ഏകേനാപി സുപുത്രേണ വിദ്യായുക്തേന ധീമതാ । കുലം പുരുഷസിംഹേന ചന്ദ്രേണ ഗഗനം യഥാ ॥ ൧,൧൧൪.
ഒറ്റ നല്ല മകനും, അറിവും ബുദ്ധിയും ഉള്ളവനും കുടുംബത്തെ ഉയർത്തുന്നു; ഒരു ചന്ദ്രൻ ആകാശത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
ഏകേനാപി സുവൃക്ഷേണ പുഷ്പിതേന സുഗന്ധിനാ । വനം സുവാസിതം സര്വം സുപുത്രേണ കുലം യഥാ ॥ ൧,൧൧൪.
പുഷ്പമുള്ള സുഗന്ധമുള്ള ഒറ്റ വൃക്ഷം മുഴുവൻ കാടിനെ സുഗന്ധമാക്കും; അതുപോലെ നല്ല മകൻ കുടുംബത്തെ പ്രശസ്തമാക്കും.
ഏകോ ഹി ഗുണവാന്പുത്രോ നിര്ഗുണേന ശതേന കിമ് । ചന്ദ്രോ ഹന്തി തമാംസ്യേകോ ന ച ജ്യോതിഃ സഹസ്രകമ് ॥ ൧,൧൧൪.
ഗുണമില്ലാത്ത നൂറു മക്കളെന്ത് ചെയ്യാൻ? ഗുണമുള്ള ഒരാൾ മാത്രം ഇരുണ്ടതെല്ലാം നീക്കുന്നു; ആയിരം നക്ഷത്രങ്ങൾക്കു കഴിയാത്തത് ചന്ദ്രനു കഴിയും.
ലാലയേത്പഞ്ച വര്ഷാണി ദശ വര്ഷാണി താഡയേത് । പ്രാപ്തേ തു ഷോഡശേ വര്ഷേ പുത്രം മിത്രവദാചരേത് ॥ ൧,൧൧൪.
അഞ്ച് വയസ്സുവരെ മകനെ ലാളിച്ച് വളർത്തണം; പത്ത് വയസ്സുവരെ ശാസിക്കണം; പതിനാറാം വയസ്സെത്തുമ്പോൾ മകനെ സ്നേഹിതനായി കാണണം.
ജായമാനോ ഹരേദ്ദാരാന് വര്ധമാനോ ഹരേദ്ധനമ് । മ്രിയമാണോ ഹരേത്പ്രാണാന്നാസ്തി പുത്രസമോ രിപുഃ ॥ ൧,൧൧൪.
ജനിക്കുമ്പോൾ മകൻ അച്ഛന്റെ ഭാര്യയെ അകറ്റുന്നു; വളരുമ്പോൾ ധനം എടുത്തുകൊള്ളുന്നു; മരിക്കുമ്പോൾ പ്രാണൻ വരെ എടുത്തുപോകുന്നു — മകനുപോലൊരു ശത്രു ഇല്ല.
കേചിന്മൃഗമുഖാ വ്യാഘ്രാഃ കേചിദ്വ്യാഘ്രമുഖാ മൃഗാഃ । തത്സ്വരൂപപഹിജ്ഞാനേ ഹ്യവിശ്വാസഃ പദേപദേ ॥ ൧,൧൧൪.
ചില കടുവകൾക്ക് മാൻ മുഖം ഉണ്ട്; ചില മാനുകൾക്ക് കടുവ മുഖം ഉണ്ട്. അവയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയാതെ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും അവിശ്വാസം വേണം.
ഏകഃ ക്ഷമാവതാം ദോഷോ ദ്വിതീയോ നോപപദ്യതേ । യദേനം ക്ഷമയാ യുക്തമശക്തം മന്യതേ ജനഃ ॥ ൧,൧൧൪.
ക്ഷമയുള്ളവർക്കു ഒരു ദോഷം മാത്രമേയുള്ളു; രണ്ടാമത്തേതില്ല. കാരണം, ക്ഷമയുള്ളവനെ ചിലർ ബലഹീനനായി കരുതും.
ഏതദേവാനുമന്യേത ഭോഗാ ഹി ക്ഷണഭങ്ഗിനഃ । സ്നിഗ്ധേഷു ച വിദഗ്ധസ്യ മതയോ വൈ ഹ്യനാകുലാഃ ॥ ൧,൧൧൪.
ഇത് മനസ്സിലാക്കണം: സുഖങ്ങൾ നിമിഷംകൊണ്ട് ഇല്ലാതാവും; സ്നേഹമുള്ളവരിൽ ബുദ്ധിമാന്മാരുടെ ചിന്തകൾ ഒരിക്കലും കലങ്ങാറില്ല.
