തഥൈവ താസ്തലശബ്ദം ച കൃത്വാ തദാ സര്വാ നമനം ചാപി ചക്രുഃ । ആനന്ദശൈലേ സര്വദാ ത്വിത്ഥമേവ സാ സര്വദാ നര്തയന്തീ ച വീന്ദ്ര ॥ ൩,൨൫.
അവരും കൈയടിച്ചും എല്ലാവരും നമസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. ആനന്ദശൈലയിൽ അവൾ എപ്പോഴും ഇങ്ങനെ തന്നെ നൃത്തം ചെയ്തു, സ്ത്രീകളിൽ ഇന്ദ്രേ.
ആനന്ദമഗ്നാ സാപി ദേവീ ജഗാമ സ്വമാശ്രമം ജൈഗിഷവ്യേണ സാര്ധമ് । യാത്രാമേവം യേ ന കുര്വന്തി വീന്ദ്ര തേഷാം ച സര്വം നിഷ്ഫലം ചാഹുരാര്യാഃ ॥ ൩,൨൫.
ആനന്ദത്തിൽ മുഴുകി ദേവി ജൈഗിഷവ്യനോടൊപ്പം തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ഇങ്ങനെ യാത്ര ചെയ്യാത്തവർ, സ്ത്രീകളിൽ ഇന്ദ്രേ, അവരുടെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും ഫലരഹിതമാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ഗത്വാശ്രമം ജൈഗിഷവ്യേണ സാര്ധം ഗുരും ത്വപൃച്ഛദ്വേങ്കടേശസ്യ മന്ത്രമ് । മന്ത്രസ്യാര്ഥം ബ്രൂഹി മേ ജൈഗിഷവ്യ മന്ത്രാവൃത്തിം കുര്വതാം വൈ ഫലായ ॥ ൩,൨൫.
ജൈഗിഷവ്യനോടൊപ്പം ആശ്രമത്തിലെത്തിയ ശേഷം, അവൾ ഗുരുവിനോട് വെങ്കടേശന്റെ മന്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു: 'ജൈഗിഷവ്യ, ആ മന്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥം എനിക്കു വിശദീകരിക്കണം; മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കുന്നവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഫലവും പറയണം.'
ജൈഗീഷ്വ്യ ഉവാച । ശൃണുഷ്വ ഭദ്രേ വേങ്കടേ ശസ്യ നാമ്നസ്ത്വര്ഥം ശ്രുത്വാ ഹൃദയേ സംനിധത്സ്വ ॥ ൩,൨൫.
ജൈഗിഷവ്യൻ പറഞ്ഞു: 'ഭാഗ്യവതിയായേ, വെങ്കടേശൻ എന്ന നാമത്തിന്റെ അർത്ഥം കേൾക്കൂ; കേട്ടശേഷം അതു ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിക്കണം.'
വിതി ഹ്യുത്തമവാചീ സ്യാദ്യേതി ജ്ഞാനമുദാഹൃതമ് । കകാരഃ സുഖവാചീ സ്യാട്ടേതി ചിത്തമുദാഹൃതമ് ॥ ൩,൨൫.
'വി' എന്നത് ഉത്തമമായ വാക്കിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, അതുകൊണ്ട് ജ്ഞാനം അർത്ഥമാക്കുന്നു. 'ക' എന്നത് സുഖത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, അതിനാൽ മനസ്സിനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ഈശത്വമാത്മവാചി സ്യാദേവം ജ്ഞേയം തു കന്യകേ । പൂര്ണജ്ഞാനം സുഖം വിത്തം വ്യാപ്തത്വാദ്വ്യങ്കടാഭിധഃ ॥ ൩,൨൫.
'ഈശ' എന്നത് ആത്മാവിന്റെ അധിപതിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ, കന്യേ, ഇങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കണം. പൂർണ്ണമായ ജ്ഞാനം, സുഖം, സമ്പത്ത് — വ്യാപ്തി കൊണ്ടാണ് വെങ്കട എന്ന പേര്.
വ്യ (വേ) മിന്ദ്രിയാദികം പ്രോക്തം വ്യങ്ഗഭൂതം ഹരൌ യതഃ । കടശ്ച സമുദായാര്ഥോ വ്യം (വേം) കടശ്ചേന്ദ്രിയൌഘകഃ ॥ ൩,൨൫.
