പ്രദക്ഷിണം ദുര്ലഭം വൈ മുരാരേര്നമസ്കാരോ ദുര്ലഭോ വൈ കലൌ ച । തദ്ഭക്താനാം പാലനം ദുര്ലഭം ച സദ്വൈഷ്ണവാനാം ദുര്ലഭം ഹ്യന്നദാനമ് ॥ ൩,൧൯.
മുരാരിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നതും കലിയുഗത്തില് അവനോട് നമസ്കരിക്കുന്നതും അപൂര്വ്വമാണ്. അവന്റെ ഭക്തന്മാരെ സംരക്ഷിക്കുന്നതും യഥാര്ത്ഥ വൈഷ്ണവന്മാരെ അന്നം നല്കുന്നതും അപൂര്വ്വമാണ്.
തന്ത്രോക്തപൂജാ ദുര്ലഭാ വൈ മുരാരേര്നാമഗ്രഹോ ദുര്ലഭശ്ചവ വിഷ്ണോഃ । സുവൈഷ്ണവാനാം പുജനം ദുര്ലഭം ഹി സദ്വൈഷ്ണവാനാം ഭാഷണം ദുര്ലഭം ച ॥ ൩,൧൯.
തന്ത്രവിധിയില് മുരാരിയെ പൂജിക്കുന്നതും വിഷ്ണുവിന്റെ നാമം ഉച്ചരിക്കുന്നതും അപൂര്വ്വമാണ്. യഥാര്ത്ഥ വൈഷ്ണവന്മാരെ ആദരിക്കുന്നതും അവരുമായി സംസാരിക്കുന്നതും അപൂര്വ്വമാണ്.
ശാലഗ്രാമസ്പര്ശനം ദുര്ലഭം ച സദ്വൈഷ്ണവാനാം ദര്ശനം ദുര്ലഭം ഹി । ഗോസ്പര്ശനം ദുര്ലഭം മര്ത്യലോകേ സദ്ഗായനം ദുര്ലഭം സദ്ഗുരുഞ്ച ॥ ൩,൧൯.
ശാലഗ്രാമശില സ്പര്ശിക്കുന്നതും യഥാര്ത്ഥ വൈഷ്ണവന്മാരെ കാണുന്നതും അപൂര്വ്വമാണ്. മനുഷ്യലോകത്ത് പശുവിനെ സ്പര്ശിക്കുന്നതും സദ്ഗാനവും സത്ഗുരുവിനെ കണ്ടെത്തുന്നതും അപൂര്വ്വമാണ്.
സദ്ഭാര്യാഃ സത്പുത്രകാ ദുര്ലഭാ ഹി ശേഷാചലസ്ഥസ്യ ഹരേശ്ച ദര്ശനമ് । സുദുര്ലഭം രങ്ഗനാഥസ്യ തീരേ കാവേര്യാ വൈ ദര്ശനം വിഷ്ണുപദ്യാഃ ॥ ൩,൧൯.
സദ്ഭാര്യയും നല്ല മക്കളും അപൂര്വ്വമാണ്; ശേഷപര്വ്വതത്തില് ഹരിയെ ദര്ശിക്കുന്നതും അതുപോലെ അപൂര്വ്വമാണ്. കാവേരി തീരത്ത് വിഷ്ണുപദത്തില് രംഗനാഥനെ ദര്ശിക്കുന്നതും അത്യന്തം അപൂര്വ്വമാണ്.
കാഞ്ചീക്ഷേത്രേ വരദരാജസ്യ സേവാ സുദുര്ലഭാ ദര്ശനം ചൈവ ലോകേ । സുദുര്ലഭം ദര്ശനം രാമസേതോഃ സുദുര്ലഭാ മധ്വശാസ്ത്രേ ച ശക്തിഃ ॥ ൩,൧൯.
