അന്യഥാ ശാസ്ത്രഗാര്ഭിണ്യാ ധിയാ ധീരോര്ഽഥമീഹതേ । സ്വാമിവത്പ്രാക്കൃതം കര്മ വിദധാതി തദന്യഥാ ॥ ൧,൧൧൩.
ശാസ്ത്രജ്ഞനായവനും, ശാസ്ത്രം മനസ്സിൽ നിറച്ചവനും, ധനം നേടാൻ ശ്രമിച്ചാലും, മുമ്പ് നിർണ്ണയിച്ച കർമ്മം ദാസനെപ്പോലെ ചെയ്യേണ്ടി വരും; അതിന് മാറ്റമില്ല.
ബാലോ യുവാ ച വൃദ്ധശ്ച യഃ കരോതി ശുഭാശുഭമ് । തസ്യാന്തസ്യാമവസ്ഥായാം ഭുങ്ക്തേ ജന്മനിജന്മനി ॥ ൧,൧൧൩.
കുട്ടിയായാലും, യുവാവായാലും, വയോധികനായാലും, ആരെങ്കിലും നല്ലതോ ചീത്തയോ ചെയ്താൽ, ആ അവസ്ഥയിൽ തന്നെ ജന്മംതോറും അതിന്റെ ഫലം അനുഭവിക്കും.
അനീക്ഷമാണോഽപി നരോ വിദേശസ്ഥോഽപി മാനവഃ । സ്വകര്മപാതവാതേന നീയതേ യത്ര തത്ഫലമ് ॥ ൧,൧൧൩.
കാണാതിരുന്നാലും, വിദേശത്ത് ആയാലും, മനുഷ്യൻ തന്റെ കർമ്മത്തിന്റെ കാറ്റിൽ കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നത് അതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കേണ്ടിടത്തേക്കാണ്.
പ്രാപ്തവ്യമര്ഥം ലഭതേ മനുഷ്യോ ദേവോഽപി തം വാരയിതും ന ശക്തഃ । അതോ ന ശോചാമി ന വിസ്മയോ മേ ലലാടലേഖാ ന പുനഃ പ്രയാതി (യദസ്മദീയം ന തു തത്പരേഷാമ് ॥ ൧,൧൧൩.
മനുഷ്യന് ലഭിക്കേണ്ടത് അവൻ നേടും; അതിനെ ദേവനും തടയാൻ കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ദു:ഖിക്കുന്നില്ല, അത്ഭുതപ്പെടുന്നുമില്ല; നെറ്റിയിൽ എഴുതിയ രേഖ തിരികെ പോകുന്നില്ല, എന്റെത് മറ്റൊരാളുടെതാവുന്നില്ല.
സര്പഃ കൂപേ ഗജഃ സ്കന്ധേ ബില ആഖുശ്ച ധാവതി । നരഃ ശീഘ്രതരാദേവ കര്മണഃ കഃ പലായതേ ॥ ൧,൧൧൩.
കിണറ്റിൽ പാമ്പ്, മേൽക്കൈയിൽ ആന, കുഴിയിൽ ഓടുന്ന എലി—മനുഷ്യരിൽ ആരാണ് കർമ്മത്തെക്കാൾ വേഗത്തിൽ ഓടാൻ കഴിയുക?
നാല്പാ ഭവതി സദ്വിദ്യാ ദീയമാനാപി വര്ധതേ । കൂപസ്ഥമിവ പാനീയം ഭവത്യേവ ബഹൂദകമ് ॥ ൧,൧൧൩.
നല്ല വിദ്യ ചെറുതായി നൽകിയാലും വളരുന്നു; കിണറ്റിലെ വെള്ളംപോലെ, അതു അധികം ആകുന്നു.
യേര്ഽഥാ ധര്മേണ തേ സത്യാ യേഽധര്മേണ ഗതാഃ ശ്രിയഃ । ധര്മാര്ഥോ ച മഹാംല്ലോകേ തത്സ്മൃത്വാ ഹ്യര്ഥകാരണാത് ॥ ൧,൧൧൩.
ധർമ്മപഥത്തിൽ സമ്പാദിച്ച സമ്പത്താണ് സത്യം; അധർമ്മത്തിൽ ലഭിച്ച ഐശ്വര്യം സത്യമല്ല. ലോകത്തിൽ ധർമ്മവും സമ്പത്തും വലിയവയാണെന്ന് ഓർത്തു, അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം.
അന്നാര്ഥോ യാനി ദുഃ ഖാനി കരോതി കൃപണോ ജനഃ । താന്യേവ യദി ധര്മാര്ഥോ ന ഭൂയഃ ക്ലേശഭാജനമ് ॥ ൧,൧൧൩.
