ഏവം ജ്ഞാനം സുവിജ്ഞേയം മാരുതേസ്തു ബലാദികമ് । ഏവം ജ്ഞാനം ശതം ജ്ഞേയം മാരുതേ നാത്ര സംശയഃ ॥ ൩,൧൯.
കാറ്റിന്റെ ശക്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള ജ്ഞാനം ഇങ്ങനെ നന്നായി മനസ്സിലാക്കണം; കാറ്റിൽ നൂറിരട്ടി ജ്ഞാനം ഉണ്ടെന്നത് സംശയമില്ല.
ഭാരത്യാശ്ച ശതം ജ്ഞാനം ബലം ച സമുദാഹൃതമ് । ഏവമേവ ച വായോശ്ച ജ്ഞാനം ചൈവമിതി സ്ഫുടമ് ॥ ൩,൧൯.
ഭാരതിയിൽ ജ്ഞാനവും ശക്തിയും നൂറിരട്ടി എന്ന് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ കാറ്റിന്റെ ജ്ഞാനവും ഇങ്ങനെ വ്യക്തമാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
യഥാ ദീപാച്ഛതഗുണാ അഗ്നിജ്വാലാ ന ദീപവത് । സ്ഫുടീഭവേദ്യഥൈവാഗ്നിര്ബഹുലോപി ന സൂര്യവത് ॥ ൩,൧൯.
ദീപത്തിൽ നിന്ന് നൂറിരട്ടി വലിയതാണ് അഗ്നിജ്വാല, അത് ദീപത്തിനെപ്പോലെയല്ല; അഗ്നി എത്ര അധികം ഉണ്ടെങ്കിലും, അത് സൂര്യനെപ്പോലെ ആകുന്നില്ല.
യഥൈവ സൂര്യാദ്ദ്വിഗുണശ്ചന്ദ്രോ നൈവ സ്ഫുടീഭവേത് । ആനന്ദതാരതമ്യം ച യഥോക്തം തു മയാ തവ ॥ ൩,൧൯.
സൂര്യനേക്കാൾ ഇരട്ടിയായി ചന്ദ്രൻ പ്രകാശിക്കുമ്പോഴും, സൂര്യനെപ്പോലെ വ്യക്തമായിരിക്കില്ല; ആനന്ദത്തിന്റെ ക്രമം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞതുപോലെയാണ്.
തഥൈവ ജാനീഹി ഖഗ നാന്യഥാ തു കഥഞ്ചന । അഹം വിജാനാമി മയി സ്ഥിതാന് ഗുണാന്സര്വൈര്വിശേഷൈശ്ച ഖഗേന്ദ്ര സംയുതാന് ॥ ൩,൧൯.
അത് തന്നെയാണ്, പക്ഷീ, നീ മനസ്സിലാക്കണം; മറ്റെന്തായാലും വ്യത്യാസമില്ല. എനിക്ക് ഉള്ള എല്ലാ ഗുണങ്ങളും പ്രത്യേകതകളോടുകൂടി എനിക്ക് അറിയാം, പക്ഷിരാജാ.
സുസൂക്ഷ്മരൂപാംശ്ച സദാ ഖഗേന്ദ്ര മയാപ്യദൃഷ്ടോ നാസ്തി നാസ്ത്യേവ കശ്ചിത് ॥ ൩,൧൯.
പക്ഷിരാജാ, ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ രൂപങ്ങൾ പോലും എനിക്ക് കാണാൻ കഴിയില്ല; യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ, ആരുമില്ല.
സര്വാവതാരേഷ്വപി വിദ്യമാനം ഹരിം വിജാനാതി രമാപി ദേവീ ॥ ൩,൧൯.
എല്ലാ അവതാരങ്ങളിലും ലക്ഷ്മിദേവി ഹരിയെ അറിയുന്നു.
ഹരേര്ഗുണാന്സര്വവിശേഷസംയുതാനഖണ്ഡരൂപാന്സാ വിജാനാതി ദേവീ । സുസൂക്ഷ്മരൂപാന്സാ വിജാനാതി ദേവീ ബ്രഹ്മാദിഭ്യോ മത്പ്രസാദാധികം ച ॥ ൩,൧൯.
ദേവി ഹരിയുടെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും, എല്ലാ പ്രത്യേകതകളോടും അഖണ്ഡരൂപത്തോടും കൂടി, അറിയുന്നു; അവൾ സൂക്ഷ്മരൂപങ്ങളും അറിയുന്നു, എന്റെ കൃപയാൽ ബ്രഹ്മാദിമാരേക്കാൾ കൂടുതൽ അറിയുന്നു.
