പ്രച്ഛാദയന്തേ തത്ത്വഗോപ്യാനി യേ തു തേഷാം ഗതിഃ സൂര്യസൂനുഃ സദൈവ । യേ ധര്മകാണ്ഡേ കര്മകാണ്ഡേ സദൈവ ഉത്പാദയന്തേ സുരുചിം തത്ര നിത്യമ് ॥ ൩,൨൦.
തത്വങ്ങൾ മറച്ചു വയ്ക്കുന്നവരുടെ ഗതി എപ്പോഴും സൂര്യപുത്രനാണ്. ധർമ്മകാണ്ഡത്തിലും കർമകാണ്ഡത്തിലും എല്ലായ്പ്പോഴും ആനന്ദം ഉണർത്തുന്നവരാണ് സ്തുത്യർഹർ.
മൌല്യേന യേ കഥയേയുഃ പുരാണം തേഷാം ഗതിഃ സൂര്യ സുനഃ സദൈവ । മൌല്യേന യേ ഭാഗവതം പുരാണം ശൃണ്വന്തി വൈ ഹരിശാസ്ത്രാര്ഥതത്ത്വമ് ॥ ൩,൨൦.
ശമ്പളം വാങ്ങി പുരാണം പറയുന്നവരുടെ ഗതി എപ്പോഴും സൂര്യപുത്രനാണ്. ശമ്പളം നൽകി ഭാഗവതപുരാണം കേൾക്കുന്നവർക്ക് ഹരിശാസ്ത്രത്തിന്റെ സാരാംശം ലഭിക്കും.
മൌല്യേന വേദാധ്യയനം പ്രകുര്വതേ തേഷാം ഗതിഃ സൂര്യസൂനുഃ സദൈവ । യദൃച്ഛയാ പ്രാപ്തധനേന യേ തു സംതുഷ്ടാസ്തേ ഹ്യത്ര യോഗ്യാഃ സദൈവ ॥ ൩,൨൦.
ശമ്പളം വാങ്ങി വേദപഠനം ചെയ്യുന്നവരുടെ ഗതി എപ്പോഴും സൂര്യപുത്രനാണ്. യാദൃശ്ചികമായി ലഭിച്ച ധനത്തിൽ തൃപ്തരാകുന്നവരാണ് ഇവിടെ യോജ്യർ.
ധനാര്ജനേ യേ ത്വതിതൃഷ്ണാഭിയുക്താസ്തേഷാം ന വൈ ഭാഗവതേധികാരഃ । മത്വാ ലോകേ ഹരിരേവതി നിത്യമന്തര്യാമീ നാസ്തി തദന്യ ഈശഃ ॥ ൩,൨൦.
ധനം സമ്പാദിക്കാൻ അത്യന്തം തൃഷ്ണയുള്ളവർക്ക് ഭാഗവതത്തിൽ അവകാശമില്ല. ഹരിയാണ് എല്ലായ്പ്പോഴും അന്തർയാമിയായി ഉള്ളതെന്നും, മറ്റൊരു ഈശ്വരൻ ഇല്ലെന്നും മനസ്സിലാക്കണം.
ഏവം സദാ യേ പ്രവിചിന്തയന്തി യോഗക്ഷേമം ബിഭൃയാദ്വിഷ്ണുരേഷാമ് । സദ്വൈഷ്ണവാനാമശുഭം നാസ്തി നാസ്തി പ്രദൃശ്യതേ സംശയജ്ഞാനരൂപാത് ॥ ൩,൨൦.
ഇങ്ങനെ എല്ലായ്പ്പോഴും ചിന്തിക്കുന്നവർക്കു വിഷ്ണു യോഗക്ഷേമം സംരക്ഷിക്കും. സത്യവൈഷ്ണവർക്കു ദുർഭാഗ്യവും അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള സംശയവും ഇല്ല.
കര്മാനുസാരേണ ഹരിര്ദദാതി ഫലം ശുഭാനാമശുഭസ്യ ചൈവ । അതസ്തദര്ഥം നൈവ യത്നം ച കുര്യാദ്ധനാര്ഥം വൈ ഹരിതത്ത്വേ ച കുര്യാത് ॥ ൩,൨൦.
കർമ്മത്തിന് അനുസരിച്ച് ഹരി ശുഭവും അശുഭവും ഫലം നൽകുന്നു. അതുകൊണ്ട് ധനത്തിനായി പരിശ്രമിക്കേണ്ടതില്ല; ഹരിതത്വത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കണം.
