നാപ്രാപ്തകാലോ മ്രിയതേ വിദ്ധഃ ശരശതൈരപി । കുശാഗ്രേണ തു സംസ്പൃഷ്ടം പ്രാപ്തകാലോ ന ജീവതി ॥ ൧,൧൧൩.
കാലം വരാത്തവൻ നൂറുകണക്കിന് അമ്പുകൾ കുത്തിയാലും മരിക്കില്ല; പക്ഷേ, കാലം വന്നവൻ പുല്ലിന്റെ അറ്റം തൊട്ടാലും ജീവിക്കില്ല.
ലബ്ധവ്യാന്യേവ ലഭതേ ഗന്തവ്യാന്യേവ ഗച്ഛതി । പ്രാപ്തവ്യാന്യേവ പ്രാപ്നാതി ദുഃ ഖാനി ച സുഖാനി ച ॥ ൧,൧൧൩.
ലഭിക്കേണ്ടത് മാത്രമേ ഒരാൾക്ക് ലഭിക്കൂ, പോകേണ്ടിടത്തേക്കാണ് പോകുന്നത്, പ്രാപിക്കേണ്ടത് മാത്രമേ പ്രാപിക്കൂ—ദുഃഖം ആയാലും സന്തോഷം ആയാലും.
തത്തത്പ്രാപ്നോതി പുരുഷഃ കി പ്രലാപൈഃ കരിഷ്യതി । ആചോദ്യമാനാനി യഥാ പുഷ്പാണി ച ഫലാനി ച । സ്വകാലം നാതിവര്തന്തേ തഥാ കര്മ പുരാകൃതമ് ॥ ൧,൧൧൩.
ഒരു മനുഷ്യൻക്ക് ലഭിക്കേണ്ടത് മാത്രമേ ലഭിക്കൂ; അതിനാൽ വിലാപം കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? പൂക്കളും പഴങ്ങളും തങ്ങളുടെ സമയത്തിൽ മാത്രം പാകപ്പെടുന്നതുപോലെ, പണ്ടു ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾക്കും ഫലം ലഭിക്കുന്നത് സമയത്ത് മാത്രമാണ്.
ശീലം കുലം നൈവ ന ചൈവ വിദ്യാ ജ്ഞാനം ഗുണാ നൈവ ന ബീജശുദ്ധിഃ । ഭാഗ്യാനി പൂര്വം തപസാര്ജിതാനി കാലേ ഫലന്ത്യസ്യ യഥൈവ വൃക്ഷാഃ ॥ ൧,൧൧൩.
ശീലവും കുടുംബവും വിദ്യയും ജ്ഞാനവും ഗുണങ്ങളും വംശശുദ്ധിയും ഒന്നും ഫലപ്രദമല്ല; മുമ്പ് തപസ്സിലൂടെ സമ്പാദിച്ച ഭാഗ്യങ്ങളാണ്, വൃക്ഷങ്ങൾ പോലെ സമയത്ത് ഫലം തരുന്നത്.
തത്ര മൃത്യുര്യത്ര ഹന്താ തത്ര ശ്രീര്യത്ര സമ്പദഃ । തത്ര തത്ര സ്വയം യാതി പ്രേര്യമാണഃ സ്വകര്മഭിഃ ॥ ൧,൧൧൩.
മരണം നിശ്ചയിച്ചിടത്താണ് കൊല്ലുന്നവനും എത്തുന്നത്; സമ്പത്ത് നിശ്ചയിച്ചിടത്താണ് ധനം എത്തുന്നത്. ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കർമ്മഫലപ്രേരിതരായി അവിടെ എത്തുന്നു.
ഭൂതപൂര്വം കൃതം കര്മ കര്താരമനുതിഷ്ഠതി । യഥാ ധേനുസഹസ്രേഷു വത്സോ വിന്ദന്തി മാതരമ് ॥ ൧,൧൧൩.
