ധനസ്യ യസ്യ രാജതോ ഭയം ന ചാസ്തി ചൌരതഃ । മൃതം ച യന്ന മുച്യതേ സമര്ജയസ്വ തദ്ധനമ് ॥ ൧,൧൦൯.
രാജാവിനെയും കള്ളന്മാരെയും ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ലാത്ത, മരണത്തിന് ശേഷം നഷ്ടമാകാത്ത സമ്പത്ത് മാത്രം സമ്പാദിക്കണം.
യദര്ജിതം പ്രാണഹരൈഃ പരിശ്രമൈര്മൃതസ്യ തം വൈ വിഭജന്തിരിക്ഥിനഃ । കൃതം ച യദ്ദുഷ്കൃതമര്ഥലിപ്സയാ തദേവ ദോഷോപഹതസ്യ യൌതുകമ് ॥ ൧,൧൦൯.
ജീവൻകൊണ്ട് സമ്പാദിച്ച സമ്പത്ത്, മരിച്ചാൽ അവകാശികൾ പങ്കിടും; ധനലോഭം കൊണ്ട് ചെയ്ത പാപങ്ങൾ മാത്രം ദോഷികൾക്ക് യാഥാർത്ഥ്യമായ പാരമ്പര്യമായി മാറും.
സഞ്ചിതം നിഹിതം ദ്രവ്യം പരാമൃശ്യം മുഹുര്മുഹുഃ । ആഖോരിവ കദര്യസ്യ ധനം ദുഃ ഖായ കേവലമ് ॥ ൧,൧൦൯.
കണ്ണിക്കൂട്ടി ഒളിപ്പിച്ചിട്ടും, വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി സംരക്ഷിച്ചിട്ടും, കഞ്ചാവിന്റെ സമ്പത്ത് എലിയുടെ കുഴിയിലൊതുങ്ങും പോലെ, ഒടുവിൽ ദു:ഖം മാത്രമേ നൽകൂ.
നഗ്നാ വ്യസനിനോ രൂക്ഷാഃ കപാലാങ്കിതപാണയഃ । ദര്ശയന്തീഹ ലോകസ്യ അദാതുഃ ഫലമീദൃശമ് ॥ ൧,൧൦൯.
നഗ്നരായി, ദുരിതത്തിൽ കഷ്ടപ്പെട്ടു, കടുപ്പം നിറഞ്ഞ്, കപ്പലിന്റെ അടയാളമുള്ള കൈകളോടെ, അവർ ലോകത്തിന് കാണിക്കുന്നു—കൊടുക്കാത്തവന്റെ ഫലം ഇതാണെന്ന്.
ശിക്ഷയന്തി ച യാചന്തേ ദേഹീതി കൃപണാ ജനാഃ । അവസ്ഥേയമദാനസ്യ മാ ഭൂദേവം ഭവാനപി ॥ ൧,൧൦൯.
ദരിദ്രർ പഠിപ്പിക്കുകയും ഭിക്ഷയടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു—'ദയവായി കൊടുക്കൂ' എന്ന് അപേക്ഷിച്ച്. നിങ്ങൾക്കും ഒരിക്കലും അങ്ങനെയുള്ള ദയനീയാവസ്ഥ വരരുത്.
സഞ്ചിതം ക്രതുശതൈര്ന യുജ്യതേ യാചിതം ഗുണവതേ ന ദീയതേ । തത്കദര്യപരിരക്ഷിതം ധനം ചോരപാര്ഥിവഗൃഹേ പ്രയുജ്യതേ ॥ ൧,൧൦൯.
നൂറുകണക്കിന് യാഗങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കാത്തതും, യോഗ്യരായവർക്കു ചോദിച്ചാൽ കൊടുക്കാത്തതുമായ സമ്പത്ത്, കഞ്ചാക്കന്മാർ സൂക്ഷിച്ചാൽ, ഒടുവിൽ കള്ളന്മാരുടെയോ രാജാവിന്റെയോ വീട്ടിൽ ചെലവാകുന്നു.
ന ദേവേഭ്യോ ന വിപ്രോഭ്യോ ബന്ധുഭ്യോ നൈവ ചാത്മനേ । കദര്യസ്യ ധനം യാതി ത്വഗ്നിതസ്കരരാജസു ॥ ൧,൧൦൯.
