സദ്യഃ കൃതം നമനം ന ത്വദീയം സദ്യഃ കൃതം സ്മരണം ന ത്വദീയമ് । കദാ പ്രാപ്സ്യേ മരണം തന്ന ജാനേ ന വിശ്വാസം കുരു ഗാത്രേ മഹാത്മന് ॥ ൩,൨൦.
ഉടൻ ചെയ്ത വന്ദനവും, ഉടൻ ചെയ്ത സ്മരണയും നിന്റെതല്ല. മരണം എപ്പോഴാണെന്നു അറിയില്ല, അതുകൊണ്ട് ശരീരത്തിൽ വിശ്വാസം വയ്ക്കരുത്, മഹാത്മാ.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ നലോ വീന്ദ്ര പുത്രീവാക്യം സുനിര്മലമ് । നമസ്കാരം ച കൃതവാന്യഥാശക്ത്യാ പ്രദക്ഷിണമ് ॥ ൩,൨൦.
ഇന്ദ്രപുത്രന്റെ ഈ നിർമലമായ വാക്കുകൾ കേട്ടു, നളൻ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് വന്ദനവും പ്രദക്ഷിണവും ചെയ്തു.
സാപി പ്രദക്ഷിണം ചക്രേ നമസ്കാരം സദാ ഹരേഃ । ഏവം ബഹുദിനം കൃത്വാ ധ്യാത്വാ നാരായണം പരമ് ॥ ൩,൨൦.
അവളും ഹരിക്ക് പ്രദക്ഷിണവും വന്ദനവും ചെയ്തു; അങ്ങനെ പലദിവസവും ചെയ്ത ശേഷം പരമനായ നാരായണനെ ധ്യാനിച്ചു.
കലേവരം ച തത്യാജ മരണേ ഹരിചിന്തയാ । മത്പിതുര്വസുദേവസ്യ ഭഗിന്യാ ഉദരേ ഖഗ ॥ ൩,൨൦.
മരണസമയത്ത് ഹരിയെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു; എന്റെ അച്ഛൻ വസുദേവന്റെ സഹോദരിയുടെ ഗർഭത്തിൽ, പക്ഷീരാജാവേ.
കൈകേയീതി ച നാമ്നാ സാ ത്വഭവദ്ഭദ്രസംജ്ഞകാ । യസ്മാദ്ഭദ്രഗുണൈര്യുക്താ ഭദ്രാ സാ ഭദ്രനാമികാ ॥ ൩,൨൦.
അവൾ കൈകേയി എന്ന പേരിൽ, ഭദ്രസഞ്ജ്ഞയെന്ന പേരിലും അറിയപ്പെട്ടു. നല്ല ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളതിനാൽ അവളെ ഭദ്ര എന്നും വിളിച്ചു.
തസ്യാത്മജൈശ്ച കൈകേയൈഃ പഞ്ചഭിഃ ഖഗസത്തമ । പ്രത്യാഹൃതാമിമാം ഭദ്രാം പ്രാപ്തവാന് ഖഗസത്തമ ॥ ൩,൨൦.
പക്ഷിസ്രേഷ്ഠാ, കൈകേയിയുടെ അഞ്ചു പുത്രന്മാരാൽ അവളെ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവന്നു, ഭദ്രയെ അവർ പ്രാപിച്ചു.
വക്ഷ്യേഹം മിത്രവിന്ദായാഃ പാണിഗ്രഹണകാരണമ് । സാവധാനമനാ ഭൂത്വാ ശൃണു പക്ഷീന്ദ്ര സത്തമ ॥ ൩,൨൦.
മിത്രവിന്ദയുടെ വിവാഹകാരണം ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയും. ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ, പക്ഷിരാജാവേ, ഉത്തമനായവാ.
മിത്രവിന്ദോവാച । യാന്പൂര്വസര്ഗേപ്യവൃണോന്നികാമതോ ഹ്യഗ്നീഷോമാന്നാമികാ മിത്രവിന്ദാ । മിത്രം ഹരിം പ്രാപ്തുകാമാ സദൈക തത്രോപായം ചിന്തയാമാസദേവീ ॥ ൩,൨൦.
മിത്രവിന്ദ പറഞ്ഞു: മുൻ സൃഷ്ടിയിലേയ്ക്ക് ഞാൻ ആഗ്രഹത്തോടെ അഗ്നിസോമാ എന്ന പേരിൽ, മിത്രവിന്ദ എന്ന പേരിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ഹരിയെ എപ്പോഴും സ്നേഹിതനായി പ്രാപിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹം കൊണ്ട്, ദേവി അവിടെ അതിന് മാർഗം ആലോചിച്ചു.