കാഞ്ചി പ്രദേശത്ത് വരദരാജന്റെ സേവനം വളരെ അപൂർവമാണ്; ഈ ലോകത്ത് അവന്റെ ദർശനം അത്രയേറെ ദുർലഭമാണ്. രാമന്റെ പാലത്തിന്റെ ദർശനം അതുപോലെ ദുർലഭമാണ്; മധ്വശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടുന്നതും വളരെ ദുർലഭമാണ്.
ഭീമാതീരേ സംസ്ഥിതസ്യാപി വിഷ്ണോഃ സുദുര്ലഭം ദര്ശനം ചാഹുരാര്യാഃ । രേവാതീരേ സംസ്ഥിതസ്യാപി വിഷ്ണോര്ഗയാക്ഷേത്രേ വിഷ്ണുപാദസ്യ ചൈവ ॥ ൩,൧൯.
ഭീമയുടെ തീരത്ത് താമസിക്കുന്നവർക്കും, വിശ്ണുവിന്റെ ദർശനം അത്യന്തം ദുർലഭമാണെന്ന് മഹാത്മാക്കൾ പറയുന്നു. രേവയുടെ തീരത്തും, ഗയാക്ഷേത്രത്തിൽ വിശ്ണുപാദത്തിന്റെ ദർശനം അതുപോലെ ദുർലഭമാണ്.
തഥാ ബദ്രൌ സംസ്ഥിത സ്യാപി വിഷ്ണോഃ സുദുര്ലഭം മര്ത്യലോകേ സ്ഥിതാനാമ് । ശേഷാചലേ ശ്രീനിവാസാശ്രമേ ച തപസ്വിനോ ദുര്ലഭാ മര്ത്യലോകേ ॥ ൩,൧൯.
അത് പോലെ തന്നെ, ബദരിയിൽ താമസിക്കുന്നവർക്കും, ഈ മനുഷ്യലോകത്തിൽ വിശ്ണുവിന്റെ ദർശനം വളരെ ദുർലഭമാണ്. ശേഷാചലത്തിൽ, ശ്രീനിവാസന്റെ ആശ്രമത്തിൽ, തപസ്സുകാര്ക്ക് ഈ ലോകത്ത് ദർശനം നേടുന്നത് ദുർലഭമാണ്.
പ്രയാഗാഖ്യേ മാധവസ്യാപി നിത്യം സുദര്ശനം ദുര്ലഭം വൈ നൃണാം ഹി ॥ ൩,൧൯.
പ്രയാഗത്തിൽ പോലും, മാധവന്റെ നിരന്തര ദർശനം മനുഷ്യർക്കു ലഭിക്കുന്നത് വളരെ ദുർലഭമാണ്.
അതോ നേച്ഛാമി ഭര്താരം കൃഷ്ണാദന്യം കദാചന । ഏവമുക്ത്വാ സാ പിതരം യയൌ ശേഷാചലം പ്രതി ॥ ൩,൧൯.
അതുകൊണ്ട്, കൃഷ്ണനല്ലാതെ മറ്റൊരു ഭർത്താവിനെ ഞാൻ ഒരിക്കലും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. അങ്ങനെ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞ്, അവൾ ശേഷാചലത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
കപിലാഖ്യമഹാതീര്ഥേ ആരുരോഹ മഹാഗിരിമ് । തത്രസ്ഥം ശ്രീനിവാസം ച ദൃഷ്ട്വാ നത്വാ മഹാസതീ ॥ ൩,൧൯.
കപിലാ എന്ന മഹാതീർത്ഥത്തിൽ, അവൾ വലിയ പർവ്വതത്തിലേക്ക് കയറി. അവിടെ ശ്രീനിവാസനെ കണ്ടു, മഹാസതീ അവനോട് നമസ്കരിച്ചു.
ത്രിദിനം സമുപോഷ്യാഥ ഗത്വാ പാപവിനാശനമ് । തത്രസ്നാത്വാ വിവാഹാര്ഥമേകാന്തം പ്രയയാവഥ ॥ ൩,൧൯.
മൂന്ന് ദിവസം ഉപവാസം ചെയ്ത ശേഷം, പാപനാശന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, വിവാഹത്തിനായി ഒരുമിച്ച് യാത്രയെടുത്തു.