കഞ്ചാവിന്റെ സമ്പത്ത് ദേവന്മാർക്കോ, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കോ, ബന്ധുക്കൾക്കോ, തനിക്കോ പോകുന്നില്ല; അതു തീയിൽ, കള്ളന്മാരുടെ കയ്യിൽ, അല്ലെങ്കിൽ രാജാവിന്റെ കയ്യിലാകും.
അതിക്ലേശേന യേഽപ്യര്ഥാ ധര്മസ്യാതിക്രമേണ ച । അരേര്വാ പ്രണിപാതേന മാ ഭൂതസ്തേ കദാചന ॥ ൧,൧൦൯.
അധികമായി കഷ്ടപ്പെട്ട്, ധർമ്മം ലംഘിച്ച്, ശത്രുവിന് കീഴടങ്ങി സമ്പത്ത് സമ്പാദിക്കേണ്ട അവസ്ഥ നിങ്ങൾക്ക് ഒരിക്കലും വരരുത്.
വിദ്യാഘാതോ ഹ്യനഭ്യാസഃ സ്ത്രീണാം ഘാതഃ കുചൈലതാ । വ്യാധീനാം ഭോജനം ജീര്ണം ശത്രോര്ഘാതഃ പ്രപഞ്ചതാ ॥ ൧,൧൦൯.
പഠനം നഷ്ടപ്പെടുന്നത് അഭ്യാസം ഇല്ലാത്തതിനാലാണ്; സ്ത്രീകൾക്ക് അശുദ്ധ വസ്ത്രം ധരിച്ചാൽ അവർക്കു അപമാനം; രോഗങ്ങൾക്ക് പഴയ ഭക്ഷണം; ശത്രുവിന് പരസ്യമായിരിക്കുക തന്നെ നാശം.
തസ്കരസ്യ വധോ ദണ്ഡഃ കുമിത്രസ്യാല്പഭാഷണമ് । പൃഥക്ശയ്യാ തു നാരീണാം ബ്രാഹ്മണസ്യാനിമന്ത്രണമ് ॥ ൧,൧൦൯.
കള്ളന് ശിക്ഷ മരണമാണ്; കള്ളസുഹൃത്തിനോട് കുറച്ച് മാത്രം സംസാരിക്കണം; സ്ത്രീകൾക്ക് വേറിട്ടു കിടക്കുക; ബ്രാഹ്മണനെ ക്ഷണിക്കാതിരിക്കുക.
ദുര്ജനാഃ ശില്പിനോ ദാസാ ദുഷ്ടാശ്ച പടഹാഃ സ്ത്രിയഃ । താഡിതാ മാര്ദവം യാന്തി ന തേ സത്കാരഭാജനമ് ॥ ൧,൧൦൯.
ദുഷ്ടന്മാർ, ശില്പികൾ, ദാസന്മാർ, ദുഷ്ടമായ പറ്റക്കാർ, സ്ത്രീകൾ—ഇവരെ അടിച്ചാൽ അവർ വിനയത്തോടെ പെരുമാറും, പക്ഷേ അവർക്ക് ആദരം അർഹതയില്ല.
ജാനീയാത്പ്രേഷണേ ഭൃത്യാന്ബാന്ധവാന്വ്യസനാഗമേ । മിത്രമാപദി കാലേ ച ഭാര്യാഞ്ച വിഭവക്ഷയേ ॥ ൧,൧൦൯.
ഭൃത്യരെ ജോലി ചെയ്യുമ്പോൾ, ബന്ധുക്കളെ ദുരിതം വരുമ്പോൾ, സുഹൃത്തിനെ കഷ്ടസമയത്ത്, ഭാര്യയെ സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ—അപ്പോഴാണ് ഇവരുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയാൻ കഴിയുക.
സ്ത്രീണാം ദ്വിഗുണ ആഹാരഃ പ്രജ്ഞാ ചൈവ ചതുര്ഗുണാ । ഷഡ്ഗുണോ വ്യവസായശ്ച കാമശ്ചാഷ്ടഗുണഃ സ്മൃതഃ ॥ ൧,൧൦൯.