അതഃ സ്നാത്വാ ദിവ്യമന്ത്രം ജപിത്വാ വിസര്ജയിത്വാ വിഷ്ണുനിര്മാല്യഗന്ധമ് । ശുചിര്ഭൂത്വാ ഭാഗവതം പുരാണം സംശ്രാവയേത്സര്വവേത്താപി നിത്യമ് ॥ ൩,൨൦.
അതുകൊണ്ട്, സ്നാനം കഴിച്ച് ദൈവികമായ മന്ത്രം ജപിച്ച്, വിഷ്ണുവിന് അണിയിച്ചിരുന്ന പൂവും ചന്ദനവും അർപ്പിച്ച്, ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ ഭാഗവതപുരാണം വായനയ്ക്കു ഇരിക്കണം. എല്ലാം അറിയുന്നവരായാലും, ഇതു എപ്പോഴും ചെയ്യേണ്ടതാണ്.
കര്മാനുസാരേണ ധനാര്ജനം ച വേദാര്ജനം ശാസ്ത്രസമാര്ജനം ച । ഭവിഷ്യതി ശ്രവണം ചാപി വിഷ്ണോരത്യാദരാച്ഛ്രവണം ദുര്ഘടം ച ॥ ൩,൨൦.
വ്യക്തിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ധനം സമ്പാദിക്കാനും, വേദങ്ങൾ പഠിക്കാനും, ശാസ്ത്രങ്ങൾ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാനും കഴിയും. എന്നാൽ വിഷ്ണുവിനെ ഏറ്റവും ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുന്നത് വളരെ അപൂർവ്വവും ദുഷ്കരവുമാണ്.
അത്യാദരാദ്ഭാഗവതസ്യ സാരമാസ്വാദയേദ്ദുര്ഘടം മര്ത്യലോകേ । ആസ്വാദ്യ തദ്ഭാഗവതം പുരാണമാനന്ദബാഷ്പൈര്യുക്തതാ ദുര്ഘടാ ച ॥ ൩,൨൦.
ഭാഗവതത്തിന്റെ സാരം വലിയ ഭക്തിയോടെ ആസ്വദിക്കേണ്ടതാണ്; മരണലോകത്ത് അതു അനുഭവിക്കുന്നത് വളരെ ദുർലഭമാണ്. ആ ഭാഗവതപുരാണം ആസ്വദിച്ചാൽ ആനന്ദാശ്രുക്കളാൽ നിറയുന്നത് പോലും അപൂർവ്വമാണ്.
ശ്രുത്വാ തത്ത്വാ നാം നിര്ണയം ധാരണം ച സുദുര്ഘടം ചാഹുരാര്യാഃ സമസ്തമ് । ശ്രുത്വാ തത്ത്വാനാം ധാരണാനന്തരം ച കാമക്രുധോര്ജാരണം ദുര്ഘടം ച ॥ ൩,൨൦.
തത്വങ്ങളുടെ ഉറപ്പായ അറിവ് കേട്ട് അതു മനസ്സിൽ നിലനിർത്തുന്നത് മഹാന്മാർ വളരെ ദുർലഭമെന്നു പറയുന്നു. അതു മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചതിന് ശേഷം, ആസക്തിയും കോപവും ജയിക്കുന്നത് കൂടി ദുർലഭമാണ്.
ശ്രുത്വാ തത്ത്വാനാം ധാരണാനം തരം ത തഥാ യോഗേ ദുര്ഘടം സംഗതം ച ॥ ൩,൨൦.
തത്വങ്ങൾ കേട്ട് മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചതിന് ശേഷം, യോഗത്തിൽ സ്ഥിരതയോടെ നിലനിൽക്കുന്നതും അതുപോലെ ദുർലഭവും അപൂർവ്വവുമാണ്.
ശ്രുത്വാ തത്ത്വാനാം ധാരണാനന്തരം ച കാമക്രുധോര്ജാരണം ദുര്ഘടം ച । ഏതേ ദോഷാ ജ്ഞാനപൂതാനപീഹ കുര്വന്തി സംദേഹയുതാന്സദൈവ ॥ ൩,൨൦.
തത്വങ്ങൾ കേട്ട് മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചതിന് ശേഷം, ആസക്തിയും കോപവും ജയിക്കുന്നത് ദുർലഭമാണ്. ഈ ദോഷങ്ങൾ കാരണം ജ്ഞാനത്തിൽ ശുദ്ധരായവർക്കും എപ്പോഴും സംശയം ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.