സ്വാത്മസ്വരൂപം പ്രവിജാനാതി ദേവീ സുസൂക്ഷ്മരൂപം സുവിശേഷൈശ്ച യുക്തമ് । സ്വാന്യം പ്രപഞ്ചം പ്രവിജാനാതി ലക്ഷ്മീസ്തഥാപ്യശേഷൈഃ സുവിശേഷൈശ്ച യുക്തമ് ॥ ൩,൧൯.
ദേവി തന്റെ സ്വരൂപം, സൂക്ഷ്മവും പ്രത്യേകതകളോടുകൂടിയതുമായത്, അറിയുന്നു; ലക്ഷ്മി തന്റെ ലോകവും എല്ലാ പ്രത്യേകതകളോടും കൂടി അറിയുന്നു.
ബ്രഹ്മാപി പശ്യേത്സര്വഗം വാസുദേവം വായ്വാദിഭ്യോ ഹ്യധികാന്സദ്ഗുണാംശ്ച । ശ്രോത്രം ന ജാനാതി ഹരേര്ഗുണാംശ്ച സുസൂക്ഷ്മരൂപാംശ്ച വിശേഷസംയുതാന് ॥ ൩,൧൯.
ബ്രഹ്മാവും സർവവ്യാപിയായ വാസുദേവനെയും, കാറ്റിനേക്കാളും കൂടുതൽ നല്ല ഗുണങ്ങളെയും കാണുന്നു; പക്ഷേ ഹരിയുടെ ഗുണങ്ങളും സൂക്ഷ്മമായ പ്രത്യേകതകളോടുകൂടിയ രൂപങ്ങളും അവൻ അറിയുന്നില്ല.
സ്പഷ്ടസ്വരൂപേണ യഥാ വിദുഃ സുരാ മുക്ത്വാ ബ്രഹ്മാണം ന തഥാ തേപ്യമുക്താഃ । സ്വാത്മാനമന്യച്ച സദാ വിശേഷര്യുക്തം വിജാനാതി വിധിശ്ച മാരുതഃ ॥ ൩,൧൯.
ദേവന്മാർക്ക് വ്യക്തമായ രൂപം അറിയാം, ബ്രഹ്മാവിനെ ഒഴികെ; മോചിതരായവർക്കും അങ്ങനെ അറിയാൻ കഴിയില്ല. വിധിയും മാരുതനും എപ്പോഴും തങ്ങളുടെ ആത്മാവിനെയും മറ്റുള്ളവയെയും പ്രത്യേകതകളോടുകൂടി അറിയുന്നു.
വാണീ വിജാനാതി ഹരേര്ഗുണാംശ്ച സ്വയംഭുവോ നൈവ താവദ്വിശേഷാന് । ത്രൈഗുണ്യരൂപാത്പരതഃ സദൈവ പശ്യേദ്വിഷ്ണും കൃഷ്ണരൂപം ഖഗേന്ദ്ര ॥ ൩,൧൯.
വാണി ഹരിയുടെ ഗുണങ്ങൾ അറിയുന്നു, സ്വയംഭുവിന് ആ പ്രത്യേകതകൾ അറിയില്ല; എപ്പോഴും മൂന്നു ഗുണങ്ങൾക്കപ്പുറം, വിഷ്ണുവിനെ കൃഷ്ണരൂപത്തിൽ കാണുന്നു, പക്ഷിരാജാ.
ശേഷോ രുദ്രോ വീന്ദ്ര ഏതൈശ്ച സര്വേ തമോ മാത്രേ പ്രവിജാനന്തി സംസ്ഥമ് । വാണീദൃഷ്ടാന്സവിശേഷാന് ഗുണാംസ്തേ ജാനന്തി നോ സത്യമേവോക്തമങ്ഗ ॥ ൩,൧൯.
ശേഷൻ, രുദ്രൻ, ഇന്ദ്രൻ എന്നിവരും മറ്റുള്ളവരും എല്ലാം അന്ധകാരാവസ്ഥ മാത്രം അറിയുന്നു; വാണി കണ്ട പ്രത്യേകതകളോടുകൂടിയ ഗുണങ്ങൾ അവർക്ക് അറിയില്ല — ഇത് സത്യമാണ്, പ്രിയനേ.
