തദാബ്രവീത്കവ്യവാഹശ്ച പുത്രീം പതിം കിമര്ഥം നേച്ഛസി മൂഢബുദ്ധേ । തദാബ്രവീത്കവ്യവാഹം ച പുത്ത്രീ ഹരിം വിനാ സര്വഗുണോപപന്നേ । ജന്മന്യസ്മിന് ഭര്തൃതാ നാസ്തി ദേവ യതോ ഭര്താ ഹരിരേവൈക ഏവ ॥ ൩,൧൯.
അപ്പോള് ഹവ്യവാഹന് തന്റെ മകളോട് ചോദിച്ചു: "നീ എന്തുകൊണ്ട് ഭര്ത്താവിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, മണ്ടനായളേ?" മകള് അപ്പനോട് പറഞ്ഞു: "അപ്പാ, ഹരിയെക്കാള് എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉള്ള മറ്റൊരു ഭര്ത്താവും ഈ ജന്മത്തില് എനിക്കില്ല. ഹരിയാണ് എന്റെ യഥാര്ത്ഥ ഭര്ത്താവ്."
യതോ ലോകേ സുസ്ത്രിയഃ സര്വ ഏവ സംദാ ജ്ഞേയാ വിധവാസ്തേ ഹി നിത്യമ് । അനാദിനിത്യം ഭുവനൈകസാരം സുസുംദരം മോക്ഷദം കാമദം ച ॥ ൩,൧൯.
അതിനാല് ഈ ലോകത്ത് എല്ലാ സ്ത്രീകളും വിധവകളാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; കാരണം, ഹരിയെക്കാള് ഭര്ത്താവില്ല. ഹരി ആദിയില്ലാത്തവനും ശാശ്വതനുമാണ്, ലോകങ്ങളുടെ സാരവും അത്യന്തം സുന്ദരനും മോക്ഷവും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുന്നവനും.
ഏതാദൃശം ന വിജാനന്തി യാസ്തു സര്വാസ്താ വൈ വിധവാഃ സര്വദൈവ । നിമിത്തഭൂതം ഭര്തൃരൂപം ച ജീവം ദൈവോപേതം ഹരിഭക്ത്യാ വിഹീനമ് ॥ ൩,൧൯.
ഇത് അറിയാത്ത സ്ത്രീകള് എല്ലായ്പ്പോഴും യഥാര്ത്ഥത്തില് വിധവകളാണ്. ഭര്ത്താവെന്ന പേരിലുള്ള ജീവന് ദൈവത്തിന്റെ വിധിയാല് ഉണ്ടായതും ഹരിഭക്തിയില്ലാത്തതും മാത്രമാണ്.
സുകശ്മലം നവരന്ധ്രൈഃ സ്രവന്തം ദുര്ഗന്ധയുക്തം സര്വദാ കുത്സിതം ച । ഏതാദൃശേ ഭര്തൃജീവേ നു താത പ്രയോജനം നാസ്തി കൃഷ്ണം വിഹായ ॥ ൩,൧൯.
പ്രിയമേ, കൃഷ്ണനെ ഉപേക്ഷിച്ച്, എപ്പോഴും അശുദ്ധവും ഒമ്പത് ദ്വാരങ്ങളില് നിന്നു ചൊരിയുന്ന, ദുർഗന്ധമുള്ള, നിന്ദ്യമായ ഈ ശരീരമായ ഭര്ത്താവില് എന്ത് പ്രയോജനം?
ദേവസ്ത്രിയോ നിജഭര്തൄന്വിഹായ തത്ര സ്ഥിതം പ്രീണയന്ത്യേവ നിത്യമ് । അതശ്ച താഃ സധവാഃ സര്വദൈവ ലോകൈര്വന്ദ്യാ നാത്ര വിചാര്യമസ്തി ॥ ൩,൧൯.