മുമ്പ് ചെയ്ത കർമ്മം, അതു ചെയ്തവനെ പിന്തുടരും; ആയിരം പശുക്കളിൽ ഒരു കിടാവിന് തന്റെ അമ്മയെ കണ്ടെത്തുന്നതുപോലെ.
ഏവം പൂര്വകൃതം കര്മ കര്താരമനുതിഷ്ഠാതി । സുകൃതം ഭുങ്ക്ഷ്വ ചാത്മീയം മൂഢ കിം പരിതപ്യസേ ॥ ൧,൧൧൩.
മുന്പ് ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ മനുഷ്യനെ പിന്തുടരുന്നു. നീ നേടിയ നല്ല ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കൂ, ഭ്രമിച്ചവനേ, നീ എന്തിനാണ് ദുഃഖിക്കുന്നത്?
യഥാ പൂര്വകൃതം കര്മ ശുഭം വാ യദി വാശുഭമ് । തഥാ ജന്മാന്തരേ തദ്വൈ കര്താ രമനുഗച്ഛതി ॥ ൧,൧൧൩.
മനുഷ്യൻ മുമ്പ് ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ നല്ലതായാലും ചീത്തയായാലും, അവയെല്ലാം മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ അവനെ പിന്തുടരും.
നീചഃ സര്ഷപമാത്രാണി പരച്ഛിദ്രാണി പശ്യതി । ആത്മനോ ബലിവമാത്രാണി പശ്യന്നപി ന പശ്യതി ॥ ൧,൧൧൩.
ചീത്ത മനുഷ്യൻ മറ്റുള്ളവരുടെ കുറ്റങ്ങൾ എത്ര ചെറുതായാലും കാണുന്നു, പക്ഷേ തന്റെ വലിയ കുറ്റങ്ങൾ കാണുന്നുണ്ടെങ്കിലും അവയെ അവഗണിക്കുന്നു.
രാഗദ്വേഷാദിയുക്താനാം ന സുഖം കുത്രചിദ്ദ്വിജ । വിചാര്യ ഖലു പശ്യാമി തത്സുഖം യത്ര നിര്വൃതിഃ ॥ ൧,൧൧൩.
രാഗം, ദ്വേഷം തുടങ്ങിയവയോട് ബന്ധമുള്ളവർക്ക് എവിടെയും സന്തോഷം ഇല്ല, ദ്വിജനേ. ഞാൻ സത്യത്തിൽ കാണുന്നത്, സംതൃപ്തിയുള്ളിടത്താണ് സുഖം.
യത്ര സ്നേഹോ ഭയം തത്ര സ്നേഹോ ദുഃ ഖസ്യ ഭാജനമ് । സ്നേഹമൂലാനി ദുഃ ഖാനി തസ്മിസ്ത്യക്തേ മഹത്സുഖമ് ॥ ൧,൧൧൩.
എവിടെയുണ്ടോ സ്നേഹം, അവിടെയുണ്ട് ഭയം; സ്നേഹമാണ് ദുഃഖത്തിന്റെ പാത്രം. സ്നേഹത്തിലാണ് ദുഃഖങ്ങൾക്കു മൂലം; അതിനാൽ അതിനെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ വലിയ സന്തോഷം ലഭിക്കും.
ശരീരമേവായതനം ദുഃ ഖസ്യ ച സുഖസ്യ ച । ജീവിതഞ്ച ശരീരഞ്ച ജാത്യൈവ സഹ ജായതേ ॥ ൧,൧൧൩.
ശരീരമാണ് ദുഃഖത്തിന്റെയും സുഖത്തിന്റെയും വാസസ്ഥലം. ജീവനും ശരീരവും ജനനത്തോടൊപ്പം തന്നെ ജനിക്കുന്നു.
സര്വം പരവശം ദുഃ ഖം സര്വ മാത്മവശം സുഖമ് । ഏതദ്വിദ്യാത്സമാസേന ലക്ഷണം സുഖദുഃ ഖയോഃ ॥ ൧,൧൧൩.