അതോ ഹ്യഹം ശ്രവണം സത്കഥായാഃ സദാ കരിഷ്യേ നാത്ര വിചാര്യമസ്തി । തേനാപ്യഹം ഹരിനാമാഭിവാഞ്ഛാ നിശ്ചിത്യ ചിത്തം ശ്രവണേ വൈ ചകാര । ആദേഹമേവം ശ്രവണം ച കൃത്വാ ത്യക്ത്വാ ദേഹം ഭൂതലേ സംപ്രജാതാ ॥ ൩,൨൦.
അതിനാൽ ഞാൻ എപ്പോഴും സത്കഥകൾ കേൾക്കുന്നതിൽ ഏർപ്പെടും; ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല. അതുകൊണ്ട് ഹരിയുടെ നാമം ആഗ്രഹിച്ച്, മനസ്സിനെ കേൾവിയിൽ ഉറപ്പിച്ചു. അങ്ങനെ ചെയ്തശേഷം, ഭൂമിയിൽ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് വീണ്ടും ജനിച്ചു.
നിവസ്തും വസുദേവസ്യ ഭഗിന്യാ ഉദരേ ഖഗ । സുമിത്രാ സംജ്ഞകായാം ച ജാതാ വൈ മിത്രവിന്ദികാ ॥ ൩,൨൦.
വസുദേവന്റെ സഹോദരിയുടെ ഗർഭത്തിൽ, സുശീതളമായ സുമിത്ര എന്ന ശരീരത്തിൽ, മിത്രവിന്ദ എന്നവൾ ജനിച്ചു.
ശ്രവണേന ഹരിം മിത്രം പ്രാപ്താ സാ മിത്രവിന്ദികാ । അതഃ സാ മിത്രവിന്ദേതി സംജ്ഞയാ സംബഭൂവ ഹ ॥ ൩,൨൦.
കേൾവിയിലൂടെ, മിത്രവിന്ദ ഹരിയെ സുഹൃത്ത് ആയി പ്രാപിച്ചു. അതുകൊണ്ടാണ് അവൾക്ക് മിത്രവിന്ദ എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്.
സ്വയംവരേ മിത്രവിന്ദാ രാജ്ഞാം മധ്യേ തു ഭാമിനീ । മമാംസേ വ്യസൃജന്മാലാം താം ഗൃഹീത്വാ ഖഗേശ്വര । വിധൂയ നൃപതീന്സര്വാന്പുരീം പ്രാപ്താഃ ഖഗേശ്വര ॥ ൩,൨൦.
സ്വയംവരത്തിൽ, രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഭാമിനിയായ മിത്രവിന്ദ എന്നവൾ തന്റെ മാല എന്നിൽ അണിയിച്ചു, പക്ഷിരാജാ. എല്ലാ രാജാക്കന്മാരെയും പിന്തള്ളിച്ച്, ഞങ്ങൾ നഗരത്തിലെത്തിച്ചു, പക്ഷിരാജാ.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൨൧ ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । കാലിന്ദ്യാ അപി ചോത്പത്തിം പ്രവക്ഷ്യാമി ഖഗേശ്വര । വിവസ്വാന്നാമ സൂര്യോഭത്തസ്യ പുത്രീ വ്യജായത ॥ ൩,൨൧.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: പക്ഷിരാജാവേ, കാലിന്ദിയുടെ ജനനം ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു. വിവസ്വാൻ എന്ന സൂര്യഭഗവാന്റെ മകളാണ് കാലിന്ദി.
കാലിന്ദീസംജ്ഞകാ വീന്ദ്ര യമുനാ യാനുജാ സ്മൃതാ । കൃഷ്ണപത്നീത്വകാമേന ചചാര തപ ഉത്തമമ് ॥ ൩,൨൧.
കാലിന്ദി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന അവൾ, പക്ഷികളിൽ ഇന്ദ്രനേ, യമുനയുടെ ഇളയ സഹോദരിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യയാകണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ അവൾ ഉത്തമമായ തപസ്സ് ചെയ്തു.
തപ ആലോചനം പ്രോക്തം തത്ത്വാനാം ച വിനിര്ണയഃ । പൂര്വാര്ജിതാനാം പാപാനാമനുതാപസ്തപഃ സ്മൃതമ് ॥ ൩,൨൧.
തപസ്സ് എന്നത് തത്വങ്ങളെ ആലോചിച്ച് തിരിച്ചറിയലാണ്; മുമ്പ് ചെയ്ത പാപങ്ങൾക്ക് മനസ്സിൽ ഖേദം തോന്നുന്നതും തപസ്സായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
പ്രായോ നാമ തപഃ പ്രോക്തം ചിത്തനിഗ്രഹ ഉച്യതേ । പ്രായശ്ചിത്തമിതി പ്രോക്തം ന തു ക്ഷൌരം ഖഗേശ്വര ॥ ൩,൨൧.
