സുദിഗ്ഗജാന്സ്ഥാപയിത്വാ ച വിഷ്ണുഃ ശ്രീമുഷ്ടേ വൈ സംസ്ഥിതഃ ശ്രീവരാഹഃ । തദാ ഹരിശ്ചിന്തയാമാസ വിഷ്ണുര്ഭക്ത്യാ മദീയം മാനുഷം ദേഹമദ്യ ॥ ൩,൨൬.
ദിശകളുടെ മഹാനായ ആനകളെ സ്ഥാപിച്ച്, വിഷ്ണു വാരാഹനായി ശ്രീമുഷ്ടയിൽ നിലകൊണ്ടു. പിന്നെ ഹരി ഭക്തിയോടെ തന്റെ മാനുഷ ശരീരം ചിന്തിച്ചു.
ആരാധയിഷ്യന്തി ച മാം ക്വ ഏതേ തേഷാം ദയാം കുത്ര വാഹം കരിഷ്യേ । ഏവം ഹരിശ്ചിന്തയിത്വാ സുകന്യേ വൈകുണ്ഠലോകാദചലം ശേഷ സംജ്ഞമ് । വീന്ദ്രസ്കന്ധേ സ്ഥാപയിത്വാ സ്വയം ച സമാഗതോഭൂദ്ഭൂതലം ഭൂതലേശഃ ॥ ൩,൨൬.
എന്നെ ആരൊക്കെ ആരാധിക്കും? അവർക്കു ഞാൻ എവിടെ ദയ കാണിക്കും? ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച ഹരി, സുകന്യേ, വൈകുണ്ഠത്തിൽ നിന്ന് അചഞ്ചലനായ ശേഷനെ ഇന്ദ്രന്റെ തോളിൽ വെച്ച്, സ്വയം ഭൂമിയിൽ ഭൂതപതിയായി അവതരിച്ചു.
സുവര്ണമുഖരീതീരമാരഭ്യ ഗരുഡധ്വജഃ । ശ്രീകൃഷ്ണവേണീപര്യന്തം സ്ഥാപയാമാസ തം ഗിരിമ് ॥ ൩,൨൬.
സുവർണമുഖരിയുടെ തീരത്ത് നിന്ന് ആരംഭിച്ച്, ഗരുഡധ്വജൻ ശ്രീകൃഷ്ണവേണിയുടെ അറ്റം വരെ ആ മല സ്ഥാപിച്ചു.
ഗിരേഃ പുച്ഛേ തു ശ്രീശൈലം മധ്യമേഽഹോബലം സ്മൃതമ് । മുഖം ച ശ്രീനിവാസസ്യ ക്ഷേത്രം ച സമുദാഹൃതമ് ॥ ൩,൨൬.
ആ മലയുടെ വാലിൽ ശ്രീശൈലം, നടുവിൽ അഹോബലം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; മുഖഭാഗം ശ്രീനിവാസന്റെ ക്ഷേത്രം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
അല്പേന തപസാഭീഷ്ടം സിധ്യത്യസ്മിന്നഹോബലേ । ഗങ്ഗാദിസര്വതീര്ഥാനി പുണ്യാനി ഹ്യത്ര സംതി വൈ ॥ ൩,൨൬.
അഹോബലത്തിൽ അല്പം തപസ്സു ചെയ്താൽ പോലും ആഗ്രഹിച്ചതു സാധിക്കും. ഗംഗാദി എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ഇവിടെ തന്നെ ഉണ്ട്.
യ ഏനം സേവതേ നിത്യം ശ്രദ്ധാഭക്തിസമന്വിതഃ । ജ്ഞാനാര്ഥീ ജ്ഞാനമാപ്നോതി ദ്രവ്യാര്ഥീ ദ്രവ്യമാപ്നുയാത് ॥ ൩,൨൬.
ആർക്കെങ്കിലും വിശ്വാസവും ഭക്തിയുംകൊണ്ട് ഈ സ്ഥലത്തെ ദിനംപ്രതി സേവിച്ചാൽ, ജ്ഞാനം ആഗ്രഹിക്കുന്നവന് ജ്ഞാനം ലഭിക്കും; ധനം ആഗ്രഹിക്കുന്നവന് ധനം ലഭിക്കും.
പുത്രാര്ഥീ പുത്രമാപ്നോതി നൃപോ രാജ്യം ച വിന്ദതി । യംയം കാമയതേ മര്ത്യസ്തന്തമാപ്നോതി സര്വഥാ ॥ ൩,൨൬.
മകനായി ആഗ്രഹിക്കുന്നവന് മകൻ ലഭിക്കും; രാജാവിന് രാജ്യം ലഭിക്കും. മനുഷ്യൻ എന്ത് ആഗ്രഹിച്ചാലും, അതെല്ലാം അവന് ലഭിക്കും.
ചിന്തിതം സാധ്യതേ യസ്മാത്തസ്മാച്ചിന്താമണിം വിദുഃ । പുഷ്കരിണ്യാശ്ച ബാഹുല്യാദ്ഗിരാവസ്മിന്സരഃ സു ച । പുഷ്കരാദ്രിരിതി പ്രാഹുരേവം തത്ത്വാര്ഥവേദിനഃ ॥ ൩,൨൬.
ചിന്തിച്ചതു സാധ്യമാകുന്നതിനാൽ അതിനെ ചിന്താമണി എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഇവിടെ മലയിൽ അനേകം കുളങ്ങൾ ഉള്ളതിനാൽ, ഈ കുളം പുഷ്കരമെന്നു സത്യാർത്ഥം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു.
ശാതകുംഭസ്വരൂപത്വാത്കനകാദ്രിം ച തം വിദുഃ । വൈകുണ്ഠാദാഗതേനൈവ വൈകുണ്ഠാദ്രിരിതി സ്മൃതഃ ॥ ൩,൨൬.
പൊന്നുപാത്രത്തിന്റെ രൂപം കൊണ്ടതിനാൽ അതിനെ കനകാദ്രി എന്നു അറിയുന്നു; വൈകുണ്ഠത്തിൽ നിന്ന് വന്നതുകൊണ്ട് വൈകുണ്ഠപർവ്വതം എന്നും പറയുന്നു.
അമൃതൈശ്വര്യസംയുക്തോ വ്യങ്കടാദ്രിരിതി സ്മൃതഃ । വ്യങ്കടേശസ്യ ശൈലസ്യ മാഹാത്മ്യം യാവദസ്തി ഹി ॥ ൩,൨൬.
അമൃതവും ഐശ്വര്യവും നിറഞ്ഞതായതിനാൽ അതിനെ വെങ്കടാദ്രി എന്നു വിളിക്കുന്നു. വെങ്കടേശന്റെ പർവ്വതത്തിന്റെ മഹത്വം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം അതിന്റെ മഹിമയും നിലനിൽക്കും.
താവദ്വക്തും സമഗ്രേണ ന സമര്ഥശ്ചതുര്മുഖഃ । വ്യങ്കടാദ്രൌ പരാം ഭക്തിം യേ കുര്വന്തി ദിനേദിനേ । പങ്ഗര്ജങ്ഘാല ഏവ സ്യാദചക്ഷുഃ പദ്മലോചനഃ ॥ ൩,൨൬.
നാലുമുഖനു പോലും അതിന്റെ മഹത്വം മുഴുവൻ പറയാൻ കഴിയില്ല. വെങ്കടാദ്രിയിൽ ദിവസേന പരമഭക്തി ചെയ്യുന്നവരുടെ കാലുകൾ കുമുദപ്പൂവുപോലും, കണ്ണുകൾ കമലനേത്രനുപോലും ആകും.
മൂകോ വാഗ്മീ ഭവേദേവ ബധിരഃ ശ്രാവകോ ഭവേത് । വന്ധ്യാ സ്യാദ്ബഹുപുത്രാ ച നിര്ധനഃ സധനോ ഭവേത് ॥ ൩,൨൬.
മിണ്ടാൻ കഴിയാത്തവൻ വാഗ്മിയാകും; ചെവികേൾവിയില്ലാത്തവൻ കേൾക്കാൻ കഴിയും; സന്താനമില്ലാത്തവൾക്ക് അനേകം മക്കൾ ഉണ്ടാകും; ദരിദ്രൻ ധനവാനാകും.
