ശ്രുത്വാ തത്ത്വാനാം ധാരണാനം തരം ത തഥാ യോഗേ ദുര്ഘടം സംഗതം ച ॥ ൩,൨൦.
തത്വങ്ങൾ കേട്ട് മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചതിന് ശേഷം, യോഗത്തിൽ സ്ഥിരതയോടെ നിലനിൽക്കുന്നതും അതുപോലെ ദുർലഭവും അപൂർവ്വവുമാണ്.
ശ്രുത്വാ തത്ത്വാനാം ധാരണാനന്തരം ച കാമക്രുധോര്ജാരണം ദുര്ഘടം ച । ഏതേ ദോഷാ ജ്ഞാനപൂതാനപീഹ കുര്വന്തി സംദേഹയുതാന്സദൈവ ॥ ൩,൨൦.
തത്വങ്ങൾ കേട്ട് മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചതിന് ശേഷം, ആസക്തിയും കോപവും ജയിക്കുന്നത് ദുർലഭമാണ്. ഈ ദോഷങ്ങൾ കാരണം ജ്ഞാനത്തിൽ ശുദ്ധരായവർക്കും എപ്പോഴും സംശയം ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.
അതോ ഹ്യഹം ശ്രവണം സത്കഥായാഃ സദാ കരിഷ്യേ നാത്ര വിചാര്യമസ്തി । തേനാപ്യഹം ഹരിനാമാഭിവാഞ്ഛാ നിശ്ചിത്യ ചിത്തം ശ്രവണേ വൈ ചകാര । ആദേഹമേവം ശ്രവണം ച കൃത്വാ ത്യക്ത്വാ ദേഹം ഭൂതലേ സംപ്രജാതാ ॥ ൩,൨൦.
അതിനാൽ ഞാൻ എപ്പോഴും സത്കഥകൾ കേൾക്കുന്നതിൽ ഏർപ്പെടും; ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല. അതുകൊണ്ട് ഹരിയുടെ നാമം ആഗ്രഹിച്ച്, മനസ്സിനെ കേൾവിയിൽ ഉറപ്പിച്ചു. അങ്ങനെ ചെയ്തശേഷം, ഭൂമിയിൽ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് വീണ്ടും ജനിച്ചു.
നിവസ്തും വസുദേവസ്യ ഭഗിന്യാ ഉദരേ ഖഗ । സുമിത്രാ സംജ്ഞകായാം ച ജാതാ വൈ മിത്രവിന്ദികാ ॥ ൩,൨൦.
വസുദേവന്റെ സഹോദരിയുടെ ഗർഭത്തിൽ, സുശീതളമായ സുമിത്ര എന്ന ശരീരത്തിൽ, മിത്രവിന്ദ എന്നവൾ ജനിച്ചു.
ശ്രവണേന ഹരിം മിത്രം പ്രാപ്താ സാ മിത്രവിന്ദികാ । അതഃ സാ മിത്രവിന്ദേതി സംജ്ഞയാ സംബഭൂവ ഹ ॥ ൩,൨൦.
കേൾവിയിലൂടെ, മിത്രവിന്ദ ഹരിയെ സുഹൃത്ത് ആയി പ്രാപിച്ചു. അതുകൊണ്ടാണ് അവൾക്ക് മിത്രവിന്ദ എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്.
സ്വയംവരേ മിത്രവിന്ദാ രാജ്ഞാം മധ്യേ തു ഭാമിനീ । മമാംസേ വ്യസൃജന്മാലാം താം ഗൃഹീത്വാ ഖഗേശ്വര । വിധൂയ നൃപതീന്സര്വാന്പുരീം പ്രാപ്താഃ ഖഗേശ്വര ॥ ൩,൨൦.
സ്വയംവരത്തിൽ, രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഭാമിനിയായ മിത്രവിന്ദ എന്നവൾ തന്റെ മാല എന്നിൽ അണിയിച്ചു, പക്ഷിരാജാ. എല്ലാ രാജാക്കന്മാരെയും പിന്തള്ളിച്ച്, ഞങ്ങൾ നഗരത്തിലെത്തിച്ചു, പക്ഷിരാജാ.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൧ ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । കാലിന്ദ്യാ അപി ചോത്പത്തിം പ്രവക്ഷ്യാമി ഖഗേശ്വര । വിവസ്വാന്നാമ സൂര്യോഭത്തസ്യ പുത്രീ വ്യജായത ॥ ൩,൨൧.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: പക്ഷിരാജാവേ, കാലിന്ദിയുടെ ജനനം ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു. വിവസ്വാൻ എന്ന സൂര്യഭഗവാന്റെ മകളാണ് കാലിന്ദി.