'വ്യ' (അഥവാ 'വെ') എന്നത് ഇന്ദ്രിയാദികളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ഹരിയിൽ അവ പ്രകടമാകുന്നു. 'കട' എന്നത് കൂട്ടമായതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, അതിനാൽ 'വ്യ' (അഥവാ 'വെം') 'കട' എന്നത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ കൂട്ടമാണ്.
സ്വസ്മിന്പ്രേരയതേ യസ്മാത്തസ്മാദ്വ്യങ്കടനാമകഃ । വിഷയേ പ്രേഷയേന്നിത്യമതോ വ്യങ്കടനാമകഃ ॥ ൩,൨൫.
അവൻ അവയെ സ്വയം പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ, അവനെ വ്യങ്കടൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു; അവയെ എപ്പോഴും വിഷയങ്ങളിലേക്കു നയിക്കുന്നതിനാൽ, അവനെ വ്യങ്കടൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
വിശിഷ്ടജ്ഞാനരൂപത്വാദ്വ്യേതി മുക്താഃ സദാ സ്മൃതാഃ । മുക്താനാം ച സമൂഹസ്തു വ്യങ്കടേതി പ്രകീര്തിതഃ ॥ ൩,൨൫.
ഉത്തമമായ ജ്ഞാനത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഉള്ളവരാണു മോചിതര് എന്നും ഓര്മ്മിക്കപ്പെടുന്നത്. മോചിതരുടെ കൂട്ടം 'വ്യങ്കടം' എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
സദാ മുക്തസമൂഹാനാമീശത്വാദ്വ്യങ്കടാഭിധഃ । ലിങ്ഗദേഹമതോ ജീവോ വ്യങ്കടേതി സമാഹൃതഃ ॥ ൩,൨൫.
എപ്പോഴും മോചിതരായവരുടെ കൂട്ടത്തിന് അധികാരം ഉണ്ടെന്നതിനാല് അതിനെ 'വ്യങ്കടം' എന്നു പറയുന്നു. അതുകൊണ്ടു തന്നെ, ശരീരമുള്ള ജീവനും 'വ്യങ്കടം' എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
ലിങ്ഗാനാം ചൈവ സ്വാമിത്വാദ്വ്യങ്കടേശേതി സംജ്ഞിതഃ । ദൈത്യാനാം ച സമൂഹാസ്തു ജ്ഞാനാദിവിധുരാ യതഃ । അതോ ദൈത്യസമൂഹസ്തു വ്യങ്കടേതി പ്രകീര്തിതഃ ॥ ൩,൨൫.
സൂക്ഷ്മശരീരങ്ങള്ക്ക് ഉടമസ്ഥാവകാശം ഉള്ളതിനാല് അവനെ 'വ്യങ്കടേശന്' എന്നു വിളിക്കുന്നു. അസുരരുടെ കൂട്ടം ജ്ഞാനം മുതലായ ഗുണങ്ങള് ഇല്ലാത്തതിനാല് അവരുടെയും കൂട്ടം 'വ്യങ്കടം' എന്നാണു അറിയപ്പെടുന്നത്.
തേഷാം സംഹരണേ ഈശസ്ത്വതോ വ്യങ്കടനാമകഃ । ആനന്ദസ്യ വിരുദ്ധത്വാത്കാമക്രോധാദയോ ഗുണാഃ ॥ ൩,൨൫.
അവരുടെ സംഹാരത്തില് ഇശ്വരന് ആകയാല് അവന് 'വ്യങ്കടന്' എന്ന പേര് ലഭിച്ചു. ആനന്ദത്തിന് വിരുദ്ധമായ ആഗ്രഹം, കോപം മുതലായ ഗുണങ്ങള് ഉദിക്കുന്നു.
വ്യങ്കടാ ഇതി സംപ്രോക്താസ്തേഷാം നാശയിതാ പ്രഭുഃ । അതസ്തു വ്യങ്കടേശാഖ്യ ഏവം ജ്ഞാത്വാ ജപം കുരു ॥ ൩,൨൫.
അവരെ 'വ്യങ്കടാ' എന്നു വിളിക്കുന്നു, അവരെ നശിപ്പിക്കുന്നതും പ്രഭുവാണ്. അതുകൊണ്ട് ഈ സത്യം മനസ്സിലാക്കി 'വ്യങ്കടേശ' എന്ന നാമം ജപിക്കണം.
ഏവം വ്യങ്കടാമാഹാത്മ്യം ശ്രുത്വാ ദേവീ ഖഗേശ്വര । നിദ്രാം ചകാര തത്രൈവ രാത്രൌ പിത്രാ സഹൈവ ച । ബ്രാഹ്മേ മുഹൂര്തേ ചോത്ഥയി ഹൃദി സസ്മാര കന്യകാ ॥ ൩,൨൫.