തസ്യാ ഉത്തരദിഗ്ഭാഗേ ക്രോശയുഗ്മേ മഹാതലേ । ഗര്തഭൂതേ ച ഏകാന്തേ ചചാര തപ ഉത്തമമ് ॥ ൩,൧൯.
അവളുടെ വടക്കുഭാഗത്ത്, രണ്ട് ക്രോഷ ദൂരം അകലെയുള്ള വലിയ സ്ഥലത്ത്, ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു കുഴിയിൽ, അവൾ ഉത്തമമായ തപസ് നടത്തി.
ധ്യാത്വാ നാരായണം ദേവം തത്രാസീച്ച കുമാരികാ । ദിവ്യവര്ഷസഹസ്രാന്തേ സ്തോതും സമുപചക്രമേ ॥ ൩,൧൯.
നാരായണനെ ധ്യാനിച്ച്, അവൾ അവിടെ താമസിച്ചു. ദിവ്യമായ ആയിരം വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അവൾ അവനെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
കുമാര്യുവാച । ത്വമേവ മാതാ ച പിതാ ത്വമേവ ഭര്താ ച സഖാത്വമേവ । ത്വമേവ പുത്രശ്ച ഗുരുര്ഗരീയാന്മിത്രം സ്വസാ ത്വം മമ വല്ലഭശ്ച ॥ ൩,൧൯.
കുമാരി പറഞ്ഞു: നീയാണു എന്റെ അമ്മയും, നീയാണു എന്റെ അച്ഛനും, നീയാണു എന്റെ ഭർത്താവും സുഹൃത്തും. നീയാണു എന്റെ മകനും, വലിയ ഗുരുവും, കൂട്ടുകാരനും, സഹോദരിയും, പ്രിയനും.
അനാദ്യനന്തേഷ്വപി ജന്മസു പ്രഭോ വിചാര്യമാണാ ന വിജാനേപ്യഹം ച । ഏതൈ ഹി സര്വേ ച നിമിത്തമാത്രതഃ പിത്രാദയസ്ത്വം ഹ്യനിമിത്തമാത്രതഃ ॥ ൩,൧൯.
പ്രഭോ, ആരംഭവും അവസാനം ഇല്ലാത്ത അനേകം ജന്മങ്ങൾ ചിന്തിച്ചാലും, ഞാൻ അറിയുന്നില്ല. അച്ഛനും മറ്റുള്ളവരും എല്ലാം കാരണം മാത്രം; നീയാണു കാരണം ഇല്ലാത്ത കാരണമായത്.
അതോ മുരാരേശ്ച തവൈവ ഭാര്യാ ഭൂയാസമിത്യേവ തദാ വ്രതം മേ । ദുഃ സംഗമാത്രാദിസമാഗമം ന സംസിദ്ധിരിത്യേവ വദാന്യമൂര്തേ ॥ ൩,൧൯.
അതുകൊണ്ട്, മുരാരിയുടെ ഭാര്യയായി മാത്രം ഞാൻ ആകട്ടെ; ഇതാണ് എന്റെ വ്രതം. മറ്റുള്ളവരുമായി ചേർന്നാൽ സംപൂർണ്ണത ഉണ്ടാകില്ല, ദയാനിധിയേ.
ത്വദ്ദൂഷകാണാം തവ ദാസവര്യ വിദൂഷകാണാം ദര്ശനം ഛിന്ധി ദേവ । ഗുരുദ്രുഹാം ദര്ശനം ഛിന്ധി വിഷ്ണോ ഭക്തദ്രുഹാം മിത്രതാം ഛിന്ധി കൃഷ്ണ ॥ ൩,൧൯.
നിനയെ അപമാനിക്കുന്നവരുടെയും, നിന്റെ ഉത്തമ ദാസന്മാരെ അപമാനിക്കുന്നവരുടെയും ദർശനം നീ അകറ്റണം, ദേവാ. ഗുരുവിനെ ദ്രോഹിക്കുന്നവരുടെയും ദർശനം നീ അകറ്റണം, വിശ്ണുവേ. ഭക്തരെ ദ്രോഹിക്കുന്നവരുമായി സൗഹൃദം നീ അകറ്റണം, കൃഷ്ണാ.
