നീതിസാരം സുരേന്ദ്രായ ഇമമൂച ബൃഹസ്പതിഃ । സര്വജ്ഞോ യേന ചേന്ദ്രോഽഭൂദ്ദൈത്യാന്ഹത്വാപ്നുയാദ്ദിവമ് ॥ ൧,൧൦൮.
ബ്രഹസ്പതി ദേവേന്ദ്രനോടു നയത്തിന്റെ സാരം പറഞ്ഞു; അതുപോലെ ഇന്ദ്രൻ എല്ലാം അറിയുന്നവനായി, അസുരന്മാരെ ജയിച്ച് സ്വർഗ്ഗം ലഭിച്ചു.
രാജര്ഷിബ്രാഹ്മണൈഃ കാര്യം ദേവവിപ്രാദിപൂജനമ് । അശ്വമേധേന യഷ്ടബ്യം മഹാപാതകനാശനമ് ॥ ൧,൧൦൮.
രാജാക്കന്മാരും മഹർഷികളും ബ്രാഹ്മണന്മാരും ദേവന്മാരെയും പണ്ഡിതരെയും ആരാധിക്കണം; മഹാപാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന അശ്വമേധ യാഗം നടത്തണം.
ഉത്തമൈഃ സഹ സാങ്ഗത്യം പണ്ഡിതൈഃ സഹ സത്കഥാമ് । അലുബ്ധൈഃ സഹ മിത്രത്വം കുര്വാണോ നാവസീദതി ॥ ൧,൧൦൮.
ഉത്തമരോടൊപ്പം സ്നേഹത്തോടെ ഇടപഴകുന്നവനും, പണ്ഡിതന്മാരോടൊപ്പം നല്ലസംസാരമുണ്ടാക്കുന്നവനും, ലോഭമില്ലാത്തവരുമായി സൗഹൃദം പുലർത്തുന്നവനും ഒരിക്കലും നശിക്കില്ല.
പരീവാദം പരാര്ഥം ച പരിഹാസം പരസ്ത്രിയമ് । പരവേശ്മനി വാസം ച ന കുര്വീത കദാചന ॥ ൧,൧൦൮.
പിന്തുണയോ, മറ്റുള്ളവരുടെ ലാഭത്തിനായോ, പരിഹാസമോ, മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയിലോ, മറ്റൊരാളുടെ വീട്ടിലോ ഒരിക്കലും ആഗ്രഹിക്കരുത്.
പരോഽപി ഹിതവാബന്ധുര്ബന്ധുരപ്യഹിതഃ പരഃ । അഹിതോ ദേഹജോ വ്യാധിര്ഹിതമാരണ്യമൌഷധമ് ॥ ൧,൧൦൮.
സഹായിക്കുന്ന അന്യനാണ് സ്നേഹിതൻ; ഹാനികരമായ ബന്ധുവാണ് അന്യൻ. ശരീരത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന രോഗം ശത്രുവാണ്; കാട്ടിൽ കിട്ടുന്ന ഔഷധം സ്നേഹിതമാണ്.
സ ബന്ധുര്യോ ഹിതേ യുക്തഃ സ പിതാ യസ്തു പോഷകഃ । തന്മിത്രം യത്ര വിശ്വാസഃ സ ദേശോ യത്ര ജീവ്യതേ ॥ ൧,൧൦൮.
നന്മക്കായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവനാണ് സ്നേഹിതൻ; പോഷണം ചെയ്യുന്നവനാണ് പിതാവ്; വിശ്വാസം ഉള്ളവനാണ് സത്യസ്നേഹിതൻ; ജീവിക്കാൻ കഴിയുന്ന ദേശം തന്നെയാണ് നാടു.
സ ഭൃത്യോ യോ വിധേയസ്തു തദ്ബീജം യത്പ്രരോഹതി । സാ ഭാര്യാ യാ പ്രിയം ബ്രൂതേ സ പുത്രോ യസ്തു ജീവതി ॥ ൧,൧൦൮.
ആജ്ഞ പാലിക്കുന്നവനാണ് ഭൃത്യൻ; വളരുന്നതാണു വിത്ത്; സ്നേഹത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നവളാണ് ഭാര്യ; ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവനാണ് മകൻ.
