യത്ര സ്നേഹോ ഭയം തത്ര സ്നേഹോ ദുഃ ഖസ്യ ഭാജനമ് । സ്നേഹമൂലാനി ദുഃ ഖാനി തസ്മിസ്ത്യക്തേ മഹത്സുഖമ് ॥ ൧,൧൧൩.
എവിടെയുണ്ടോ സ്നേഹം, അവിടെയുണ്ട് ഭയം; സ്നേഹമാണ് ദുഃഖത്തിന്റെ പാത്രം. സ്നേഹത്തിലാണ് ദുഃഖങ്ങൾക്കു മൂലം; അതിനാൽ അതിനെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ വലിയ സന്തോഷം ലഭിക്കും.
ശരീരമേവായതനം ദുഃ ഖസ്യ ച സുഖസ്യ ച । ജീവിതഞ്ച ശരീരഞ്ച ജാത്യൈവ സഹ ജായതേ ॥ ൧,൧൧൩.
ശരീരമാണ് ദുഃഖത്തിന്റെയും സുഖത്തിന്റെയും വാസസ്ഥലം. ജീവനും ശരീരവും ജനനത്തോടൊപ്പം തന്നെ ജനിക്കുന്നു.
സര്വം പരവശം ദുഃ ഖം സര്വ മാത്മവശം സുഖമ് । ഏതദ്വിദ്യാത്സമാസേന ലക്ഷണം സുഖദുഃ ഖയോഃ ॥ ൧,൧൧൩.
മറ്റുള്ളവരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ളത് എല്ലാം ദുഃഖമാണ്; സ്വന്തം നിയന്ത്രണത്തിലുള്ളത് എല്ലാം സുഖമാണ്. ഇതാണ് സുഖത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും ലക്ഷണം എന്ന് സംക്ഷിപ്തമായി മനസ്സിലാക്കണം.
സുഖസ്യാനന്തരം ദുഃ ഖം ദുഃ ഖസ്യാനന്തരം സുഖമ് । ശുഖം ദുഃ ഖം മനുഷ്യാണാം ചക്രവത്പരിവര്തതേ ॥ ൧,൧൧൩.
സുഖത്തിന് ശേഷം ദുഃഖം വരും, ദുഃഖത്തിന് ശേഷം സുഖം വരും; മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തിൽ സുഖവും ദുഃഖവും ചക്രംപോലെ മാറിമാറി വരുന്നു.
യദ്ഗതം തദതിക്രാന്തം യദി സ്യാത്തച്ച ദൂരതഃ । വര്തമാനേന വര്തേത ന സ ശോകേന ബാധ്യതേ ॥ ൧,൧൧൩.
പോയത് കഴിഞ്ഞുപോയതാണ്; ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് ദൂരെയാണ്. ഇപ്പോഴത്തെ ജീവിതത്തിൽ ജീവിക്കണം, ദുഃഖം കൊണ്ട് ബുദ്ധിമുട്ടേണ്ടതില്ല.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൧൪ സൂത ഉവാച । ന കശ്ചിത്കസ്യചിന്മിത്രം ന കശ്ചിത്കസ്യചിദ്രിപുഃ । കാരണാദേവ ജായന്തേ മിത്രാണി രിപവസ്തഥാ ॥ ൧,൧൧൪.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണം 114 സൂതൻ പറഞ്ഞു: ആരും ആരുടെയോ സുഹൃത്തല്ല, ആരും ആരുടെയോ ശത്രുവുമല്ല; കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് സൗഹൃദവും വൈരവും ഉണ്ടാകുന്നത്.
ശോകത്രാണം ഭയത്രാണം പ്രീതിവിശ്വാസഭാജനമ് । കേന രത്നാംമദം സൃഷ്ടം മിത്രമിത്യക്ഷരദ്വയമ് ॥ ൧,൧൧൪.