തവ ധ്രുഗ്ഭിര്ഭാഷണം ഛിന്ധി ദേവ ത്വം സംഗമം ദേഹി പദാരവിന്ദേ । ശ്രീശൈലവാസായ നമോനമസ്തേ നമോനമഃ ശ്രീനിവാസായ തുഭ്യമ് ॥ ൩,൧൯.
നിനയെ ദ്രോഹിക്കുന്നവരുടെ വാക്കുകൾ നീ അകറ്റണം, ദേവാ. നിന്റെ പാദാരവിന്ദത്തിൽ ചേർന്നിരിക്കാനുള്ള സൗഭാഗ്യം നീ നൽകണം. ശ്രീശൈലവാസിക്ക് നമസ്കാരം, ശ്രീനിവാസനേ, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം.
സ്വാമിന് പരാവര രമേശ നിദാനമൂര്തേ കാലോ മഹാനപി ഗതശ്ച നിദര്ശനന്തേ । അനന്തജന്മാര്ജിതസാധനൈശ്ച ത്വദ്ദര്ശനം സ്യാച്ച ചതുര്ഭുജസ്യ ॥ ൩,൧൯.
സ്വാമീ, പരാപരമായുള്ള രമേശാ, കാരണം രൂപമായവനേ, വലിയ കാലം കഴിഞ്ഞു. അനന്തജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച സദ്ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ടു, നിന്റെ ചതുര്ഭുജരൂപത്തിന്റെ ദർശനം ലഭിക്കട്ടെ.
കഥം മമ സ്യാത്തവ ദര്ശനം പ്രഭോ സര്വൈശ്ച ദോഷൈശ്ച സുസംഗതായാഃ । ദാസ്യാസ്പദായാസ്തവ ദാസദാസ്യാഃ പ്രസീദ ദേവേശ ജഗന്നിവാസ ॥ ൩,൧൯.
പ്രഭോ, എങ്ങനെ ഞാൻ നിന്റെ ദർശനം നേടും, ഞാൻ എല്ലാ ദോഷങ്ങളാലും ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ? നിന്റെ ദാസന്മാരുടെ സേവനം, ദാസ്യസ്ഥാനം, ദയവായി നൽകണം, ദേവേശാ, ലോകവാസനേ.
ഏവം സ്തുതസ്തഥാ വിഷ്ണുഃ ശ്രീനിവാസോ ദയാനിധിഃ । പ്രാദുരാസീദ്വരദരാട്ഭക്ത്യാ തസ്യാ ജനാര്ദനഃ ॥ ൩,൧൯.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട വിശ്ണു, ശ്രീനിവാസൻ, ദയയുടെ സമുദ്രം, അവളുടെ ഭക്തിയാൽ വരദരാജൻ, ജനാർദനൻ എന്ന രൂപത്തിൽ അവളുടെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
വരം വരയ ഭദ്രം തേ വരദോഹമിഹാഗതഃ । ഹരിണോദീരിതം വാക്യം ശ്രുത്വാ പ്രാഹ സ്മിതാനനാ ॥ ൩,൧൯.
വരമൊന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കു, ഭദ്രയേ; ഞാൻ വരദനായ് ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു. ഹരിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവൾ പുഞ്ചിരിയോടെ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
ഉവാച പരയാ ഭക്ത്യാ ശ്രീനിവാസം ജഗത്പ്രഭുമ് । അഹം ഹി ഭാര്യാ ഭൂയാസം തവ മാധവ സുംദര ॥ ൩,൧൯.
പരമഭക്തിയോടെ അവൾ ലോകനാഥനായ ശ്രീനിവാസനോടു പറഞ്ഞു: 'സുന്ദരനായ മാധവ, ഞാൻ നിന്റെ ഭാര്യയാകട്ടെ.'
ഇതി തസ്യാ വചഃ ശ്രുത്വാ ശ്രീനിവാസോഽബ്രവീദ്വചഃ । ശ്രീഭഗവാനുവാച । അഹം കുമാരി സുഭഗേ കൃഷ്ണജന്മനി ഭൂതലേ ॥ ൩,൧൯.
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം ശ്രീനിവാസൻ പറഞ്ഞു: 'ഭാഗ്യശാലിയായ കന്യകേ, ഭൂമിയിൽ കൃഷ്ണജന്മത്തിൽ—'
ഭവാമി തവ ഭര്താഹം നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ । ഏവമുക്താ സുതാ കന്യാ പുരണ്യരാശിം ഹരിം പരമ് ॥ ൩,൧൯.
'ഞാൻ നിന്റെ ഭർത്താവായിരിക്കും; ഇതിൽ കൂടുതൽ ആലോചന വേണ്ട.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പുരണ്യയുടെ മകളായ കന്യക പരമമായ ഹരിയെ കണ്ടു.
ഉവാച പരമപ്രീതാ ഹര്ഷഗദ്ഗദയാ ഗിരാ । കന്യോവാച । കൃഷ്ണജന്മന്യഹം പത്നീ ഭൂയാസം പ്രഥമേഹനി ॥ ൩,൧൯.
അപരിമിതമായ സന്തോഷത്തിൽ, ആവേശംകൊണ്ടു നിദാനമായ വാക്കുകളിൽ അവൾ പറഞ്ഞു: 'കൃഷ്ണജന്മത്തിൽ, ആദ്യദിനം തന്നെ ഞാൻ നിന്റെ ഭാര്യയാകട്ടെ.'
സംസ്കാരാത്പ്രഥമം ചാഹമം ഗനാഭ്യഃ സമാവൃണേ । ഓമിത്യുക്തഃ പുനര്വാക്യമുവാച മധുസൂദനഃ ॥ ൩,൧൯.
'ആദ്യ സംസ്കാരത്തിൽ തന്നെ ഞാൻ നിന്നെ മറ്റെല്ലാവരിലും മുൻപായി തിരഞ്ഞെടുത്തു.' ഇങ്ങനെ 'ഓം' എന്നു പറഞ്ഞ്, വീണ്ടും മധുസൂദനൻ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
ശ്രീഭഗവാനുവാച । കുമാര്യാ വിധൃതത്വാച്ച മത്പ്രദാനാച്ച ഭാമിനി । തേഷാം മനോഭീഷ്ടസിദ്ധിര്ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ ॥ ൩,൧൯.
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'ഈ കന്യക എന്നെ തിരഞ്ഞെടുത്തതുകൊണ്ടും, ഞാൻ അവളെ സമ്മാനിച്ചതുകൊണ്ടും, അവരുടെ മനസ്സിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിർബന്ധമായി നിറവേറും—ഇതിൽ സംശയമില്ല, സുന്ദരിയേ.'
ഇതി തസ്യൈ വരം ദത്ത്വാ തത്രൈവാന്തരധീയത । ദേഹം തത്രൈവ സംത്യജ്യ കുമാരീ ചൈവ പുത്രികാ ॥ ൩,൧൯.
ഇങ്ങനെ അവളെ അനുഗ്രഹിച്ച് അവിടെത്തന്നെ അദൃശ്യനായി. അവിടെയേ കന്യക തന്റെ ശരീരം വിട്ട് പുത്രികയായി ജനിച്ചു.
കുമ്ഭ കസ്യ ഗൃഹേ ജാതാ നീലാ നാമ്നാ തു സാ സ്മൃതാ । കുംഭകസ്തു മഹാഭാഗ നന്ദശോഭസ്യ ശാലകഃ ॥ ൩,൧൯.
കുംഭകന്റെ വീട്ടിലാണ് അവൾ ജനിച്ചത്; അവളെ നീലാ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. കുംഭകൻ, ഭാഗ്യശാലിയേ, നന്ദശോഭയുടെ മകനായിരുന്നു.