ദേവീകള് സ്വന്തം ഭര്ത്താക്കളെ ഉപേക്ഷിച്ച് അവിടെ നിലകൊള്ളുന്ന ഹരിയെ എപ്പോഴും സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് അത്തരത്തിലുള്ള സ്ത്രീകള് എല്ലായ്പ്പോഴും യഥാര്ത്ഥ സധവകളും ലോകത്ത് ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവരും ആണെന്നതില് സംശയമില്ല.
ഭര്താസ്തേ ഹരിഭക്താ യദി സ്യുരാസാം സ്ത്രീണാം ജന്മസാഫല്യമേവ । അനേകജന്മാര്ജിതപുണ്യസംചയൈസ്തദ്ഭര്താരോ ഹരിഭക്താ ഭവേയുഃ ॥ ൩,൧൯.
അവരുടെ ഭര്ത്താക്കന്മാര് ഹരിഭക്തരായാല് മാത്രമേ ആ സ്ത്രീകളുടെ ജന്മം സഫലമാവൂ. അനേകം ജന്മങ്ങളില് സമ്പാദിച്ച പുണ്യഫലത്താലാണ് അത്തരത്തിലുള്ള സ്ത്രീകള്ക്ക് ഹരിഭക്തരായ ഭര്ത്താക്കന്മാര് ലഭിക്കുന്നത്.
യദ്ഭര്താരോ ഹരിഭക്താ ന സംതി താഭിസ്ത്യാജ്യം സ്വീയഗാത്രം ഭൃശം ഹി । സ്വഭര്തൃതം കൃഷ്ണരൂപം ഹരിം ച സ്മൃത്വാ സമ്യഗ്യദി ഗാത്രം ത്യജേയുഃ ॥ ൩,൧൯.
ഭര്ത്താക്കന്മാര് ഹരിഭക്തരല്ലെങ്കില് അത്തരത്തിലുള്ള സ്ത്രീകള് സ്വന്തം ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണു്. യഥാര്ത്ഥ ഭര്ത്താവായ കൃഷ്ണനെ ഹരിയെ ഓര്മ്മിച്ച് ശരീരം ശരിയായ രീതിയില് ഉപേക്ഷിച്ചാല് അതു ശരിയാണ്.
തദാ നൈവ ഹ്യാത്മഹത്യാദിദോഷാഃ സ്ത്രീണാമേവം നിര്ണയോയം ഹി ശാസ്ത്രേ । യദ്ഭര്താരോ ന വിജാനന്തി വിഷ്ണും താസാം സംഗോ നൈവ കാര്യഃ കദാപി ॥ ൩,൧൯.
അപ്പോള് അത്തരത്തിലുള്ള സ്ത്രീകള്ക്ക് ആത്മഹത്യയോ മറ്റേതെങ്കിലും പാപമോ ഉണ്ടാകില്ല; ഇതാണ് ശാസ്ത്രത്തിലെ വിധി. ഭര്ത്താക്കന്മാര് വിഷ്ണുവിനെ അറിയുന്നില്ലെങ്കില് അവരുമായി ഒരിക്കലും സഹവാസം വേണമെന്നില്ല.
അനേക ജന്മാര്ജിതപുണ്യസംചയാത്തദ്ഭര്താരോ വിഷ്ണുഭക്താ ഭവേയുഃ । കലൌ യുഗേ ദുര്ലഭാ വിഷ്ണുഭക്താ ഹരേഭക്തിര്ദുര്ലഭാ സര്വദൈവ ॥ ൩,൧൯.
അനേകം ജന്മങ്ങളില് സമ്പാദിച്ച പുണ്യഫലത്താലാണ് അത്തരത്തിലുള്ള സ്ത്രീകള്ക്ക് വിഷ്ണുഭക്തരായ ഭര്ത്താക്കന്മാര് ലഭിക്കുന്നത്. കലിയുഗത്തില് വിഷ്ണുഭക്തര് അപൂര്വ്വരാണ്; ഹരിയിലേക്കുള്ള ഭക്തിയും എപ്പോഴും അപൂര്വ്വമാണ്.
