സതതം ധര്മബഹുലാ സതതം ച പതിപ്രിയാ । സതതം പ്രിയവക്രീ ച സതതം ത്വൃതുകാമിനീ ॥ ൧,൧൦൮.
എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ സമൃദ്ധിയുള്ളവളും ഭർത്താവിനോട് സ്നേഹമുള്ളവളും സദാ സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നവളും ശരിയായ സമയത്ത് ഐക്യത്തിന് ആഗ്രഹിക്കുന്നവളും ആണ് നല്ല ഭാര്യ.
ഏതദാദിക്രിയായുക്താ സര്വസൌ ഭാഗ്യവര്ധിനീ । യസ്യേദൃശീ ഭവേദ്ഭായ്യാ സ ദേവേന്ദ്രോന മാനുഷഃ ॥ ൧,൧൦൮.
ഇവയൊക്കെയും ഉള്ളവളാണ് എല്ലാ ഭാഗ്യവും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ഭാര്യ; ഇങ്ങനെയുള്ള ഭാര്യയുള്ളവൻ മനുഷ്യരിൽ ദേവേന്ദ്രനുപോലെയാണ്.
യസ്യ ഭാര്യാ വിരൂപാക്ഷീ കശ്മലാ കലഹപ്രിയാ । ഉത്തരോത്തരവാദാ സ്യാ സാ ജരാ ന ജരാ ജരാ ॥ ൧,൧൦൮.
കഴുത്ത് വക്രമായ കണ്ണുള്ളവളും അശുദ്ധയായവളും വഴക്ക് ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവളും എപ്പോഴും വാദിക്കുന്നവളും — അവളാണ് വൃദ്ധാവസ്ഥ, വൃദ്ധാവസ്ഥയല്ല, സത്യത്തിൽ വൃദ്ധാവസ്ഥ തന്നെയാണ്.
യസ്യ ഭാര്യാ ശ്രിതാന്യഞ്ച പരവേശ്മാഭികാങ്ക്ഷിണീ । കുക്രിയാ ത്യക്തലജ്ജാ ച സാ ജരാ ന ജരാ ജരാ ॥ ൧,൧൦൮.
മറ്റൊരാളിൽ ആശ്രയമിടുന്നവളും മറ്റൊരാളുടെ വീട്ടിൽ പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവളും ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവളും ലജ്ജയില്ലാത്തവളും — അവളാണ് വൃദ്ധാവസ്ഥ, വൃദ്ധാവസ്ഥയല്ല, സത്യത്തിൽ വൃദ്ധാവസ്ഥ തന്നെയാണ്.
യസ്യ ഭാര്യാ ഗുണജ്ഞാ ച ഭര്താരമനുഗാമിനീ । അല്പാല്പേന തു സന്തുഷ്ടാ സാ പ്രിയാ ന പ്രിയാ പ്രിയാ ॥ ൧,൧൦൮.
ഗുണം അറിയുന്നവളും ഭർത്താവിനെ അനുഗമിക്കുന്നവളും കുറച്ച് കൊണ്ട് തൃപ്തിയുള്ളവളും — അവളാണ് പ്രിയം, പ്രിയമല്ല, സത്യത്തിൽ പ്രിയം തന്നെയാണ്.
ദുഷ്ടാ ഭാര്യാ ശഠം മിത്രം ഭൃത്യശ്ചോത്തരദായകഃ । സസര്പേ ച ഗൃഹേ വാസോമൃത്യുരേവ ന സംശയഃ ॥ ൧,൧൦൮.
ദുഷ്ടയായ ഭാര്യയും കപടസ്നേഹിതനും ഉത്തരം പറയുന്ന ഭൃത്യനും വീട്ടിൽ പാമ്പുണ്ടായാൽ — അവയൊക്കെയും മരണം തന്നെയാണ്, സംശയം വേണ്ട.
ത്യജ ദുര്ജനസംസര്ഗം ഭജ സാധുസമാഗമമ് । കുരു പുണ്യമഹോരാത്ര സ്മര നിത്യമനിത്യതാമ് ॥ ൧,൧൦൮.
ദുഷ്ടരുടെ കൂട്ടം വിട്ടു നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യം തേടണം; പുണ്യപ്രവൃത്തികൾ പകലും രാത്രിയും ചെയ്യണം; എല്ലായ്പ്പോഴും അനിത്യതയെ ഓർക്കണം.