ദുഃഖത്തിനും ഭയത്തിനും ആശ്രയവും, സ്നേഹത്തിന്റെയും വിശ്വാസത്തിന്റെയും പാത്രവും, രത്നങ്ങളുടെ അഭിമാനവും നൽകുന്ന 'സുഹൃത്ത്' എന്ന രണ്ട് അക്ഷരമുള്ള വാക്ക് ആരാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്?
സകൃദുച്ചരിതം യേന ഹരിരിത്യക്ഷരദ്വയമ് । ബദ്ധഃ പരികരസ്തേന മോക്ഷായ ഗമനം പ്രതി ॥ ൧,൧൧൪.
'ഹരി' എന്ന രണ്ട് അക്ഷരം ഒരിക്കൽ പോലും ഉച്ചരിച്ചാൽ, മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള സംരക്ഷണം ലഭിക്കും.
ന മാതരി ന ദാരേഷു ന സോദര്യേ ന ചാത്മജേ । വിശ്വാസസ്താദൃശഃ പുംസാം യാദൃങ്മിത്രേ സ്വഭാവജേ ॥ ൧,൧൧൪.
തന്റെ സ്വഭാവംപോലെയുള്ള സുഹൃത്തിനോട് ഉണ്ടാകുന്ന വിശ്വാസം, അമ്മയോടോ, ഭാര്യയോടോ, സഹോദരനോടോ, മകനോടോ ഉണ്ടാവുന്നില്ല.
യദിച്ഛേച്ഛാശ്വതീം പ്രീതിം ത്രീന്ദോഷാന്പരിവര്ജയേത് । ദ്യുതമര്ഥപ്രയോഗഞ്ച പരോക്ഷേ ദാരദര്ശനമ് ॥ ൧,൧൧൪.
നിത്യമായ സ്നേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ മൂന്ന് ദോഷങ്ങൾ ഒഴിവാക്കണം: ചൂതാട്ടം, പണം കടംവയ്ക്കൽ, മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയെ ഒളിച്ചുനോക്കൽ.
മാത്രാ സ്വസ്ത്രാ ദുഹിത്രാ വാ ന വിവിക്താസനോ വസേത് । ബലവാനിന്ദ്രിയഗ്രാമോ വിദ്വാംസമപി കര്ഷതി ॥ ൧,൧൧൪.
തന്റെ അമ്മയോടോ സഹോദരിയോടോ മകളോടോ ഒരാളായി ഒറ്റയ്ക്ക് ഇരിക്കരുത്; ശക്തമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ പണ്ഡിതനെയും വഴിതിരിപ്പിക്കും.
വിപരീതരതിഃ കാമഃ സ്വായതേഷു ന വിദ്യതേ । യഥോപായോ വധോ ദണ്ഡസ്തഥൈവ ഹ്യനു വര്തതേ ॥ ൧,൧൧൪.
സ്വന്തം സ്ത്രീകളോടു വിരുദ്ധമായ ആസക്തി ഉണ്ടാകില്ല; ഉപായം എങ്ങനെയാണോ, ശിക്ഷയും അതുപോലെയാണ്.
അപി കല്പാനിലസ്യൈവ തുരഗസ്യ മഹോദധേഃ । ശക്യതേ പ്രസരോ ബോദ്ധും ന ഹ്യരക്തസ്യേ ചതസഃ ॥ ൧,൧൧൪.
ഒരു കാലഘട്ടത്തിലെ കാറ്റിന്റെ ദിശയോ, കുതിരയുടെ ഓട്ടമോ, വലിയ സമുദ്രത്തിന്റെ ഒഴുക്കോ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാം; പക്ഷേ സ്നേഹമില്ലാത്ത സ്ത്രീയുടെ മനസ്സ് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.
ക്ഷണോ നാസ്തി രഹോ നാസ്തി ന സ്തി പ്രാര്ഥയിതാ ജനഃ । തേന ശൌനക നാരീണാം സതീത്വമുപജായതേ ॥ ൧,൧൧൪.