കാലിന്ദീസംജ്ഞകാ വീന്ദ്ര യമുനാ യാനുജാ സ്മൃതാ । കൃഷ്ണപത്നീത്വകാമേന ചചാര തപ ഉത്തമമ് ॥ ൩,൨൧.
കാലിന്ദി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന അവൾ, പക്ഷികളിൽ ഇന്ദ്രനേ, യമുനയുടെ ഇളയ സഹോദരിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യയാകണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ അവൾ ഉത്തമമായ തപസ്സ് ചെയ്തു.
തപ ആലോചനം പ്രോക്തം തത്ത്വാനാം ച വിനിര്ണയഃ । പൂര്വാര്ജിതാനാം പാപാനാമനുതാപസ്തപഃ സ്മൃതമ് ॥ ൩,൨൧.
തപസ്സ് എന്നത് തത്വങ്ങളെ ആലോചിച്ച് തിരിച്ചറിയലാണ്; മുമ്പ് ചെയ്ത പാപങ്ങൾക്ക് മനസ്സിൽ ഖേദം തോന്നുന്നതും തപസ്സായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
പ്രായോ നാമ തപഃ പ്രോക്തം ചിത്തനിഗ്രഹ ഉച്യതേ । പ്രായശ്ചിത്തമിതി പ്രോക്തം ന തു ക്ഷൌരം ഖഗേശ്വര ॥ ൩,൨൧.
പ്രായ എന്ന തപസ്സ് മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതാണെന്ന് പറയുന്നു; അതാണ് പ്രായശ്ചിത്തം എന്നും പറയുന്നു, പക്ഷിരാജാവേ, തലമുണ്ണൽ അല്ല.
അനുതാപയുതം ഭൂതം തച്ഛണു ത്വം ഖഗേശ്വര । പൂര്വം ന ജപ്തം ദിവ്യമന്ത്രം മുകുന്ദ തപ്തം സദാ ക്ലേശദാവാനലേന ॥ ൩,൨൧.
പക്ഷിരാജാവേ, നീ കേൾക്കണം: ഖേദം ഉള്ളതാണു സത്യമായത്. മുമ്പ് ദൈവികമായ മന്ത്രം ജപിച്ചിട്ടില്ല; മുകുന്ദൻ എപ്പോഴും ദു:ഖത്തിന്റെ തീയിൽ കത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
ന വൈ സ്മൃതം ഹരിനാമാമൃതം ച സദാ സ്മൃതം ഹരിദോഷാദികം ച । ന തു സ്മൃതം ഹരിതത്ത്വാമൃതം ച സമ്യക്ശ്രുതം ലോലവാര്താദികം ച ॥ ൩,൨൧.
ഹരിയുടെ നാമാമൃതം ഓർക്കപ്പെട്ടില്ല; ഹരിയുടെ ദോഷങ്ങൾ എന്നും ഓർക്കപ്പെട്ടില്ല. ഹരിയുടെ തത്വാമൃതം ഓർക്കപ്പെട്ടില്ല; ഈ ചഞ്ചലമായ ലോകത്തിന്റെ കഥകളും ശരിയായി കേട്ടില്ല.
ന പൂജിതം ഹരിപാദാരവിന്ദം സുപൂജിതാഃ പുത്രമിത്രാദികാശ്ച । ന വന്ദിതം ഹരിപാദാരവിന്ദം സുവന്ദിതോ മിത്രപാദഃ സുഘോരഃ ॥ ൩,൨൧.
ഹരിയുടെ കമലപാദങ്ങൾ പൂജിച്ചില്ല, എന്നാൽ പുത്രന്മാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും നല്ലപോലെ ആദരിച്ചു. ഹരിയുടെ കമലപാദങ്ങൾ വന്ദിച്ചില്ല, എന്നാൽ സുഹൃത്തുക്കളുടെ പാദങ്ങൾ വളരെ ആദരവോടെ വന്ദിച്ചു.
ന ദൃഷ്ടം വൈ ധൂപധൂമ്രൈരുപേതം ഹരേര്വക്രം കുന്തലൈഃ സംവൃതം ച । പുത്രാദികം ലാലിതം വൈ മുകുന്ദ ന ലാലിതം തവ വക്രം മുരാരേ ॥ ൩,൨൧.
ധൂപത്തിന്റെ പുകയിൽ മൂടപ്പെട്ട, ചുരുണ്ട മുടിയാൽ അലങ്കരിച്ച ഹരിയുടെ രൂപം കണ്ടില്ല; പുത്രന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും സ്നേഹിച്ചു, പക്ഷേ മുരാരിയുടെ രൂപം സ്നേഹിച്ചില്ല.
