യസ്യ സത്യഞ്ച ശൌചഞ്ച തസ്യ സ്വര്ഗോ ന ദുര്ലഭഃ । സത്യം ഹി വചനം യസ്യ സോഽശ്വമേധാദ്വിശിഷ്യതേ ॥ ൧,൧൧൩.
ആർക്കും സത്യവും ശുദ്ധിയും ഉണ്ടെങ്കിൽ സ്വർഗം പ്രാപിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടില്ല. ആരുടെ വാക്കുകൾ സത്യമായിരിക്കുന്നു, അവൻ അശ്വമേധയാഗത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനാണ്.
മൃത്തികാനാം സഹസ്രേണ ചോദകാനാം ശതേന ഹി । ന ശുധ്യതി ദുരാചാരോ ഭാവോപഹതചേതനഃ ॥ ൧,൧൧൩.
ആയിരം പ്രാവശ്യം മണ്ണും നൂറു പ്രാവശ്യം വെള്ളവും ഉപയോഗിച്ചാലും, ദുഷ്ടസ്വഭാവവും ദുഷ്ടചിന്തകളും ഉള്ളവൻ ശുദ്ധനാകില്ല.
യസ്യ ഹസ്തൌ ച പാദൌ ച മനശ്ചൈവ സുസംയതമ് । വിദ്യാ തപശ്ച കീര്തിശ്ച സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ ॥ ൧,൧൧൩.
ആളുടെ കൈകളും കാലുകളും മനസ്സും നന്നായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, അറിവും തപസ്സും കീർത്തിയും അവനുണ്ട് എങ്കിൽ, അവൻ തീർത്ഥയാത്രയുടെ ഫലം പ്രാപിക്കും.
ന പ്രഹൃഷ്യതി സംമാനൈര്നാവമാനൈഃ പ്രകുപ്യതി । ന ക്രുദ്ധഃ പരുഷം ബ്രൂയാദേതത്സാധോസ്തു ലക്ഷണമ് ॥ ൧,൧൧൩.
ആനുകൂല്യങ്ങൾ കിട്ടുമ്പോൾ അതിൽ അതിയായി സന്തോഷിക്കാറില്ല, അപമാനങ്ങൾ നേരിട്ടാൽ കോപിക്കാറില്ല; കോപം വന്നാലും കഠിനമായ വാക്കുകൾ പറയാറില്ല—ഇതാണ് നല്ലവന്റെ ലക്ഷണം.
ദരിദ്രസ്യ മനുഷ്യസ്യ പ്രാജ്ഞസ്യ മധുരസ്യ ച । കാലേ ശ്രുത്വാ ഹിതം വാക്യം ന കശ്ചിത്പരിതുഷ്യതി ॥ ൧,൧൧൩.
ദരിദ്രനും ജ്ഞാനിയും മധുരസ്വഭാവമുള്ളവനും, സമയോചിതമായ ഉപകാരപ്രദമായ വാക്കുകൾ കേട്ടാലും, അതിൽ ആരും സന്തോഷിക്കാറില്ല.
ന മന്ത്രബലവീര്യേണ പ്രജ്ഞയാ പൌരുഷേണ ച । അലഭ്യം ലഭ്യതേ മര്ത്യൈസ്തത്ര കാ പരിവേദനാ ॥ ൧,൧൧൩.
മന്ത്രശക്തിയാലോ, ബലത്താലോ, ബുദ്ധിയാലോ, പരിശ്രമത്താലോ, മനുഷ്യർക്ക് ലഭിക്കാനാവാത്തത് ലഭ്യമാവില്ല; അതിനാൽ ദുഃഖിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല.
അയാചിതോ മയാ ലബ്ധോ പുനര്മത്പ്രേഷണാദ്ഗതഃ । യത്രാഗതസ്തത്ര ഗതസ്തത്ര കാ പരിവേദനാ ॥ ൧,൧൧൩.
ഞാൻ ചോദിക്കാതെ കിട്ടിയതും, ഞാൻ അയച്ചതുപോലെ പോയതും—എവിടെ നിന്നു വന്നതോ അവിടെക്കാണ് പോയത്; അതിനാൽ ദുഃഖിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല.
ഏകവൃക്ഷേ സദാ രാത്രൌ നാനാപക്ഷിസമാഗമഃ । പ്രഭാതേഽന്യദിശോ യാന്തി കാ തത്ര പരിവേദനാ ॥ ൧,൧൧൩.