അന്നത്തിനും സമ്പത്തിനും വേണ്ടി ദു:ഖിതൻ അനുഭവിക്കുന്ന കഷ്ടങ്ങൾ, അവ ധർമ്മത്തിനും സമ്പത്തിനും വേണ്ടി ആയാൽ, പിന്നെ അവ ദു:ഖത്തിന്റെ കാരണമാകില്ല.
സര്വേഷാമേവ ശൌചാനാമന്നശൌചം വിശിഷ്യതേ । യോഽന്നാര്ഥൈഃ ശുചിഃ ശൌചാന്ന മൃദാ വാരിണാ ശുചിഃ ॥ ൧,൧൧൩.
എല്ലാ ശുദ്ധികളിലും അന്നത്തിന്റെ ശുദ്ധിയാണു ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത്. അന്നം സംബന്ധിച്ച ശുദ്ധിയുള്ളവനാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ശുദ്ധൻ; മണ്ണോ വെള്ളമോ കൊണ്ട് മാത്രം ശുദ്ധിയാകുന്നില്ല.
സത്യം ശൌചം മനഃ ശൌചം ശൌചമിന്ദ്രിയനിഗ്രഹഃ । സര്വഭൂതേ ദയാ ശൌചം ജലശൌചഞ്ച പഞ്ചമമ് ॥ ൧,൧൧൩.
സത്യവാക്യമാണ് ശുദ്ധി; മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധിയും ശുദ്ധിയാണു. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും, എല്ലാ ജീവികളോടും കരുണ കാണിക്കുന്നതും ശുദ്ധിയാണ്. വെള്ളത്തിന്റെ ശുദ്ധി അഞ്ചാമത്തേതാണ്.
യസ്യ സത്യഞ്ച ശൌചഞ്ച തസ്യ സ്വര്ഗോ ന ദുര്ലഭഃ । സത്യം ഹി വചനം യസ്യ സോഽശ്വമേധാദ്വിശിഷ്യതേ ॥ ൧,൧൧൩.
ആർക്കും സത്യവും ശുദ്ധിയും ഉണ്ടെങ്കിൽ സ്വർഗം പ്രാപിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടില്ല. ആരുടെ വാക്കുകൾ സത്യമായിരിക്കുന്നു, അവൻ അശ്വമേധയാഗത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനാണ്.
മൃത്തികാനാം സഹസ്രേണ ചോദകാനാം ശതേന ഹി । ന ശുധ്യതി ദുരാചാരോ ഭാവോപഹതചേതനഃ ॥ ൧,൧൧൩.
ആയിരം പ്രാവശ്യം മണ്ണും നൂറു പ്രാവശ്യം വെള്ളവും ഉപയോഗിച്ചാലും, ദുഷ്ടസ്വഭാവവും ദുഷ്ടചിന്തകളും ഉള്ളവൻ ശുദ്ധനാകില്ല.
യസ്യ ഹസ്തൌ ച പാദൌ ച മനശ്ചൈവ സുസംയതമ് । വിദ്യാ തപശ്ച കീര്തിശ്ച സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ ॥ ൧,൧൧൩.
ആളുടെ കൈകളും കാലുകളും മനസ്സും നന്നായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, അറിവും തപസ്സും കീർത്തിയും അവനുണ്ട് എങ്കിൽ, അവൻ തീർത്ഥയാത്രയുടെ ഫലം പ്രാപിക്കും.
ന പ്രഹൃഷ്യതി സംമാനൈര്നാവമാനൈഃ പ്രകുപ്യതി । ന ക്രുദ്ധഃ പരുഷം ബ്രൂയാദേതത്സാധോസ്തു ലക്ഷണമ് ॥ ൧,൧൧൩.
ആനുകൂല്യങ്ങൾ കിട്ടുമ്പോൾ അതിൽ അതിയായി സന്തോഷിക്കാറില്ല, അപമാനങ്ങൾ നേരിട്ടാൽ കോപിക്കാറില്ല; കോപം വന്നാലും കഠിനമായ വാക്കുകൾ പറയാറില്ല—ഇതാണ് നല്ലവന്റെ ലക്ഷണം.
ദരിദ്രസ്യ മനുഷ്യസ്യ പ്രാജ്ഞസ്യ മധുരസ്യ ച । കാലേ ശ്രുത്വാ ഹിതം വാക്യം ന കശ്ചിത്പരിതുഷ്യതി ॥ ൧,൧൧൩.
ദരിദ്രനും ജ്ഞാനിയും മധുരസ്വഭാവമുള്ളവനും, സമയോചിതമായ ഉപകാരപ്രദമായ വാക്കുകൾ കേട്ടാലും, അതിൽ ആരും സന്തോഷിക്കാറില്ല.
