അലക്ഷണം മന്യതേ യദ്ധി തസ്യ ദുര്ലക്ഷണം നൈവ തച്ചിന്തനീയമ് । അഷ്ടാവിംശതിം ലക്ഷണം വൈ ഹരസ്യ ന ഭാരതീവച്ചിന്തനീയം ഖഗേന്ദ്ര
ലക്ഷണം ഇല്ലെന്നു കരുതുന്നതു വളരെ അപൂർവം, അതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കേണ്ടതില്ല. ഹരന്റെ എൺപത്തിയെട്ടു ലക്ഷണങ്ങൾ ഭാരതിയുടെതുപോലെ കണക്കാക്കേണ്ടതില്ല, പക്ഷിരാജാ.
അതോ ഹരഃ ക്രോധരൂപീ സദൈവ തയോരഭാവാത്സത്യമുക്തം തഥൈതത് । അതോ ദ്വയം നാസ്തി രുദ്രേ ഖഗേന്ദ്ര ശിശ്നോദരേ കിഞ്ചിദാധിക്യമസ്തി
അതിനാൽ ഹരൻ എപ്പോഴും കോപഭാവത്തിലാണ്, കാരണം ആ ലക്ഷണങ്ങൾ അവനില്ല. അതിനാൽ, പക്ഷിരാജാ, രുദ്രന്റെ ശിശ്നത്തിലും വയറ്റിലും അധികം ഒന്നുമില്ല.
സപ്താധികൈര്വിംശതിലക്ഷണൈസ്തു സമായുതാഃ സ്വസ്ത്രിയോ ലക്ഷ്മണാദ്യാഃ । ഷഡ്വിംശത്യാ ലക്ഷണൈശ്ചാപി യുക്താ വാരുണ്യാദ്യാ പഞ്ചവിംശൈശ്ച ചന്ദ്രഃ
ലക്ഷ്മണാദികളായ ഭാര്യമാർക്ക് ഇരുപത്തിയേഴു ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ട്; വരുണിയുടെ ഭാര്യമാർക്ക് ഇരുപത്തിയാറും, ചന്ദ്രനിൽ ഇരുപത്തിയഞ്ചും ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ട്.
അര്ഥശ്ചതുര്വിംശതിഭിശ്ചൈവ യുക്തോ നാസാവായോര്ദ്വ്യധികാ വിംശതിശ്ച ലക്ഷണൈശ്ചൈകവിംശത്യാ ശചീ യുക്താ ന സംശയഃ
അർത്ഥന് ഇരുപത്തിനാലു ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ട്; വായുവിന്റെ മൂക്കിന് ഇരുപത്തിരണ്ടും, ശചിക്ക് ഇരുപത്തൊന്നും ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ട്, സംശയമില്ല.
പ്രവാഹാ വിംശകൈര്യുക്താ യമ ഏകോനവിംശകൈഃ । പാശ്യഷ്ടാദശഭിര്യുക്തോ ദശസപ്തയുതോഽനലഃ
നദികൾക്ക് ഇരുപതു ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ട്; യമന് പതിനൊമ്പതും, പാശ്യന് പതിനെട്ടും, അഗ്നിക്ക് പതിനേഴും പത്തും ചേർന്ന ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ട്.
വൈവസ്വതഃ ഷോഡശഭിമിത്രഃ പഞ്ചദശൈര്യുതഃ । ചതുര്ദശൈസ്തു(ചതുര്വിംശൈസ്തു?) ധനപഃ പാവകസ്തു ത്രയോദശൈഃ
വൈവസ്വതന് പതിനാറു ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ട്; മിത്രന് പതിനഞ്ചും, ധനദന് പതിനാലും, പാവകന് പതിമൂന്നും ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ഗങ്ഗാ ദ്വാദശഭിര്യുക്താ ബുധ ഏകാദശൈര്യുതഃ । ശനിസ്തു ദശസംഖ്യാകൈഃ പുഷ്കരോ നവഭിര്യുതഃ
ഗംഗയ്ക്ക് പന്ത്രണ്ടു ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ട്; ബുധന് പത്തൊന്നും, ശനിക്ക് പത്തും, പുഷ്കരന് ഒൻപതും ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ട്.