ഒരു വൃക്ഷത്തിൽ രാത്രിയിൽ പലതരത്തിലുള്ള പക്ഷികൾ ഒന്നിച്ചു കൂടുന്നു; പുലർച്ചെ അവരവരുടെ ദിശയിലേക്ക് പോകുന്നു. ഇതിൽ ദുഃഖിക്കേണ്ട കാര്യമുണ്ടോ?
ഏകസാര്ഥപ്രയാതാനാ സര്വേഷാന്തത്ര ഗാമിനാമ് । യസ്ത്വേകസ്ത്വരിതോ യാതി കാ തത്ര പരിവേദനാ ॥ ൧,൧൧൩.
ഒരു കൂട്ടം ആളുകൾ ഒരുമിച്ച് യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ, ഒരാൾ മാത്രം വേഗത്തിൽ പോയാൽ അതിൽ ദുഃഖിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല.
അവ്യക്താദീനി ഭൂതാനി വ്യക്തമധ്യാനി ശൌനക । അവ്യക്തനിധനാന്യേനവ കാ തത്ര പരിവേദനാ ॥ ൧,൧൧൩.
ശൗനകാ, ജീവികൾ ആദിയിൽ അപ്രത്യക്ഷമാണ്, മധ്യേ പ്രത്യക്ഷമാണ്, അവസാനം വീണ്ടും അപ്രത്യക്ഷമാവുന്നു; ഇതിൽ ദുഃഖിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല.
നാപ്രാപ്തകാലോ മ്രിയതേ വിദ്ധഃ ശരശതൈരപി । കുശാഗ്രേണ തു സംസ്പൃഷ്ടം പ്രാപ്തകാലോ ന ജീവതി ॥ ൧,൧൧൩.
കാലം വരാത്തവൻ നൂറുകണക്കിന് അമ്പുകൾ കുത്തിയാലും മരിക്കില്ല; പക്ഷേ, കാലം വന്നവൻ പുല്ലിന്റെ അറ്റം തൊട്ടാലും ജീവിക്കില്ല.
ലബ്ധവ്യാന്യേവ ലഭതേ ഗന്തവ്യാന്യേവ ഗച്ഛതി । പ്രാപ്തവ്യാന്യേവ പ്രാപ്നാതി ദുഃ ഖാനി ച സുഖാനി ച ॥ ൧,൧൧൩.
ലഭിക്കേണ്ടത് മാത്രമേ ഒരാൾക്ക് ലഭിക്കൂ, പോകേണ്ടിടത്തേക്കാണ് പോകുന്നത്, പ്രാപിക്കേണ്ടത് മാത്രമേ പ്രാപിക്കൂ—ദുഃഖം ആയാലും സന്തോഷം ആയാലും.
തത്തത്പ്രാപ്നോതി പുരുഷഃ കി പ്രലാപൈഃ കരിഷ്യതി । ആചോദ്യമാനാനി യഥാ പുഷ്പാണി ച ഫലാനി ച । സ്വകാലം നാതിവര്തന്തേ തഥാ കര്മ പുരാകൃതമ് ॥ ൧,൧൧൩.
ഒരു മനുഷ്യൻക്ക് ലഭിക്കേണ്ടത് മാത്രമേ ലഭിക്കൂ; അതിനാൽ വിലാപം കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? പൂക്കളും പഴങ്ങളും തങ്ങളുടെ സമയത്തിൽ മാത്രം പാകപ്പെടുന്നതുപോലെ, പണ്ടു ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾക്കും ഫലം ലഭിക്കുന്നത് സമയത്ത് മാത്രമാണ്.
ശീലം കുലം നൈവ ന ചൈവ വിദ്യാ ജ്ഞാനം ഗുണാ നൈവ ന ബീജശുദ്ധിഃ । ഭാഗ്യാനി പൂര്വം തപസാര്ജിതാനി കാലേ ഫലന്ത്യസ്യ യഥൈവ വൃക്ഷാഃ ॥ ൧,൧൧൩.
ശീലവും കുടുംബവും വിദ്യയും ജ്ഞാനവും ഗുണങ്ങളും വംശശുദ്ധിയും ഒന്നും ഫലപ്രദമല്ല; മുമ്പ് തപസ്സിലൂടെ സമ്പാദിച്ച ഭാഗ്യങ്ങളാണ്, വൃക്ഷങ്ങൾ പോലെ സമയത്ത് ഫലം തരുന്നത്.
തത്ര മൃത്യുര്യത്ര ഹന്താ തത്ര ശ്രീര്യത്ര സമ്പദഃ । തത്ര തത്ര സ്വയം യാതി പ്രേര്യമാണഃ സ്വകര്മഭിഃ ॥ ൧,൧൧൩.