സ്ത്രീകൾക്ക് ഇരട്ടിയോളം വിശപ്പുണ്ട്, നാലിരട്ടിയോളം ബുദ്ധി, ആറിരട്ടിയോളം ഉത്സാഹം, എട്ടിരട്ടിയോളം ആഗ്രഹം എന്നും പറയുന്നു.
ന സ്വപ്നേന ജയേന്നിദ്രാം ന കാമേന സ്ത്രിയം ജയേത് । ന ചേന്ധനൈര്ജയേദ്വഹ്നിം ന മദ്യേന തൃഷാം ജയേത് ॥ ൧,൧൦൯.
സ്വപ്നം കാണുന്നതിലൂടെ ഉറക്കം ജയിക്കാനാവില്ല; ആഗ്രഹം കൊണ്ടു സ്ത്രീയെ ജയിക്കാനാവില്ല; ഇന്ധനം ചേർത്തു തീ അണയ്ക്കാനാവില്ല; മദ്യം കുടിച്ച് ദാഹം അകറ്റാനാവില്ല.
സമാംസൈര്ഭോജനൈഃ സ്നിഗ്ധൈര്മദ്യൈര്ഗന്ധവിലേപനൈഃ । വസ്ത്രൈര്മനോരമൈര്മാല്യൈഃ കാമഃ സ്ത്രീഷു വിജൃമ്ഭതേ ॥ ൧,൧൦൯.
മാംസം ചേര്ന്ന പോഷകാഹാരം, രുചികരമായ പാനീയങ്ങള്, സുഗന്ധമുള്ള അത്തര്തൈകളും, മനോഹരമായ വസ്ത്രങ്ങളും, ആകര്ഷകമായ പുഷ്പമാലകളും ഉപയോഗിക്കുമ്പോള് സ്ത്രീകളുടെ മനസ്സില് ആഗ്രഹം ഉണരുന്നു.
ബ്രഹ്മചര്യേഽപി വക്തവ്യം പ്രാപ്തം മന്മഥചേഷ്ടിതമ് । ഹൃദ്യം ഹി പുരുഷം ദൃഷ്ട്വാ യോനിഃ പ്രക്ലിദ്യതേ സ്ത്രിയാഃ ॥ ൧,൧൦൯.
ബ്രഹ്മചര്യത്തില് പോലും, മനസ്സില് ഉണരുന്ന ആഗ്രഹം അംഗീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. മനോഹരനായ പുരുഷനെ കണ്ടാല് സ്ത്രീയുടെ മനസ്സും ശരീരവും ഉണരുന്നു.
സുവേഷം പുരുഷം ദൃഷ്ട്വാ ഭ്രാതരം യദി വാ സുതമ് । യോനിഃ ക്ലിദ്യതി നാരീണാം സത്യംസത്യം ഹി ശൌനക ! ॥ ൧,൧൦൯.
സുന്ദരമായി അണിഞ്ഞിരിക്കുന്ന പുരുഷനെ സ്ത്രീകള് കണ്ടാല്, അവന് സഹോദരനോ മകനോ ആയാലും, അവരുടെ മനസ്സും ശരീരവും ഉണരുന്നു. ശൗനക, ഇതു സത്യമാണ്, സത്യമായിട്ടാണ് പറയുന്നത്.
നദ്യശ്ച നാര്യശ്ച സമസ്വഭാവാഃ സ്വതന്ത്രഭാവേ ഗമനാദികേച । തോയൈശ്ച ദോഷൈശ്ച നിപാതയന്തി നദ്യോ ഹി കൂലാനി കുലാ നി നാര്യഃ ॥ ൧,൧൦൯.
നദികളും സ്ത്രീകളും ഒരേ സ്വഭാവമുള്ളവരാണ്; സ്വതന്ത്രമായി ഇഷ്ടംപോലെ നീങ്ങുന്നു. നദികള് വെള്ളംകൊണ്ടോ, സ്ത്രീകള് തങ്ങളുടെ ദോഷങ്ങളാലോ, അവരുടെ തീരവും കുടുംബവും തകര്ക്കാറുണ്ട്.