ഹരേഃ കഥാ ദുര്ലഭാ മര്ത്യലോകേ ഹരേര്ദീക്ഷാ ദുര്ലഭാ ദുര്ലഭാ ച । ഹരേസ്തത്ത്വേ നിര്ണയോ ദുര്ലഭോ ഹി ഹരേര്ദാസൈഃ സംഗമോ ദുര്ലഭശ്ച ॥ ൩,൧൯.
മനുഷ്യലോകത്ത് ഹരിയുടെ കഥകള് അപൂര്വ്വമാണ്; ഹരിയിലേക്കുള്ള ദീക്ഷയും അതുപോലെ അപൂര്വ്വമാണ്. ഹരിയുടെ യഥാര്ത്ഥ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയുന്നതും ഹരിയുടെ ഭൃത്യന്മാരുമായി സാന്നിധ്യം നേടുന്നതും അപൂര്വ്വമാണ്.
പ്രദക്ഷിണം ദുര്ലഭം വൈ മുരാരേര്നമസ്കാരോ ദുര്ലഭോ വൈ കലൌ ച । തദ്ഭക്താനാം പാലനം ദുര്ലഭം ച സദ്വൈഷ്ണവാനാം ദുര്ലഭം ഹ്യന്നദാനമ് ॥ ൩,൧൯.
മുരാരിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നതും കലിയുഗത്തില് അവനോട് നമസ്കരിക്കുന്നതും അപൂര്വ്വമാണ്. അവന്റെ ഭക്തന്മാരെ സംരക്ഷിക്കുന്നതും യഥാര്ത്ഥ വൈഷ്ണവന്മാരെ അന്നം നല്കുന്നതും അപൂര്വ്വമാണ്.
തന്ത്രോക്തപൂജാ ദുര്ലഭാ വൈ മുരാരേര്നാമഗ്രഹോ ദുര്ലഭശ്ചവ വിഷ്ണോഃ । സുവൈഷ്ണവാനാം പുജനം ദുര്ലഭം ഹി സദ്വൈഷ്ണവാനാം ഭാഷണം ദുര്ലഭം ച ॥ ൩,൧൯.
തന്ത്രവിധിയില് മുരാരിയെ പൂജിക്കുന്നതും വിഷ്ണുവിന്റെ നാമം ഉച്ചരിക്കുന്നതും അപൂര്വ്വമാണ്. യഥാര്ത്ഥ വൈഷ്ണവന്മാരെ ആദരിക്കുന്നതും അവരുമായി സംസാരിക്കുന്നതും അപൂര്വ്വമാണ്.
ശാലഗ്രാമസ്പര്ശനം ദുര്ലഭം ച സദ്വൈഷ്ണവാനാം ദര്ശനം ദുര്ലഭം ഹി । ഗോസ്പര്ശനം ദുര്ലഭം മര്ത്യലോകേ സദ്ഗായനം ദുര്ലഭം സദ്ഗുരുഞ്ച ॥ ൩,൧൯.
ശാലഗ്രാമശില സ്പര്ശിക്കുന്നതും യഥാര്ത്ഥ വൈഷ്ണവന്മാരെ കാണുന്നതും അപൂര്വ്വമാണ്. മനുഷ്യലോകത്ത് പശുവിനെ സ്പര്ശിക്കുന്നതും സദ്ഗാനവും സത്ഗുരുവിനെ കണ്ടെത്തുന്നതും അപൂര്വ്വമാണ്.
സദ്ഭാര്യാഃ സത്പുത്രകാ ദുര്ലഭാ ഹി ശേഷാചലസ്ഥസ്യ ഹരേശ്ച ദര്ശനമ് । സുദുര്ലഭം രങ്ഗനാഥസ്യ തീരേ കാവേര്യാ വൈ ദര്ശനം വിഷ്ണുപദ്യാഃ ॥ ൩,൧൯.