ഒരു നിമിഷവും ഇല്ല, ഒറ്റാന്തിരിയും ഇല്ല, അപേക്ഷിക്കുന്നവനും ഇല്ല; അതുകൊണ്ടാണ്, ശൗനക, സ്ത്രീകളുടെ പത്യവ്രത്യം ഉണ്ടാകുന്നത്.
ഏക വൈ സേവതേ നിത്യമന്യശ്ചേതപി രോചതേ । പുരുഷാണാമലാഭേന നാരീ ചൈവ പതിവ്രതാ ॥ ൧,൧൧൪.
ഭർത്താവിനോടു മാത്രം ആത്മാർത്ഥമായ ഭക്തിയുള്ള സ്ത്രീ, മറ്റുള്ളവരെ ആകർഷകമായിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, സേവനം ഭർത്താവിനോടു മാത്രം ചെയ്യുന്നു. പുരുഷന്മാർക്ക് മറ്റുസ്ത്രികളെ നേടാൻ കഴിയാത്തത് ഒരു കുറ്റമായി കണക്കാക്കുന്നില്ല.
ജനനീ യാനി കുരുതേ രഹസ്യം മദനാതുരാ । സുതൈസ്താനി ന ചിന്ത്യാനി ശീലവിപ്രതിപത്തിഭിഃ ॥ ൧,൧൧൪.
കാമത്തിൽ അകപ്പെട്ട അമ്മ രഹസ്യമായി ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾ നല്ല സ്വഭാവമുള്ള മക്കൾ ചിന്തിക്കേണ്ടതല്ല.
പരാധീനാ നിദ്രാ പരദൃദയകൃത്യാനുസരണം സദാ ഹേലാ ഹാസ്യം നിയതമപി ശോകേന രഹിതമ് । പണേ ന്യസ്തഃ കായോ വിടജനഖുരൈര്ദാരിതഗലോ ബഹൂത്കണ്ഠവൃതിര്ജഗതി ഗണിക്രായാ ബഹുമതഃ ॥ ൧,൧൧൪.
മറ്റുള്ളവരുടെ ഇഷ്ടാനുസരണം ഉറക്കം, പരപക്ഷം അനുസരിക്കൽ, എപ്പോഴും കളിയും ചിരിയും, സത്യസന്ധമല്ലാത്ത ദുഃഖം, വിലക്ക് വിൽക്കപ്പെട്ട ശരീരം, ദുർമ്മാർഗ്ഗികളാൽ കഴുത്ത് കുത്തിയതും, പലഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ കഴുത്തും — ഇവയൊക്കെയാണ് ലോകത്ത് വേശ്യയുടെ വിലയാകുന്നത്.
അഗ്നിരാപഃ സ്ത്രിയോ മൂര്ഖാഃ സര്പാ രാജകുലാനി ച । നിത്യം പരോപസേവ്യാനി സദ്യഃ പ്രാണഹരാണി ഷട് ॥ ൧,൧൧൪.
അഗ്നി, വെള്ളം, സ്ത്രീകൾ, മണ്ടന്മാർ, പാമ്പുകൾ, രാജവംശങ്ങൾ — ഇവയെല്ലാം മറ്റുള്ളവർ സേവിക്കേണ്ടതും, ഒരുപോലെ ജീവൻ നഷ്ടമാക്കാൻ കഴിയുന്നതുമാണ്.
കിം ചിത്രം യദി വേദ (ശബ്ദ) ശാസ്ത്രകുശലോ വിപ്രോ ഭവേത്പണ്ഡിതഃ കിം ചിത്രം യദി ദണ്ഡനീതികുശലോ രാജാ ഭവേദ്ധാര്മികഃ । കിം ചിത്രം യദി രൂപയൌവനവതീ സാധ്വീ ഭവേത്കാമിനീ തച്ചിത്രം യദി നിര്ധനോഽപി പുരുഷഃ പാപം ന കുര്യാത്ക്രചിത് ॥ ൧,൧൧൪.
വേദശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ള ബ്രാഹ്മണൻ പണ്ഡിതനാകുന്നത് അതിശയകരമല്ല. ഭരണത്തിൽ നിപുണനായ രാജാവിന് ധാർമ്മികത ഉണ്ടാകുന്നതും അതിശയമല്ല. സൗന്ദര്യവും യൗവനവും ഉള്ള സ്ത്രീ സത്യസന്ധയാകുന്നതും അതിശയമല്ല. എന്നാൽ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ കഴിയുന്ന പുരുഷൻ ഒരിക്കലും പാപം ചെയ്യാതിരിക്കുക — അതാണ് സത്യത്തിൽ അത്ഭുതം.
നാത്മച്ഛിദ്രം പരേ ദദ്യാദ്വിദ്യാച്ഛിദ്രം പരസ്യ ച । ഗൂഹേത്കൂര്മ ഇവാങ്ഗാനി പരഭാവഞ്ച ലക്ഷയേത് ॥ ൧,൧൧൪.
സ്വന്തം ദോഷങ്ങൾ മറ്റുള്ളവരോട് പറയരുത്, മറ്റുള്ളവരുടെ അറിവിലെ കുറവുകളും വെളിപ്പെടുത്തരുത്. ആമപോലെ ശരീരം മറച്ചുവെക്കണം, മറ്റുള്ളവരുടെ ദുർബലതകൾ ശ്രദ്ധിക്കണം.
പാതാലതലവാ സിന്യ ഉച്ചപ്രാകാരസംസ്ഥിതാഃ । യദി നോ ചികുരോദ്ഭേദാല്ലഭ്യന്തേ കൈഃ സ്ത്രിയോ ന ഹി ॥ ൧,൧൧൪.
സ്ത്രീകൾ പാതാളത്തിൽ ആയാലോ ഉയർന്ന മതിലുകൾക്കുള്ളിലായാലോ, മുടി ഇല്ലാത്തതിനാൽ അവരെ നേടാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, ആരാണ് അവരെ നേടാൻ കഴിയാത്തത്?
സമധര്മാ ഹി മര്മജ്ഞസ്തീക്ഷ്ണഃ സ്വജനകണ്ടകഃ । ന തഥാ ബാധതേ ശത്രുഃ കൃതവൈരോ ബഹിഃ സ്ഥിതഃ ॥ ൧,൧൧൪.
സ്വന്തം കുടുംബത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ കഠിനനും രഹസ്യങ്ങൾ അറിയുന്നവനും ആയ ഒരാൾ പുറത്തുള്ള ശത്രുവിനെക്കാൾ കൂടുതൽ ദു:ഖം നൽകുന്നു.
സ പണ്ഡിതോ യോ ഹ്യനുഞ്ജയേദ്വൈ മിഷ്ടേന ബാലം വിനിയേന ശിഷ്ടമ് । അര്ഥേന നാരീം തപസാ ഹി ദേവാന്സര്വാംശ്ച ലോകാംശ്ച സുസംഗ്രഹേണ ॥ ൧,൧൧൪.
മധുരംകൊണ്ട് കുട്ടിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ, ശാസനകൊണ്ട് ശിഷ്യനെ, സമ്പത്തുകൊണ്ട് സ്ത്രീയെ, തപസ്സുകൊണ്ട് ദേവന്മാരെ, നല്ല പെരുമാറ്റംകൊണ്ട് എല്ലാവരെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ പണ്ഡിതനാണ്.
ഛലേന മിത്രം കലുഷേണ ധര്മം പരോപതാപേന സമൃദ്ധിഭാവനമ് । സുഖേന വിദ്യാം പുരുഷേണ നാരീം വാഞ്ഛന്തി വൈ യേ ന ച പണ്ഡിതാസ്തേ ॥ ൧,൧൧൪.