വ്യാലീകണ്ഠപ്രദേശാഹ്യപി ച ഫണഭൃദ്ഭാഷണാ യാ ച രൌദ്രീ യാ കൃഷ്ണാ വ്യാകുലാഗീ രുധിരനയനസംവ്യാകുലാ വ്യാഘ്രകല്പാ । ക്രോധേ യൈവോഗ്രവക്ത്രാ സ്ഫുരദനലശിഖാ കാകജിഹ്വാ കരാലാ സേവ്യാ ന സ്ത്രീ വിദഗ്ധാ പരപുരഗമനാ ഭ്രാന്തചിത്താ വിരാക്ത ॥ ൧,൧൦൮.
സക്തിഃ സുതോകേ സുകൃതം കൃതഘ്നേ ശതിം ച വഹ്നൌ (സീതാപഹൌ ഹ്യതപയൈവ)?ഹൈമേ । ഉത്പദ്യതേ ദൈവവശാത്കദാചിദ്വേശ്യാസു രാഗോ ന ഭവേത്കദാചിത് ॥ ൧,൧൦൮.
ശക്തി ഒരു കുഞ്ഞിനിലും, നല്ല പ്രവൃത്തി നന്ദിയില്ലാത്തവനിലും, നൂറിരട്ടി തീ പൊന്നിലും, ചിലപ്പോള് ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയാല് വേശ്യകളോടുള്ള ആസക്തി ജനിക്കും, ചിലപ്പോള് ജനിക്കാറില്ല.
ഭുജങ്ഗമേ വേശ്മനി ദൃഷ്ടിദൃഷ്ടേ വ്യാധൌ ചികിത്സാവിനിവര്തിതേ ച । ദേഹേ ച ബാല്യാദിവയോഽന്വിതേ ച കാലാ വൃതോഽസൌ ലഭതേ ധൃതിം കഃ ॥ ൧,൧൦൮.
വീട് കാണുന്ന പാമ്പ്, ചികിത്സയ്ക്ക് വഴങ്ങാത്ത രോഗം, ബാല്യവും വയസ്സുമൊക്കെ ശരീരത്തില് വരുമ്പോള് — ഈ സമയങ്ങളില് ആരാണ് ധൈര്യത്തോടെ നിലകൊള്ളാന് കഴിയുക?
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൦൯ സൂത ഉവാച । ആപദര്ഥേ ധനം രക്ഷേദ്ദാരാന്രക്ഷേദ്ധനൈരപി । ആത്മാനം സതതം രക്ഷേദ്ദാരൈരപി ധനൈരപി ॥ ൧,൧൦൯.
സൂതന് പറഞ്ഞു: കഷ്ടസമയത്ത് ധനം സംരക്ഷിക്കണം; ഭാര്യയെ സംരക്ഷിക്കാനായി ധനം പോലും ഉപേക്ഷിക്കാം; സ്വയം സംരക്ഷിക്കാനായി ഭാര്യയെയും ധനത്തെയും പോലും വിട്ടുവിടേണ്ടി വന്നാലും വിട്ടേക്കണം.
ത്യജേദകം കുലസ്യാര്ഥേ ഗ്രാമസ്യാര്ഥേ കുലം ത്യജേത് । ഗ്രാമം ജനപദസ്യാര്ഥേ ആത്മാര്ഥേ പൃഥിവീം ത്യജേത് ॥ ൧,൧൦൯.
കുടുംബത്തിന്റെ ഭാവിക്കായി ഒരാളെ ഉപേക്ഷിക്കാം; ഗ്രാമത്തിന്റെ ഭാവിക്കായി കുടുംബത്തെ ഉപേക്ഷിക്കാം; ദേശത്തിന്റെ ഭാവിക്കായി ഗ്രാമത്തെ ഉപേക്ഷിക്കാം; സ്വയം സംരക്ഷിക്കാനായി ഭൂമിയെ പോലും ഉപേക്ഷിക്കാം.
വരം ഹി നരകേ വാസോ ന തു ദുശ്ചരിതേ ഗൃഹേ । നരകാത്ക്ഷീയതേ പാപ കുഗൃഹാന്ന നിവര്തതേ ॥ ൧,൧൦൯.
ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുള്ള വീട്ടില് താമസിക്കുന്നതിനെക്കാള് നരകത്തില് താമസിക്കുന്നത് തന്നെ നല്ലത്; നരകത്തില് പാപം തീരുന്നു, ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുള്ള വീട്ടില് അങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല.
ചലത്യേകേന പാദേന തിഷ്ഠത്യേകേന ബുദ്ധിമാന് । ന പരീക്ഷ്യ പരം സ്ഥാനം പൂര്വമായതനം ത്യജേത് ॥ ൧,൧൦൯.