സുലാലിതം ഭൂഷണൈഃ പുത്രമിത്രം ന ലാലിതം സര്വപാപാപഹാരി । ന ഭുക്തം വൈ ഹരിനൈരവേദ്യശേഷം മിത്രാലയേ ഷഡ്രസാന്നം ച ഭുക്തമ് ॥ ൩,൨൧.
എന്റെ മകനെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും മനോഹരമായ ആഭരണങ്ങൾ അണിയിച്ചെങ്കിലും, സ്നേഹത്തോടെ വളർത്തിയില്ല; എല്ലാ പാപങ്ങളും അകറ്റപ്പെടുന്നു. ഹരിക്ക് സമർപ്പിച്ച അന്നം ഞാൻ കഴിച്ചിട്ടില്ല, സുഹൃത്തുക്കളുടെ വീട്ടിൽ ആറു രുചിയുള്ള വിഭവങ്ങൾ ഞാൻ അനുഭവിച്ചിട്ടില്ല.
സുപുഷ്പഗന്ധാ നാര്പിതാ തേ മുരാരേ സമര്പിതാഃ പുത്രമിത്രാദികേഭ്യഃ । സന്തപ്തോഹം പുത്രമിത്രാദികേഷു കദാ ദ്രക്ഷ്യേ തവ വക്ത്രം മുകുന്ദ ॥ ൩,൨൧.
സुगന്ധമുള്ള പുഷ്പങ്ങൾ നിന്നെ, മുരാരിയെ, അർപ്പിച്ചില്ല; അവയെ മകനും സുഹൃത്തുക്കളും മുതലായവർക്കാണ് നൽകിയത്. മകനും സുഹൃത്തുക്കളുമൊക്കെ എന്നെ ദുഃഖിപ്പിക്കുന്നു; മുകുന്ദാ, ഞാൻ എപ്പോഴാണ് നിന്റെ മുഖം കാണുക?
അവൈഷ്ണവാന്നൈഃ ശിഗ്രുശാകാദികൈശ്ച ഹ്യനര്പിതാന്നൈശ്ച തഥാപ്യസംസ്കൃതൈഃ । തഥാപ്യഭക്ഷ്യൈ രസനാ ച ദഗ്ധാ കദാ ദ്രക്ഷ്യേ തവ വക്ത്രം മുകുന്ദ ॥ ൩,൨൧.
വൈഷ്ണവരല്ലാത്ത അന്നങ്ങളും, മുരിങ്ങയിലടക്കമുള്ള പച്ചക്കറികളും, സമർപ്പിക്കാത്തതും ശുദ്ധീകരിക്കാത്തതുമായ അന്നങ്ങളും ഞാൻ കഴിച്ചു; അങ്ങനെ അനർഹമായതുകൾ കൊണ്ട് എന്റെ നാവ് ദഹിച്ചിരിക്കുന്നു. മുകുന്ദാ, ഞാൻ എപ്പോഴാണ് നിന്റെ മുഖം കാണുക?
അഷ്ടാക്ഷരീപൂജയാ ദിവ്യതീര്ഥൈര്വിഷ്ണോഃ പുരാ ഭ്രാമിതൈഃ ശങ്ഖതീര്ഥൈഃ । ന പാവിതം മച്ഛരീരം മുരാരേ കദാ ദ്രക്ഷ്യേ തവ വ ക്ത്രം മുകുന്ദ ॥ ൩,൨൧.
എന്റെ ശരീരം അഷ്ടാക്ഷരിമന്ത്രപൂജയാലോ, ദിവ്യമായ തീർത്ഥയാത്രകളാലോ, ശംഖം ചുമക്കുന്ന വിശേഷതയുള്ള തീർത്ഥങ്ങളിൽ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്താലോ ശുദ്ധമായിട്ടില്ല, മുരാരേ. മുകുന്ദാ, ഞാൻ എപ്പോഴാണ് നിന്റെ മുഖം കാണുക?
അനര്പിതൈര്ഗന്ധപുഷ്പാദികൈശ്ച അനര്പിതൈര്ഭൂഷണൈര്വസ്ത്രജാതൈഃ । അവൈഷ്ണവാനാം ദിഗ്ധഗന്ധാദിദോഷൈര്ഗാത്രം ദഗ്ധം കദാ ഹ്യുദ്ധരിഷ്യേ മുകുന്ദ ॥ ൩,൨൧.