ന മന്ത്രബലവീര്യേണ പ്രജ്ഞയാ പൌരുഷേണ ച । അലഭ്യം ലഭ്യതേ മര്ത്യൈസ്തത്ര കാ പരിവേദനാ ॥ ൧,൧൧൩.
മന്ത്രശക്തിയാലോ, ബലത്താലോ, ബുദ്ധിയാലോ, പരിശ്രമത്താലോ, മനുഷ്യർക്ക് ലഭിക്കാനാവാത്തത് ലഭ്യമാവില്ല; അതിനാൽ ദുഃഖിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല.
അയാചിതോ മയാ ലബ്ധോ പുനര്മത്പ്രേഷണാദ്ഗതഃ । യത്രാഗതസ്തത്ര ഗതസ്തത്ര കാ പരിവേദനാ ॥ ൧,൧൧൩.
ഞാൻ ചോദിക്കാതെ കിട്ടിയതും, ഞാൻ അയച്ചതുപോലെ പോയതും—എവിടെ നിന്നു വന്നതോ അവിടെക്കാണ് പോയത്; അതിനാൽ ദുഃഖിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല.
ഏകവൃക്ഷേ സദാ രാത്രൌ നാനാപക്ഷിസമാഗമഃ । പ്രഭാതേഽന്യദിശോ യാന്തി കാ തത്ര പരിവേദനാ ॥ ൧,൧൧൩.
ഒരു വൃക്ഷത്തിൽ രാത്രിയിൽ പലതരത്തിലുള്ള പക്ഷികൾ ഒന്നിച്ചു കൂടുന്നു; പുലർച്ചെ അവരവരുടെ ദിശയിലേക്ക് പോകുന്നു. ഇതിൽ ദുഃഖിക്കേണ്ട കാര്യമുണ്ടോ?
ഏകസാര്ഥപ്രയാതാനാ സര്വേഷാന്തത്ര ഗാമിനാമ് । യസ്ത്വേകസ്ത്വരിതോ യാതി കാ തത്ര പരിവേദനാ ॥ ൧,൧൧൩.
ഒരു കൂട്ടം ആളുകൾ ഒരുമിച്ച് യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ, ഒരാൾ മാത്രം വേഗത്തിൽ പോയാൽ അതിൽ ദുഃഖിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല.
അവ്യക്താദീനി ഭൂതാനി വ്യക്തമധ്യാനി ശൌനക । അവ്യക്തനിധനാന്യേനവ കാ തത്ര പരിവേദനാ ॥ ൧,൧൧൩.
ശൗനകാ, ജീവികൾ ആദിയിൽ അപ്രത്യക്ഷമാണ്, മധ്യേ പ്രത്യക്ഷമാണ്, അവസാനം വീണ്ടും അപ്രത്യക്ഷമാവുന്നു; ഇതിൽ ദുഃഖിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല.
നാപ്രാപ്തകാലോ മ്രിയതേ വിദ്ധഃ ശരശതൈരപി । കുശാഗ്രേണ തു സംസ്പൃഷ്ടം പ്രാപ്തകാലോ ന ജീവതി ॥ ൧,൧൧൩.
കാലം വരാത്തവൻ നൂറുകണക്കിന് അമ്പുകൾ കുത്തിയാലും മരിക്കില്ല; പക്ഷേ, കാലം വന്നവൻ പുല്ലിന്റെ അറ്റം തൊട്ടാലും ജീവിക്കില്ല.
ലബ്ധവ്യാന്യേവ ലഭതേ ഗന്തവ്യാന്യേവ ഗച്ഛതി । പ്രാപ്തവ്യാന്യേവ പ്രാപ്നാതി ദുഃ ഖാനി ച സുഖാനി ച ॥ ൧,൧൧൩.
ലഭിക്കേണ്ടത് മാത്രമേ ഒരാൾക്ക് ലഭിക്കൂ, പോകേണ്ടിടത്തേക്കാണ് പോകുന്നത്, പ്രാപിക്കേണ്ടത് മാത്രമേ പ്രാപിക്കൂ—ദുഃഖം ആയാലും സന്തോഷം ആയാലും.
തത്തത്പ്രാപ്നോതി പുരുഷഃ കി പ്രലാപൈഃ കരിഷ്യതി । ആചോദ്യമാനാനി യഥാ പുഷ്പാണി ച ഫലാനി ച । സ്വകാലം നാതിവര്തന്തേ തഥാ കര്മ പുരാകൃതമ് ॥ ൧,൧൧൩.