വ്യങ്കടന്റെ മഹത്വം കേട്ടശേഷം, ദേവി, പക്ഷിരാജാവേ, അന്ന് രാത്രിയില് അവളുടെ അച്ഛനോടൊപ്പം അവിടെ ഉറങ്ങി. ബ്രാഹ്മമുഹൂർത്തത്തിൽ കന്യക എഴുന്നേറ്റു ഹൃദയത്തിൽ അതു ഓര്മ്മിച്ചു.
(വ്യങ്കടേശസ്യ പ്രാതഃ സ്തുതിഃ) । ശ്രീവ്യങ്കടേശശ്ച നൃസിംഹമൂര്തിഃ ശ്രീവരദരാജശ്ച വരാഹമൂര്തിഃ । ശ്രീരങ്ഗശായീ ച അനന്തശായീ കുര്വന്തു സര്വേ മമ സുപ്രഭാതമ് ॥ ൩,൨൫.
ശ്രീവ്യങ്കടേശനും നരസിംഹസ്വരൂപമായും, ശ്രീവരദരാജനും വരാഹസ്വരൂപമായും, ശ്രീരംഗശായിയും അനന്തശായിയും — എല്ലാവരും എനിക്ക് ശുഭപ്രഭാതം നല്കട്ടെ.
ശ്രീകൃഷ്ണമൂര്തിശ്ച ഗദാധരശ്ച ശ്രീവിഷ്ണുപാദസ്തു പ്രയാഗവാസഃ । നാരായണഃ ശ്രീബദരീനിവാസഃ കുര്വന്തു സര്വേ മമ സുപ്രഭാതമ് ॥ ൩,൨൫.
ശ്രീകൃഷ്ണന്, ഗദാധരന്, പ്രയാഗത്തില് പാദം വച്ചിരിക്കുന്ന ശ്രീവിഷ്ണു, ശ്രീനാരായണന്, ബദരിയില് വസിക്കുന്നവന് — ഇവര് എല്ലാവരും എനിക്ക് ശുഭപ്രഭാതം നല്കട്ടെ.
ദാമോദരോ വൈ ത്രിജഗന്നിവാസഃ ശ്രീപാണ്ഡുരങ്ഗശ്ച നൃസിംഹദേവഃ । ശ്രീരാമദേവശ്ച അമോഘവാസഃ കുദൃ ॥ ൩,൨൫.
ദാമോദരന്, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും വസിക്കുന്നവന്, ശ്രീപാണ്ഡുരംഗന്, നരസിംഹദേവന്, ശ്രീരാമദേവന് — അശേഷമായ വാസസ്ഥലമായവന് — ഇവര് എനിക്ക് ശുഭപ്രഭാതം നല്കട്ടെ.
ശ്രീധര്മപുത്രശ്ച നൃസിംഹമൂര്തിഃ ശ്രീപിപ്പലസ്ഥശ്ച മുഹല്ലവാസഃ । കോലാനൃസിംഹഃ ശൂര്പകാരസ്ഥ സിംഹഃ കുര്വന്തുദൃ ॥ ൩,൨൫.
ശ്രീധര്മപുത്രന് നരസിംഹസ്വരൂപിയായും, ശ്രീപിപ്പലസ്ഥന് മുഹല്ലയില് വസിക്കുന്നവനും, കോലാനരസിംഹനും, ശൂര്പകാരത്തില് വസിക്കുന്ന സിംഹനും — ഇവര് എനിക്ക് ശുഭപ്രഭാതം നല്കട്ടെ.
ചതുര്മുഖശ്ചാരുസരസ്വതീ ച സ്വഭാരതീ ശര്വസുപര്ണശേഷാഃ । അമാമഹേദ്രശ്ച ശചീമുഖാസ്താഃ കുര്വന്തു ദൃ ॥ ൩,൨൫.
നാല് മുഖങ്ങളുള്ളവന്, മനോഹരമായ സരസ്വതിയും, സ്വഭാരതിയും, ശര്വനും, സുപര്ണനും, ശേഷനും, അമാമഹേന്ദ്രനും, ശചിമുഖങ്ങളുള്ളവര് — ഇവര് എനിക്ക് ശുഭപ്രഭാതം നല്കട്ടെ.