മറ്റുള്ളവരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ളത് എല്ലാം ദുഃഖമാണ്; സ്വന്തം നിയന്ത്രണത്തിലുള്ളത് എല്ലാം സുഖമാണ്. ഇതാണ് സുഖത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും ലക്ഷണം എന്ന് സംക്ഷിപ്തമായി മനസ്സിലാക്കണം.
സുഖസ്യാനന്തരം ദുഃ ഖം ദുഃ ഖസ്യാനന്തരം സുഖമ് । ശുഖം ദുഃ ഖം മനുഷ്യാണാം ചക്രവത്പരിവര്തതേ ॥ ൧,൧൧൩.
സുഖത്തിന് ശേഷം ദുഃഖം വരും, ദുഃഖത്തിന് ശേഷം സുഖം വരും; മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തിൽ സുഖവും ദുഃഖവും ചക്രംപോലെ മാറിമാറി വരുന്നു.
യദ്ഗതം തദതിക്രാന്തം യദി സ്യാത്തച്ച ദൂരതഃ । വര്തമാനേന വര്തേത ന സ ശോകേന ബാധ്യതേ ॥ ൧,൧൧൩.
പോയത് കഴിഞ്ഞുപോയതാണ്; ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് ദൂരെയാണ്. ഇപ്പോഴത്തെ ജീവിതത്തിൽ ജീവിക്കണം, ദുഃഖം കൊണ്ട് ബുദ്ധിമുട്ടേണ്ടതില്ല.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൧൪ സൂത ഉവാച । ന കശ്ചിത്കസ്യചിന്മിത്രം ന കശ്ചിത്കസ്യചിദ്രിപുഃ । കാരണാദേവ ജായന്തേ മിത്രാണി രിപവസ്തഥാ ॥ ൧,൧൧൪.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണം 114 സൂതൻ പറഞ്ഞു: ആരും ആരുടെയോ സുഹൃത്തല്ല, ആരും ആരുടെയോ ശത്രുവുമല്ല; കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് സൗഹൃദവും വൈരവും ഉണ്ടാകുന്നത്.
ശോകത്രാണം ഭയത്രാണം പ്രീതിവിശ്വാസഭാജനമ് । കേന രത്നാംമദം സൃഷ്ടം മിത്രമിത്യക്ഷരദ്വയമ് ॥ ൧,൧൧൪.
ദുഃഖത്തിനും ഭയത്തിനും ആശ്രയവും, സ്നേഹത്തിന്റെയും വിശ്വാസത്തിന്റെയും പാത്രവും, രത്നങ്ങളുടെ അഭിമാനവും നൽകുന്ന 'സുഹൃത്ത്' എന്ന രണ്ട് അക്ഷരമുള്ള വാക്ക് ആരാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്?
സകൃദുച്ചരിതം യേന ഹരിരിത്യക്ഷരദ്വയമ് । ബദ്ധഃ പരികരസ്തേന മോക്ഷായ ഗമനം പ്രതി ॥ ൧,൧൧൪.
'ഹരി' എന്ന രണ്ട് അക്ഷരം ഒരിക്കൽ പോലും ഉച്ചരിച്ചാൽ, മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള സംരക്ഷണം ലഭിക്കും.
ന മാതരി ന ദാരേഷു ന സോദര്യേ ന ചാത്മജേ । വിശ്വാസസ്താദൃശഃ പുംസാം യാദൃങ്മിത്രേ സ്വഭാവജേ ॥ ൧,൧൧൪.
തന്റെ സ്വഭാവംപോലെയുള്ള സുഹൃത്തിനോട് ഉണ്ടാകുന്ന വിശ്വാസം, അമ്മയോടോ, ഭാര്യയോടോ, സഹോദരനോടോ, മകനോടോ ഉണ്ടാവുന്നില്ല.