ഉമാ സുപര്ണാ വാരുണീ ചേതി തിസ്രഃ സഹൈവ തഃ പ്രവിജാനന്തി സുസ്ഥമ് । ഹരേര്വിശേഷാനരുദ്ര ദൃഷ്ടാന്ഖഗേന്ദ്ര ജാനന്തി നൈതാഃ ക്വാപി ദേശേ ച കാലേ ॥ ൩,൧൯.
ഉമ, സുപർണ്ണ, വാരുണി — ഈ മൂന്ന് പേരും ചേർന്ന് നന്നായി അറിയുന്നു; രുദ്രൻ കണ്ട ഹരിയുടെ പ്രത്യേകതകൾ ഇവർക്ക് എവിടെയും, ഏതെങ്കിലും സമയത്തും അറിയില്ല, പക്ഷിരാജാ.
ഇന്ദ്രാദയഃ പ്രവിജാനന്തി വീന്ദ്ര അഹങ്കാരേ വ്യാപ്തരൂപം ഹരിം ച । ദക്ഷാദ്യാ വൈ ബുദ്ധിതത്ത്വേ സ്ഥിതം തം ജാനന്തി തേ സോമസൂര്യാദയശ്ച ॥ ൩,൧൯.
ഇന്ദ്രനും മറ്റുള്ളവരും അഹങ്കാരത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന രൂപത്തിൽ ഹരിയെ അറിയുന്നു; ദക്ഷനും മറ്റുള്ളവരും ബുദ്ധിതത്ത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഹരിയെ, സോമനും സൂര്യനും മറ്റുള്ളവരും അതുപോലെ അറിയുന്നു.
വിഷ്ണും ഹരിം ഭൂതതത്ത്വേ സ്ഥിതം ച യേ ചാന്യേ ച പ്രവിജാനന്തി നിത്യമ് । അന്യേ ച പശ്യന്തി യഥാ സ്വയോഗ്യമണ്ഡാന്തരസ്ഥം ഹരിരൂപം ഖഗേന്ദ്ര ॥ ൩,൧൯.
വിഷ്ണുവിനെയും ഹരിയെയും ഭൂതതത്ത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതായി അറിയുന്നവരും, മറ്റുള്ളവരും എപ്പോഴും അറിയുന്നു; മറ്റുള്ളവർ തങ്ങളുടെ യോഗ്യതപ്രകാരം, മണ്ഡലത്തിനുള്ളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഹരിയുടെ രൂപം കാണുന്നു, പക്ഷിരാജാ.
കേചിത്പ്രപശ്യന്തി ഹരേശ്ച രൂപം ത്വദീയഹൃത്സ്ഥം ഹൃദി കേചിത്സദൈവ । ഏവംപ്രകാരം പ്രവിജാനീഹി വീന്ദ്ര ഹ്യഥോ ശൃണു ത്വംമമ ഭാര്യാഃ ഷഡേതാഃ ॥ ൩,൧൯.
ചിലര് ഹരിയുടെ രൂപം തങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തില് എപ്പോഴും കാണുന്നു; മറ്റുചിലര് ഹരിയെ ഹൃദയത്തില് സ്ഥിരമായി അനുഭവിക്കുന്നു. പക്ഷേ, പക്ഷിരാജാ, ഇതെല്ലാം നീ മനസ്സിലാക്കണം. ഇനി എന്റെ ആറു ഭാര്യമാരെക്കുറിച്ച് കേള്ക്കൂ.
രുക്മിണ്യാദ്യാഃ ഷണ്മഹിഷ്യോ മമശ്രീര്നീലാ ച യാ മമ ഭാര്യാ ഖഗേന്ദ്ര । സര്ഗേ പൂര്വസ്മിന്ഹവ്യവാഹസ്യ പുത്രീ താസ്താ ഭജേ സദ്യ ഏവാ വിശേഷാത് ॥ ൩,൧൯.
രുക്മിണിയും മറ്റുള്ള അഞ്ചു മഹിഷിമാരും ശ്രീനീലയും എന്റെ ഭാര്യമാരാണ്, പക്ഷിരാജാവേ. സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയില് ഹവ്യവാഹന്റെ പുത്രിമാരായിരുന്നു ഇവര്. ഇന്നും പ്രത്യേകമായി ഞാന് അവരെ ആരാധിക്കുന്നു.