സദ്ഭാര്യയും നല്ല മക്കളും അപൂര്വ്വമാണ്; ശേഷപര്വ്വതത്തില് ഹരിയെ ദര്ശിക്കുന്നതും അതുപോലെ അപൂര്വ്വമാണ്. കാവേരി തീരത്ത് വിഷ്ണുപദത്തില് രംഗനാഥനെ ദര്ശിക്കുന്നതും അത്യന്തം അപൂര്വ്വമാണ്.
കാഞ്ചീക്ഷേത്രേ വരദരാജസ്യ സേവാ സുദുര്ലഭാ ദര്ശനം ചൈവ ലോകേ । സുദുര്ലഭം ദര്ശനം രാമസേതോഃ സുദുര്ലഭാ മധ്വശാസ്ത്രേ ച ശക്തിഃ ॥ ൩,൧൯.
കാഞ്ചി പ്രദേശത്ത് വരദരാജന്റെ സേവനം വളരെ അപൂർവമാണ്; ഈ ലോകത്ത് അവന്റെ ദർശനം അത്രയേറെ ദുർലഭമാണ്. രാമന്റെ പാലത്തിന്റെ ദർശനം അതുപോലെ ദുർലഭമാണ്; മധ്വശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടുന്നതും വളരെ ദുർലഭമാണ്.
ഭീമാതീരേ സംസ്ഥിതസ്യാപി വിഷ്ണോഃ സുദുര്ലഭം ദര്ശനം ചാഹുരാര്യാഃ । രേവാതീരേ സംസ്ഥിതസ്യാപി വിഷ്ണോര്ഗയാക്ഷേത്രേ വിഷ്ണുപാദസ്യ ചൈവ ॥ ൩,൧൯.
ഭീമയുടെ തീരത്ത് താമസിക്കുന്നവർക്കും, വിശ്ണുവിന്റെ ദർശനം അത്യന്തം ദുർലഭമാണെന്ന് മഹാത്മാക്കൾ പറയുന്നു. രേവയുടെ തീരത്തും, ഗയാക്ഷേത്രത്തിൽ വിശ്ണുപാദത്തിന്റെ ദർശനം അതുപോലെ ദുർലഭമാണ്.
തഥാ ബദ്രൌ സംസ്ഥിത സ്യാപി വിഷ്ണോഃ സുദുര്ലഭം മര്ത്യലോകേ സ്ഥിതാനാമ് । ശേഷാചലേ ശ്രീനിവാസാശ്രമേ ച തപസ്വിനോ ദുര്ലഭാ മര്ത്യലോകേ ॥ ൩,൧൯.
അത് പോലെ തന്നെ, ബദരിയിൽ താമസിക്കുന്നവർക്കും, ഈ മനുഷ്യലോകത്തിൽ വിശ്ണുവിന്റെ ദർശനം വളരെ ദുർലഭമാണ്. ശേഷാചലത്തിൽ, ശ്രീനിവാസന്റെ ആശ്രമത്തിൽ, തപസ്സുകാര്ക്ക് ഈ ലോകത്ത് ദർശനം നേടുന്നത് ദുർലഭമാണ്.
പ്രയാഗാഖ്യേ മാധവസ്യാപി നിത്യം സുദര്ശനം ദുര്ലഭം വൈ നൃണാം ഹി ॥ ൩,൧൯.
പ്രയാഗത്തിൽ പോലും, മാധവന്റെ നിരന്തര ദർശനം മനുഷ്യർക്കു ലഭിക്കുന്നത് വളരെ ദുർലഭമാണ്.
അതോ നേച്ഛാമി ഭര്താരം കൃഷ്ണാദന്യം കദാചന । ഏവമുക്ത്വാ സാ പിതരം യയൌ ശേഷാചലം പ്രതി ॥ ൩,൧൯.