സ ജീവതി ഗുണാ യസ്യ ധര്മോ യസ്യ സ ജീവതി । ഗുണധര്മവിഹീനോ യോ നിഷ്ഫല തസ്യ ജീവനമ് ॥ ൧,൧൦൮.
ഗുണമുള്ളവനാണ് ജീവിക്കുന്നത്; ധർമ്മമുള്ളവനാണ് ജീവിക്കുന്നത്; ഗുണവും ധർമ്മവും ഇല്ലാത്തവന്റെ ജീവിതം ഫലഹീനമാണ്.
സാ ഭാര്യാ യാ ഗൃഹേ ദക്ഷാ സാ ഭാര്യായാ പ്രിയംവദാ । സാ ഭാര്യാ യാ പതിപ്രാണാ സാ ഭാര്യാ യാ പതിവ്രതാ ॥ ൧,൧൦൮.
വീട്ടിൽ കൃത്യമായ പ്രവർത്തനത്തിൽ നിപുണയായവളാണ് ഭാര്യ; സ്നേഹത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നവളാണ് ഭാര്യ; ഭർത്താവിനെ ആത്മാവുപോലെ കാണുന്നവളാണ് ഭാര്യ; ഭർത്താവിനോട് ഭക്തിയുള്ളവളാണ് ഭാര്യ.
നിത്യ സ്നാതാ സുഗന്ധാ ച നിത്യം ച പ്രിയവാദിനീ । അല്പഭുക്താല്പഭാഷീ ച സതതം മങ്ഗലൈര്യുതാ ॥ ൧,൧൦൮.
എപ്പോഴും കുളിച്ചിരിക്കുന്നവളും സുഗന്ധമുള്ളവളും സദാ സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നവളും കുറച്ച് മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്നവളും കുറച്ച് മാത്രം സംസാരിക്കുന്നവളും എപ്പോഴും മംഗളചിഹ്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചവളും ആണ് നല്ല ഭാര്യ.
സതതം ധര്മബഹുലാ സതതം ച പതിപ്രിയാ । സതതം പ്രിയവക്രീ ച സതതം ത്വൃതുകാമിനീ ॥ ൧,൧൦൮.
എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ സമൃദ്ധിയുള്ളവളും ഭർത്താവിനോട് സ്നേഹമുള്ളവളും സദാ സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നവളും ശരിയായ സമയത്ത് ഐക്യത്തിന് ആഗ്രഹിക്കുന്നവളും ആണ് നല്ല ഭാര്യ.
ഏതദാദിക്രിയായുക്താ സര്വസൌ ഭാഗ്യവര്ധിനീ । യസ്യേദൃശീ ഭവേദ്ഭായ്യാ സ ദേവേന്ദ്രോന മാനുഷഃ ॥ ൧,൧൦൮.
ഇവയൊക്കെയും ഉള്ളവളാണ് എല്ലാ ഭാഗ്യവും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ഭാര്യ; ഇങ്ങനെയുള്ള ഭാര്യയുള്ളവൻ മനുഷ്യരിൽ ദേവേന്ദ്രനുപോലെയാണ്.
യസ്യ ഭാര്യാ വിരൂപാക്ഷീ കശ്മലാ കലഹപ്രിയാ । ഉത്തരോത്തരവാദാ സ്യാ സാ ജരാ ന ജരാ ജരാ ॥ ൧,൧൦൮.
കഴുത്ത് വക്രമായ കണ്ണുള്ളവളും അശുദ്ധയായവളും വഴക്ക് ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവളും എപ്പോഴും വാദിക്കുന്നവളും — അവളാണ് വൃദ്ധാവസ്ഥ, വൃദ്ധാവസ്ഥയല്ല, സത്യത്തിൽ വൃദ്ധാവസ്ഥ തന്നെയാണ്.
യസ്യ ഭാര്യാ ശ്രിതാന്യഞ്ച പരവേശ്മാഭികാങ്ക്ഷിണീ । കുക്രിയാ ത്യക്തലജ്ജാ ച സാ ജരാ ന ജരാ ജരാ ॥ ൧,൧൦൮.
മറ്റൊരാളിൽ ആശ്രയമിടുന്നവളും മറ്റൊരാളുടെ വീട്ടിൽ പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവളും ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവളും ലജ്ജയില്ലാത്തവളും — അവളാണ് വൃദ്ധാവസ്ഥ, വൃദ്ധാവസ്ഥയല്ല, സത്യത്തിൽ വൃദ്ധാവസ്ഥ തന്നെയാണ്.