യദിച്ഛേച്ഛാശ്വതീം പ്രീതിം ത്രീന്ദോഷാന്പരിവര്ജയേത് । ദ്യുതമര്ഥപ്രയോഗഞ്ച പരോക്ഷേ ദാരദര്ശനമ് ॥ ൧,൧൧൪.
നിത്യമായ സ്നേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ മൂന്ന് ദോഷങ്ങൾ ഒഴിവാക്കണം: ചൂതാട്ടം, പണം കടംവയ്ക്കൽ, മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയെ ഒളിച്ചുനോക്കൽ.
മാത്രാ സ്വസ്ത്രാ ദുഹിത്രാ വാ ന വിവിക്താസനോ വസേത് । ബലവാനിന്ദ്രിയഗ്രാമോ വിദ്വാംസമപി കര്ഷതി ॥ ൧,൧൧൪.
തന്റെ അമ്മയോടോ സഹോദരിയോടോ മകളോടോ ഒരാളായി ഒറ്റയ്ക്ക് ഇരിക്കരുത്; ശക്തമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ പണ്ഡിതനെയും വഴിതിരിപ്പിക്കും.
വിപരീതരതിഃ കാമഃ സ്വായതേഷു ന വിദ്യതേ । യഥോപായോ വധോ ദണ്ഡസ്തഥൈവ ഹ്യനു വര്തതേ ॥ ൧,൧൧൪.
സ്വന്തം സ്ത്രീകളോടു വിരുദ്ധമായ ആസക്തി ഉണ്ടാകില്ല; ഉപായം എങ്ങനെയാണോ, ശിക്ഷയും അതുപോലെയാണ്.
അപി കല്പാനിലസ്യൈവ തുരഗസ്യ മഹോദധേഃ । ശക്യതേ പ്രസരോ ബോദ്ധും ന ഹ്യരക്തസ്യേ ചതസഃ ॥ ൧,൧൧൪.
ഒരു കാലഘട്ടത്തിലെ കാറ്റിന്റെ ദിശയോ, കുതിരയുടെ ഓട്ടമോ, വലിയ സമുദ്രത്തിന്റെ ഒഴുക്കോ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാം; പക്ഷേ സ്നേഹമില്ലാത്ത സ്ത്രീയുടെ മനസ്സ് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.
ക്ഷണോ നാസ്തി രഹോ നാസ്തി ന സ്തി പ്രാര്ഥയിതാ ജനഃ । തേന ശൌനക നാരീണാം സതീത്വമുപജായതേ ॥ ൧,൧൧൪.
ഒരു നിമിഷവും ഇല്ല, ഒറ്റാന്തിരിയും ഇല്ല, അപേക്ഷിക്കുന്നവനും ഇല്ല; അതുകൊണ്ടാണ്, ശൗനക, സ്ത്രീകളുടെ പത്യവ്രത്യം ഉണ്ടാകുന്നത്.
ഏക വൈ സേവതേ നിത്യമന്യശ്ചേതപി രോചതേ । പുരുഷാണാമലാഭേന നാരീ ചൈവ പതിവ്രതാ ॥ ൧,൧൧൪.
ഭർത്താവിനോടു മാത്രം ആത്മാർത്ഥമായ ഭക്തിയുള്ള സ്ത്രീ, മറ്റുള്ളവരെ ആകർഷകമായിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, സേവനം ഭർത്താവിനോടു മാത്രം ചെയ്യുന്നു. പുരുഷന്മാർക്ക് മറ്റുസ്ത്രികളെ നേടാൻ കഴിയാത്തത് ഒരു കുറ്റമായി കണക്കാക്കുന്നില്ല.
ജനനീ യാനി കുരുതേ രഹസ്യം മദനാതുരാ । സുതൈസ്താനി ന ചിന്ത്യാനി ശീലവിപ്രതിപത്തിഭിഃ ॥ ൧,൧൧൪.
കാമത്തിൽ അകപ്പെട്ട അമ്മ രഹസ്യമായി ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾ നല്ല സ്വഭാവമുള്ള മക്കൾ ചിന്തിക്കേണ്ടതല്ല.