കന്യൈവ സാ കൃഷ്ണപത്നീ ച കാമാംസ്താംസ്താന് ഭജേന്മനസാ ചിന്തിതാംശ്ച । അതീവ യത്നം കവ്യവാഹം ഖഗേന്ദ്ര പിതൃഷ്വേകഃ സര്വദാ വൈ ചകാര ॥ ൩,൧൯.
ആ പെണ്കുട്ടി കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യയായിരുന്നിട്ടും ഹൃദയത്തില് ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നത് അവനേ മാത്രമാണ്; മനസ്സില് അവനെ ആരാധിച്ചിരുന്നതും അവളാണ്. പക്ഷിരാജാവേ, ഹവ്യവാഹന് പിതാക്കള്ക്ക് വേണ്ടി അവളെക്കായി വളരെ ശ്രമിച്ചിരുന്നതാണ്.
തഥൈവ സാ നൈവ ഭര്താരമാപ യതസ്തു സാ കൃഷ്ണനിഷ്ഠൈകചിത്താ ॥ ൩,൧൯.
എന്നിരുന്നാലും, അവള് ഭര്ത്താവിനെ സ്വീകരിച്ചില്ല; കാരണം കൃഷ്ണനിലേക്കാണ് അവളുടെ മനസ്സും ഭക്തിയും പൂര്ണമായി അടിയുറച്ചിരുന്നത്.
തദാബ്രവീത്കവ്യവാഹശ്ച പുത്രീം പതിം കിമര്ഥം നേച്ഛസി മൂഢബുദ്ധേ । തദാബ്രവീത്കവ്യവാഹം ച പുത്ത്രീ ഹരിം വിനാ സര്വഗുണോപപന്നേ । ജന്മന്യസ്മിന് ഭര്തൃതാ നാസ്തി ദേവ യതോ ഭര്താ ഹരിരേവൈക ഏവ ॥ ൩,൧൯.
അപ്പോള് ഹവ്യവാഹന് തന്റെ മകളോട് ചോദിച്ചു: "നീ എന്തുകൊണ്ട് ഭര്ത്താവിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, മണ്ടനായളേ?" മകള് അപ്പനോട് പറഞ്ഞു: "അപ്പാ, ഹരിയെക്കാള് എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉള്ള മറ്റൊരു ഭര്ത്താവും ഈ ജന്മത്തില് എനിക്കില്ല. ഹരിയാണ് എന്റെ യഥാര്ത്ഥ ഭര്ത്താവ്."
യതോ ലോകേ സുസ്ത്രിയഃ സര്വ ഏവ സംദാ ജ്ഞേയാ വിധവാസ്തേ ഹി നിത്യമ് । അനാദിനിത്യം ഭുവനൈകസാരം സുസുംദരം മോക്ഷദം കാമദം ച ॥ ൩,൧൯.
അതിനാല് ഈ ലോകത്ത് എല്ലാ സ്ത്രീകളും വിധവകളാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; കാരണം, ഹരിയെക്കാള് ഭര്ത്താവില്ല. ഹരി ആദിയില്ലാത്തവനും ശാശ്വതനുമാണ്, ലോകങ്ങളുടെ സാരവും അത്യന്തം സുന്ദരനും മോക്ഷവും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുന്നവനും.
ഏതാദൃശം ന വിജാനന്തി യാസ്തു സര്വാസ്താ വൈ വിധവാഃ സര്വദൈവ । നിമിത്തഭൂതം ഭര്തൃരൂപം ച ജീവം ദൈവോപേതം ഹരിഭക്ത്യാ വിഹീനമ് ॥ ൩,൧൯.
ഇത് അറിയാത്ത സ്ത്രീകള് എല്ലായ്പ്പോഴും യഥാര്ത്ഥത്തില് വിധവകളാണ്. ഭര്ത്താവെന്ന പേരിലുള്ള ജീവന് ദൈവത്തിന്റെ വിധിയാല് ഉണ്ടായതും ഹരിഭക്തിയില്ലാത്തതും മാത്രമാണ്.
സുകശ്മലം നവരന്ധ്രൈഃ സ്രവന്തം ദുര്ഗന്ധയുക്തം സര്വദാ കുത്സിതം ച । ഏതാദൃശേ ഭര്തൃജീവേ നു താത പ്രയോജനം നാസ്തി കൃഷ്ണം വിഹായ ॥ ൩,൧൯.