ഹരിപ്രാപ്തൌ സാധനാഃ സംതി തേഷു മുഖ്യം കചിച്ചിന്തയാമാസ ദേവീ । തേഷാം മധ്യേ ശ്രവണം ശ്രേഷ്ഠമാഹുഃ പുരാണാനാം സാത്ത്വികാനാം സദാപി ॥ ൩,൨൦.
ഹരിയെ പ്രാപിക്കാൻ പല മാർഗങ്ങളുമുണ്ട്. അവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനമൊന്നാണെന്ന് ദേവി ആലോചിച്ചു. ആ മാർഗങ്ങളിൽ, സാത്വിക പുരാണങ്ങൾ കേൾക്കുന്നതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
വിഷ്ണോരുത്കര്ഷോ വര്തതേ യത്ര വായോസ്തഥോത്കര്ഷഃ സജ്ജനാനാം പുരാണേ । ശ്രാദ്ധം സദാ വിഷ്ണുബുദ്ധ്യാ സദൈവ നാന്യച്ഛ്രാവ്യം സാധനം തത്ര ചൈവ ॥ ൩,൨൦.
വിഷ്ണുവിന്റെ മഹത്വം ഉള്ളിടത്ത് വായുവിന്റെയും സജ്ജനരുടെയും മഹത്വവും പുരാണത്തിൽ കാണാം. എല്ലായ്പ്പോഴും വിഷ്ണുവിനെ ചിന്തിച്ച് ശ്രാദ്ധം നടത്തണം; മറ്റൊന്നും അവിടെ മാർഗമായി കേൾക്കേണ്ടതില്ല.
യസ്മിന്ദിനേ ശ്രവണം നാസ്തി വിഷ്ണോസ്തേഷാം ജന്മ വ്യര്ഥമാഹുഃ കഥായാമ് । സ്നാന ജപഃ പഞ്ചയജ്ഞം വ്രതം ച ഇഷ്ടാപൂര്തേ കൃച്ഛ്രചാന്ദ്രോ ച ദത്തമ് ॥ ൩,൨൦.
വിഷ്ണുവിന്റെ കഥകൾ കേൾക്കാത്ത ഒരു ദിവസം പോലും, ആ ജന്മം വെറുതെയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. സ്നാനം, ജപം, അഞ്ചു യജ്ഞങ്ങൾ, വ്രതം, ദാനം, കഠിന വ്രതങ്ങൾ — ഇതെല്ലാം അത്രത്തോളം ഫലപ്രദമല്ല.
സര്വം വ്യര്ഥം വൈഷ്ണവാനാം ച ദീക്ഷാ കഥാം വിനാ സമ്യഗനുഷ്ഠിതാം വൈ । യൈര്ന ശ്രുതം ഭാഗവതം പുരാണം സസംപ്രദായൈര്ഗുരുഭിഃ സംയുതൈശ്ച ॥ ൩,൨൦.
വൈഷ്ണവ ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചവർക്കും, വിഷ്ണുവിന്റെ കഥകൾ ശരിയായി ആചരിക്കാതെ എല്ലാം വെറുതെയായിരിക്കും. ഗുരുപരമ്പരയോടും ആചാര്യന്മാരോടും കൂടിയ ഭാഗവതപുരാണം കേൾക്കാത്തവർക്ക് അതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കില്ല.
യൈര്ന ശ്രുതം ഭാഗവതം പുരാണം യൈര്ന ശ്രുതം ബ്രഹ്മകാണ്ഡം പുരാണമ് । തേഷാം ജന്മ വ്യര്ഥമാഹുര്മമഹാന്തസ്തസ്മാച്ഛ്രാവ്യാ ഹരിവാര്താ സദൈവ ॥ ൩,൨൦.
ഭാഗവതപുരാണവും ബ്രഹ്മകാണ്ഡവും കേൾക്കാത്തവരുടെ ജന്മം മഹാത്മാക്കൾ വെറുതെയാണെന്ന് പറയുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഹരിയുടെ കഥകൾ എല്ലായ്പ്പോഴും കേൾക്കണം.
ന യത്ര ഗോവിന്ദകഥാമഹാനദീ ന യത്ര നാരായണപാദസംശ്രയഃ । ന യത്ര വിഷ്ണോഃ സതതം വചോസ്തി ന സംവസേത്തത്ക്ഷണമാത്രം കഥഞ്ചിത് ॥ ൩,൨൦.
ഗോവിന്ദന്റെ മഹത്തായ കഥാനദി ഒഴുകാത്തിടത്ത്, നാരായണന്റെ പാദസമാശ്രയം ഇല്ലാത്തിടത്ത്, വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്കുകൾ സ്ഥിരമായി ഇല്ലാത്തിടത്ത്, ഒരു നിമിഷം പോലും താമസിക്കരുത്.
യസ്മിന് ഗ്രാമേ ഭാഗവതം ന ശാസ്ത്രം ന വര്തതേ ഭാഗവതാ രസജ്ഞാഃ । യസ്മിന് ഗൃഹേ നാസ്തി ഗീതാര്ഥസാരഃ യസ്മിന് ഗ്രാമേ നാമ സഹസ്രകം വാ ॥ ൩,൨൦.
ഏത് ഗ്രാമത്തിലും ഭാഗവതശാസ്ത്രം ഇല്ലെങ്കിൽ, ഭാഗവതത്തിന്റെ രസം അറിയുന്നവർ ഇല്ലെങ്കിൽ, ഏത് വീട്ടിലും ഗീതയുടെ സാരം ഇല്ലെങ്കിൽ, ഏത് ഗ്രാമത്തിലും ആയിരം നാമങ്ങൾ ഇല്ലെങ്കിൽ,
തയോ രസജ്ഞാ യത്ര ന സന്തി തത്ര ന സംവസേത്ക്ഷണമാത്രം കഥഞ്ചിത് । യസ്മിന് ദിനേ ദിവ്യകഥാ ച വിഷ്ണോര്ന വാസ്തി ജന്തോസ്തസ്യ ചായുര്വൃഥൈവ ॥ ൩,൨൦.
അവിടെ രസം അറിയുന്നവർ ഇല്ലെങ്കിൽ, അവിടെ ഒരു നിമിഷം പോലും താമസിക്കരുത്. വിഷ്ണുവിന്റെ ദിവ്യകഥ ഇല്ലാത്ത ഒരു ദിവസവും ആ ജീവന്റെ ആയുസ് വെറുതെയായിരിക്കും.
ഗര്ഭേ ഗതേ നാത്ര വിചാര്യമസ്തി തന്മന്യതേ ദുര്ലഭം മര്ത്യലോകേ । കര്ണം കല്പൈര്ഭൂഷിതം സുംദരം ച ന സുംദരം ചാഹുരാര്യാ രസജ്ഞാഃ ॥ ൩,൨൦.
ഗർഭത്തിൽ എത്തിയാൽ പിന്നെ ആലോചനയില്ല; മനുഷ്യലോകത്ത് ജനനം അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്. മനോഹരമായ ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ച ചെവി സുന്ദരമല്ലെന്ന് മഹാത്മാക്കൾ പറയുന്നു.
വിഷ്ണോഃ കഥാഖ്യാഭരണൈശ്ച യുക്തം തദേവ കര്ണം സുംദരം ചാഹുരാര്യാഃ । തസ്മാത്സദാ ഭാഗവതാര്ഥസാരം ശൃണ്വന്തി യേ സതതം വാചയന്തി ॥ ൩,൨൦.
വിഷ്ണുവിന്റെ കഥകളെന്ന ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ച ചെവിയാണ് മഹാത്മാക്കൾ സുന്ദരമെന്ന് പറയുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ഭാഗവതസാരാംശം എല്ലായ്പ്പോഴും കേൾക്കുന്നവരും വായിക്കുന്നവരും ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്.
തേഷാം ജന്മ സ്വസ്ഥമാഹുര്മഹാന്തോ മഹത്ഫലം ചാസ്തി തഥൈവ തേഷാമ് । സോഷ്ണീഷകഞ്ചുകയുതാശ്ച ഹരേഃ കഥാം വൈ ശൃണ്വന്തി യേപി ച പഠന്തി സദൈവ മര്ത്യാഃ ॥ ൩,൨൦.
അവരുടെ ജന്മം മഹാത്മാക്കൾ ശുഭമായതാണെന്ന് പറയുന്നു; അവർക്കു വലിയ ഫലവും ലഭിക്കും. തൊപ്പിയും മൂടിയും ധരിച്ചിട്ടും ഹരിയുടെ കഥകൾ കേൾക്കുന്നവരും വായിക്കുന്നവരും എപ്പോഴും ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്.