പരാധീനാ നിദ്രാ പരദൃദയകൃത്യാനുസരണം സദാ ഹേലാ ഹാസ്യം നിയതമപി ശോകേന രഹിതമ് । പണേ ന്യസ്തഃ കായോ വിടജനഖുരൈര്ദാരിതഗലോ ബഹൂത്കണ്ഠവൃതിര്ജഗതി ഗണിക്രായാ ബഹുമതഃ ॥ ൧,൧൧൪.
മറ്റുള്ളവരുടെ ഇഷ്ടാനുസരണം ഉറക്കം, പരപക്ഷം അനുസരിക്കൽ, എപ്പോഴും കളിയും ചിരിയും, സത്യസന്ധമല്ലാത്ത ദുഃഖം, വിലക്ക് വിൽക്കപ്പെട്ട ശരീരം, ദുർമ്മാർഗ്ഗികളാൽ കഴുത്ത് കുത്തിയതും, പലഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ കഴുത്തും — ഇവയൊക്കെയാണ് ലോകത്ത് വേശ്യയുടെ വിലയാകുന്നത്.
അഗ്നിരാപഃ സ്ത്രിയോ മൂര്ഖാഃ സര്പാ രാജകുലാനി ച । നിത്യം പരോപസേവ്യാനി സദ്യഃ പ്രാണഹരാണി ഷട് ॥ ൧,൧൧൪.
അഗ്നി, വെള്ളം, സ്ത്രീകൾ, മണ്ടന്മാർ, പാമ്പുകൾ, രാജവംശങ്ങൾ — ഇവയെല്ലാം മറ്റുള്ളവർ സേവിക്കേണ്ടതും, ഒരുപോലെ ജീവൻ നഷ്ടമാക്കാൻ കഴിയുന്നതുമാണ്.
കിം ചിത്രം യദി വേദ (ശബ്ദ) ശാസ്ത്രകുശലോ വിപ്രോ ഭവേത്പണ്ഡിതഃ കിം ചിത്രം യദി ദണ്ഡനീതികുശലോ രാജാ ഭവേദ്ധാര്മികഃ । കിം ചിത്രം യദി രൂപയൌവനവതീ സാധ്വീ ഭവേത്കാമിനീ തച്ചിത്രം യദി നിര്ധനോഽപി പുരുഷഃ പാപം ന കുര്യാത്ക്രചിത് ॥ ൧,൧൧൪.
വേദശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ള ബ്രാഹ്മണൻ പണ്ഡിതനാകുന്നത് അതിശയകരമല്ല. ഭരണത്തിൽ നിപുണനായ രാജാവിന് ധാർമ്മികത ഉണ്ടാകുന്നതും അതിശയമല്ല. സൗന്ദര്യവും യൗവനവും ഉള്ള സ്ത്രീ സത്യസന്ധയാകുന്നതും അതിശയമല്ല. എന്നാൽ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ കഴിയുന്ന പുരുഷൻ ഒരിക്കലും പാപം ചെയ്യാതിരിക്കുക — അതാണ് സത്യത്തിൽ അത്ഭുതം.
നാത്മച്ഛിദ്രം പരേ ദദ്യാദ്വിദ്യാച്ഛിദ്രം പരസ്യ ച । ഗൂഹേത്കൂര്മ ഇവാങ്ഗാനി പരഭാവഞ്ച ലക്ഷയേത് ॥ ൧,൧൧൪.
സ്വന്തം ദോഷങ്ങൾ മറ്റുള്ളവരോട് പറയരുത്, മറ്റുള്ളവരുടെ അറിവിലെ കുറവുകളും വെളിപ്പെടുത്തരുത്. ആമപോലെ ശരീരം മറച്ചുവെക്കണം, മറ്റുള്ളവരുടെ ദുർബലതകൾ ശ്രദ്ധിക്കണം.