ഏതത്സര്വം ഗിരൌ ഭക്തിമാത്രേണൈവ ഭവേദ്ധ്രുവമ് । തത്ത്വതോ വ്യങ്കടാദ്രേസ്തു സ്വരൂപം വേത്തി കോ ഭുവി ॥ ൩,൨൬.
ഈ മലയില് ഭക്തിയോടെ മാത്രം ഇതെല്ലാം ഉറപ്പായും ലഭിക്കും; എന്നാല് വ്യങ്കടാദ്രിയുടെ യഥാര്ത്ഥ സ്വഭാവം ഭൂമിയില് ആര്ക്കാണ് അറിയാവുന്നത്?
യസ്മാദസ്യ ഗിരേഃ പുണ്യം മാഹാത്മ്യം വേത്തി യഃ പുമാന് । മായാവീ പരമാനന്ദം ത്യക്ത്വാ വൈകുണ്ഠമുത്തമമ് । സ്വാമിപുഷ്കരിണീതീരേ രമയാ സഹമോദതേ ॥ ൩,൨൬.
ഈ മലയുടെ മഹത്വവും പുണ്യവും ആര് അറിയുന്നുവോ, അവന് മഹാമായയായ പരമാനന്ദവും ഉയര്ന്ന വൈകുണ്ഠവും ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വാമിപുഷ്കരിണിയുടെ തീരത്ത് ലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കുന്നു.
കല്യാണാദ്ഭുതഗാത്രായ കാമിതാര്ഥപ്ദായിനേ । ശ്രീമദ്വ്യങ്കടനാഥായ ശ്രീനിവാസായ തേ നമഃ ॥ ൩,൨൬.
മംഗളവും അത്ഭുതകരവുമായ ദേഹമുള്ള, ആഗ്രഹിച്ചുള്ള എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നല്കുന്ന, മഹത്വമുള്ള വ്യങ്കടനാഥനായ ശ്രീനിവാസന് നിങ്ങളെ ഞാന് നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശ്രീസ്വാമിപുഷ്കരിണ്യാശ്ച മാഹാത്മ്യം ശൃണു കന്യകേ । സ്വാമിപുഷ്കരിണീമധ്യേ ശ്രീനിവാസോസ്തി സര്വദാ ॥ ൩,൨൬.
കന്യകേ, ശ്രീസ്വാമിപുഷ്കരിണിയുടെ മഹത്വം കേള്ക്കൂ; സ്വാമിപുഷ്കരിണിയുടെ നടുവില് ശ്രീനിവാസന് എപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നു.
സ്നാനം കുര്വന്തി യേ തത്ര തേഷാം മുക്തിഃ കരേ സ്ഥിതാ । തിസ്രഃ കോട്യോര്ധകോടിശ്ച തീര്ഥാനി ഭുവനത്രയേ । താനി സര്വാണി തത്രൈവ സംതി തീര്ഥേ ഹരേഃ സദാ ॥ ൩,൨൬.
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവര്ക്ക് മോക്ഷം കൈവശം ലഭിക്കും; മൂന്നു കോടി, പത്ത് കോടി തീര്ഥങ്ങള് ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ഉള്ളവ, അവയെല്ലാം ഹരിയുടെ ആ പുണ്യസ്ഥലത്ത് എപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നു.
തത്തീര്ഥം ശ്രീനിവാസാഖ്യം സര്വദേവനമസ്കൃതമ് । തദേവ ശ്രീനിവാസസ്യ മന്ദിരം പരികീര്തിതമ് ॥ ൩,൨൬.
ശ്രീനിവാസനെന്ന പേരിലുള്ള ആ തീര്ഥം എല്ലാ ദേവന്മാരും ആരാധിക്കുന്നതാണ്; അതാണ് ശ്രീനിവാസന്റെ ക്ഷേത്രം എന്നും പറയപ്പെടുന്നത്.
തദ്ദര്ശനാദേവ കന്യേ യാന്തി പാപാനി ഭസ്മസാത് । ഏകൈകസ്നാനമാത്രേണ സത്സംഗോ ഭവതി ധ്രുവമ് ॥ ൩,൨൬.