ജ്യേഷ്ഠഃ പിതൃസമോ ഭ്രാതാ മൃതേ പിതരി ശൌനക । സര്വേഷാം സ പിതാ ഹി സ്യാത്സര്വേഷാമനുപാലകഃ ॥ ൧,൧൧൪.
ശൗനക, അച്ഛൻ മരിച്ചാൽ മൂത്തച്ഛൻ അച്ഛനുപോലെയാണ്; എല്ലാവർക്കും അച്ഛനായി, എല്ലാവരെയും സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് അവനാണ്.
കനിഷ്ഠേഷു ച സര്വേഷു സമത്വേനാനുവര്തതേ । സമാപഭോഗജീവേഷു യഥൈവം തനയേഷു ച ॥ ൧,൧൧൪.
ചെറിയവരെ, സമാനമായി ജീവിക്കുന്നവരെയും, മക്കളെയും ഒരുപോലെ കാണണം, എല്ലാവരോടും സമത്വത്തോടെ പെരുമാറണം.
ബഹൂനാമല്പസാരാണാം സമവായോ ഹി ദാരുണഃ । തൃണൈരാവേഷ്ടിതാ രജ്ജുസ്തയാ നാഗോഽപി ബധ്യതേ ॥ ൧,൧൧൪.
ശക്തിയില്ലാത്തവരായാലും ഒരുമിച്ചാൽ വലിയ ശക്തിയാകും; പുല്ലുകൊണ്ട് ചുറ്റിയ കയറാൽ പോലും ആനയെ കെട്ടാൻ കഴിയും.
അപഹൃത്യ പരസ്വം ഹി യസ്തു ദാനം പ്രയച്ഛതി । സ ദാതാ നരകം യാതി യസ്യാര്ഥാസ്തസ്യ തത്ഫലമ് ॥ ൧,൧൧൪.
മറ്റുള്ളവരുടെ സമ്പത്ത് എടുത്ത് ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ നരകത്തിൽ പോകും; ഫലം അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമയ്ക്കാണ് ലഭിക്കുക.
ദേവദ്രവ്യവിനാശേന ബ്രഹ്മസ്വഹരണേന ച । കുലാന്യകുലതാം യാന്തി ബ്രാഹ്മണാതിക്രമേണ ച ॥ ൧,൧൧൪.
ദേവസ്വം നശിപ്പിച്ചാൽ, ബ്രാഹ്മണരുടെ സമ്പത്ത് കവർച്ച ചെയ്താൽ, ബ്രാഹ്മണരെ അവമതിച്ചാൽ, കുടുംബങ്ങൾ മഹത്വം നഷ്ടപ്പെടും.
ബ്രഹ്മഘ്നേ ച സുരാപേ ച ചോരേ ഭഗ്നവ്രതേ തഥാ । നിഷ്കൃതിര്വിഹിതാ സദ്ഭിഃ കൃതഘ്നേ നാസ്തി നിഷ്കൃതിഃ ॥ ൧,൧൧൪.
ബ്രാഹ്മണഹത്യ, മദ്യം കുടിയ്ക്കൽ, മോഷണം, വാഗ്ദാനം പാലിക്കാതിരിക്കൽ എന്നിവയ്ക്ക് പ്രായശ്ചിത്തം ഉണ്ട്; നന്ദിയില്ലാത്തവർക്കോ പ്രായശ്ചിത്തമില്ല.
നാശ്രന്തി പിതരോ ദേവാഃ ക്ഷുദ്രസ്യ വൃഷലീപതേഃ । ഭാര്യാജിതസ്യ നാശ്രന്തി യസ്യാശ്ചോപപതിര്ഗൃഹേ ॥ ൧,൧൧൪.
ചീത്തയാളിൽ നിന്നും, ഭാര്യയോട് കീഴടങ്ങിയവനിൽ നിന്നും, വീട്ടിൽ പരസ്ത്രീയുള്ളവനിൽ നിന്നും പിതാക്കളും ദേവതകളും ബലി സ്വീകരിക്കില്ല.
അകൃജജ്ഞമനാര്യഞ്ച ദീര്ധരോഷമനാര്ജവമ് । ചതുരോ വിദ്ധി ചാണ്ഡാലാഞ്ജാത്യാ ജായേത പഞ്ചമഃ ॥ ൧,൧൧൪.
നന്ദിയില്ലാത്തവൻ, സദാചാരമില്ലാത്തവൻ, ദീർഘകോപിയൻ, സത്യസന്ധതയില്ലാത്തവൻ—ഈ നാലുപേരെയും ചാണ്ഡാളരായി അറിയണം; ജന്മത്തിൽ അഞ്ചാമൻ അവരിൽ നിന്നാണ് പിറക്കുന്നത്.