മരണം നിശ്ചയിച്ചിടത്താണ് കൊല്ലുന്നവനും എത്തുന്നത്; സമ്പത്ത് നിശ്ചയിച്ചിടത്താണ് ധനം എത്തുന്നത്. ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കർമ്മഫലപ്രേരിതരായി അവിടെ എത്തുന്നു.
ഭൂതപൂര്വം കൃതം കര്മ കര്താരമനുതിഷ്ഠതി । യഥാ ധേനുസഹസ്രേഷു വത്സോ വിന്ദന്തി മാതരമ് ॥ ൧,൧൧൩.
മുമ്പ് ചെയ്ത കർമ്മം, അതു ചെയ്തവനെ പിന്തുടരും; ആയിരം പശുക്കളിൽ ഒരു കിടാവിന് തന്റെ അമ്മയെ കണ്ടെത്തുന്നതുപോലെ.
ഏവം പൂര്വകൃതം കര്മ കര്താരമനുതിഷ്ഠാതി । സുകൃതം ഭുങ്ക്ഷ്വ ചാത്മീയം മൂഢ കിം പരിതപ്യസേ ॥ ൧,൧൧൩.
മുന്പ് ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ മനുഷ്യനെ പിന്തുടരുന്നു. നീ നേടിയ നല്ല ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കൂ, ഭ്രമിച്ചവനേ, നീ എന്തിനാണ് ദുഃഖിക്കുന്നത്?
യഥാ പൂര്വകൃതം കര്മ ശുഭം വാ യദി വാശുഭമ് । തഥാ ജന്മാന്തരേ തദ്വൈ കര്താ രമനുഗച്ഛതി ॥ ൧,൧൧൩.
മനുഷ്യൻ മുമ്പ് ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ നല്ലതായാലും ചീത്തയായാലും, അവയെല്ലാം മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ അവനെ പിന്തുടരും.
നീചഃ സര്ഷപമാത്രാണി പരച്ഛിദ്രാണി പശ്യതി । ആത്മനോ ബലിവമാത്രാണി പശ്യന്നപി ന പശ്യതി ॥ ൧,൧൧൩.
ചീത്ത മനുഷ്യൻ മറ്റുള്ളവരുടെ കുറ്റങ്ങൾ എത്ര ചെറുതായാലും കാണുന്നു, പക്ഷേ തന്റെ വലിയ കുറ്റങ്ങൾ കാണുന്നുണ്ടെങ്കിലും അവയെ അവഗണിക്കുന്നു.
രാഗദ്വേഷാദിയുക്താനാം ന സുഖം കുത്രചിദ്ദ്വിജ । വിചാര്യ ഖലു പശ്യാമി തത്സുഖം യത്ര നിര്വൃതിഃ ॥ ൧,൧൧൩.
രാഗം, ദ്വേഷം തുടങ്ങിയവയോട് ബന്ധമുള്ളവർക്ക് എവിടെയും സന്തോഷം ഇല്ല, ദ്വിജനേ. ഞാൻ സത്യത്തിൽ കാണുന്നത്, സംതൃപ്തിയുള്ളിടത്താണ് സുഖം.
യത്ര സ്നേഹോ ഭയം തത്ര സ്നേഹോ ദുഃ ഖസ്യ ഭാജനമ് । സ്നേഹമൂലാനി ദുഃ ഖാനി തസ്മിസ്ത്യക്തേ മഹത്സുഖമ് ॥ ൧,൧൧൩.
എവിടെയുണ്ടോ സ്നേഹം, അവിടെയുണ്ട് ഭയം; സ്നേഹമാണ് ദുഃഖത്തിന്റെ പാത്രം. സ്നേഹത്തിലാണ് ദുഃഖങ്ങൾക്കു മൂലം; അതിനാൽ അതിനെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ വലിയ സന്തോഷം ലഭിക്കും.
ശരീരമേവായതനം ദുഃ ഖസ്യ ച സുഖസ്യ ച । ജീവിതഞ്ച ശരീരഞ്ച ജാത്യൈവ സഹ ജായതേ ॥ ൧,൧൧൩.
ശരീരമാണ് ദുഃഖത്തിന്റെയും സുഖത്തിന്റെയും വാസസ്ഥലം. ജീവനും ശരീരവും ജനനത്തോടൊപ്പം തന്നെ ജനിക്കുന്നു.