അതുകൊണ്ട്, കൃഷ്ണനല്ലാതെ മറ്റൊരു ഭർത്താവിനെ ഞാൻ ഒരിക്കലും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. അങ്ങനെ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞ്, അവൾ ശേഷാചലത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
കപിലാഖ്യമഹാതീര്ഥേ ആരുരോഹ മഹാഗിരിമ് । തത്രസ്ഥം ശ്രീനിവാസം ച ദൃഷ്ട്വാ നത്വാ മഹാസതീ ॥ ൩,൧൯.
കപിലാ എന്ന മഹാതീർത്ഥത്തിൽ, അവൾ വലിയ പർവ്വതത്തിലേക്ക് കയറി. അവിടെ ശ്രീനിവാസനെ കണ്ടു, മഹാസതീ അവനോട് നമസ്കരിച്ചു.
ത്രിദിനം സമുപോഷ്യാഥ ഗത്വാ പാപവിനാശനമ് । തത്രസ്നാത്വാ വിവാഹാര്ഥമേകാന്തം പ്രയയാവഥ ॥ ൩,൧൯.
മൂന്ന് ദിവസം ഉപവാസം ചെയ്ത ശേഷം, പാപനാശന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, വിവാഹത്തിനായി ഒരുമിച്ച് യാത്രയെടുത്തു.
തസ്യാ ഉത്തരദിഗ്ഭാഗേ ക്രോശയുഗ്മേ മഹാതലേ । ഗര്തഭൂതേ ച ഏകാന്തേ ചചാര തപ ഉത്തമമ് ॥ ൩,൧൯.
അവളുടെ വടക്കുഭാഗത്ത്, രണ്ട് ക്രോഷ ദൂരം അകലെയുള്ള വലിയ സ്ഥലത്ത്, ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു കുഴിയിൽ, അവൾ ഉത്തമമായ തപസ് നടത്തി.
ധ്യാത്വാ നാരായണം ദേവം തത്രാസീച്ച കുമാരികാ । ദിവ്യവര്ഷസഹസ്രാന്തേ സ്തോതും സമുപചക്രമേ ॥ ൩,൧൯.
നാരായണനെ ധ്യാനിച്ച്, അവൾ അവിടെ താമസിച്ചു. ദിവ്യമായ ആയിരം വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അവൾ അവനെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
കുമാര്യുവാച । ത്വമേവ മാതാ ച പിതാ ത്വമേവ ഭര്താ ച സഖാത്വമേവ । ത്വമേവ പുത്രശ്ച ഗുരുര്ഗരീയാന്മിത്രം സ്വസാ ത്വം മമ വല്ലഭശ്ച ॥ ൩,൧൯.
കുമാരി പറഞ്ഞു: നീയാണു എന്റെ അമ്മയും, നീയാണു എന്റെ അച്ഛനും, നീയാണു എന്റെ ഭർത്താവും സുഹൃത്തും. നീയാണു എന്റെ മകനും, വലിയ ഗുരുവും, കൂട്ടുകാരനും, സഹോദരിയും, പ്രിയനും.
അനാദ്യനന്തേഷ്വപി ജന്മസു പ്രഭോ വിചാര്യമാണാ ന വിജാനേപ്യഹം ച । ഏതൈ ഹി സര്വേ ച നിമിത്തമാത്രതഃ പിത്രാദയസ്ത്വം ഹ്യനിമിത്തമാത്രതഃ ॥ ൩,൧൯.
പ്രഭോ, ആരംഭവും അവസാനം ഇല്ലാത്ത അനേകം ജന്മങ്ങൾ ചിന്തിച്ചാലും, ഞാൻ അറിയുന്നില്ല. അച്ഛനും മറ്റുള്ളവരും എല്ലാം കാരണം മാത്രം; നീയാണു കാരണം ഇല്ലാത്ത കാരണമായത്.