യസ്യ ഭാര്യാ ഗുണജ്ഞാ ച ഭര്താരമനുഗാമിനീ । അല്പാല്പേന തു സന്തുഷ്ടാ സാ പ്രിയാ ന പ്രിയാ പ്രിയാ ॥ ൧,൧൦൮.
ഗുണം അറിയുന്നവളും ഭർത്താവിനെ അനുഗമിക്കുന്നവളും കുറച്ച് കൊണ്ട് തൃപ്തിയുള്ളവളും — അവളാണ് പ്രിയം, പ്രിയമല്ല, സത്യത്തിൽ പ്രിയം തന്നെയാണ്.
ദുഷ്ടാ ഭാര്യാ ശഠം മിത്രം ഭൃത്യശ്ചോത്തരദായകഃ । സസര്പേ ച ഗൃഹേ വാസോമൃത്യുരേവ ന സംശയഃ ॥ ൧,൧൦൮.
ദുഷ്ടയായ ഭാര്യയും കപടസ്നേഹിതനും ഉത്തരം പറയുന്ന ഭൃത്യനും വീട്ടിൽ പാമ്പുണ്ടായാൽ — അവയൊക്കെയും മരണം തന്നെയാണ്, സംശയം വേണ്ട.
ത്യജ ദുര്ജനസംസര്ഗം ഭജ സാധുസമാഗമമ് । കുരു പുണ്യമഹോരാത്ര സ്മര നിത്യമനിത്യതാമ് ॥ ൧,൧൦൮.
ദുഷ്ടരുടെ കൂട്ടം വിട്ടു നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യം തേടണം; പുണ്യപ്രവൃത്തികൾ പകലും രാത്രിയും ചെയ്യണം; എല്ലായ്പ്പോഴും അനിത്യതയെ ഓർക്കണം.
വ്യാലീകണ്ഠപ്രദേശാഹ്യപി ച ഫണഭൃദ്ഭാഷണാ യാ ച രൌദ്രീ യാ കൃഷ്ണാ വ്യാകുലാഗീ രുധിരനയനസംവ്യാകുലാ വ്യാഘ്രകല്പാ । ക്രോധേ യൈവോഗ്രവക്ത്രാ സ്ഫുരദനലശിഖാ കാകജിഹ്വാ കരാലാ സേവ്യാ ന സ്ത്രീ വിദഗ്ധാ പരപുരഗമനാ ഭ്രാന്തചിത്താ വിരാക്ത ॥ ൧,൧൦൮.
സക്തിഃ സുതോകേ സുകൃതം കൃതഘ്നേ ശതിം ച വഹ്നൌ (സീതാപഹൌ ഹ്യതപയൈവ)?ഹൈമേ । ഉത്പദ്യതേ ദൈവവശാത്കദാചിദ്വേശ്യാസു രാഗോ ന ഭവേത്കദാചിത് ॥ ൧,൧൦൮.
ശക്തി ഒരു കുഞ്ഞിനിലും, നല്ല പ്രവൃത്തി നന്ദിയില്ലാത്തവനിലും, നൂറിരട്ടി തീ പൊന്നിലും, ചിലപ്പോള് ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയാല് വേശ്യകളോടുള്ള ആസക്തി ജനിക്കും, ചിലപ്പോള് ജനിക്കാറില്ല.
ഭുജങ്ഗമേ വേശ്മനി ദൃഷ്ടിദൃഷ്ടേ വ്യാധൌ ചികിത്സാവിനിവര്തിതേ ച । ദേഹേ ച ബാല്യാദിവയോഽന്വിതേ ച കാലാ വൃതോഽസൌ ലഭതേ ധൃതിം കഃ ॥ ൧,൧൦൮.
വീട് കാണുന്ന പാമ്പ്, ചികിത്സയ്ക്ക് വഴങ്ങാത്ത രോഗം, ബാല്യവും വയസ്സുമൊക്കെ ശരീരത്തില് വരുമ്പോള് — ഈ സമയങ്ങളില് ആരാണ് ധൈര്യത്തോടെ നിലകൊള്ളാന് കഴിയുക?