ബുദ്ധിമാന്മാര് ഒരു കാലടി മുന്നോട്ട് വയ്ക്കുമ്പോള് മറ്റേ കാലടി പിന്നിലിരിക്കും; അടുത്തിടം പരിശോധിക്കാതെ പഴയിടം വിട്ടുപോകരുത്.
ത്യജേദ്ദേശമസദ്വൃത്തം വാസം സോപദ്രവം ത്യജേത് । ത്യജേത്കൃപണരാജാനം മിത്രം മായാമയം ത്യജേത് ॥ ൧,൧൦൯.
ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുള്ള ദേശം, പ്രശ്നങ്ങളാല് നിറഞ്ഞ വീട്, കഞ്ഞനായ രാജാവ്, കപടമായ സുഹൃത്ത് — ഇവയെല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കണം.
അര്ഥേന കിം കൃപണഹസ്തഗതേന കേന ജ്ഞാനേന കിം ബഹുശഠാഗ്രഹസംകുലേന । രൂപേണ കിം ഗുണപരാക്രമവര്ജിതേന മിത്രേണ കിം വ്യസനകാലപരാങ്മുഖേന ॥ ൧,൧൦൯.
കഞ്ഞന്റെ കൈവശമുള്ള ധനത്തിന് എന്ത് ഉപയോഗം? കപടതയോടുകൂടിയ ജ്ഞാനത്തിന് എന്ത് പ്രയോജനം? ഗുണവും ധൈര്യവും ഇല്ലാത്ത സൗന്ദര്യത്തിന് എന്ത് വില? കഷ്ടസമയത്ത് പിന്തിരിയുന്ന സുഹൃത്തിനോ?
അദൃഷ്ടപൂര്വാ ബഹവഃ സഹായാഃ സര്വേ പദസ്ഥസ്യ ഭവന്തി മിത്രാഃ । അര്ഥൈര്വിഹീനസ്യ പദച്യുതസ്യ ഭവത്യകാലേ സ്വജനോഽപി ശത്രുഃ ॥ ൧,൧൦൯.
പദവിയിലിരിക്കുന്നവന് മുമ്പ് കണ്ടിട്ടില്ലാത്തവരും സുഹൃത്തുക്കളാവും; പക്ഷേ, ധനവും പദവിയും നഷ്ടമായാല് സ്വന്തം ബന്ധുക്കളും ശത്രുക്കളാവും.
ആപത്സു മിത്രം ജാനീ യാദ്രണേ ശൂരം രഹഃ ശുചിമ് । മാര്യാ ച വിഭവേ ക്ഷീണേ ദുര്ഭിക്ഷേ ച പ്രിയാതിഥിമ് ॥ ൧,൧൦൯.
കഷ്ടസമയത്ത് സുഹൃത്ത് ആരാണെന്ന് അറിയാം; യുദ്ധത്തില് ധീരനെ; ഒറ്റയ്ക്കിരിക്കുമ്പോള് ശുദ്ധനെ; സമ്പത്ത് നഷ്ടമായാല് നല്ല ഭാര്യയെ; ദുര്ഭിക്ഷത്തില് പ്രിയാതിഥിയെ.
ലുബ്ധമര്ഥപ്രദാനേന ശ്ലാധ്യമഞ്ജലികര്മണാ । മൂര്ഖം ഛന്ദാനുവൃത്ത്യാ ച യാഥാതഥ്യേന പണ്ഡിതമ് ॥ ൧,൧൦൯.
കഞ്ഞന് ധനം നല്കുമ്പോള് സന്തോഷിക്കും; അത്യാഗ്രഹിയ്ക്ക് ആദരവുള്ള പ്രവൃത്തി ഇഷ്ടമാണ്; മണ്ടന് പ്രശംസയില് സന്തോഷിക്കും; പണ്ഡിതന് സത്യവാദം ഇഷ്ടമാണ്.
സദ്ഭാവേന ഹി തുഷ്യന്തി ദേവാഃ സത്പുരുഷാ ദ്വിജാഃ । ഇതരേഃ ഖാദ്യപാനേന മാനദാനേന പണ്ഡിതാഃ ॥ ൧,൧൦൯.
സത്യസന്ധതയാല് ദേവന്മാരും സന്മാര്ഗ്ഗികളുമാണ് സന്തോഷിക്കുന്നത്; മറ്റുള്ളവര് ഭക്ഷണത്തിലും പാനത്തിലും സന്തോഷിക്കും; പണ്ഡിതന്മാര് ആദരസമ്മാനത്തില് സന്തോഷിക്കും.