വഞ്ചനകൊണ്ട് സ്നേഹം, അശുദ്ധതകൊണ്ട് ധർമ്മം, മറ്റുള്ളവരെ വേദനിപ്പിച്ച് സമൃദ്ധി, എളുപ്പത്തിൽ വിജ്ഞാനം, ബലപ്രയോഗംകൊണ്ട് സ്ത്രീ — ഇതൊക്കെയായി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ജ്ഞാനികൾ അല്ല.
ഫലാര്ഥോ ഫലിനം വൃക്ഷം യശ്ഛിന്ദ്യാദ്ദുര്മതിര്നരഃ । നിഷ്ഫലം തസ്യ വൈ കാര്യാം മഹാദോഷമവാപ്നുയാത് ॥ ൧,൧൧൪.
ഫലം കിട്ടാനായി ഫലമുള്ള വൃക്ഷം വെട്ടുന്നവൻ, ഒടുവിൽ ഫലമില്ലായ്മയും വലിയ പാപവും മാത്രം നേടും.
സധനോ ഹി തപസ്വീ ച ദൂരതോ വൈ കൃതശ്രമഃ । മദ്യപ സ്ത്രീ സതീത്യേവം വിപ്ര ന ശ്രദ്ദധാമ്യഹമ് ॥ ൧,൧൧൪.
സമ്പന്നനായ യതിയും, ദൂരെയുള്ള കൃഷിക്കാരനും, മദ്യപാനിയും, പാവിത്ര്യമുള്ള സ്ത്രീയും — ബ്രാഹ്മണാ, ഇതൊക്കെ ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല.
ന വിശ്വസേദവിശ്വസ്തേ മിത്രസ്യാപി ന വിശ്വസേത് । കദാചിത്കുപിതം മിത്രം സര്വം ഗുഹ്യം പ്രകാശയേത് ॥ ൧,൧൧൪.
വിശ്വസിക്കാനാകാത്തവരെ വിശ്വസിക്കരുത്, സുഹൃത്ത് ആയാലും വിശ്വസിക്കരുത്. ഒരിക്കൽ സുഹൃത്ത് കോപിതനായാൽ എല്ലാ രഹസ്യങ്ങളും വെളിപ്പെടുത്തും.
സര്വഭൂതേഷു വിശ്വാസഃ സര്വഭൂതേഷു സാത്ത്വികഃ । സ്വബാവമാത്മനാ ഗൂഹേദേതത്സാധോര്ഹി ലക്ഷണമ് ॥ ൧,൧൧൪.
എല്ലാവരോടും വിശ്വാസവും സന്മനസ്സും പുലർത്തണം. എന്നാൽ സ്വന്തം സ്വഭാവം മറച്ചുവെക്കണം — ഇതാണ് സദാചാരിയുടെ ലക്ഷണം.
യസ്മിന്കസ്മിന്കൃതേ കാര്യേ കര്താരമനുവര്തതേ । സര്വഥാ വര്തമാനോഽപി ധൈര്യബുദ്ധിന്തു കാരയേത് ॥ ൧,൧൧൪.
ഏത് ജോലി ചെയ്യുമ്പോഴും, അതു ചെയ്യുന്നവനെ പിന്തുടരണം. എങ്കിലും എല്ലായ്പ്പോഴും ധൈര്യത്തോടും ബുദ്ധിയോടും കൂടി പ്രവർത്തിക്കണം.
വൃദ്ധാഃ സ്ത്രിയോ നവം മദ്യം ശുഷ്കം മാംസം ത്രിമൂലകമ് । രാത്രൌ ദധി ദിവാ സ്വപ്നം വിദ്വാന്ഷട്പരിവര്ജയേത് ॥ ൧,൧൧൪.
മുതിർന്ന സ്ത്രീകൾ, പുതിയ മദ്യം, ഉണക്കമാംസം, മൂലക്കറികൾ, രാത്രി തൈര്, പകലിൽ ഉറക്കം — ഇവയെല്ലാം ജ്ഞാനികൾ ഒഴിവാക്കണം.