സമർപ്പിക്കാത്ത ഗന്ധപുഷ്പങ്ങളാലോ, സമർപ്പിക്കാത്ത ആഭരണങ്ങളാലോ, വസ്ത്രങ്ങളാലോ ഞാൻ അലങ്കരിച്ചിട്ടില്ല. വൈഷ്ണവരല്ലാത്തവരുടെ ദോഷങ്ങളും, ലിപ്തമായ ഗന്ധാദികളും കൊണ്ടു എന്റെ ശരീരം ദഹിച്ചിരിക്കുന്നു. മുകുന്ദാ, എപ്പോഴാണ് നീ എന്നെ ഉയർത്തിത്തീർക്കുക?
ദഗ്ധൌ ച പാദൌ മമ വാസുദേവ ന ഗച്ഛന്തൌ ക്ഷേത്രപഥം ഹരേശ്ച । നേത്രേ ച ദഗ്ധേ മമ സര്വദാപി നാലോകിതം തവ ദേവ പ്രതീകമ് ॥ ൩,൨൧.
എന്റെ കാലുകൾ ദഹിച്ചിരിക്കുന്നു, വാസുദേവാ, അവ ഹരിയുടെ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് നടക്കാറില്ല. എന്റെ കണ്ണുകളും ദഹിച്ചിരിക്കുന്നു, ദൈവമേ, നിന്റെ ദിവ്യസ്വരൂപം ഞാൻ ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല.
ദഗ്ധൌ ച ഹസ്തൌ മമ വാസുദേവ ന പൂജിതം തവ വിഷ്ണോഃ പ്രതീകമ് । മയാ കൃതം പാപജാതം മുരാരേ കദാ ദ്രക്ഷ്യേ തവ വക്രം മുകുന്ദ ॥ ൩,൨൧.
എന്റെ കൈകൾ ദഹിച്ചിരിക്കുന്നു, വാസുദേവാ, അവ വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപം പൂജിച്ചിട്ടില്ല. മുരാരേ, ഞാൻ അനവധി പാപങ്ങൾ ചെയ്തിരിക്കുന്നു; മുകുന്ദാ, ഞാൻ എപ്പോഴാണ് നിന്റെ മുഖം കാണുക?
മദീയദോഷാന്ഗണയന്ന പൂര്ണ ദയാം കുരു ത്വം സുദ്ധദാസ്യാന്മുകുന്ദ । യാവന്തി ലോമാനി മദീയഗാത്രേ സംതി പ്രഭോ സര്വദോര്ഷര്വിദൂര ॥ ൩,൨൧.
എന്റെ എല്ലാ ദോഷങ്ങളും എണ്ണിക്കൊണ്ട്, പൂർണ്ണമായ ദയ കാണിച്ച്, ശുദ്ധമായ ദാസ്യത്തിലൂടെ എന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കണമേ, മുകുന്ദാ. എന്റെ ശരീരത്തിൽ എത്ര രോമങ്ങൾ ഉണ്ടോ, അത്രയും ദോഷങ്ങൾ എനിക്ക് ഉണ്ട്, പ്രഭോ, എല്ലാം ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് അകന്നവയാണ്.
താവന്തി പാപാനി മദീയഗാത്രേ കദാ ദ്രക്ഷ്യേ തവ വക്ത്രം മുകുന്ദ । അനന്തദേഹേ പതിപുത്രൈര്ഗൃഹൈശ്ച മിത്രൈര്ധനൈഃ പശുഭൃത്യാദികൈശ്ച ॥ ൩,൨൧.
എന്റെ ശരീരത്തിൽ എത്ര പാപങ്ങളുണ്ടോ, മുകുന്ദാ, എപ്പോഴാണ് ഞാൻ നിന്റെ മുഖം കാണുക? ഈ അനന്തമായ ശരീരത്തിൽ ഭർത്താവ്, മക്കൾ, വീടുകൾ, സുഹൃത്തുകൾ, ധനം, പശുക്കൾ, സേവകർ മുതലായവയൊക്കെയും ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
സുഖം നാപ്തം ഹ്യപുമാത്രം മുകുന്ദ സേവാ മുക്താ തവ ദേവസ്യ വിഷ്ണോഃ । ഇതഃ പരം പുത്രമിത്രാദികം ച യാസ്യേ നാഹം തവ ദാസീ ഭവാമി ॥ ൩,൨൧.
യഥാർത്ഥ സന്തോഷവും, ദൈവമായ വിഷ്ണുവിന്റെ സേവനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന മോക്ഷവും, മുകുന്ദാ, ഞാൻ നേടാനായിട്ടില്ല. ഇനി മുതൽ മക്കളെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും മാത്രം ആശ്രയിക്കും; ഞാൻ നിന്റെ ദാസിയായിരിക്കില്ല.