ഒരു മനുഷ്യൻക്ക് ലഭിക്കേണ്ടത് മാത്രമേ ലഭിക്കൂ; അതിനാൽ വിലാപം കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? പൂക്കളും പഴങ്ങളും തങ്ങളുടെ സമയത്തിൽ മാത്രം പാകപ്പെടുന്നതുപോലെ, പണ്ടു ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾക്കും ഫലം ലഭിക്കുന്നത് സമയത്ത് മാത്രമാണ്.
ശീലം കുലം നൈവ ന ചൈവ വിദ്യാ ജ്ഞാനം ഗുണാ നൈവ ന ബീജശുദ്ധിഃ । ഭാഗ്യാനി പൂര്വം തപസാര്ജിതാനി കാലേ ഫലന്ത്യസ്യ യഥൈവ വൃക്ഷാഃ ॥ ൧,൧൧൩.
ശീലവും കുടുംബവും വിദ്യയും ജ്ഞാനവും ഗുണങ്ങളും വംശശുദ്ധിയും ഒന്നും ഫലപ്രദമല്ല; മുമ്പ് തപസ്സിലൂടെ സമ്പാദിച്ച ഭാഗ്യങ്ങളാണ്, വൃക്ഷങ്ങൾ പോലെ സമയത്ത് ഫലം തരുന്നത്.
തത്ര മൃത്യുര്യത്ര ഹന്താ തത്ര ശ്രീര്യത്ര സമ്പദഃ । തത്ര തത്ര സ്വയം യാതി പ്രേര്യമാണഃ സ്വകര്മഭിഃ ॥ ൧,൧൧൩.
മരണം നിശ്ചയിച്ചിടത്താണ് കൊല്ലുന്നവനും എത്തുന്നത്; സമ്പത്ത് നിശ്ചയിച്ചിടത്താണ് ധനം എത്തുന്നത്. ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കർമ്മഫലപ്രേരിതരായി അവിടെ എത്തുന്നു.
ഭൂതപൂര്വം കൃതം കര്മ കര്താരമനുതിഷ്ഠതി । യഥാ ധേനുസഹസ്രേഷു വത്സോ വിന്ദന്തി മാതരമ് ॥ ൧,൧൧൩.
മുമ്പ് ചെയ്ത കർമ്മം, അതു ചെയ്തവനെ പിന്തുടരും; ആയിരം പശുക്കളിൽ ഒരു കിടാവിന് തന്റെ അമ്മയെ കണ്ടെത്തുന്നതുപോലെ.
ഏവം പൂര്വകൃതം കര്മ കര്താരമനുതിഷ്ഠാതി । സുകൃതം ഭുങ്ക്ഷ്വ ചാത്മീയം മൂഢ കിം പരിതപ്യസേ ॥ ൧,൧൧൩.
മുന്പ് ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ മനുഷ്യനെ പിന്തുടരുന്നു. നീ നേടിയ നല്ല ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കൂ, ഭ്രമിച്ചവനേ, നീ എന്തിനാണ് ദുഃഖിക്കുന്നത്?
യഥാ പൂര്വകൃതം കര്മ ശുഭം വാ യദി വാശുഭമ് । തഥാ ജന്മാന്തരേ തദ്വൈ കര്താ രമനുഗച്ഛതി ॥ ൧,൧൧൩.
മനുഷ്യൻ മുമ്പ് ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ നല്ലതായാലും ചീത്തയായാലും, അവയെല്ലാം മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ അവനെ പിന്തുടരും.
നീചഃ സര്ഷപമാത്രാണി പരച്ഛിദ്രാണി പശ്യതി । ആത്മനോ ബലിവമാത്രാണി പശ്യന്നപി ന പശ്യതി ॥ ൧,൧൧൩.
ചീത്ത മനുഷ്യൻ മറ്റുള്ളവരുടെ കുറ്റങ്ങൾ എത്ര ചെറുതായാലും കാണുന്നു, പക്ഷേ തന്റെ വലിയ കുറ്റങ്ങൾ കാണുന്നുണ്ടെങ്കിലും അവയെ അവഗണിക്കുന്നു.
രാഗദ്വേഷാദിയുക്താനാം ന സുഖം കുത്രചിദ്ദ്വിജ । വിചാര്യ ഖലു പശ്യാമി തത്സുഖം യത്ര നിര്വൃതിഃ ॥ ൧,൧൧൩.
രാഗം, ദ്വേഷം തുടങ്ങിയവയോട് ബന്ധമുള്ളവർക്ക് എവിടെയും സന്തോഷം ഇല്ല, ദ്വിജനേ. ഞാൻ സത്യത്തിൽ കാണുന്നത്, സംതൃപ്തിയുള്ളിടത്താണ് സുഖം.