അതോ മുരാരേശ്ച തവൈവ ഭാര്യാ ഭൂയാസമിത്യേവ തദാ വ്രതം മേ । ദുഃ സംഗമാത്രാദിസമാഗമം ന സംസിദ്ധിരിത്യേവ വദാന്യമൂര്തേ ॥ ൩,൧൯.
അതുകൊണ്ട്, മുരാരിയുടെ ഭാര്യയായി മാത്രം ഞാൻ ആകട്ടെ; ഇതാണ് എന്റെ വ്രതം. മറ്റുള്ളവരുമായി ചേർന്നാൽ സംപൂർണ്ണത ഉണ്ടാകില്ല, ദയാനിധിയേ.
ത്വദ്ദൂഷകാണാം തവ ദാസവര്യ വിദൂഷകാണാം ദര്ശനം ഛിന്ധി ദേവ । ഗുരുദ്രുഹാം ദര്ശനം ഛിന്ധി വിഷ്ണോ ഭക്തദ്രുഹാം മിത്രതാം ഛിന്ധി കൃഷ്ണ ॥ ൩,൧൯.
നിനയെ അപമാനിക്കുന്നവരുടെയും, നിന്റെ ഉത്തമ ദാസന്മാരെ അപമാനിക്കുന്നവരുടെയും ദർശനം നീ അകറ്റണം, ദേവാ. ഗുരുവിനെ ദ്രോഹിക്കുന്നവരുടെയും ദർശനം നീ അകറ്റണം, വിശ്ണുവേ. ഭക്തരെ ദ്രോഹിക്കുന്നവരുമായി സൗഹൃദം നീ അകറ്റണം, കൃഷ്ണാ.
തവ ധ്രുഗ്ഭിര്ഭാഷണം ഛിന്ധി ദേവ ത്വം സംഗമം ദേഹി പദാരവിന്ദേ । ശ്രീശൈലവാസായ നമോനമസ്തേ നമോനമഃ ശ്രീനിവാസായ തുഭ്യമ് ॥ ൩,൧൯.
നിനയെ ദ്രോഹിക്കുന്നവരുടെ വാക്കുകൾ നീ അകറ്റണം, ദേവാ. നിന്റെ പാദാരവിന്ദത്തിൽ ചേർന്നിരിക്കാനുള്ള സൗഭാഗ്യം നീ നൽകണം. ശ്രീശൈലവാസിക്ക് നമസ്കാരം, ശ്രീനിവാസനേ, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം.
സ്വാമിന് പരാവര രമേശ നിദാനമൂര്തേ കാലോ മഹാനപി ഗതശ്ച നിദര്ശനന്തേ । അനന്തജന്മാര്ജിതസാധനൈശ്ച ത്വദ്ദര്ശനം സ്യാച്ച ചതുര്ഭുജസ്യ ॥ ൩,൧൯.
സ്വാമീ, പരാപരമായുള്ള രമേശാ, കാരണം രൂപമായവനേ, വലിയ കാലം കഴിഞ്ഞു. അനന്തജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച സദ്ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ടു, നിന്റെ ചതുര്ഭുജരൂപത്തിന്റെ ദർശനം ലഭിക്കട്ടെ.
കഥം മമ സ്യാത്തവ ദര്ശനം പ്രഭോ സര്വൈശ്ച ദോഷൈശ്ച സുസംഗതായാഃ । ദാസ്യാസ്പദായാസ്തവ ദാസദാസ്യാഃ പ്രസീദ ദേവേശ ജഗന്നിവാസ ॥ ൩,൧൯.
പ്രഭോ, എങ്ങനെ ഞാൻ നിന്റെ ദർശനം നേടും, ഞാൻ എല്ലാ ദോഷങ്ങളാലും ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ? നിന്റെ ദാസന്മാരുടെ സേവനം, ദാസ്യസ്ഥാനം, ദയവായി നൽകണം, ദേവേശാ, ലോകവാസനേ.