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൦൯ സൂത ഉവാച । ആപദര്ഥേ ധനം രക്ഷേദ്ദാരാന്രക്ഷേദ്ധനൈരപി । ആത്മാനം സതതം രക്ഷേദ്ദാരൈരപി ധനൈരപി ॥ ൧,൧൦൯.
സൂതന് പറഞ്ഞു: കഷ്ടസമയത്ത് ധനം സംരക്ഷിക്കണം; ഭാര്യയെ സംരക്ഷിക്കാനായി ധനം പോലും ഉപേക്ഷിക്കാം; സ്വയം സംരക്ഷിക്കാനായി ഭാര്യയെയും ധനത്തെയും പോലും വിട്ടുവിടേണ്ടി വന്നാലും വിട്ടേക്കണം.
ത്യജേദകം കുലസ്യാര്ഥേ ഗ്രാമസ്യാര്ഥേ കുലം ത്യജേത് । ഗ്രാമം ജനപദസ്യാര്ഥേ ആത്മാര്ഥേ പൃഥിവീം ത്യജേത് ॥ ൧,൧൦൯.
കുടുംബത്തിന്റെ ഭാവിക്കായി ഒരാളെ ഉപേക്ഷിക്കാം; ഗ്രാമത്തിന്റെ ഭാവിക്കായി കുടുംബത്തെ ഉപേക്ഷിക്കാം; ദേശത്തിന്റെ ഭാവിക്കായി ഗ്രാമത്തെ ഉപേക്ഷിക്കാം; സ്വയം സംരക്ഷിക്കാനായി ഭൂമിയെ പോലും ഉപേക്ഷിക്കാം.
വരം ഹി നരകേ വാസോ ന തു ദുശ്ചരിതേ ഗൃഹേ । നരകാത്ക്ഷീയതേ പാപ കുഗൃഹാന്ന നിവര്തതേ ॥ ൧,൧൦൯.
ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുള്ള വീട്ടില് താമസിക്കുന്നതിനെക്കാള് നരകത്തില് താമസിക്കുന്നത് തന്നെ നല്ലത്; നരകത്തില് പാപം തീരുന്നു, ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുള്ള വീട്ടില് അങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല.
ചലത്യേകേന പാദേന തിഷ്ഠത്യേകേന ബുദ്ധിമാന് । ന പരീക്ഷ്യ പരം സ്ഥാനം പൂര്വമായതനം ത്യജേത് ॥ ൧,൧൦൯.
ബുദ്ധിമാന്മാര് ഒരു കാലടി മുന്നോട്ട് വയ്ക്കുമ്പോള് മറ്റേ കാലടി പിന്നിലിരിക്കും; അടുത്തിടം പരിശോധിക്കാതെ പഴയിടം വിട്ടുപോകരുത്.
ത്യജേദ്ദേശമസദ്വൃത്തം വാസം സോപദ്രവം ത്യജേത് । ത്യജേത്കൃപണരാജാനം മിത്രം മായാമയം ത്യജേത് ॥ ൧,൧൦൯.
ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുള്ള ദേശം, പ്രശ്നങ്ങളാല് നിറഞ്ഞ വീട്, കഞ്ഞനായ രാജാവ്, കപടമായ സുഹൃത്ത് — ഇവയെല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കണം.
അര്ഥേന കിം കൃപണഹസ്തഗതേന കേന ജ്ഞാനേന കിം ബഹുശഠാഗ്രഹസംകുലേന । രൂപേണ കിം ഗുണപരാക്രമവര്ജിതേന മിത്രേണ കിം വ്യസനകാലപരാങ്മുഖേന ॥ ൧,൧൦൯.
കഞ്ഞന്റെ കൈവശമുള്ള ധനത്തിന് എന്ത് ഉപയോഗം? കപടതയോടുകൂടിയ ജ്ഞാനത്തിന് എന്ത് പ്രയോജനം? ഗുണവും ധൈര്യവും ഇല്ലാത്ത സൗന്ദര്യത്തിന് എന്ത് വില? കഷ്ടസമയത്ത് പിന്തിരിയുന്ന സുഹൃത്തിനോ?