നദീ പാതയതേ കൂലം നാരീ പാതയതേ കുലമ് । നാരീണാഞ്ച നദീനാം ച സ്വച്ഛന്ദാ ലലിതാ ഗതിഃ ॥ ൧,൧൦൯.
നദി തന്റെ തീരം തകര്ക്കുന്നു, സ്ത്രീ കുടുംബം തകര്ക്കുന്നു; സ്ത്രീകളും നദികളും സ്വേച്ഛയോടെ, കളിയോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
നാഗ്നിസ്തൃപ്യതി കാഷ്ഠാനാം നാപഗാനാം മഹോദധിഃ । നാന്തകഃ സര്വഭൂതാനാം ന പുംസാം വാമലോചനാഃ ॥ ൧,൧൦൯.
അഗ്നിക്ക് എത്ര ഇന്ധനം നല്കിയാലും തൃപ്തിയില്ല, മഹാസമുദ്രത്തിന് നദികളുടെ വെള്ളംകൊണ്ടും തൃപ്തിയില്ല, മരണന് എല്ലാ ജീവികളെയും കൊണ്ടും തൃപ്തിയില്ല, പുരുഷന്മാരെ കണ്ടാലും സ്ത്രീകള്ക്ക് തൃപ്തിയില്ല.
ന തൃപ്തിരസ്തി ശിഷ്ടാനാമിഷ്ടാനാം പ്രിയവാദിനാമ് । സുഖാനാഞ്ച സുതാനാഞ്ച ജീവിതസ്യ വരസ്യ ച ॥ ൧,൧൦൯.
പണ്ഡിതന്മാര്ക്ക്, ആദരിക്കപ്പെടുന്നവര്ക്ക്, മധുരഭാഷികള്ക്ക്, ആനന്ദം ആഗ്രഹിക്കുന്നവര്ക്ക്, മക്കള്ക്ക്, ജീവന്, ആഗ്രഹങ്ങള്ക്ക് — ഇവയ്ക്കൊന്നിനും തൃപ്തിയില്ല.
രാജാ ന തപ്തോ ധനസംചയേന ന സാഗരസ്തൃപ്തിമഗാജ്ജലേന । ന പണ്ഡിതസ്തൃപ്യതി ഭാഷിതേന തൃപ്തം ന ചക്ഷുര്നൃപദര്ശനേന ॥ ൧,൧൦൯.
രാജാവിന് എത്ര ധനം സമ്പാദിച്ചാലും തൃപ്തിയില്ല, സമുദ്രത്തിന് നദികളുടെ വെള്ളംകൊണ്ടും തൃപ്തിയില്ല, പണ്ഡിതന് സംസാരിച്ചാലും തൃപ്തിയില്ല, കണ്ണിന് രാജാവിനെ കണ്ടാലും തൃപ്തിയില്ല.
സ്വകര്മ ധര്മാര്ജിതജീവിതാനാം ശാസ്ത്രേഷു ദാരേഷു സദാ രതാനാമ് । ജിതേന്ദ്രിയാണാമതിഥിപ്രിയാണാം ഗൃഹേഽപി മോക്ഷഃ പുരുഷോത്തമാനാമ് ॥ ൧,൧൦൯.
സ്വന്തം കര്മം ചെയ്ത്, ധര്മം പാലിച്ച്, ശാസ്ത്രങ്ങളിലും ഭാര്യയിലും എപ്പോഴും ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തുന്നവര്, ഇന്ദ്രിയങ്ങള് ജയിച്ചവര്, അതിഥികളെ ആദരിക്കുന്നവര് — ഈ മഹാന്മാര്ക്ക് വീട്ടിലിരുന്നാലും മോക്ഷം ലഭിക്കും.
മനോഽനുകൂലാഃ പ്രമദാരൂപവത്യഃ സ്വലങ്കൃതാഃ । വസഃ പ്രാസാദപൃഷ്ഠേഷു സ്വര്ഗഃ സ്യാച്ഛുഭകര്മണഃ ॥ ൧,൧൦൯.