യേയേ ബ്രൂയുഃ പുത്രമിത്രാദികൈശ്ച സമ്യക്സുഖം ജായതേ മര്ത്യലോകേ । തേഷാമാസ്യേ മൂത്രവിഷ്ഠാദികം ച സമ്യക്സദാ പതിതം ചേതി ജാനേ ॥ ൩,൨൧.
മക്കളിലും സുഹൃത്തുക്കളിലും മനുഷ്യലോകത്ത് യഥാർത്ഥ സന്തോഷം ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നവർ, അവരുടെ വായിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും മൂത്രവും മലവും പോലുള്ള അശുദ്ധികൾ വീണു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു.
മിത്രാദീനാം യത്കൃതം ദ്രവ്യജാതം വൃഥാ ഗതം മലരൂപം ച ജാതമ് । സദ്വൈഷ്ണവാനാം യത്കൃതം ദ്രവ്യജാതം ഹരിപ്രാപ്തേഃ കാരണം സ്യാത്സദൈവ ॥ ൩,൨൧.
സുഹൃത്തുക്കളുടേയും മറ്റുള്ളവരുടേയും വേണ്ടി സമ്പാദിച്ച ധനം വെറുതെ പോയി മലമായിത്തീരും. സന്മാർഗ്ഗത്തിലുള്ള വൈഷ്ണവരുടെ വേണ്ടി സമ്പാദിച്ച ധനം എപ്പോഴും ഹരിയെ പ്രാപിക്കാൻ കാരണമാകും.
ഏതാദൃശം തത്തു ജാതം മുകുന്ദ അലം ഹ്യലം തേന ദുഃഖം ച ഭുക്തമ് । സംഗം ദത്താത്സജ്ജനാനാം സദാ ത്വം വിനാ ച ത്വം ദുര്ജനാനാം ച സംഗാത് ॥ ൩,൨൧.
ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു, മുകുന്ദാ; ഇത്രയും ദുഃഖം മതിയാകട്ടെ. എപ്പോഴും സജ്ജനരുടെ സാന്നിധ്യം നൽകണം, ദുഷ്ടരുടെ കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് നീ എനിക്ക് രക്ഷ നൽകണം.
സംഗൈഃ സദാ ദുര്ജനാനാം മുരാരേ ഗാത്രം ദഗ്ധം ന വിരാഗേണ യുക്തമ് । ഏതാദൃശാഹം കാം ഗാതിം വാ മുകുന്ദ യാസ്യേ ന ജാനേ ദയയാ മാം ച പാഹി ॥ ൩,൨൧.
ദുഷ്ടരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ചേർന്നതുകൊണ്ടു, മുരാരേ, എന്റെ ശരീരം ദഹിച്ചിരിക്കുന്നു, വൈരാഗ്യം ഇല്ലാതായി. ഇങ്ങനെ ആയപ്പോൾ, മുകുന്ദാ, ഞാൻ എങ്ങോട്ട് പോകും എന്ന് അറിയില്ല; ദയവായി എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ.
ഏതാദൃശോ ഹ്യനുതാപഃ ഖഗേന്ദ്ര പ്രായശ്ചിത്തം ന ച ക്ഷൌരാദികം ച । ഭാനോഃ കന്യാ ഹ്യനുതാപം ച കൃത്വാ വിചാരയാമാസ ഹരേഃ സുതത്ത്വമ് ॥ ൩,൨൧.
ഇത്തരമൊരു പശ്ചാത്താപം, ഖഗേന്ദ്രാ, പ്രായശ്ചിത്തമോ മുടി മുണ്ഡനം പോലുള്ള കാര്യങ്ങളോ അല്ല. സൂര്യന്റെ മകൾ പശ്ചാത്താപം ചെയ്ത് ഹരിയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ആലോചിച്ചു.
സര്വോത്തമോ ഹരിരേകഃ സദൈവ യതഃ പൂര്ണഃ സര്വഗുണൈസ്തതശ്ച । സൃഷ്ടൌ യസ്മാജ്ജയതേ വിശ്വജാതമതോ ഹരിഃ സര്വഗുണൈശ്ച പൂര്ണഃ ॥ ൩,൨൧.
ഹരിയാണ് എല്ലായ്പ്പോഴും പരമോന്നതൻ, കാരണം അവൻ എല്ലാ ഗുണങ്ങളിലും പൂർണ്ണനാണ്. സൃഷ്ടിയിലെ എല്ലാം അവനിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്, അതുകൊണ്ട് ഹരി എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാ ഗുണങ്ങളിലും പൂർണ്ണനാണ്.