നോപേക്ഷിതവ്യോ ദുര്ബദ്ധി ശത്രുരല്പോഽപ്യവജ്ഞയാ । വഹ്നിരല്പോഽപ്യസംഹാര്യഃ കുരുതേ ഭസ്മസാജ്ജഗത് ॥ ൧,൧൧൪.
ചീത്ത മനസ്സുള്ള ശത്രു എത്രയും ബാലനാണെങ്കിലും അവനെ അവഹേളിക്കരുത്; കിടുക്കിയില്ലാത്ത ചെറിയ തീ പോലും ലോകം ചാരമാക്കും.
നവേ വയസി യഃ ശാന്തഃ സ ശാന്ത ഇതി മേ മതിഃ । ധാതുഷു ക്ഷീയമാണേഷു ശമഃ കസ്യ ന ജായതേ ॥ ൧,൧൧൪.
യൗവനത്തിൽ തന്നെ ശാന്തനായവൻ മാത്രമാണ് സത്യത്തിൽ ശാന്തൻ; ശരീരശക്തി ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ ആരും ശാന്തരാവും.
പന്ഥാന ഇവ വിപ്രേന്ദ്ര സര്വസാധാരണാഃ ശ്രിയഃ । മദീയാ ഇതി മത്വാ വൈ ന ഹി ഹര്ഷയുതോ ഭവേത് ॥ ൧,൧൧൪.
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, സമ്പത്ത് എല്ലാവർക്കും പൊതുവാണ്, വഴികൾപോലെ; 'എന്റെതാണ്' എന്ന് കരുതിയാൽ സന്തോഷം ഉണ്ടാകില്ല.
ചിത്തായത്തം ധാതുവശ്യം ശരീരം ചിത്തേ നഷ്ടേ ധാതവോ യാന്തി നാശമ് । തസ്മാച്ചിത്തം സര്വദാ രക്ഷണീയം സ്വസ്ഥേ ചിത്തേ ധാതവഃ സമ്ഭവന്തി ॥ ൧,൧൧൪.
ശരീരം മനസ്സിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു, ശരീരത്തിലെ ധാതുക്കൾ മനസ്സിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; മനസ്സ് നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ ധാതുക്കൾ നശിക്കും. അതുകൊണ്ട് മനസ്സ് എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കണം; മനസ്സ് ആരോഗ്യവാനായാൽ ധാതുക്കൾ നിലനിൽക്കും.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൧൫ സൂത ഉവാച । കുമാര്യാം ച കുമിത്രം ച കുരാജാനം കുപുത്രകമ് । കുകന്യാം ച കുദേശം ച ദൂരതഃ പരിവര്ജയേത് ॥ ൧,൧൧൫.
കുമാരി കൂട്ടിൽ ദുഷ്ടസുഹൃത്ത്, ദുഷ്ടരാജാവ്, ദുഷ്ടപുത്രൻ, ദുഷ്ടമകൾ, ദുഷ്ടദേശം—ഇവയെല്ലാം ദൂരത്തുനിന്ന് ഒഴിവാക്കണം.
ധര്മഃ പ്രവ്രജിതസ്തപഃ പ്രചലിതം സത്യം ച ദൂരം ഗതം പൃഥ്വീ വന്ധ്യഫലാ ജനാഃ കപടിനോ ലൌല്യേ സ്ഥിതാ ബ്രാഹ്മണാഃ । മര്ത്യാഃ സ്ത്രീവശഗാഃ സ്ത്രിയശ്ച ചപലാ നീചാ ജനാ ഉന്നതാഃ ഹാ കഷ്ടം ഖലുജീവിതം കലിയുഗേ ധന്യാ ജനാ യേ മൃതാഃ ॥ ൧,൧൧൫.
ധർമ്മം പോയി, തപസ്സു അസ്ഥിരം, സത്യം ദൂരെയായി, ഭൂമി വന്ധ്യ, ആളുകൾ കപടികൾ, ബ്രാഹ്മണർ ലോഭത്തിൽ, മനുഷ്യർ സ്ത്രീകളുടെ അടിമകൾ, സ്ത്രീകൾ ചഞ്ചലങ്ങൾ, ചീത്തവർ ഉയർന്നിരിക്കുന്നു. അയ്യോ, കലിയുഗത്തിൽ ജീവിക്കുന്നത് എത്ര ദു:ഖകരം! മരിച്ചവർ ഭാഗ്യശാലികൾ.
ധന്യാസ്തേ യേ ന പശ്യന്തി ദേശഭങ്ഗം കുലക്ഷയമ് । പരചിത്തഗതാന് ദാരാന്പുത്രം കുവ്യസനേ സ്ഥിതമ് ॥ ൧,൧൧൫.
ദേശഭംഗം, കുടുംബനാശം, ഭാര്യ പരരോടു മനസ്സുവെക്കുന്നത്, മകൻ ദുഷ്പ്രവൃത്തിയിൽ അകപ്പെടുന്നത്—ഇവ കാണാത്തവരാണ് ഭാഗ്യശാലികൾ.