കന്യകേ, ആ സ്ഥലം കാണുന്നവരെ പാപങ്ങള് പൊടിയായി അകറ്റപ്പെടുന്നു; ഒരു പ്രാവശ്യം പോലും അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താല് നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യം ഉറപ്പായും ലഭിക്കും.
സത്സംഗാജ്ജ്ഞാനമാസാദ്യ ജ്ഞാനാന്മോക്ഷം ച വിന്ദതി । അധികാരിണാം ഭവേദേവം വിപരീതമയോഗിനാമ് ॥ ൩,൨൬.
നല്ലവരുടെ കൂട്ടത്തിലൂടെ ജ്ഞാനം ലഭിക്കും; ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മോക്ഷം നേടാം; അര്ഹതയുള്ളവര്ക്ക് ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ്, അര്ഹതയില്ലാത്തവര്ക്ക് അതിന്റെ വിപരീതമാണ്.
തീര്ഥാനാം സ്നാനമാത്രേണ മോക്ഷം യാന്തീതി യേ വിദുഃ । തേ സര്വേ അസുരാ ജ്ഞേയാസ്തേ യാന്തി ഹ്യധമാം ഗതിമ് ॥ ൩,൨൬.
തീര്ഥങ്ങളില് സ്നാനം ചെയ്താല് മാത്രം മോക്ഷം ലഭിക്കും എന്ന് കരുതുന്നവര് എല്ലാവരും അസുരന്മാരാണ്; അവര് താഴ്ന്ന നിലയിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
ശ്രീനിവാസസ്യ തീര്ഥേസ്മിന്വായുകോണേ ച കന്യകേ । ആസ്തേ വായുഃ സദാ വിഷ്ണോഃ പൂജാം കര്തുമനുത്തമാമ് ॥ ൩,൨൬.
കന്യകേ, ശ്രീനിവാസന്റെ ഈ തീര്ഥത്തില്, വായു മൂലയിലായി വായു ദേവന് എപ്പോഴും വിഷ്ണുവിനെ ഉത്തമമായി ആരാധിക്കുന്നു.
വായുതീര്ഥം ച തത്പ്രോക്തം ഹസ്തദ്വാദശകാന്തരമ് । ഹസ്തഷട്കപ്രമാണം ച പശ്ചിമേ സമുദാഹൃതമ് । ഉത്തരേ ഹസ്തഷട്കം തു വായുതീര്ഥമുദാഹൃതമ് ॥ ൩,൨൬.
അത് വായു തീര്ഥം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്, പന്ത്രണ്ട് കൈ നീളത്തില് അകലെ; പടിഞ്ഞാറ് ആറു കൈ നീളമാണ്, വടക്കിലും ആറു കൈ നീളമുള്ളത് വായു തീര്ഥം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
യേ വേഷ്ണവാ വൈഷ്ണവദാസവര്യാഃ സ്നാനം സുര്യുസ്തത്ര പൂര്വം സുകന്യേ । മധ്വാന്തസ്ഥാഃ ശ്രീനിവാസസ്തു നിത്യമത്ര സ്നാനാത്പ്രീയതാം മേ ദയാലുഃ ॥ ൩,൨൬.
വൈഷ്ണവരും അവരുടെ ഭൃത്യന്മാരും, നല്ല കന്യകേ, ആദ്യം അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു; ശ്രീനിവാസന് എപ്പോഴും അവിടെയുണ്ട്, ദയാനിധിയായ അവന് എന്റെ ഈ സ്നാനത്തില് സന്തോഷിക്കട്ടെ.
യേ മധ്വതീര്ഥേ സ്നാതുമിച്ഛന്തി ദേവി രുദ്രാദയോ വായുഭക്താ മഹാന്തഃ । സദാ സ്നാനം തത്ര കുര്വന്തി ദേവി പ്രാതഃ കാലേ ചോദയാത്പൂര്വമേവ ॥ ൩,൨൬.
ദേവി, വായുവിനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കുന്ന രുദ്രനും മറ്റ് മഹാത്മാക്കളും മധ്വതീര്ഥത്തില് സ്നാനം ചെയ്യാന് ആഗ്രഹിച്ച്, അവിടെ എപ്പോഴും പ്രഭാതത്തില് സൂര്യോദയത്തിന് മുമ്പ് സ്നാനം ചെയ്യുന്നു.
യേ വായുതീര്ഥേ വിസൃജന്തി ദേഹജം മലം മൂത്രം വമനം ശ്ലേഷ്മകം ച । യേഽപാനശുദ്ധിം ലിങ്ഗശുദ്ധിം ച കന്യേ കുര്വന്തി തേ ഹ്യസുരാ രാക്ഷസാശ്ച ॥ ൩,൨൬.
വായു തീര്ഥത്തില് ശരീരത്തിലെ മലങ്ങള്, മൂത്രം, ഛര്ദി, കഫം എന്നിവ ഒഴിക്കുന്നവര്, അവിടെയോ താഴ്വയു ശുദ്ധിയും ലിംഗശുദ്ധിയും ചെയ്യുന്നവര്, കന്യകേ, അവര് അസുരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരുമാണ്.
ശൃണ്വന്തി യേ ഭാഗവതം പുരാണം കിം വര്ണയേ തസ്യ പുണ്യം തു ദേവി । യേ കൃഷ്ണമന്ത്രം തു ജപന്തി ദേവി ഹ്യഷ്ടാ ക്ഷരം മന്ത്രവരം സുഗോപ്യമ് ॥ ൩,൨൬.
ദേവി, ഭാഗവതപുരാണം കേള്ക്കുന്നവരുടെ പുണ്യം പറയേണ്ടതില്ല; കൃഷ്ണന്റെ അഷ്ടാക്ഷര രഹസ്യ മന്ത്രം ജപിക്കുന്നവര്—
തേഷാം ഹരിഃ പ്രീയതേ കേശവോലം മധ്വാന്തസ്ഥോ നാത്ര വിചാര്യമസ്തി । ഏവം ദാനം തത്ര കുര്വന്തി യേ വൈ ദ്വിജാഗ്ര്യാണാം വൈഷ്ണവാനാം വിദാം ച ॥ ൩,൨൬.
അവർക്കായി ഹരി, മധ്യത്തിൽ വസിക്കുന്ന കേശവൻ, സംതൃപ്തനാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല; അതുപോലെ അവിടെ ഉത്തമ വൈഷ്ണവന്മാരെയും പണ്ഡിതന്മാരെയും ദാനം ചെയ്യുന്നവരും.
തേഷാം പുണ്യം നൈവ ജാനന്തി ദേവാ ജാനാത്യേവം ശ്രീനിവാസോ ഹരിസ്തു । ശാലഗ്രാമം വായുതീര്ഥേ ദദന്തേ തേഷാം പുണ്യം വേത്തി സ വ്യങ്കടേശഃ ॥ ൩,൨൬.
അവരുടെ പുണ്യം ദേവന്മാർക്കു പോലും അറിയില്ല; ശ്രീനിവാസൻ ഹരിയാണ് അതറിയുന്നത്. വായു തീര്ഥത്തില് ശാലഗ്രാമം സമര്പ്പിക്കുന്നവരുടെ പുണ്യം വ്യങ്കടേശൻ അറിയുന്നു.
സുദുര്ലഭോ വായുതീര്ഥേഽഭിഷേകോ നിഷ്കാമബുദ്ധ്യാ വൈഷ്ണവാനാം ച ദേവി । തത്രാപി തീര്ഥേ ലഭ്യതേ ഭാഗ്യയോഗാദ്ഭാഗവതസ്യ ശ്രവണം വിഷ്ണുദാസൈഃ ॥ ൩,൨൬.
ദേവി, വായു തീര്ഥത്തില് ആശയരഹിതമായ മനസ്സോടെ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത് വൈഷ്ണവർക്കു അത്യന്തം അപൂര്വമാണ്; അവിടെ പോലും ഭാഗ്യയോഗം കൊണ്ടു വിഷ്ണുവിന്റെ ഭൃത്യന്മാർ ഭാഗവതം കേൾക്കാൻ സാധിക്കും.