അഥ ഷോഡശസാഹസ്രം ഭാര്യാസ്തു മമ വല്ലഭാഃ । അഷ്ടഭിശ്ചൈവ സംയുക്താഃ സപ്തഭിഃ പിതരസ്തഥാ
എന്റെ പ്രിയഭാര്യമാർ പതിനാറായിരത്തിയാറാണ്. പിതാക്കന്മാർക്ക് എട്ടും ഏഴും ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ഷഡ്ഭിശ്ച ദേവഗന്ധര്വാഃ പഞ്ചഭിസ്തദനന്തരാഃ । ചതുര്ഭിഃ ക്ഷിതിപാഃ പ്രോക്താസ്ത്രിഭിരന്യേ ച സംയുതാഃ
ദേവന്മാരും ഗന്ധർവ്വന്മാരും ആറു ബന്ധങ്ങളോടുകൂടിയവരാണെന്ന് പറയുന്നു. അതിന് പിന്നാലെ അഞ്ചു ബന്ധങ്ങൾ ഉള്ളവരും, രാജാക്കന്മാർക്ക് നാലു ബന്ധങ്ങളുമാണ്. മറ്റു ചിലർക്ക് മൂന്നു ബന്ധങ്ങളാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
ഉദരേ കിഞ്ചിദാധിക്യേ ഹ്രസ്വേ പാദേ ച കര്ണയോഃ । ശിഖാധിക്യം വിനാ വിപ്ര ഭാര്യായാം ച ശിവസ്യ ച
വയറ്റിൽ അല്പം അധികം ഉണ്ടാകുകയോ, കാലിലും ചെവിയിലും കുറവ് ഉണ്ടാകുകയോ, തലയിലോ അധികം ഉണ്ടാകുകയോ ചെയ്താൽ, ഭാര്യയിലും ശിവനിലും ഒഴികെ, ബ്രാഹ്മണാ, ഇവ ദോഷങ്ങളാണ്.
ലക്ഷ്മണായാം പഞ്ച ദോഷാഃ ശിരോഗുല്ഫാദികം വിനാ । നാഭ്യാധിക്യേ സഹൈവാഷ്ടൌ ദോഷാഃ സംത്യതിവാഹികേ
ലക്ഷ്മണനിൽ തലയിൽ അല്ലെങ്കിൽ കാൽമുട്ടിൽ അധികം ഇല്ലെങ്കിൽ അഞ്ച് ദോഷങ്ങളുണ്ട്. നാഭിയിൽ അധികം ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഭാരമേറ്റുപോകുന്നവനിൽ എട്ട് ദോഷങ്ങളാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
ജങ്ഘാധിക്യേ സഹൈവാഷ്ടൌ ദോഷാഃ ശച്യാഃ സദാ സ്മൃതാഃ । ഏവമേവ ഹി ദോഷാശ്ചാപ്യൂഹനീയാഃ ഖഗേശ്വര
കാൽമുട്ടിൽ അധികം ഉണ്ടെങ്കിൽ, ശചിയിൽ എപ്പോഴും എട്ട് ദോഷങ്ങളാണ് പറയുന്നത്. അതുപോലെ തന്നെ, പക്ഷിരാജാവേ, ഇത്തരത്തിലുള്ള ദോഷങ്ങൾ മറ്റുള്ളവരിലും കാണാം.
ദുര്ലക്ഷണൈഃ സദാ വീന്ദ്ര സംശ്രുതൈസ്തത്ത്വവിദ്ഭവേത് । മഹോദരോ ലംബനാഭിരീഷാമാത്രോഗ്രദംഷ്ട്രകഃ
കഷ്ടമായി തിരിച്ചറിയാവുന്ന ലക്ഷണങ്ങൾ, സത്യത്തെ അറിയുന്നവർ പറഞ്ഞതുപോലെ, എപ്പോഴും മനസ്സിൽ വയ്ക്കണം, പക്ഷിരാജാവേ. വലിയ വയറ്, താഴേക്ക് ചാടുന്ന നാഭി, കുറച്ചുനിലം, കഠിനമായ പല്ലുകൾ — ഇവയാണ്.
അന്ധകൂപഗഭീരാക്ഷോ ലംബകര്ണൌഷ്ഠനാസികഃ । ലംബഗുല്ഫോ വക്രപാദഃ കുനഖീ ശ്യാവദന്തകഃ
കുഴിയിലേക്കു പോലുള്ള ആഴമുള്ള കണ്ണുകൾ, താഴേക്ക് ചാടുന്ന ചെവികൾ, അധരങ്ങൾ, മൂക്ക്, താഴേക്ക് ചാടുന്ന കാൽമുട്ട്, വളഞ്ഞ കാലുകൾ, മോശമായ നഖങ്ങൾ, കറുത്ത പല്ലുകൾ — ഇതൊക്കെയാണ്.