ഉത്തമം പ്രണിപാതേന ശഠം ഭേദേന യോജയേത് । നീചം സ്വല്പപ്രദാനേന സമം തുല്യപരാക്രമൈഃ ॥ ൧,൧൦൯.
ഉത്തമരെ ആദരവോടെ സമീപിക്കണം; കപടന്മാരെ വിഭജിച്ച് നേരിടണം; താഴ്ന്നവരെ ചെറിയ സമ്മാനങ്ങള് നല്കി സന്തോഷിപ്പിക്കണം; തുല്യശക്തിയുള്ളവരെ തുല്യമായി നേരിടണം.
യസ്യയസ്യ ഹി യോ ഭാവസ്തസ്യതസ്യ ഹിതം വദന് । അനുപ്രവിശ്യ മേധാവീ ക്ഷിപ്രമാത്മവശം നയേത് ॥ ൧,൧൦൯.
ആളുകളുടെ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കി, അവര്ക്ക് ഉപകാരപ്പെടുന്നതെന്താണോ അതാണ് ബുദ്ധിമാന്മാര് പറയേണ്ടത്; അങ്ങനെ ചെയ്യുമ്പോള് അവരെ വേഗത്തില് സ്വാധീനിക്കാം.
നദീനാം ച നഖീനാം ച ശൃങ്ഗിണാം ശസ്ത്രപാണിനാമ് । വിശ്വാസോ നൈവ ഗന്തവ്യഃ സ്ത്രിഷു രാജകുലേഷു ച ॥ ൧,൧൦൯.
നദികള്, നഖമുള്ള ജീവികള്, കൊമ്പുള്ളവ, ആയുധം കൈവശമുള്ളവര്, സ്ത്രീകള്, രാജകുടുംബം — ഇവയെല്ലാം വിശ്വസിക്കരുത്.
അര്ഥനാശം മനസ്താപം ഗൃഹേ ദുശ്ചരിതാനി ച । വഞ്ചനം ചാപ മാനം ച മതിമാന്ന പ്രികാശയേത് ॥ ൧,൧൦൯.
ധനനഷ്ടം, മനസ്സിലെ ദു:ഖം, വീട്ടിലെ ദുഷ്പ്രവൃത്തികള്, വഞ്ചന, അപമാനം, നിന്ദ — ഇതൊന്നും ബുദ്ധിമാന്മാര് പുറത്തു പറയരുത്.
ഹീനദുര്ജനസംസര്ഗ അത്യന്തവിരഹാദരഃ । സ്നേഹോഽന്യഗേഹവാസശ്ച നാരീസച്ഛീലനാശനമ് ॥ ൧,൧൦൯.
താഴ്ന്നവരുമോ ദുഷ്ടന്മാരുമായുള്ള സങ്കല്പ്പം, അത്യധികം ദൂരവാസം, മറ്റുള്ളവരുടെ വീട്ടിലേക്കുള്ള ആസ്വാദനം, ദുർഗുണമുള്ള സ്ത്രീയോടൊപ്പം താമസം — ഇവയൊക്കെ നല്ല സ്വഭാവം നശിപ്പിക്കും.
കസ്യ ദോഷഃ കുലേ നാസ്തി വ്യാധിനാ കോ പീഡിതഃ । കേന ന വ്യസനം പ്രാപ്തം ശ്രിയഃ കസ്യ നിരന്തരാഃ ॥ ൧,൧൦൯.
ഏത് കുടുംബത്തിലും പിഴവൊന്നുമില്ലെന്ന് പറയാനാകുമോ? ആരാണ് രോഗം അനുഭവിക്കാത്തത്? ദുർഭാഗ്യം നേരിട്ടിട്ടില്ലാത്തവൻ ആരാണ്? ആരുടെ സമ്പത്ത് ഒരിക്കലും തടസ്സപ്പെടാതെ നിലനിൽക്കുന്നു?
കോര്ഽഥം പ്രാപ്യ ന ഗര്വിതോ ഭുവി നരഃ കസ്യാപദോനാഗതാഃ സ്ത്രീഭിഃ കസ്യ ന ഖണ്ഡിതം ഭുവി മനഃ കോ നാമ രാജ്ഞാം പ്രിയഃ । കഃ കാലസ്യ ന ഗോചരാന്തരഗതഃ കോര്ഽഥോ ഗതോ ഗൌരവം കോ വാ ദുര്ജനവാഗുരാനിപതിതഃ ക്ഷേമേണ യാതഃ പുമാന് ॥ ൧,൧൦൯.