കുപുത്രേ നിര്വൃതിര്നാസ്തി കുഭാര്യായാം കുതോ രതിഃ । സുമിത്ര നാസ്തി വിശ്വാസഃ കുരാജ്യേ നാസ്തി ജീവിതമ് ॥ ൧,൧൧൫.
ദുഷ്ടപുത്രനിൽ സന്തോഷമില്ല, ദുഷ്ടഭാര്യയിൽ ആനന്ദമില്ല; ദുഷ്ടസുഹൃത്തിൽ വിശ്വാസമില്ല, ദുഷ്ടരാജ്യത്തിൽ ജീവൻ ഇല്ല.
പരാന്നം ച പരസ്വം ച പരശയ്യാഃ പരസ്ത്രിയഃ । പരവേശ്മനി വാസശ്ച ശക്രാദപി ഹരേച്ഛ്രിയമ് ॥ ൧,൧൧൫.
മറ്റുള്ളവരുടെ അന്നം, സമ്പത്ത്, കിടക്ക, ഭാര്യ, വീട്—ഇവയിൽ ആശ്രയം വച്ചാൽ ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നുമെങ്കിലും ഐശ്വര്യം നഷ്ടമാകും.
ആലാപാദ്ഗാത്രസംസ്പര്ശാത്സംസര്ഗാത്സഹ ഭോജനാത് । ആസനാച്ഛയനാദ്യാനാത്പാപം സംക്രമതേ നൃണാമ് ॥ ൧,൧൧൫.
സംസാരം, ശരീരസ്പർശം, കൂടിക്കഴിക്കൽ, ഒരുമിച്ച് ഭക്ഷണം, ഇരിപ്പു, കിടപ്പ്, യാത്ര—ഇവയിലൂടെ പാപം മനുഷ്യർക്കിടയിൽ പടരുന്നു.
സ്ത്രിയോ നശ്യന്തി രൂപേണ തപഃ ക്രോധന നശ്യതി । ഗാവോ ദ്വരപ്രചാരേണ ശൂദ്രാന്നേന ദ്വിജോത്തമഃ ॥ ൧,൧൧൫.
സ്ത്രീകൾക്ക് സൗന്ദര്യം നഷ്ടമാകുന്നത് അവരുടെ രൂപം കൊണ്ടാണ്. തപസ്സിന് ക്രോധം കൊണ്ടാണ് നഷ്ടം വരുന്നത്. പശുക്കൾക്ക് വാതിലിനരികിൽ അലഞ്ഞു നടക്കുമ്പോഴാണ് ദോഷം. ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ശൂദ്രരുടെ അന്നം കഴിക്കുമ്പോഴാണ് മഹത്വം നഷ്ടമാകുന്നത്.
ആസനാദേകശയ്യായാം ബോജനാത്പങ്ക്തിസങ്കരാത് । തതഃ സംക്രമതേ പാപം ഘടാദ്ധട ഇവോദകമ് ॥ ൧,൧൧൫.
ഒരുമിച്ച് ഇരിക്കുക, ഒരേ കിടക്കയിൽ ഉറങ്ങുക, ഒരുമിച്ച് ഭക്ഷണം കഴിക്കുക, ഒരേ നിരയിൽ ചേർന്ന് ഇരിക്കുക — ഇതുപോലുള്ള ഇടപഴകലിലൂടെ പാപം ഒരു പാത്രത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് വെള്ളം ഒഴുകുന്നതുപോലെ പകരുന്നു.
ലാലനേ ബഹവോ ദോഷാസ്താഡനേ ബഹവോ ഗുണാഃ । തസ്മാച്ഛിഷ്യം ച പുത്രം ച താഡയേന്ന തു ലാലയേത് ॥ ൧,൧൧൫.
അധികമായ ലാളനയിൽ അനേകം ദോഷങ്ങളുണ്ട്; ശാസനയിൽ അനേകം ഗുണങ്ങളുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ശിഷ്യനെയും മകനെയും ലാളിക്കാതെ ശാസിക്കണം.
അധ്വാ ജരാ ദേഹവതാം പര്വതാനാം ജലം ജരാ । അസംഭോഗശ്ച നാരീണാം വസ്ത്രാണാമാതപോ ജരാ ॥ ൧,൧൧൫.
ദേഹമുള്ളവർക്കു യാത്രയാണ് വൃദ്ധി; പർവതങ്ങൾക്ക് വെള്ളമാണ് വൃദ്ധി; സ്ത്രീകൾക്ക് സംഗമം ഇല്ലാത്തതും വസ്ത്രങ്ങൾക്ക് സൂര്യപ്രകാശവും വൃദ്ധിയാണ്.