ദീര്ഘജങ്ഘോ ദീര്ഘശിശ്നസ്ത്വേകാണ്ഡശ്ചൈകനാസികഃ । രക്തശ്മശ്രൂ രക്തരോമാ വക്രാസ്യഃ സംപ്രകീര്തിതഃ
നീണ്ട കാൽമുട്ട്, നീണ്ട ലിംഗം, ഒരു വൃക്ക, ഒരു മൂക്കുകുഴി, ചുവപ്പുനിറമുള്ള താടി, ചുവപ്പുനിറമുള്ള രോമം, വളഞ്ഞ വായ് — ഇവയാണ് പറയുന്നത്.
ദഗ്ധപര്വതസംകാശോ രക്തപൃഷ്ഠഃ കലിഃ സ്മൃതഃ । അലോമാംസോഽലോമശിരാ രക്തഗണ്ഡകപോലകഃ
കത്തിയ പർവ്വതം പോലെയുള്ള രൂപം, ചുവപ്പുനിറമുള്ള പുറം — ഇതാണ് കലി എന്ന് പറയുന്നു. രോമം ഇല്ലാത്ത മാംസം, രോമം ഇല്ലാത്ത തലയ്, ചുവപ്പുനിറമുള്ള കവിളുകൾ — ഇവയും.
ലലാടേ പാണ്ഡുതാ നിത്യം വാമസ്കന്ധേ കരേ ഖഗ । ക്രൂരദൃഷ്ടിര്ദൃഷ്ടിപാദസ്തഥാ വൈ ഘര്ഘരസ്വരഃ
ലലാടത്തിൽ എപ്പോഴും വെളുത്ത പാടുകൾ, ഇടതുകൈയും ഇടതുചുമലും, പക്ഷിയേ, കഠിനമായ കണ്ണോട്ടം, കാലിൽ നിന്ന് നോക്കൽ, കർക്കശമായ ശബ്ദം — ഇവയും.
അത്യാശീ ചാതിപാനശ്ച സ്തനൌ ശുഷ്കഫലോപമൌ । ഊരൌ നവാഞ്ജികാരോമഃ തഥാ പൃഷ്ഠേ ച മസ്തകേ
അതിയായി ഭക്ഷണവും പാനീയവും കഴിക്കുക, ഉണങ്ങിയ പഴം പോലെയുള്ള മുലകൾ, തൈകളിൽ പുതിയ രോമം, അതുപോലെ തന്നെ പുറത്തും തലയിൽക്കും.
ലലാടേ ത്രീണി ദീര്ഘേ തു സമേ ദ്വൌ സംപ്രകീര്തിതൌ । സര്പാകാരസ്തു യോ മത്സ്യസ്തസ്യ ശിശ്നേ പ്രകീര്തിതഃ
ലലാടത്തിൽ മൂന്നു നീണ്ട രേഖകൾ, തുല്യമായാൽ രണ്ട് രേഖകൾ, അങ്ങനെ പറയുന്നു. പാമ്പ് രൂപത്തിലുള്ള മീൻ ലിംഗത്തിൽ ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.
പാദത്രാണോപമോ മത്സ്യോ രസനാഗ്രേ പ്രകീര്തിതഃ । ശിശ്നാകാരശ്ച യോ മത്സ്യോ ഗുദേ തസ്യ പ്രശസ്യതേ
പാദത്രാണം പോലെയുള്ള മീൻ നാവിന്റെ അറ്റത്ത് ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു. ലിംഗം പോലെയുള്ള മീൻ ഗുദത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ അതിനെ പ്രശംസിക്കുന്നു.
വൃശ്ചികാകാരമത്സ്യസ്തു പദോസ്തസ്യ പ്രശസ്യതേ । ശ്വാകാരശ്ചാപി മത്സ്യോ വൈ മുഖേ തസ്യ പ്രകീര്തിതഃ
ചുണ്ടുപുഴു രൂപത്തിലുള്ള മീൻ പാദത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ അതിനെ പ്രശംസിക്കുന്നു. നായയുടെ രൂപമുള്ള മീൻ വായിൽ ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.
ഹസ്തേ തു ബഹുരേഖാഃ സ്യുര്ലോമ നാസാപുടേ സ്മൃതമ് । അതിദീര്ഘം തു ചാങ്ഗുഷ്ഠം കനിഷ്ഠം ചാതിദീര്ഘകമ്
കൈയിൽ അനേകം രേഖകൾ ഉണ്ടാകാം. മൂക്കുകുഴിയിൽ രോമം ഉണ്ടാകുന്നത് ഓർക്കണം. അങ്ങൂഠ് വളരെ നീളമുള്ളതും, കനിഷ്ഠികയും വളരെ നീളമുള്ളതുമാണ്.