അദൃഷ്ടപൂര്വാ ബഹവഃ സഹായാഃ സര്വേ പദസ്ഥസ്യ ഭവന്തി മിത്രാഃ । അര്ഥൈര്വിഹീനസ്യ പദച്യുതസ്യ ഭവത്യകാലേ സ്വജനോഽപി ശത്രുഃ ॥ ൧,൧൦൯.
പദവിയിലിരിക്കുന്നവന് മുമ്പ് കണ്ടിട്ടില്ലാത്തവരും സുഹൃത്തുക്കളാവും; പക്ഷേ, ധനവും പദവിയും നഷ്ടമായാല് സ്വന്തം ബന്ധുക്കളും ശത്രുക്കളാവും.
ആപത്സു മിത്രം ജാനീ യാദ്രണേ ശൂരം രഹഃ ശുചിമ് । മാര്യാ ച വിഭവേ ക്ഷീണേ ദുര്ഭിക്ഷേ ച പ്രിയാതിഥിമ് ॥ ൧,൧൦൯.
കഷ്ടസമയത്ത് സുഹൃത്ത് ആരാണെന്ന് അറിയാം; യുദ്ധത്തില് ധീരനെ; ഒറ്റയ്ക്കിരിക്കുമ്പോള് ശുദ്ധനെ; സമ്പത്ത് നഷ്ടമായാല് നല്ല ഭാര്യയെ; ദുര്ഭിക്ഷത്തില് പ്രിയാതിഥിയെ.
ലുബ്ധമര്ഥപ്രദാനേന ശ്ലാധ്യമഞ്ജലികര്മണാ । മൂര്ഖം ഛന്ദാനുവൃത്ത്യാ ച യാഥാതഥ്യേന പണ്ഡിതമ് ॥ ൧,൧൦൯.
കഞ്ഞന് ധനം നല്കുമ്പോള് സന്തോഷിക്കും; അത്യാഗ്രഹിയ്ക്ക് ആദരവുള്ള പ്രവൃത്തി ഇഷ്ടമാണ്; മണ്ടന് പ്രശംസയില് സന്തോഷിക്കും; പണ്ഡിതന് സത്യവാദം ഇഷ്ടമാണ്.
പാമ്പുപോലെ ഭയാനകമായവളും കറുത്തവളും ഉത്കണ്ഠയുള്ളവളും കണ്ണിൽ രക്തം നിറഞ്ഞവളും കടുവയെപ്പോലെയുള്ളവളും കോപത്തിൽ ഭയാനകമായ മുഖമുള്ളവളും കാക്കയുടെ നാവുപോലെയുള്ളവളും ക്രൂരമായവളും — ഇത്തരത്തിൽ കപടതയിൽ നിപുണയുമായ, മറ്റുള്ളവരുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോകുന്ന, മനസ്സിൽ അശാന്തിയും സ്നേഹമില്ലാത്തവളും സേവിക്കേണ്ടതല്ല.
വൃക്ഷം ക്ഷീണഫലം ത്യജന്തി വിഹഗാഃ ശുഷ്കം സരഃ സാരസാനിര്ദ്രവ്യം പുരുഷം ത്യജന്തി ഗണികാ ഭ്രഷ്ടം നൃപം മന്ത്രിണഃ । പുഷ്പം പര്യുഷിതം ത്യജന്തി മധുപാഃ ദര്ഗ്ധ വനാന്തം മൃഗാഃ സര്വഃ കാര്യവശാജ്ജനോ ഹി രമതേ കസ്യാസ്തി കോ വല്ലഭഃ ॥ ൧,൧൦൯.
ഫലം കുറഞ്ഞ വൃക്ഷം പക്ഷികള് ഉപേക്ഷിക്കും; ഉണങ്ങിയ തടാകം സാരസങ്ങള് വിട്ടുപോകും; പണം നഷ്ടപ്പെട്ടവനെ വേശ്യകള് ഉപേക്ഷിക്കും; അധികാരമില്ലാത്ത രാജാവിനെ മന്ത്രിമാര് ഉപേക്ഷിക്കും; ഉണങ്ങിയ പൂവിനെ തേന്ചീറ്റികള് ഉപേക്ഷിക്കും; കത്തിയ കാടിനെ മൃഗങ്ങള് ഉപേക്ഷിക്കും; എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ ആവശ്യത്തിനനുസരിച്ച് മാത്രം പെരുമാറുന്നു — ആരാണ് ആരുടെ സ്വന്തം?