സര്വം പരവശം ദുഃ ഖം സര്വ മാത്മവശം സുഖമ് । ഏതദ്വിദ്യാത്സമാസേന ലക്ഷണം സുഖദുഃ ഖയോഃ ॥ ൧,൧൧൩.
മറ്റുള്ളവരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ളത് എല്ലാം ദുഃഖമാണ്; സ്വന്തം നിയന്ത്രണത്തിലുള്ളത് എല്ലാം സുഖമാണ്. ഇതാണ് സുഖത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും ലക്ഷണം എന്ന് സംക്ഷിപ്തമായി മനസ്സിലാക്കണം.
സുഖസ്യാനന്തരം ദുഃ ഖം ദുഃ ഖസ്യാനന്തരം സുഖമ് । ശുഖം ദുഃ ഖം മനുഷ്യാണാം ചക്രവത്പരിവര്തതേ ॥ ൧,൧൧൩.
സുഖത്തിന് ശേഷം ദുഃഖം വരും, ദുഃഖത്തിന് ശേഷം സുഖം വരും; മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തിൽ സുഖവും ദുഃഖവും ചക്രംപോലെ മാറിമാറി വരുന്നു.
യദ്ഗതം തദതിക്രാന്തം യദി സ്യാത്തച്ച ദൂരതഃ । വര്തമാനേന വര്തേത ന സ ശോകേന ബാധ്യതേ ॥ ൧,൧൧൩.
പോയത് കഴിഞ്ഞുപോയതാണ്; ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് ദൂരെയാണ്. ഇപ്പോഴത്തെ ജീവിതത്തിൽ ജീവിക്കണം, ദുഃഖം കൊണ്ട് ബുദ്ധിമുട്ടേണ്ടതില്ല.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൧൪ സൂത ഉവാച । ന കശ്ചിത്കസ്യചിന്മിത്രം ന കശ്ചിത്കസ്യചിദ്രിപുഃ । കാരണാദേവ ജായന്തേ മിത്രാണി രിപവസ്തഥാ ॥ ൧,൧൧൪.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണം 114 സൂതൻ പറഞ്ഞു: ആരും ആരുടെയോ സുഹൃത്തല്ല, ആരും ആരുടെയോ ശത്രുവുമല്ല; കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് സൗഹൃദവും വൈരവും ഉണ്ടാകുന്നത്.
ശോകത്രാണം ഭയത്രാണം പ്രീതിവിശ്വാസഭാജനമ് । കേന രത്നാംമദം സൃഷ്ടം മിത്രമിത്യക്ഷരദ്വയമ് ॥ ൧,൧൧൪.
ദുഃഖത്തിനും ഭയത്തിനും ആശ്രയവും, സ്നേഹത്തിന്റെയും വിശ്വാസത്തിന്റെയും പാത്രവും, രത്നങ്ങളുടെ അഭിമാനവും നൽകുന്ന 'സുഹൃത്ത്' എന്ന രണ്ട് അക്ഷരമുള്ള വാക്ക് ആരാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്?
സകൃദുച്ചരിതം യേന ഹരിരിത്യക്ഷരദ്വയമ് । ബദ്ധഃ പരികരസ്തേന മോക്ഷായ ഗമനം പ്രതി ॥ ൧,൧൧൪.
'ഹരി' എന്ന രണ്ട് അക്ഷരം ഒരിക്കൽ പോലും ഉച്ചരിച്ചാൽ, മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള സംരക്ഷണം ലഭിക്കും.
ന മാതരി ന ദാരേഷു ന സോദര്യേ ന ചാത്മജേ । വിശ്വാസസ്താദൃശഃ പുംസാം യാദൃങ്മിത്രേ സ്വഭാവജേ ॥ ൧,൧൧൪.
തന്റെ സ്വഭാവംപോലെയുള്ള സുഹൃത്തിനോട് ഉണ്ടാകുന്ന വിശ്വാസം, അമ്മയോടോ, ഭാര്യയോടോ, സഹോദരനോടോ, മകനോടോ ഉണ്ടാവുന്നില്ല.
യദിച്ഛേച്ഛാശ്വതീം പ്രീതിം ത്രീന്ദോഷാന്പരിവര്ജയേത് । ദ്യുതമര്ഥപ്രയോഗഞ്ച പരോക്ഷേ ദാരദര്ശനമ് ॥ ൧,൧൧൪.
നിത്യമായ സ്നേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ മൂന്ന് ദോഷങ്ങൾ ഒഴിവാക്കണം: ചൂതാട്ടം, പണം കടംവയ്ക്കൽ, മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയെ ഒളിച്ചുനോക്കൽ.