ദുര്ലക്ഷണം ത്വേവമാദി കലാവസ്തി ഹ്യനേകശഃ । സുലക്ഷണാന്യനേകാനി മയി സംതി ഖഗേശ്വര
ഇങ്ങനെ, കഷ്ടമായി തിരിച്ചറിയാവുന്ന ലക്ഷണങ്ങൾ കലിയുഗത്തിൽ അനേകം രൂപത്തിൽ കാണാം. പക്ഷിരാജാവേ, എനിക്ക് അനേകം നല്ല ലക്ഷണങ്ങളും ഉണ്ട്.
ദ്വാത്രിംശല്ലക്ഷണം വിഷ്ണോര്ബ്രഹ്മാദ്യാപേക്ഷയൈവ തത് । സഹാഭിപ്രായ ഗര്ഭേണ ബ്രഹ്മണോക്തം തവ പ്രഭോ
വിഷ്ണുവിന്റെ മുപ്പത്തിരണ്ടു ലക്ഷണങ്ങൾ ബ്രഹ്മാദികൾക്ക് അനുയോജ്യമായാണ് പറയുന്നത്. ഉദ്ദേശത്തോടും ഗർഭത്തിൽ തന്നെയും ബ്രഹ്മാവു നിന്നോട് പറഞ്ഞതാണ്, പ്രഭോ.
ബ്രഹ്മോക്തസ്യ മയോക്തസ്യ വിരോധോ നാസ്തി സത്തമ । മയോക്തസ്യൈവ സ വ്യാസഃ കംബുഗ്രീവഃ പ്രദര്ശ്യതേ
ബ്രഹ്മാവു പറഞ്ഞതിലും ഞാൻ പറഞ്ഞതിലും യാതൊരു വിരോധവും ഇല്ല, ഉത്തമനേ. ഞാൻ പറഞ്ഞവനാണ് ശംഖാകൃതിയായ കഴുത്തുള്ള വ്യാസൻ.
രക്താധരം രക്ത താലു ചൈകീകൃത്യ മയോദിതമ് । അതോ വിരോധോ നാസ്ത്യേവ തഥാ ജ്ഞാനാത്പ്രതീയതേ
ചുവപ്പുനിറമുള്ള അധരവും ചുവപ്പുനിറമുള്ള താലുവും ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ ഒന്നായിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ യാതൊരു വിരോധവും ഇല്ല, അറിവുകൊണ്ട് അത് മനസ്സിലാക്കാം.
സപ്താധികൈര്വിംശതിലക്ഷണൈസ്തു സമായുതാ യാഃ സ്ത്രിയോ ലക്ഷ്മണാദ്യാഃ
ലക്ഷ്മണാദി സ്ത്രീകൾ ഇരുപത്തിയേഴു പ്രത്യേക ലക്ഷണങ്ങൾ കൊണ്ടു സമ്പന്നരാണ്.
ഭഗേ നേത്രേ ച ഹസ്തേ ച സ്തനേ കുക്ഷൌ തഥൈവ ച । ഭാരത്യപേക്ഷയാ പഞ്ചഭിര്ന്യൂനാ ത്വസ്തി ലക്ഷണൈഃ
ഭാഗം, കണ്ണ്, കൈ, മുല, വയറ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഭാരതിക്ക് അപേക്ഷിച്ച് അഞ്ചു കുറവ് ലക്ഷണങ്ങൾ മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ.
ന രുദ്രവന്ന ചാന്യാനി ലക്ഷണാനി ഖഗേശ്വര । ഷഡ്വിംശത്യാ ലക്ഷണൈശ്ചാപി യുക്താ വാരുണ്യാഃ ഷഡ്ലക്ഷണൈശ്ചൈവ ഹീനാ
രുദ്രന്റെ പോലെയുള്ള ലക്ഷണങ്ങളോ മറ്റേതെങ്കിലും പ്രത്യേകതകളോ ഇവിടെയില്ല, പക്ഷേ വാരുണി ഇരുപത്താറു ലക്ഷണങ്ങൾക്കൊപ്പമാണ്, ആറു കുറവാണ്.
കര്ണേ കുക്ഷൌ നാസികാകേശപാശേ ഗുല്ഫേ ഭഗേ കിഞ്ചിദാധിക്യമസ്തി । ഇന്ദ്രോ യുക്തഃ പഞ്ചവിംശത്യാ ഖഗേന്ദ്ര സദാ ഹീനോ ലക്ഷണൈഃ സപ്തസംഖ്യൈഃ
ചെവി, വയറ്, മൂക്കു, മുടി, കാൽമുട്ട്, ഭാഗം എന്നിവിടങ്ങളിൽ അല്പം അധികം ലക്ഷണങ്ങളുണ്ട്; ഇന്ദ്രന് ഇരുപത്തഞ്ചു ലക്ഷണങ്ങളുണ്ട്, പക്ഷേ ഏഴു കുറവാണ്.