പ്രായ എന്ന തപസ്സ് മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതാണെന്ന് പറയുന്നു; അതാണ് പ്രായശ്ചിത്തം എന്നും പറയുന്നു, പക്ഷിരാജാവേ, തലമുണ്ണൽ അല്ല.
അനുതാപയുതം ഭൂതം തച്ഛണു ത്വം ഖഗേശ്വര । പൂര്വം ന ജപ്തം ദിവ്യമന്ത്രം മുകുന്ദ തപ്തം സദാ ക്ലേശദാവാനലേന ॥ ൩,൨൧.
പക്ഷിരാജാവേ, നീ കേൾക്കണം: ഖേദം ഉള്ളതാണു സത്യമായത്. മുമ്പ് ദൈവികമായ മന്ത്രം ജപിച്ചിട്ടില്ല; മുകുന്ദൻ എപ്പോഴും ദു:ഖത്തിന്റെ തീയിൽ കത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
ന വൈ സ്മൃതം ഹരിനാമാമൃതം ച സദാ സ്മൃതം ഹരിദോഷാദികം ച । ന തു സ്മൃതം ഹരിതത്ത്വാമൃതം ച സമ്യക്ശ്രുതം ലോലവാര്താദികം ച ॥ ൩,൨൧.
ഹരിയുടെ നാമാമൃതം ഓർക്കപ്പെട്ടില്ല; ഹരിയുടെ ദോഷങ്ങൾ എന്നും ഓർക്കപ്പെട്ടില്ല. ഹരിയുടെ തത്വാമൃതം ഓർക്കപ്പെട്ടില്ല; ഈ ചഞ്ചലമായ ലോകത്തിന്റെ കഥകളും ശരിയായി കേട്ടില്ല.
ന പൂജിതം ഹരിപാദാരവിന്ദം സുപൂജിതാഃ പുത്രമിത്രാദികാശ്ച । ന വന്ദിതം ഹരിപാദാരവിന്ദം സുവന്ദിതോ മിത്രപാദഃ സുഘോരഃ ॥ ൩,൨൧.
ഹരിയുടെ കമലപാദങ്ങൾ പൂജിച്ചില്ല, എന്നാൽ പുത്രന്മാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും നല്ലപോലെ ആദരിച്ചു. ഹരിയുടെ കമലപാദങ്ങൾ വന്ദിച്ചില്ല, എന്നാൽ സുഹൃത്തുക്കളുടെ പാദങ്ങൾ വളരെ ആദരവോടെ വന്ദിച്ചു.
ന ദൃഷ്ടം വൈ ധൂപധൂമ്രൈരുപേതം ഹരേര്വക്രം കുന്തലൈഃ സംവൃതം ച । പുത്രാദികം ലാലിതം വൈ മുകുന്ദ ന ലാലിതം തവ വക്രം മുരാരേ ॥ ൩,൨൧.
ധൂപത്തിന്റെ പുകയിൽ മൂടപ്പെട്ട, ചുരുണ്ട മുടിയാൽ അലങ്കരിച്ച ഹരിയുടെ രൂപം കണ്ടില്ല; പുത്രന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും സ്നേഹിച്ചു, പക്ഷേ മുരാരിയുടെ രൂപം സ്നേഹിച്ചില്ല.
സുലാലിതം ഭൂഷണൈഃ പുത്രമിത്രം ന ലാലിതം സര്വപാപാപഹാരി । ന ഭുക്തം വൈ ഹരിനൈരവേദ്യശേഷം മിത്രാലയേ ഷഡ്രസാന്നം ച ഭുക്തമ് ॥ ൩,൨൧.
എന്റെ മകനെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും മനോഹരമായ ആഭരണങ്ങൾ അണിയിച്ചെങ്കിലും, സ്നേഹത്തോടെ വളർത്തിയില്ല; എല്ലാ പാപങ്ങളും അകറ്റപ്പെടുന്നു. ഹരിക്ക് സമർപ്പിച്ച അന്നം ഞാൻ കഴിച്ചിട്ടില്ല, സുഹൃത്തുക്കളുടെ വീട്ടിൽ ആറു രുചിയുള്ള വിഭവങ്ങൾ ഞാൻ അനുഭവിച്ചിട്ടില്ല.
സുപുഷ്പഗന്ധാ നാര്പിതാ തേ മുരാരേ സമര്പിതാഃ പുത്രമിത്രാദികേഭ്യഃ । സന്തപ്തോഹം പുത്രമിത്രാദികേഷു കദാ ദ്രക്ഷ്യേ തവ വക്ത്രം മുകുന്ദ ॥ ൩,൨൧.