സര്വേപി തേ പൂജനീയാ ഹി ലോകേ ന വൈ ശിശ്രേ ചോദരേ ചൈവ സക്താഃ । യേ ദാക്ഷിണ്യാദര്ഥലോഭാദ്വദന്തി സദാ പുരാണം ഭഗവത്തത്ത്വസാരമ് ॥ ൩,൨൦.
അവർ എല്ലാവരും ലോകത്തിൽ ആരാധനാർഹരാണ്; കുട്ടികളോടോ അന്നത്തിനോടോ മാത്രം ആസക്തരായവർ അല്ല. ദാനത്തിനോ ധനലോഭത്തിനോ വേണ്ടി ഭഗവത്തത്വസാരമായ പുരാണം എല്ലായ്പ്പോഴും പറയുന്നവരാണ് ഇവർ.
പ്രച്ഛാദയന്തേ തത്ത്വഗോപ്യാനി യേ തു തേഷാം ഗതിഃ സൂര്യസൂനുഃ സദൈവ । യേ ധര്മകാണ്ഡേ കര്മകാണ്ഡേ സദൈവ ഉത്പാദയന്തേ സുരുചിം തത്ര നിത്യമ് ॥ ൩,൨൦.
തത്വങ്ങൾ മറച്ചു വയ്ക്കുന്നവരുടെ ഗതി എപ്പോഴും സൂര്യപുത്രനാണ്. ധർമ്മകാണ്ഡത്തിലും കർമകാണ്ഡത്തിലും എല്ലായ്പ്പോഴും ആനന്ദം ഉണർത്തുന്നവരാണ് സ്തുത്യർഹർ.
മൌല്യേന യേ കഥയേയുഃ പുരാണം തേഷാം ഗതിഃ സൂര്യ സുനഃ സദൈവ । മൌല്യേന യേ ഭാഗവതം പുരാണം ശൃണ്വന്തി വൈ ഹരിശാസ്ത്രാര്ഥതത്ത്വമ് ॥ ൩,൨൦.
ശമ്പളം വാങ്ങി പുരാണം പറയുന്നവരുടെ ഗതി എപ്പോഴും സൂര്യപുത്രനാണ്. ശമ്പളം നൽകി ഭാഗവതപുരാണം കേൾക്കുന്നവർക്ക് ഹരിശാസ്ത്രത്തിന്റെ സാരാംശം ലഭിക്കും.
മൌല്യേന വേദാധ്യയനം പ്രകുര്വതേ തേഷാം ഗതിഃ സൂര്യസൂനുഃ സദൈവ । യദൃച്ഛയാ പ്രാപ്തധനേന യേ തു സംതുഷ്ടാസ്തേ ഹ്യത്ര യോഗ്യാഃ സദൈവ ॥ ൩,൨൦.
ശമ്പളം വാങ്ങി വേദപഠനം ചെയ്യുന്നവരുടെ ഗതി എപ്പോഴും സൂര്യപുത്രനാണ്. യാദൃശ്ചികമായി ലഭിച്ച ധനത്തിൽ തൃപ്തരാകുന്നവരാണ് ഇവിടെ യോജ്യർ.
ധനാര്ജനേ യേ ത്വതിതൃഷ്ണാഭിയുക്താസ്തേഷാം ന വൈ ഭാഗവതേധികാരഃ । മത്വാ ലോകേ ഹരിരേവതി നിത്യമന്തര്യാമീ നാസ്തി തദന്യ ഈശഃ ॥ ൩,൨൦.
ധനം സമ്പാദിക്കാൻ അത്യന്തം തൃഷ്ണയുള്ളവർക്ക് ഭാഗവതത്തിൽ അവകാശമില്ല. ഹരിയാണ് എല്ലായ്പ്പോഴും അന്തർയാമിയായി ഉള്ളതെന്നും, മറ്റൊരു ഈശ്വരൻ ഇല്ലെന്നും മനസ്സിലാക്കണം.
ഏവം സദാ യേ പ്രവിചിന്തയന്തി യോഗക്ഷേമം ബിഭൃയാദ്വിഷ്ണുരേഷാമ് । സദ്വൈഷ്ണവാനാമശുഭം നാസ്തി നാസ്തി പ്രദൃശ്യതേ സംശയജ്ഞാനരൂപാത് ॥ ൩,൨൦.