സുഹൃത്സ്വജനബന്ധുര്ന ബുദ്ധിര്യസ്യ ന ചാത്മനി । യസ്മിന്കര്മണി സിദ്ധേഽപി ന ദൃശ്യേത ഫലോദയഃ । വിപത്തൌ ച മഹദ്ദുഃഖം തദ്വുധഃ കഥമാചരേത് ॥ ൧,൧൦൯.
യാര്ക്കും സ്നേഹിതന്മാരോ ബന്ധുക്കളോ ഇല്ല, തനിക്കുള്ളിൽ വിവേകവും ഇല്ല, ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ വിജയിച്ചിട്ടും ഫലം കാണുന്നില്ല, ദുരിതത്തിൽ വലിയ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നു—അങ്ങനെയുള്ളവൻ എങ്ങനെ പെരുമാറണം?
യസ്മിന്ദേശേ ന സംമാനം ന പ്രീതിര്ന ച ബാന്ധവാഃ । ന ച വിദ്യാഗമഃ കശ്ചിത്തം ദേശം പരിവര്ജയേത് ॥ ൧,൧൦൯.
ഏത് ദേശത്തും ആദരം ഇല്ല, സ്നേഹം ഇല്ല, ബന്ധുക്കളില്ല, പഠനത്തിന് അവസരവുമില്ലെങ്കിൽ അത്തരം ദേശം വിട്ടുപോകണം.
പാമ്പുപോലെ ഭയാനകമായവളും കറുത്തവളും ഉത്കണ്ഠയുള്ളവളും കണ്ണിൽ രക്തം നിറഞ്ഞവളും കടുവയെപ്പോലെയുള്ളവളും കോപത്തിൽ ഭയാനകമായ മുഖമുള്ളവളും കാക്കയുടെ നാവുപോലെയുള്ളവളും ക്രൂരമായവളും — ഇത്തരത്തിൽ കപടതയിൽ നിപുണയുമായ, മറ്റുള്ളവരുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോകുന്ന, മനസ്സിൽ അശാന്തിയും സ്നേഹമില്ലാത്തവളും സേവിക്കേണ്ടതല്ല.
വൃക്ഷം ക്ഷീണഫലം ത്യജന്തി വിഹഗാഃ ശുഷ്കം സരഃ സാരസാനിര്ദ്രവ്യം പുരുഷം ത്യജന്തി ഗണികാ ഭ്രഷ്ടം നൃപം മന്ത്രിണഃ । പുഷ്പം പര്യുഷിതം ത്യജന്തി മധുപാഃ ദര്ഗ്ധ വനാന്തം മൃഗാഃ സര്വഃ കാര്യവശാജ്ജനോ ഹി രമതേ കസ്യാസ്തി കോ വല്ലഭഃ ॥ ൧,൧൦൯.
ഫലം കുറഞ്ഞ വൃക്ഷം പക്ഷികള് ഉപേക്ഷിക്കും; ഉണങ്ങിയ തടാകം സാരസങ്ങള് വിട്ടുപോകും; പണം നഷ്ടപ്പെട്ടവനെ വേശ്യകള് ഉപേക്ഷിക്കും; അധികാരമില്ലാത്ത രാജാവിനെ മന്ത്രിമാര് ഉപേക്ഷിക്കും; ഉണങ്ങിയ പൂവിനെ തേന്ചീറ്റികള് ഉപേക്ഷിക്കും; കത്തിയ കാടിനെ മൃഗങ്ങള് ഉപേക്ഷിക്കും; എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ ആവശ്യത്തിനനുസരിച്ച് മാത്രം പെരുമാറുന്നു — ആരാണ് ആരുടെ സ്വന്തം?
സമ്പത്ത് ലഭിച്ചിട്ടും ഭൂമിയിൽ അഭിമാനമില്ലാത്ത മനുഷ്യൻ ആരാണ്? ദുരിതം നേരിട്ടിട്ടില്ലാത്തവൻ ആരാണ്? സ്ത്രീകളാൽ മനസ്സ് കുലുങ്ങാത്തവൻ ആരാണ്? രാജാക്കന്മാർക്ക് എപ്പോഴും പ്രിയനായവൻ ആരാണ്? സമയത്തിന്റെ പിടിയിൽപ്പെടാത്തവൻ ആരാണ്? എങ്ങനെയുള്ള സമ്പത്താണ് മാനം നഷ്ടമാകാത്തത്? ദുഷ്ടരുടെ വലയിലായിട്ട് സുരക്ഷിതമായി രക്ഷപ്പെടുന്നവൻ ആരാണ്?