സुगന്ധമുള്ള പുഷ്പങ്ങൾ നിന്നെ, മുരാരിയെ, അർപ്പിച്ചില്ല; അവയെ മകനും സുഹൃത്തുക്കളും മുതലായവർക്കാണ് നൽകിയത്. മകനും സുഹൃത്തുക്കളുമൊക്കെ എന്നെ ദുഃഖിപ്പിക്കുന്നു; മുകുന്ദാ, ഞാൻ എപ്പോഴാണ് നിന്റെ മുഖം കാണുക?
അവൈഷ്ണവാന്നൈഃ ശിഗ്രുശാകാദികൈശ്ച ഹ്യനര്പിതാന്നൈശ്ച തഥാപ്യസംസ്കൃതൈഃ । തഥാപ്യഭക്ഷ്യൈ രസനാ ച ദഗ്ധാ കദാ ദ്രക്ഷ്യേ തവ വക്ത്രം മുകുന്ദ ॥ ൩,൨൧.
വൈഷ്ണവരല്ലാത്ത അന്നങ്ങളും, മുരിങ്ങയിലടക്കമുള്ള പച്ചക്കറികളും, സമർപ്പിക്കാത്തതും ശുദ്ധീകരിക്കാത്തതുമായ അന്നങ്ങളും ഞാൻ കഴിച്ചു; അങ്ങനെ അനർഹമായതുകൾ കൊണ്ട് എന്റെ നാവ് ദഹിച്ചിരിക്കുന്നു. മുകുന്ദാ, ഞാൻ എപ്പോഴാണ് നിന്റെ മുഖം കാണുക?
അഷ്ടാക്ഷരീപൂജയാ ദിവ്യതീര്ഥൈര്വിഷ്ണോഃ പുരാ ഭ്രാമിതൈഃ ശങ്ഖതീര്ഥൈഃ । ന പാവിതം മച്ഛരീരം മുരാരേ കദാ ദ്രക്ഷ്യേ തവ വ ക്ത്രം മുകുന്ദ ॥ ൩,൨൧.
എന്റെ ശരീരം അഷ്ടാക്ഷരിമന്ത്രപൂജയാലോ, ദിവ്യമായ തീർത്ഥയാത്രകളാലോ, ശംഖം ചുമക്കുന്ന വിശേഷതയുള്ള തീർത്ഥങ്ങളിൽ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്താലോ ശുദ്ധമായിട്ടില്ല, മുരാരേ. മുകുന്ദാ, ഞാൻ എപ്പോഴാണ് നിന്റെ മുഖം കാണുക?
അനര്പിതൈര്ഗന്ധപുഷ്പാദികൈശ്ച അനര്പിതൈര്ഭൂഷണൈര്വസ്ത്രജാതൈഃ । അവൈഷ്ണവാനാം ദിഗ്ധഗന്ധാദിദോഷൈര്ഗാത്രം ദഗ്ധം കദാ ഹ്യുദ്ധരിഷ്യേ മുകുന്ദ ॥ ൩,൨൧.
സമർപ്പിക്കാത്ത ഗന്ധപുഷ്പങ്ങളാലോ, സമർപ്പിക്കാത്ത ആഭരണങ്ങളാലോ, വസ്ത്രങ്ങളാലോ ഞാൻ അലങ്കരിച്ചിട്ടില്ല. വൈഷ്ണവരല്ലാത്തവരുടെ ദോഷങ്ങളും, ലിപ്തമായ ഗന്ധാദികളും കൊണ്ടു എന്റെ ശരീരം ദഹിച്ചിരിക്കുന്നു. മുകുന്ദാ, എപ്പോഴാണ് നീ എന്നെ ഉയർത്തിത്തീർക്കുക?
ദഗ്ധൌ ച പാദൌ മമ വാസുദേവ ന ഗച്ഛന്തൌ ക്ഷേത്രപഥം ഹരേശ്ച । നേത്രേ ച ദഗ്ധേ മമ സര്വദാപി നാലോകിതം തവ ദേവ പ്രതീകമ് ॥ ൩,൨൧.
എന്റെ കാലുകൾ ദഹിച്ചിരിക്കുന്നു, വാസുദേവാ, അവ ഹരിയുടെ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് നടക്കാറില്ല. എന്റെ കണ്ണുകളും ദഹിച്ചിരിക്കുന്നു, ദൈവമേ, നിന്റെ ദിവ്യസ്വരൂപം ഞാൻ ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല.