ഇന്ദ്രോപി വായുകരമര്ദിതവായുകൂടബിന്ദും ച പ്രാശ്യ ശിരസി ഹ്യസഹിഷ്ണുമാനഃ । ഭാഗീരഥീ ഹരിപദാങ്കമിതി സ്മ നിത്യം ജാനന്മഹാപരമഭാഗവതപ്രധാനഃ । ഭക്ത്യാ ച ഖിന്നഹൃദയഃ പരമാദരേണ ധൃത്വാ സ്വമൂര്ധ്നി പരമോ ഹ്യശിവഃ ശിവോഽഭൂത്
ഇന്ദ്രനും കാറ്റ് തട്ടിയ ജലബിന്ദു തലയിൽ സ്വീകരിച്ച്, അതു സഹിക്കാൻ കഴിയാതെ പോയി. ഭഗീരഥിയെ ഹരിയുടെ പാദചിഹ്നമുള്ളവളായി അറിയുന്ന മഹാഭാഗവതപ്രധാനൻ, ഭക്തിയാൽ നിറഞ്ഞ ഹൃദയത്തോടെ, പരമാദരത്തോടെ അവളെ സ്വന്തം തലയിൽ വഹിച്ചു; അശുഭമായവൻ ശുഭനായി മാറി.
ഭാഗീരഥ്യാശ്ച ചത്വാരി രൂപാണ്യാസന്ഖഗേശ്വര । മഹാഭിഷഗ്ജനേന്ദ്രസ്യ ഭാര്യാ തു ഹ്യഭിഷേചനീ
പക്ഷിരാജാവേ, ഭഗീരഥിക്ക് നാല് രൂപങ്ങളുണ്ട്: മഹാഭിഷക് ജനേന്ദ്രന്റെ ഭാര്യയായ അഭിഷേചനിയാണ് അവളുടെ ഒരു രൂപം.
ദ്വിതീയേനൈവ രൂപേണ ഗങ്ഗാ ഭാര്യാ ച ശന്തനോഃ । സുഷേണാ വൈ സുഷേണസ്യ ഭാര്യാ സാ വാനരീ സ്മൃതാ
രണ്ടാമത്തെ രൂപത്തിൽ ഗംഗ ശന്തനുവിന്റെ ഭാര്യയാണ്; സുഷേണയായി അവൾ സുഷേണന്റെ ഭാര്യയുമാണ്, വാനരസ്ത്രിയായി അവൾ അറിയപ്പെടുന്നു.
മണ്ഡൂകഭാര്യാ ഗങ്ഗാ തു സൈവ മണ്ഡൂകിനീ സ്മൃതാ । ഏവം ചത്വാരി രൂപാണി ഗങ്ഗായാ ഇതി കീര്തിതമ്
മണ്ടൂകന്റെ ഭാര്യയായപ്പോൾ ഗംഗയെ മണ്ടൂകിനി എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഗംഗയ്ക്ക് നാല് രൂപങ്ങളാണുള്ളത്.
ആദിത്യാച്ചൈവ ഗങ്ഗാതഃ പര്ജന്യഃ സമുദാഹൃതഃ । പ്രവര്ഷതി സുവൈരാഗ്യം ഹ്യതഃ പര്ജന്യനാമകമ്
ആദിത്യനും ഗംഗയും ചേർന്ന് പർജന്യൻ ജനിച്ചു; അവൻ ഉത്തമമായ വൈരാഗ്യം പകർന്നതിനാൽ പർജന്യൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
ശരംവരായ പഞ്ചജന്യാച്ച പഞ്ച ഹിത്വാ ജഗ്ധ്വാ ഗര്വകം ഷട്ക്രമേണ । സ്വബാണസ്യ സ്വഹൃദി സംസ്ഥിതസ്യ ഭജേത്സദാ നൈവ ഭക്തിം വിഷം ച
ശരംവരനു വേണ്ടി, അഞ്ചെണ്ണം ഉപേക്ഷിച്ച്, ആറു ഘട്ടത്തിൽ അഹങ്കാരം വിഴുങ്ങി, സ്വന്തം ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന അമ്പിനെ എല്ലായ്പ്പോഴും ആരാധിക്കണം; ഭക്തിയെയോ വിഷമോ ആരാധിക്കേണ്ടതില്ല.
ലിങ്ഗം പുഷ്ടം നൈവ കാര്യം സദൈവ ലിങ്ഗം പുഷ്ടം കാര്യമേവം സദാപി । യോനൌ സക്തിര്നൈവ കാര്യാ സദാപി യോനൌ മുക്തേഽസംഗതോ യാതി മുക്തിമ്
ശക്തമായ ലിംഗം ഒരിക്കലും നിർമ്മിക്കേണ്ടതില്ല; എന്നിരുന്നാലും, എല്ലായ്പ്പോഴും ശക്തമായ ലിംഗം നിർമ്മിക്കണം. യോനിയിൽ ആസക്തി ഒരിക്കലും വേരുത്; എന്നാൽ യോനിയിൽ ആസക്തിയില്ലാത്തവൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.
വൈരാഗ്യമേവം പ്രകാരോത്യേവ നിത്യമതഃ പര്ജന്യസ്ത്വന്തകഃ പക്ഷിവര്യ । ഏതാവതാ ശരഭാഖ്യോ മഹാത്മാ സ ചാന്തരോ സ തു പര്ജന്യ ഏവ
ഇതാണ് വൈരാഗ്യത്തിന്റെ സ്വഭാവം, പക്ഷിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ; അതുകൊണ്ടാണ് പർജന്യനെ അന്തകൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്. ഇങ്ങനെ ശരഭ എന്ന മഹാത്മാവും പർജന്യനാണ്.
ശശ്വത്കേശാ യസ്യ ഗാത്രേ ഖഗേന്ദ്ര പ്രഭാസ്യന്തേ ശരഭാഖ്യോ പയോതഃ । യമസ്യ ഭാര്യാ ശ്യാമലാ യാ ഖഗേന്ദ്ര യസ്മാത്സദാ കലിഭാര്യാപിയാ ച
പക്ഷിരാജാവേ, ശരഭ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന, ശരീരത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും രോമം അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നവളാണ് യമന്റെ ഭാര്യയും കാളിയുടെ പ്രിയപ്പെട്ടതും. അവൾ കറുത്ത നിറമുള്ളവളാണ്, കാളിയുടെ ഇഷ്ടമായത് എല്ലായ്പ്പോഴും കുടിക്കുന്നതിനാൽ അവളെ കാളിയുടെ ഭാര്യയെന്ന് വിളിക്കുന്നു.
മത്വാ സമ്യക്മാനസം യാ കരോതി ഹ്യതശ്ച സാ ശ്യാമലാസംജ്ഞകാഭൂത് । മലം വക്ഷ്യേ ഹരിഭക്തേര്വിരോധീ സുലോഹപാത്രേ സന്നിധാനം ച തസ്യ
അവൾ മനസ്സിൽ ശരിയായി ആലോചിച്ച് അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതിനാൽ അവളെ ശ്യാമള എന്നാണറിയുന്നത്. ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഹരിയുടെ ഭക്തിക്ക് വിരുദ്ധമായ മലിനതയും, അതു കുറഞ്ഞ മൂല്യത്തിലുള്ള പാത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകുന്നതും വിശദീകരിക്കാം.
തദ്വൈഷ്ണവൈസ്ത്യാജ്യമേവം സദൈവ വസ്ത്രം ദഗ്ധം സന്ധിജം ചൈവ ജന്യമ്
വിഷ്ണുഭക്തർക്ക് എപ്പോഴും ദഹിച്ച വസ്ത്രം, തുന്നിയ വസ്ത്രം, അശുദ്ധമായതിൽ നിന്നുള്ള വസ്ത്രം എന്നിവ ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്.
നോച്ചാശ്ച തേ ഹരിഭക്തേര്വിഹീനാസ്തേഷാം സംഗോ നൈവ കാര്യഃ സദാപി । പുരാണസംപര്കവിസര്ജിനം ച പുരാണതാലം ച പുരാണവസ്ത്രമ്
ഹരിയിലേക്കുള്ള ഭക്തി ഇല്ലാത്തവരുമായി ഒരിക്കലും കൂട്ടുകൂടരുത്. പുരാണങ്ങളുമായി ബന്ധം വിട്ടവരെയും പഴയ തൂക്കുപലകയും പഴയ വസ്ത്രവും എല്ലാം ഒഴിവാക്കണം.
സുജീര്ണകന്ഥാജിനമേഖലം ച യജ്ഞോപവീതം ച കലിപ്രിയം ച । പ്രിയം ഗൃഹം ചോര്ണവിതാനകം ച സമിത്കുശൈഃ പൂരിതം കുത്സിതം ച
പഴയ വസ്ത്രം, മൃഗചർമ്മം, കെട്ടുപട്ട, യജ്ഞോപവീതം, കാളിക്ക് ഇഷ്ടമായതൊക്കെയും, പ്രിയപ്പെട്ട വീട്, പൊടിച്ച വസ്ത്രക്കവാടം, കുശത്താൽ നിറച്ച സമിത്കൊല്ല്—ഇവയെല്ലാം നിന്ദ്യമായവയാണ്.
സര്വം ചേത്കലിഭാര്യാപ്രിയം ച നൈവ പ്രിയം ശാര്ങ്ഗപാണേഃ കദാചിത് । കാംസ്യേ സുപക്വം യാവനാലസ്യ ചാന്നം തുഷഃ പിണ്യാകം തുമ്ബബില്വേ പലാണ്ഡുഃ
കാളിയുടെ ഭാര്യയ്ക്ക് ഇഷ്ടമായതൊക്കെയും ഒരിക്കലും ശാർംഗധനുവേറിയവനു പ്രിയമല്ല. കഞ്ചിൽ നന്നായി വേവിച്ച അന്നം, യവം, തവിട്, എണ്ണപിണ്ണാക്ക്, കുമ്പളങ്ങ, ഉള്ളി—
ദീര്ഘം തക്രം സ്വാദുഹീനം കടൂഷ്ണമേതേ സര്വേ കലിഭാര്യാപ്രിയാശ്ച । സുദുര്മുഖം നിന്ദനം ചാര്യജാനാം സതോവമത്യാത്മജാനാം പ്രസഹ്യ
നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന മോർ, രുചിയില്ലാത്തതും കഠിനവും ചൂടുള്ളതുമായതും—ഇവയെല്ലാം കാളിയുടെ ഭാര്യയ്ക്ക് ഇഷ്ടമാണ്. അത്യന്തം ദുർഗന്ധമുള്ളതും നിന്ദ്യവും നല്ലവരാൽ അവഗണിക്കപ്പെടുന്നതും, സ്വന്തം മക്കൾ പോലും തള്ളിപ്പറയുന്നതുമാണ്.
സുപീഡനം സര്വദാ ഭര്തൃവര്ഗേ ഗൃഹസ്ഥിതവ്രീഹിവസ്ത്രാദിചൌര്യാത് । പ്രകീര്ണഭൂതാന്മൂര്ധജാന്സംദധാനം കരൈര്യുതം ദേവകലിപ്രിയം ച
ഭർത്താക്കന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും വേദനയുണ്ടാക്കുന്നവയും, അരി, വസ്ത്രം, വീട്ടുപകരണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ മോഷ്ടാവും, ചിതറിച്ച മുടി കൈകൊണ്ട് ചേർക്കുന്നതും, ദേവന്മാർക്കും കാളിക്കും ഇഷ്ടമായതൊക്കെയും.
ഇത്യാദി സര്വം കലിഭാര്യാപ്രിയഞ്ച സുനിര്മലം പ്രകരോത്യേവ സര്വമ് । അതശ്ച സാ ശ്യാമലേതി സ്വസംജ്ഞാമവാപ സാ ദേവകീ സംബഭൂവ
ഇങ്ങനെ കാളിയുടെ ഭാര്യയ്ക്ക് ഇഷ്ടമായതൊക്കെയും അവൾ പൂർണ്ണമായും ശുദ്ധമാക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് അവളെ ശ്യാമള എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നത്; അവൾ ദേവകിയായി അറിയപ്പെട്ടു.
യുധിഷ്ഠിരസ്യൈവ ബഭൂവ പത്നീസംഭാവിതാ തത്ര ച ദേവകീ സാ । ചന്ദ്രസ്യ ഭാര്യാ രോഹിണീ വൈ തദേയമശ്വിന്യാദിഭ്യോഽഹ്യധികാ സര്വദൈവ
യുധിഷ്ഠിരന്റെ പ്രിയഭാര്യയായി അവൾ ദേവകിയായി അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. ചന്ദ്രന്റെ ഭാര്യയാണ് രോഹിണി; അശ്വിനാദികൾക്കൊപ്പമുണ്ടായിട്ടും അവൾ എപ്പോഴും ശ്രേഷ്ഠയാണു.
രോണീം ധൃത്വാ രോഹതി യോഗ്യസ്ഥാനം തസ്മാച്ച സാ രോഹിണീതി പ്രസിദ്ധാ । ആദിത്യഭാര്യാ നാമ സംജ്ഞാ ഖഗേന്ദ്ര ജ്ഞേയാ സാ നാരായണസ്യ സ്വരൂപാ
ഗർഭം ധരിച്ച് ഉചിതമായ സ്ഥാനത്ത് ഉയരുന്നതിനാൽ അവളെ രോഹിണി എന്നാണു പ്രശസ്തി. പക്ഷിരാജാവേ, ആദിത്യന്റെ ഭാര്യയ്ക്ക് സംജ്ഞ എന്ന പേരുണ്ട്; അവളാണ് നാരായണന്റെ സ്വരൂപം.
സംജാനാതീത്യേവ സംജ്ഞാമവാപ സംജ്ഞേതി ലോകേ സൂര്യ ഭാര്യാ ഖഗേന്ദ്ര । ബ്രഹ്മാണ്ഡസ്യ ഹ്യഭിമാനീ തു ദേവോ വിരാഡിതി ഹ്യഭിധാമാപ തേന
അവൾ തിരിച്ചറിയുന്നതിനാൽ സംജ്ഞ എന്ന പേര് ലഭിച്ചു; ലോകത്തിൽ സൂര്യന്റെ ഭാര്യയെ സംജ്ഞയെന്നു വിളിക്കുന്നു, പക്ഷിരാജാവേ. ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ അദ്ധിപതിയായ ദേവൻ വിരാട് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
ഗങ്ഗാദിഷട്കം സമമേവ നിത്യം പരസ്പരം നോത്തമം നാധമം ച । പ്രധാനാഗ്നേഃ പാവികാന്യൈവ ഗങ്ഗാ സദാ ശുഭാ നാത്ര വിചാര്യമസ്തി
ഗംഗയും മറ്റ് ആറു നദികളും എല്ലായ്പ്പോഴും സമാനമാണ്; അവയിൽ ഒന്നും ഉത്തമമോ അധമമോ അല്ല. പ്രധാന അഗ്നിയുടെ ഭാര്യയാണ് പാവകി; ഗംഗ എപ്പോഴും പുണ്യമുള്ളതും ശുഭമായതുമാണ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ആസാം ജ്ഞാനത്പുണ്യമാപ്നോതി നിത്യം സദാ ഹരിഃ പ്രീയതേ കേശവോലമ് । ഗങ്ഗാദിഭ്യോ ഹ്യവരാഹ്യഗ്നിജായാ സ്വാഹാസംജ്ഞാധിഗുണാ നൈവ ഹീനാ
ഇവയെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞാൽ എല്ലായ്പ്പോഴും പുണ്യം ലഭിക്കും; ഹരിക്കും കേശവനും എപ്പോഴും സന്തോഷം ഉണ്ടാകും. ഗംഗാദികളിൽ അഗ്നിയുടെ ഭാര്യയായ സ്വാഹയ്ക്ക് ഗുണത്തിൽ കുറവില്ല.
സ്വാഹാകാരോ മന്ത്രരൂപാഭിമാനീ സ്വാഹേതി സംജ്ഞാമാപ സദൈവ വീന്ദ്ര । അഗ്നേര്ഭാര്യാതോ ബുദ്ധിമാന് സംബഭൂവ ബ്രഹ്മാഭിമാനീ ചന്ദ്രപുത്രോ ബുധശ്ച
സ്വാഹ എന്നത് മന്ത്രരൂപമായത്; സ്വാഹ എന്ന പേരിൽ അവൾ എപ്പോഴും അറിയപ്പെടുന്നു, ഇന്ദ്രാ. അഗ്നിയുടെ ഭാര്യയിൽ നിന്ന് ബുദ്ധിമാൻ ജനിച്ചു; അവൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അദ്ധിപതിയും, ചന്ദ്രന്റെ മകനായ ബുധനും ആകുന്നു.
ബുദ്ധ്യാഹരദ്വൈ രാഷ്ട്രജാതം ച സര്വം ധൃതം ത്വതോ ബുധസംജ്ഞാമവാപ । ഏവം ചാഭൂദഭിമന്യുര്മഹാത്മാ സുഭദ്രായാ ജഠരേ ഹ്യര്ജുനാച്ച
ബുദ്ധി ഉപയോഗിച്ച് അവൻ രാജ്യത്തിൽ ജനിച്ചതൊക്കെയും കൈവശമാക്കി; അതിനാൽ അവനെ ബുധൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു. അങ്ങനെ മഹാത്മാവായ അഭിമന്യു, സുഭദ്രയുടെ ഗർഭത്തിൽ അർജുനനിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു.
കൃഷ്ണസ്യ ചന്ദ്രസ്യ യമസ്യ ചാംശൈഃ സ സംയുതസ്ത്വശ്വിനോര്വൈ ഹരസ്യ । സ്വാഹാധമശ്ചന്ദ്രപുത്രോ ബുധസ്തു പാദാരവിന്ദേ വിഷ്ണുദേവസ്യ ഭക്തഃ
കൃഷ്ണൻ, ചന്ദ്രൻ, യമൻ, അശ്വിനികൾ, ശിവൻ എന്നിവരുടെ അംശങ്ങൾ അവനിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. സ്വാഹയേക്കാൾ താഴെയുള്ളവനും, വിഷ്ണുദേവന്റെ പാദപദ്മത്തിൽ ഭക്തിയുള്ളവനും ചന്ദ്രന്റെ മകനായ ബുധനാണ്.
നാമാത്മികാ ത്വശ്വിഭാര്യാ ഉഷാ നാമ പ്രകീര്തിതാ । ബുധാധമാ സാ വിജ്ഞേയാ സ്വാഹാ ദശഗുണാധമാ
അശ്വിനികളുടെ ഭാര്യയായ ഉഷ എന്നവൾ നാമത്തിന്റെ സ്വരൂപമായി പ്രശസ്തയാണ്. അവൾ ബുധനേക്കാൾ താഴെയുള്ളവളാണ്; സ്വാഹ അവളേക്കാൾ പത്ത് മടങ്ങ് താഴെയുള്ളവളാണ്.
നകുലസ്യ ഭാര്യാ മാഗധസ്യൈവ പുത്രീ ശല്യാത്മജാ സഹദേവസ്യ ഭാര്യാ । ഉഭേ ഹ്യേതേ അശ്വിഭാര്യാ ഹ്യുഷാപി ഉപാസതേ ഷഡ്ഗുണം വിഷ്ണുമാദ്യമ് । അതോഽപ്യുഷാസംജ്ഞകാ സാ ഖഗേന്ദ്ര അനന്തരാഞ്ഛൃണു വക്ഷ്യേ മഹാത്മന്
നകുലന്റെ ഭാര്യ മാഗധന്റെ മകളായിരുന്നു. ശല്യന്റെ മകൾ സഹദേവന്റെ ഭാര്യയായി. ഈ രണ്ടുപേരും അശ്വിനീദേവന്മാരുടെ ഭാര്യമാരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഉഷയും ആറുവിധമായ ആദിപുരുഷനായ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം, ഉഷ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവരെ കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം, ഖഗേന്ദ്രാ, ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ മഹാത്മാവേ.
തതഃ ശക്തിഃ പൃഥിവ്യാത്മാ ശനൈശ്ചരതി സര്വദാ । അതഃ ശനൈശ്ചരോ നാമ ഉഷായാശ്ച ദശാധമാഃ
ശക്തി എന്നത് ഭൂമിയുടെ സ്വഭാവമാണ്, എല്ലായ്പ്പോഴും പതുക്കെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ശനിദേവൻ എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഉഷമാരിൽ പത്താമത്തെയും ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനുമാണ് ഇദ്ദേഹം.
കര്മാത്മാ പുഷ്കരോ ജ്ഞേയഃ ശനേരഥ യമോ മതഃ । നയാഭിമാനീ പുരുഷഃ കിഞ്ചിന്നമ്രോ ദശാവരഃ
കർമ്മത്തിന്റെ രൂപമാണ് പുഷ്കരൻ. ശനിയുടെ രഥസാരഥിയായി യമൻ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. നല്ല പെരുമാറ്റത്തിൽ അഭിമാനവും, ഒപ്പം കുറച്ച് വിനയവുമുള്ള പുരുഷനാണ് പത്താമനായത്.
ഹരിപ്രീതികരോ നിത്യം പുഷ്കരേ ക്രീഡതേ യതഃ । അതസ്തു പുഷ്കലോ നാമ ലോകേ സ പരികീര്തിതഃ
ഹരിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കുകയും പുഷ്കരത്തിൽ കളിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനാണ് ഇദ്ദേഹം. അതുകൊണ്ട് ലോകത്ത് പുഷ്കലൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.