സ്വന്തം മനസ്സിന് ഇഷ്ടമായ, ഭംഗിയുള്ള, അലങ്കരിച്ച സ്ത്രീകളോടൊപ്പം, രാജമഹലിന്റെ മുകളിലഭാഗങ്ങളില് താമസിക്കുന്നവര്ക്ക്, നല്ല കര്മം ചെയ്താല് സ്വര്ഗം ലഭിക്കും.
ന ദാനേന ന മാനേന നാര്ജവേന ന സവയാ । ന ശസ്ത്രേണ ന ശാസ്ത്രേണ സര്വഥാ വിഷമാ സ്ത്രിയഃ ॥ ൧,൧൦൯.
ദാനംകൊണ്ടോ, ആദരംകൊണ്ടോ, സത്യവാങ്മൂലംകൊണ്ടോ, പ്രായംകൊണ്ടോ, ആയുധംകൊണ്ടോ, ശാസ്ത്രംകൊണ്ടോ — സ്ത്രീകളെ പൂര്ണമായി കീഴടക്കാന് കഴിയില്ല.
ശനൈര്വിദ്യാ ശനൈര്ഥാഃ ശനൈഃ പര്വതമാരുഹേത് । ശനൈഃ കാമം ച ധര്മം ച പഞ്ചൈതാനി ശനൈഃ ശനൈഃ ॥ ൧,൧൦൯.
വിദ്യയും, സമ്പത്തും, പര്വതം കയറുന്നതും, ആഗ്രഹവും, ധര്മവും — ഈ അഞ്ചും പതിയെ പതിയെ മാത്രമേ നേടാനാവൂ.
ശാശ്വതം ദേവപൂജാദി വിപ്രദാനം ച ശാശ്വതമ് । ശാശ്വതം സഗുണാ വിദ്യാ സുഹൃന്മിത്രം ച ശാശ്വതമ് ॥ ൧,൧൦൯.
ദേവതാപൂജ ശാശ്വതമാണ്, ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ശാശ്വതമാണ്, ഗുണമുള്ള വിജ്ഞാനം ശാശ്വതമാണ്, സത്യസ്നേഹിതനും ശാശ്വതമാണ്.
യേ ബാലഭാവാന്ന പഠന്തി വിദ്യാം യേ യൌവനസ്ഥാ ഹ്യധനാത്മദാരാഃ । തേ ശോചനീയാ ഇഹ ജീവലോകേ മനുഷ്യരൂപേണ മൃഗാശ്ചരന്തി ॥ ൧,൧൦൯.
ചെറുപ്പത്തില് പഠനം ചെയ്യാത്തവരും, യൗവനത്തില് സമ്പത്തും ഭാര്യയും ഇല്ലാത്തവരും, ഈ ലോകത്ത് മനുഷ്യരൂപത്തില് ജീവിക്കുന്ന മൃഗങ്ങളെപ്പോലെയാണ് — ഇവരെ കരുണയോടെ കാണണം.
പഠനേ ഭോജനേ ചിത്തം ന കുര്യാച്ഛാസ്ത്രസേവകഃ । സുദൂരമപി വിദ്യാര്ഥോ വ്രജേദ്ഗരുഡവേഗവാന് ॥ ൧,൧൦൯.
ശാസ്ത്രം പഠിക്കുന്നവന് ഭക്ഷണത്തിലും പാഠം ആവര്ത്തിക്കലിലും മനസ്സിടരുത്; വിജ്ഞാനത്തിനായി ദൂരെ എവിടേക്കും, കഴിവുള്ള ഗരുഡപക്ഷിയെപ്പോലെ പോകണം.
യേ ബാലഭാവേ ന പഠന്തി വിദ്യാം കാമാതുരാ യൌവനനഷ്ടവിത്താഃ । തേ വൃദ്ധബാവേ പരിഭൂയമാനാഃ സംദഹ്യമാനാഃ ശിശിരേ യഥാബ്ജമ് ॥ ൧,൧൦൯.
ചെറുപ്പത്തില് പഠിക്കാതെയും, യൗവനത്തില് ആസക്തിയില് പെട്ട് സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ടവരും, വൃദ്ധാവസ്ഥയില് അവഹേളിക്കപ്പെടുകയും, തണലില് ഉണങ്ങുന്ന താമരപൂവുപോലെ ദുഃഖിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും.