്ഭുക്തിമുക്തിഭാക് ॥ ൧,൧൨൩.
അഞ്ചാം ദിവസം ഗോമൂത്രം, തൈര്, പാൽ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന അഞ്ചു ഗോമയങ്ങൾ കഴിക്കണം. പതിനഞ്ചാം രാത്രിയിൽ ഉപവാസം പാലിക്കണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഭോക്തിയും മോക്ഷവും ലഭിക്കും.
ഏകാദശീവ്രതം നിത്യം തത്കുര്യാത്പക്ഷയോര്ദ്വയോഃ । അഘൌഘനരകം ഹന്യാത്സര്വദം വിഷ്ണുലോകദമ് ॥ ൧,൧൨൩.
രണ്ടു പക്ഷങ്ങളിലും എക്കാലവും ഏകാദശി വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം. അതു എല്ലാ പാപങ്ങളും നരകവും നശിപ്പിക്കുകയും, എപ്പോഴും വിഷ്ണുലോകം ലഭിക്കാനും സഹായിക്കും.
ഏകാദശീ ദ്വാദശീ ച നിശാന്തേ ച ത്രയോദശീ । നിത്യമേകാദശീ യത്ര തത്ര സന്നിഹിതോ ഹരിഃ ॥ ൧,൧൨൩.
ഏകാദശിയും ദ്വാദശിയും ത്രയോദശിയും രാത്രിയുടെ അവസാനം ഉണ്ടെങ്കിൽ അവിടെയൊക്കെ ഹരി സദാ സന്നിഹിതനാണ്.
ദശമ്യേകാദശീ യത്ര തത്രസ്ഥാശ്ചാസുരാദയഃ । ദ്വാദശ്യാം പാരണ കുര്യാത്സൂതകേ മൃതകേ ചരേത് ॥ ൧,൧൨൩.
ദശമി, ഏകാദശി എന്നിവയുള്ളിടത്ത് അസുരാദികളും ഉണ്ടാകും. ദ്വാദശി ദിവസം ഉപവാസം അവസാനിപ്പിക്കണം. ശുദ്ധി, അശുദ്ധി എന്നിവയിലും ഈ നിയമങ്ങൾ പാലിക്കണം.
ചതുര്ദശീം പ്രതിപദം പൂര്വമിശ്രാമുപാവസേത് । പൌര്ണമാസ്യാമമാവാസ്യാം പ്രതിപന്മിശ്രിതാം മുനേ ॥ ൧,൧൨൩.
ചതുര്ദശിയും പ്രതിപത്തും മുമ്പത്തെ ദിവസവുമായി ചേർന്നാൽ ഉപവാസം പാലിക്കണം. പൗർണമിയും അമാവാസ്യയും, പ്രതിപത്തും ചേർന്നാൽ ഉപവാസം ചെയ്യണം.
ദ്വിതീയാം തൃതീയാമിശ്രാം തൃതീയാഞ്ചാപ്യുപാവസേത് । ചതുര്ഥ്യാ സങ്ഗതാം നിത്യം ചതുര്ഥീഞ്ചാനയാ യുതാമ് । പഞ്ചമീം ഷഷ്ഠ്യസംയുക്താം ഷഷ്ഠ്യാ യുക്താഞ്ച സപ്തമീമ് ॥ ൧,൧൨൩.
രണ്ടാം, മൂന്നാം ദിവസങ്ങൾ തമ്മിൽ ചേർന്നാൽ ഉപവാസം ചെയ്യണം. മൂന്നും നാലും ചേർന്നാൽ, നാലും അതിനൊപ്പം ചേർന്നാൽ, അഞ്ചും ആറും ചേർന്നാൽ, ആറും ഏഴും ചേർന്നാൽ എല്ലായ്പോഴും ഉപവാസം ചെയ്യണം.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൨൪ ബ്രഹ്മോവാച । ശിവരാത്രിവ്രതം വക്ഷ്യേ കഥാം വൈ സര്വകാമദാമ് । യഥാ ച ഗൌരീ ഭൂതേശം പൃച്ഛതി സ്മ പരം വ്രതമ് ॥ ൧,൧൨൪.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഇപ്പോൾ ശിവരാത്രി വ്രതവും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുന്ന കഥയും വിവരിക്കും. ഗൗരിയും ഭൂതേശനോടു പരമവ്രതത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചതും പറയാം.