ദ്വാരാവതീ കാശികാവന്തികാ ച പ്രയാഗകാഞ്ച്യൌ മഥുരാപുരീ ച । മായാവതീ ഹസ്തിമതീ പുരീ ച കുര്വന്തു സ ദൃ ॥ ൩,൨൫.
ദ്വാരാവതി, കാശിക, അവന്തിക, പ്രയാഗം, കാഞ്ചി, മഥുരാപുരി, മായാവതി, ഹസ്തിമതിപുരി — ഇവര് എനിക്ക് ശുഭപ്രഭാതം നല്കട്ടെ.
ഭാഗീരഥീ ചൈവ സരസ്വതീ ച ഗോദാവരീ സിംധുകൃഷ്ണ ച വേണീ । കലിന്ദകന്യാ യമുനാ ച നര്മദാ കുര്വ ദൃ ॥ ൩,൨൫.
ഭാഗീരഥി, സരസ്വതി, ഗോദാവരി, സിന്ധു, കൃഷ്ണ, വേണി, കലിന്ദകുമാരി യമുന, നർമദാ — ഇവര് എനിക്ക് ശുഭപ്രഭാതം നല്കട്ടെ.
വിതസ്തികാവേരിസതുങ്ഗഭദ്രാഃ സുവഞ്ജരാ ഭീമരഥീ വിപാശാ । സുതാമ്രപര്ണീ ച പിനാകിനീ ച കു ദൃ ॥ ൩,൨൫.
വിതസ്ത, കാവേരി, സതുങ്ഗഭദ്ര, സുവഞ്ജര, ഭീമരഥി, വിപാശ, സുതാമ്രപർണി, പിനാകിനി — ഇവര് എനിക്ക് ശുഭപ്രഭാതം നല്കട്ടെ.
സ്വാമിപുഷ്കരിണീ ചൈവ സുവര്ണമുഖരീ തഥാ । ശ്രീപാണ്ഡവീ തൌബരുശ്ച കപിലാ പാപനാശനീ ॥ ൩,൨൫.
സ്വാമിപുഷ്കരിണി, സുവർണമുഖരി, ശ്രീപാണ്ഡവി, തൗബരു, പാപനാശിനിയായ കപിലാ — ഇവര് എനിക്ക് ശുഭപ്രഭാതം നല്കട്ടെ.
ഗുരുര്വസിഷ്ഠഃ ക്രതുരങ്ഗിരാശ്ച മനുഃ പുലസ്ത്യഃ പുലഹശ്ച ഗൌതമഃ । രൈഭ്യോ മരീചിശ്ച്യവനശ്ച ദക്ഷഃ കുര്വന്തു സര്വേ മമ സുപ്രഭാതമ് ॥ ൩,൨൫.
ഗുരുവായ വസിഷ്ഠന്, ക്രതു, അങ്കിരാസ്, മനു, പുലസ്ത്യന്, പുലഹന്, ഗൗതമന്, റൈഭ്യന്, മരീചി, ച്യവനന്, ദക്ഷന് — ഇവര് എനിക്ക് ശുഭപ്രഭാതം നല്കട്ടെ.
സപ്താര്ണവാഃ സപ്ത കുലാചലാശ്ച ദ്വീപാശ്ച സപ്തോപവനാനി സപ്ത । ഭൂരാദികാനി ഭുവനാനി സപ്ത കുര്വന്തു സ ദൃ ॥ ൩,൨൫.
ഏഴു സമുദ്രങ്ങള്, ഏഴു വലിയ പര്വ്വതങ്ങള്, ഏഴു ദ്വീപുകള്, ഏഴു വനങ്ങള്, ഭൂമിയോടെ ആരംഭിക്കുന്ന ഏഴു ലോകങ്ങള് — ഇവര് എനിക്ക് ശുഭപ്രഭാതം നല്കട്ടെ.
മാന്ധാത്രാ നഹുഷോംബരീഷസഗരൌ രാജാ നലോ ധര്മരാട്പ്രഹ്ലാദഃ ക്രതുരാഡ്വിഭീഷണഗയൌ വ്യാസോ ഹനൂമാനപി । അശ്വത്ഥാമ കൃപാവുമാ ദ്രുപദജാ ശ്രീജാനകീ താരകാ മന്ദോദര്യഖിലാഃ പ്രഭാതസുമഹം കുര്വന്തു നിത്യം ഹരേ ॥ ൩,൨൫.
മാന്ധാത്ര, നഹുഷന്, അംബരീഷന്, സഗരന്, രാജാ നളന്, ധര്മരാജാവ്, പ്രഹ്ലാദന്, ക്രതുരാജാവ്, വിഭീഷണന്, ഗയ, വ്യാസന്, ഹനുമാൻ, അശ്വത്താമന്, കൃപാചാര്യന്, ഉമ, ദ്രുപദന്റെ മകള്, ശ്രീജാനകി, താരക, മണ്ഡോദരി, മറ്റുള്ളവര് എല്ലാവരും ഹരിക്ക് എപ്പോഴും അത്യുത്തമമായ ശുഭപ്രഭാതം നല്കട്ടെ.
അശ്വത്ഥസ്യ വനാനി കിം ച തുലസീധാത്രീവനാനി പ്രഭോ പുന്നാഗസ്യ വനാനി ചംപകവനാന്യന്യാനി പുഷ്പാണി ച । മന്ദാരസ്യ വനാനി യാനി ച ഹരേഃ സൌഗന്ധികാന്യപ്യഹോ നിത്യം താനി ദിശന്തു മത്പ്രമുദിതം ശ്രീവേങ്കടേശ പ്രഭോ ॥ ൩,൨൫.
പ്രഭുവേ, അശ്വത്ത്വൃക്ഷങ്ങളുടെ കാടുകളും, തുളസിയും നെല്ലിക്കയും വളരുന്ന കാടുകളും, പുന്നാഗം, ചമ്പകം തുടങ്ങിയ പൂക്കളുടെ തോട്ടങ്ങളും, മന്ദാരവൃക്ഷങ്ങളുടെ കാടുകളും, ഹരിയുടെ സുഗന്ധമുള്ള എല്ലാ തോട്ടങ്ങളും എപ്പോഴും എനിക്ക് സന്തോഷം നൽകണമേ, ശ്രീവെങ്കടേശപ്രഭുവേ.
ഏവം സ്മൃത്വാ ശ്രീനിവാസസ്യ ദേവീ കൃത്വാ ശൌചം ജൈഗിഷവ്യേണ സാകമ് । സ്നാതും യയൌ പുഷ്കരിണീം ഹരേശ്ച സ്നാനം സമ്യക്തത്ര ചകാര ദേശേ । സമ്യഗ്ജപ്ത്വാ വ്യങ്കടേശസ്യ മന്ത്രമുവാച സാ ജൈഗിഷവ്യം ഗുരും ച ॥ ൩,൨൫.
ഇങ്ങനെ ശ്രീനിവാസനെ ഓർത്തു, ദേവി ജൈഗിഷവ്യനോടൊപ്പം ശുദ്ധി പാലിച്ച് ഹരിയുടെ പുഷ്കരിണിയിൽ കുളിക്കാൻ പോയി. അവിടെ ശരിയായ രീതിയിൽ സ്നാനം ചെയ്തു, വെങ്കടേശന്റെ മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, ജൈഗിഷവ്യ ഗുരുവിനോട് സംസാരിച്ചു.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൬ കന്യോവാച । ശ്രീനിവാസഃ കിമര്ഥം വൈ ആഗതോത്ര വദസ്വ മേ । ശേഷാചലോപി കുത്രാ ഭൂത്കദായാതശ്ച പാപഹാ । സ്വാമിപുഷ്കരിണീ ചാത്ര കിമര്ഥം ഹ്യഗതാ വദ ॥ ൩,൨൬.
കന്യക ചോദിച്ചു: ശ്രീനിവാസൻ ഇവിടെ വന്നത് എന്തിനാണ്? ദയവായി പറയൂ. ശേഷാചലം എവിടെയാണ്, എപ്പോൾ ഉദിച്ചുവെന്നും, പാപങ്ങൾ നീക്കുന്നവനേ, അത് എപ്പോൾ വന്നുവെന്നും പറയൂ. സ്വാമിയുടെ പുഷ്കരിണി ഇവിടെ വന്നതെന്തിനാണെന്നും പറയൂ.
ജൈഗീഷവ്യ ഉവാച ശൃണു ഭദ്രേ മഹാഭാഗേ വ്യങ്കടേശസ്യ ചാഗമമ് । ആവയോര്ദേവി പാപാനി വിഷമം യാന്തി ഭാമിനി ॥ ൩,൨൬.
ജൈഗിഷവ്യൻ പറഞ്ഞു: ഭദ്രേ, മഹാഭാഗേ, വെങ്കടേശന്റെ വരവിനെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ. ദേവി, നമുക്ക് ഇരുവർക്കുമുള്ള പാപങ്ങൾ ദൂരമായി പോകുന്നു, ഭാമിനി.