ഇങ്ങനെ എല്ലായ്പ്പോഴും ചിന്തിക്കുന്നവർക്കു വിഷ്ണു യോഗക്ഷേമം സംരക്ഷിക്കും. സത്യവൈഷ്ണവർക്കു ദുർഭാഗ്യവും അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള സംശയവും ഇല്ല.
കര്മാനുസാരേണ ഹരിര്ദദാതി ഫലം ശുഭാനാമശുഭസ്യ ചൈവ । അതസ്തദര്ഥം നൈവ യത്നം ച കുര്യാദ്ധനാര്ഥം വൈ ഹരിതത്ത്വേ ച കുര്യാത് ॥ ൩,൨൦.
കർമ്മത്തിന് അനുസരിച്ച് ഹരി ശുഭവും അശുഭവും ഫലം നൽകുന്നു. അതുകൊണ്ട് ധനത്തിനായി പരിശ്രമിക്കേണ്ടതില്ല; ഹരിതത്വത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കണം.
അതഃ സ്നാത്വാ ദിവ്യമന്ത്രം ജപിത്വാ വിസര്ജയിത്വാ വിഷ്ണുനിര്മാല്യഗന്ധമ് । ശുചിര്ഭൂത്വാ ഭാഗവതം പുരാണം സംശ്രാവയേത്സര്വവേത്താപി നിത്യമ് ॥ ൩,൨൦.
അതുകൊണ്ട്, സ്നാനം കഴിച്ച് ദൈവികമായ മന്ത്രം ജപിച്ച്, വിഷ്ണുവിന് അണിയിച്ചിരുന്ന പൂവും ചന്ദനവും അർപ്പിച്ച്, ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ ഭാഗവതപുരാണം വായനയ്ക്കു ഇരിക്കണം. എല്ലാം അറിയുന്നവരായാലും, ഇതു എപ്പോഴും ചെയ്യേണ്ടതാണ്.
കര്മാനുസാരേണ ധനാര്ജനം ച വേദാര്ജനം ശാസ്ത്രസമാര്ജനം ച । ഭവിഷ്യതി ശ്രവണം ചാപി വിഷ്ണോരത്യാദരാച്ഛ്രവണം ദുര്ഘടം ച ॥ ൩,൨൦.
വ്യക്തിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ധനം സമ്പാദിക്കാനും, വേദങ്ങൾ പഠിക്കാനും, ശാസ്ത്രങ്ങൾ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാനും കഴിയും. എന്നാൽ വിഷ്ണുവിനെ ഏറ്റവും ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുന്നത് വളരെ അപൂർവ്വവും ദുഷ്കരവുമാണ്.
അത്യാദരാദ്ഭാഗവതസ്യ സാരമാസ്വാദയേദ്ദുര്ഘടം മര്ത്യലോകേ । ആസ്വാദ്യ തദ്ഭാഗവതം പുരാണമാനന്ദബാഷ്പൈര്യുക്തതാ ദുര്ഘടാ ച ॥ ൩,൨൦.
ഭാഗവതത്തിന്റെ സാരം വലിയ ഭക്തിയോടെ ആസ്വദിക്കേണ്ടതാണ്; മരണലോകത്ത് അതു അനുഭവിക്കുന്നത് വളരെ ദുർലഭമാണ്. ആ ഭാഗവതപുരാണം ആസ്വദിച്ചാൽ ആനന്ദാശ്രുക്കളാൽ നിറയുന്നത് പോലും അപൂർവ്വമാണ്.
ശ്രുത്വാ തത്ത്വാ നാം നിര്ണയം ധാരണം ച സുദുര്ഘടം ചാഹുരാര്യാഃ സമസ്തമ് । ശ്രുത്വാ തത്ത്വാനാം ധാരണാനന്തരം ച കാമക്രുധോര്ജാരണം ദുര്ഘടം ച ॥ ൩,൨൦.
തത്വങ്ങളുടെ ഉറപ്പായ അറിവ് കേട്ട് അതു മനസ്സിൽ നിലനിർത്തുന്നത് മഹാന്മാർ വളരെ ദുർലഭമെന്നു പറയുന്നു. അതു മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചതിന് ശേഷം, ആസക്തിയും കോപവും ജയിക്കുന്നത് കൂടി ദുർലഭമാണ്.