നിത്യം ഛേദസ്തൃണാനം ധരണിവിലഖനം പാദയോശ്ചാപമാര്ഷ്ടിഃ ദന്താനാമപ്യശൌചം മലിനവസനതാ രൂക്ഷതാ മൂര്ധജാനാമ് । ദ്വേ സധ്യേ ചാപി നിദ്രാ വിവസനശയനം ഗ്രാസഹാസാതിരേകഃ സ്വാങ്ഗേ പീഠേ ച വാദ്യം നിധനമുപനയേത്കേശവസ്യാപി ലക്ഷ്മീമ് ॥ ൧,൧൧൪.
തടികൊണ്ട് പുൽ മുറിച്ചും നിലം തുരന്നും കാലുകൾ തുടച്ചും പല്ല് വൃത്തിയാക്കാതെയും മലിനവസ്ത്രം ധരിച്ചും രൂക്ഷമായ മുടിയുമായി ഇരട്ടിയുറക്കം, നഗ്നമായി കിടക്കൽ, അത്യാഹാരം, അത്യധികം ചിരി, സ്വന്തം ശരീരത്തിലും കിടക്കയിലും വാദ്യം വായിക്കൽ — ഇവ കേശവന്റെ ഐശ്വര്യത്തെയും നശിപ്പിക്കും.
ശിരഃ സുധൌതം ചരണൌ സുമാര്ജിതൌ വരാങ്ഗനാസേവനമല്പഭോജനമ് । അനഗ്നശായിത്വമപര്വമൈഥുനം ചിരപ്രനഷ്ടാം ശ്രിയമാനയന്തി ഷട് ॥ ൧,൧൧൪.
ശിരസ്സു നന്നായി കഴുകൽ, കാലുകൾ നല്ലവണ്ണം വൃത്തിയാക്കൽ, നല്ല സ്ത്രീകളെ സേവിക്കൽ, കുറച്ച് ഭക്ഷണം, നഗ്നമായി കിടക്കാതിരിക്കൽ, അനുമതിയില്ലാത്ത ദിവസങ്ങളിൽ ലൈംഗിക ബന്ധം ഒഴിവാക്കൽ — ഈ ആറു കാര്യങ്ങൾ ദീർഘകാലമായി നഷ്ടമായ ഐശ്വര്യം തിരികെ കൊണ്ടുവരും.
യസ്യ കസ്യ തു പുഷ്പസ്യ പാണാഡരസ്യ വിശേഷതഃ । ശിരസാ ധാര്യമാണസ്യ ഹ്യലക്ഷ്മീഃ പ്രതിഹന്യതേ ॥ ൧,൧൧൪.
ഏതെങ്കിലും പുഷ്പം, പ്രത്യേകിച്ച് സുഗന്ധമുള്ള പാണാടര പുഷ്പം തലയിൽ ധരിച്ചാൽ ദാരിദ്ര്യം അകറ്റപ്പെടും.
ദീപസ്യ പശ്ചിമാ ഛായാ ഛായാ ശയ്യാസനസ്യ ച । രജകസ്യ തു യത്തീര്ഥലക്ഷ്മീസ്തത്ര തിഷ്ഠതി ॥ ൧,൧൧൪.
ദീപത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് വീഴുന്ന നിഴൽ, കിടക്കയുടെയോ ഇരിപ്പിടത്തിന്റെയോ നിഴൽ, വസ്ത്രം കഴുകുന്നവന്റെ പൊടി — ഇവിടെയാണ് ഐശ്വര്യദേവി വസിക്കുന്നത്.
ബാലാതപഃ പ്രേതധൂമഃ സ്ത്രീ വൃദ്ധാ തരുണം ദധി । ആയുഷ്കാമോ ന സേവേത തഥാ സംമാര്ജനീരജഃ ॥ ൧,൧൧൪.
പുലർച്ചെ സൂര്യപ്രകാശം, ശവത്തിന്റെ പുക, പ്രായമായ സ്ത്രീ, പുതുതായി தயിർ, ചുമർവാരുമ്പോൾ ഉയരുന്ന പൊടി — ദീർഘായുസ്സ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഇവയൊന്നും ഉപയോഗിക്കരുത്.
ഗജാശ്വരഥധാന്യാനാം ഗവാഞ്ചൈവ രജഃ ശുഭമ് । അശുഭം ച വിജാനീയാത്ഖരോഷ്ട്രജാവികേഷു ച ॥ ൧,൧൧൪.
ആന, കുതിര, രഥം, ധാന്യം, പശു — ഇവയുടെ പൊടി ശുഭമാണ്; കഴുത, ഒട്ടകം, ആട് — ഇവയുടെ പൊടി അശുഭമാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ഗവാം രജോ ധാന്യരജഃ പുത്രസ്യാങ്ഗഭവം രജഃ । ഏതദ്രജോ മഹാശസ്തം മഹാപാതകനാശനമ് ॥ ൧,൧൧൪.
പശുവിന്റെ പൊടി, ധാന്യത്തിന്റെ പൊടി, മകന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നുള്ള പൊടി — ഈ പൊടി വളരെ ഉത്തമമാണ്, വലിയ പാപങ്ങൾ പോലും നശിപ്പിക്കും.
അജാരജഃ ഖരരജോ യത്തു സംമാര്ജനീരജഃ । ഏതദ്രജോ മഹാപാപം മഹാകില്ബിഷകാരകമ് ॥ ൧,൧൧൪.
ആടിന്റെ പൊടി, കഴുതയുടെ പൊടി, ചുമർവാരുമ്പോൾ ഉയരുന്ന പൊടി — ഈ പൊടി വലിയ പാപവും കനത്ത അശുദ്ധിയും ഉണ്ടാക്കുന്നു.
ശൂര്പവാതോ നഖാഗ്രാമ്ബു സ്നാനവസ്ത്രമൃജോദകമ് । കേശാമ്ബു മാര്ജനീരേണുര്ഹന്തി പുണ്യം പുരാ കൃതമ് ॥ ൧,൧൧൪.
ചാക്ക് വീശുമ്പോൾ വരുന്ന കാറ്റ്, നഖം കഴുകിയ വെള്ളം, കുളിച്ച വസ്ത്രം കഴുകിയ വെള്ളം, മുടി കഴുകിയ വെള്ളം, ചുമർവാരുമ്പോൾ ഉയരുന്ന പൊടി — ഇവ പണ്ടു സമ്പാദിച്ച പുണ്യം പോലും നശിപ്പിക്കും.
വിപ്രയോര്വിപ്രവഹ്ന്യോശ്ച ദമ്പത്യോഃ സ്വാമിനോസ്തഥാ । അന്തരേണ ന ഗന്തവ്യം ഹയസ്യ വൃഷഭസ്യ ച ॥ ൧,൧൧൪.
രണ്ടു ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ഇടയിൽ, ബ്രാഹ്മണനും അഗ്നിയും തമ്മിൽ, dampatyam, ഉടമയും ദാസനും തമ്മിൽ, കുതിരയും കാളയും തമ്മിൽ — ഇവയുടെ ഇടയിൽ കടക്കരുത്.
സ്ത്രീഷു രാജാഗ്നിസര്പേഷു സ്വാധ്യായേ ശത്രുസേവനേ । ഭോഗാസ്വാദേഷു വിശ്വാസം കഃ പ്രാജ്ഞഃ കര്തുമര്ഹതി ॥ ൧,൧൧൪.
സ്ത്രീകളിൽ, രാജാവിൽ, അഗ്നിയിൽ, പാമ്പുകളിൽ, വേദപാരായണത്തിൽ, ശത്രുവിന്റെ സേവനത്തിൽ, ഭോഗസുഖങ്ങളിൽ — ഇതൊക്കെയിലുമാണ് ഒരു ബുദ്ധിമാൻ വിശ്വാസം വയ്ക്കുന്നത് എന്നോ?
ന വിശ്വസേദവിശ്വസ്തം വിശ്വസ്തം വിശ്വസ്തം നാതിവിശ്വസേത് । വിശ്വാസാദ്ഭയമുത്പന്നം മൂലാദപി നികൃന്തതി ॥ ൧,൧൧൪.
വിശ്വസിക്കാനാകാത്തവരെ വിശ്വസിക്കരുത്; വിശ്വസിക്കാവുന്നവരെയും അതിയായി വിശ്വസിക്കരുത്. വിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് ഭയം ഉളവാകുന്നു; അതു വേരിൽപോലും മുറിച്ചുകളയാം.
വൈരിണാ സഹ സന്ധായ വിശ്വസ്തോ യദി തിഷ്ഠതി । സ വൃക്ഷാഗ്രേ പ്രസുപ്തോ ഹി പതിതഃ പ്രതിബുധ്യതേ ॥ ൧,൧൧൪.
ശത്രുവുമായി സമാധാനം ചെയ്ത ശേഷം ഒരാൾ വിശ്വസിച്ച് ഇരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അത് വൃക്ഷത്തിന്റെ മുകളിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്നതുപോലെയാണ് — വീണു ബോധം വരുമ്പോഴാണ് ഉണരുന്നത്.
നാത്യന്തം മൃദുനാ ഭാവ്യം നാത്യന്തം കൂരകര്മണാ । മൃദുനൈവ മൃദും ഹന്തി ദാരുണേനൈവ ദാരുണമ് ॥ ൧,൧൧൪.
അതിയായി മൃദുവായിരിക്കരുത്; അതുപോലെ അതിയായി കഠിനനാകുകയും ചെയ്യരുത്. മൃദുവായവരെ മൃദുത്വം കൊണ്ടുതന്നെ കീഴടക്കും; കഠിനത്വം കഠിനത്വം കൊണ്ടുതന്നെ.
നാത്യന്തം സരലൈര്ഭാവ്യം നാത്യന്തം മൃദുനാ തഥാ । സരലാസ്തത്ര ഛിദ്യന്തേ കുബ്ജാസ്തിഷ്ഠന്തി പാദപാഃ ॥ ൧,൧൧൪.
അതിയായി നേരായിരിക്കരുത്; അതുപോലെ അതിയായി മൃദുവായിരിക്കാനും വേണ്ട. നേരായ വൃക്ഷങ്ങൾക്കാണ് മുറിയപ്പെടുന്നത്; വളഞ്ഞവയോ നിലനിൽക്കുന്നു.
നമന്തി ഫലിനോ വൃക്ഷാ നമന്തി ഗുണിനോ ജനാഃ । ശുഷ്കവൃക്ഷാശ്ച മൂര്ഖാശ്ച ഭിദ്യന്തേ ന നമന്തി ച ॥ ൧,൧൧൪.
ഫലമുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ താഴ്ത്തുനിൽക്കും; ഗുണമുള്ള ആളുകളും വിനയത്തോടെ നടക്കും. ഉണങ്ങിയ വൃക്ഷങ്ങളും മൂഢന്മാരും വളയുകയില്ല, പക്ഷേ പൊട്ടിത്തകരും.
അപ്രാര്ഥിതാനി ദുഃ ഖാനി യഥൈവായാന്തി യാന്തി ച । മാര്ജാര ഇവ ലുമ്പേത തഥാ പ്രാര്ഥയിതാര നരഃ ॥ ൧,൧൧൪.
ആഗ്രഹിക്കാതിരുന്നിട്ടും ദുഃഖങ്ങൾ വരുന്നതുപോലെ തന്നെ, അവസരങ്ങൾ കണ്ടാൽ മനുഷ്യൻ പൂച്ചപോലെ പിടിച്ചെടുക്കണം.
പൂര്വം പശ്ചാച്ചരന്ത്യാര്യേ സദൈവ ബഹുസമ്പദഃ । വിപരീതമനാര്യേ ച യഥേച്ഛസി തഥാ ചര ॥ ൧,൧൧൪.
സദാചാരമുള്ളവരോടു മുന്നിലും പിന്നിലും സൂക്ഷ്മതയും സമ്പത്തും കാണിക്കണം; ദുഷ്ടരോടോ എങ്ങിനെയും പെരുമാറാം.
ഷട്കര്ണോ ഭിദ്യതേ മന്ത്രശ്ചതുഃ കര്ണശ്ചധാര്യതേ । ദ്വികര്ണസ്യ തു മന്ത്രസ്യ ബ്രഹ്മാപ്യന്ത ന ബുധ്യതേ ॥ ൧,൧൧൪.
ആറു ചെവികളിൽ പറഞ്ഞ രഹസ്യം പുറത്ത് വരും; നാലു ചെവികളിൽ സൂക്ഷിക്കാം; രണ്ട് പേരിൽ പങ്കുവച്ച രഹസ്യം ബ്രഹ്മാവിനും അറിയാനാവില്ല.
തയാ ഗവാ കിം ക്രിയതേ യാ ന ദോഗ്ധ്രീ ന ഗര്ഭിണീ । കോര്ഽഥ പുത്രേണ ജാതേന യോ ന വിദ്വാന്ന ധാര്മികഃ ॥ ൧,൧൧൪.
പാൽ കൊടുക്കാത്തതും ഗർഭിണിയല്ലാത്തതുമായ പശുവിന് എന്ത് പ്രയോജനം? അറിവുമില്ല, ധർമ്മവും ഇല്ലാത്ത മകനിൽ എന്ത് മൂല്യം?
ഏകേനാപി സുപുത്രേണ വിദ്യായുക്തേന ധീമതാ । കുലം പുരുഷസിംഹേന ചന്ദ്രേണ ഗഗനം യഥാ ॥ ൧,൧൧൪.
ഒറ്റ നല്ല മകനും, അറിവും ബുദ്ധിയും ഉള്ളവനും കുടുംബത്തെ ഉയർത്തുന്നു; ഒരു ചന്ദ്രൻ ആകാശത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
ഏകേനാപി സുവൃക്ഷേണ പുഷ്പിതേന സുഗന്ധിനാ । വനം സുവാസിതം സര്വം സുപുത്രേണ കുലം യഥാ ॥ ൧,൧൧൪.
പുഷ്പമുള്ള സുഗന്ധമുള്ള ഒറ്റ വൃക്ഷം മുഴുവൻ കാടിനെ സുഗന്ധമാക്കും; അതുപോലെ നല്ല മകൻ കുടുംബത്തെ പ്രശസ്തമാക്കും.
ഏകോ ഹി ഗുണവാന്പുത്രോ നിര്ഗുണേന ശതേന കിമ് । ചന്ദ്രോ ഹന്തി തമാംസ്യേകോ ന ച ജ്യോതിഃ സഹസ്രകമ് ॥ ൧,൧൧൪.
ഗുണമില്ലാത്ത നൂറു മക്കളെന്ത് ചെയ്യാൻ? ഗുണമുള്ള ഒരാൾ മാത്രം ഇരുണ്ടതെല്ലാം നീക്കുന്നു; ആയിരം നക്ഷത്രങ്ങൾക്കു കഴിയാത്തത് ചന്ദ്രനു കഴിയും.
ലാലയേത്പഞ്ച വര്ഷാണി ദശ വര്ഷാണി താഡയേത് । പ്രാപ്തേ തു ഷോഡശേ വര്ഷേ പുത്രം മിത്രവദാചരേത് ॥ ൧,൧൧൪.
അഞ്ച് വയസ്സുവരെ മകനെ ലാളിച്ച് വളർത്തണം; പത്ത് വയസ്സുവരെ ശാസിക്കണം; പതിനാറാം വയസ്സെത്തുമ്പോൾ മകനെ സ്നേഹിതനായി കാണണം.
ജായമാനോ ഹരേദ്ദാരാന് വര്ധമാനോ ഹരേദ്ധനമ് । മ്രിയമാണോ ഹരേത്പ്രാണാന്നാസ്തി പുത്രസമോ രിപുഃ ॥ ൧,൧൧൪.
ജനിക്കുമ്പോൾ മകൻ അച്ഛന്റെ ഭാര്യയെ അകറ്റുന്നു; വളരുമ്പോൾ ധനം എടുത്തുകൊള്ളുന്നു; മരിക്കുമ്പോൾ പ്രാണൻ വരെ എടുത്തുപോകുന്നു — മകനുപോലൊരു ശത്രു ഇല്ല.
കേചിന്മൃഗമുഖാ വ്യാഘ്രാഃ കേചിദ്വ്യാഘ്രമുഖാ മൃഗാഃ । തത്സ്വരൂപപഹിജ്ഞാനേ ഹ്യവിശ്വാസഃ പദേപദേ ॥ ൧,൧൧൪.
ചില കടുവകൾക്ക് മാൻ മുഖം ഉണ്ട്; ചില മാനുകൾക്ക് കടുവ മുഖം ഉണ്ട്. അവയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയാതെ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും അവിശ്വാസം വേണം.
ഏകഃ ക്ഷമാവതാം ദോഷോ ദ്വിതീയോ നോപപദ്യതേ । യദേനം ക്ഷമയാ യുക്തമശക്തം മന്യതേ ജനഃ ॥ ൧,൧൧൪.
ക്ഷമയുള്ളവർക്കു ഒരു ദോഷം മാത്രമേയുള്ളു; രണ്ടാമത്തേതില്ല. കാരണം, ക്ഷമയുള്ളവനെ ചിലർ ബലഹീനനായി കരുതും.
ഏതദേവാനുമന്യേത ഭോഗാ ഹി ക്ഷണഭങ്ഗിനഃ । സ്നിഗ്ധേഷു ച വിദഗ്ധസ്യ മതയോ വൈ ഹ്യനാകുലാഃ ॥ ൧,൧൧൪.
ഇത് മനസ്സിലാക്കണം: സുഖങ്ങൾ നിമിഷംകൊണ്ട് ഇല്ലാതാവും; സ്നേഹമുള്ളവരിൽ ബുദ്ധിമാന്മാരുടെ ചിന്തകൾ ഒരിക്കലും കലങ്ങാറില്ല.
ജ്യേഷ്ഠഃ പിതൃസമോ ഭ്രാതാ മൃതേ പിതരി ശൌനക । സര്വേഷാം സ പിതാ ഹി സ്യാത്സര്വേഷാമനുപാലകഃ ॥ ൧,൧൧൪.
ശൗനക, അച്ഛൻ മരിച്ചാൽ മൂത്തച്ഛൻ അച്ഛനുപോലെയാണ്; എല്ലാവർക്കും അച്ഛനായി, എല്ലാവരെയും സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് അവനാണ്.
കനിഷ്ഠേഷു ച സര്വേഷു സമത്വേനാനുവര്തതേ । സമാപഭോഗജീവേഷു യഥൈവം തനയേഷു ച ॥ ൧,൧൧൪.
ചെറിയവരെ, സമാനമായി ജീവിക്കുന്നവരെയും, മക്കളെയും ഒരുപോലെ കാണണം, എല്ലാവരോടും സമത്വത്തോടെ പെരുമാറണം.