പ്രിയമേ, കൃഷ്ണനെ ഉപേക്ഷിച്ച്, എപ്പോഴും അശുദ്ധവും ഒമ്പത് ദ്വാരങ്ങളില് നിന്നു ചൊരിയുന്ന, ദുർഗന്ധമുള്ള, നിന്ദ്യമായ ഈ ശരീരമായ ഭര്ത്താവില് എന്ത് പ്രയോജനം?
ദേവസ്ത്രിയോ നിജഭര്തൄന്വിഹായ തത്ര സ്ഥിതം പ്രീണയന്ത്യേവ നിത്യമ് । അതശ്ച താഃ സധവാഃ സര്വദൈവ ലോകൈര്വന്ദ്യാ നാത്ര വിചാര്യമസ്തി ॥ ൩,൧൯.
ദേവീകള് സ്വന്തം ഭര്ത്താക്കളെ ഉപേക്ഷിച്ച് അവിടെ നിലകൊള്ളുന്ന ഹരിയെ എപ്പോഴും സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് അത്തരത്തിലുള്ള സ്ത്രീകള് എല്ലായ്പ്പോഴും യഥാര്ത്ഥ സധവകളും ലോകത്ത് ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവരും ആണെന്നതില് സംശയമില്ല.
ഭര്താസ്തേ ഹരിഭക്താ യദി സ്യുരാസാം സ്ത്രീണാം ജന്മസാഫല്യമേവ । അനേകജന്മാര്ജിതപുണ്യസംചയൈസ്തദ്ഭര്താരോ ഹരിഭക്താ ഭവേയുഃ ॥ ൩,൧൯.
അവരുടെ ഭര്ത്താക്കന്മാര് ഹരിഭക്തരായാല് മാത്രമേ ആ സ്ത്രീകളുടെ ജന്മം സഫലമാവൂ. അനേകം ജന്മങ്ങളില് സമ്പാദിച്ച പുണ്യഫലത്താലാണ് അത്തരത്തിലുള്ള സ്ത്രീകള്ക്ക് ഹരിഭക്തരായ ഭര്ത്താക്കന്മാര് ലഭിക്കുന്നത്.
യദ്ഭര്താരോ ഹരിഭക്താ ന സംതി താഭിസ്ത്യാജ്യം സ്വീയഗാത്രം ഭൃശം ഹി । സ്വഭര്തൃതം കൃഷ്ണരൂപം ഹരിം ച സ്മൃത്വാ സമ്യഗ്യദി ഗാത്രം ത്യജേയുഃ ॥ ൩,൧൯.
ഭര്ത്താക്കന്മാര് ഹരിഭക്തരല്ലെങ്കില് അത്തരത്തിലുള്ള സ്ത്രീകള് സ്വന്തം ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണു്. യഥാര്ത്ഥ ഭര്ത്താവായ കൃഷ്ണനെ ഹരിയെ ഓര്മ്മിച്ച് ശരീരം ശരിയായ രീതിയില് ഉപേക്ഷിച്ചാല് അതു ശരിയാണ്.
തദാ നൈവ ഹ്യാത്മഹത്യാദിദോഷാഃ സ്ത്രീണാമേവം നിര്ണയോയം ഹി ശാസ്ത്രേ । യദ്ഭര്താരോ ന വിജാനന്തി വിഷ്ണും താസാം സംഗോ നൈവ കാര്യഃ കദാപി ॥ ൩,൧൯.
അപ്പോള് അത്തരത്തിലുള്ള സ്ത്രീകള്ക്ക് ആത്മഹത്യയോ മറ്റേതെങ്കിലും പാപമോ ഉണ്ടാകില്ല; ഇതാണ് ശാസ്ത്രത്തിലെ വിധി. ഭര്ത്താക്കന്മാര് വിഷ്ണുവിനെ അറിയുന്നില്ലെങ്കില് അവരുമായി ഒരിക്കലും സഹവാസം വേണമെന്നില്ല.
അനേക ജന്മാര്ജിതപുണ്യസംചയാത്തദ്ഭര്താരോ വിഷ്ണുഭക്താ ഭവേയുഃ । കലൌ യുഗേ ദുര്ലഭാ വിഷ്ണുഭക്താ ഹരേഭക്തിര്ദുര്ലഭാ സര്വദൈവ ॥ ൩,൧൯.
അനേകം ജന്മങ്ങളില് സമ്പാദിച്ച പുണ്യഫലത്താലാണ് അത്തരത്തിലുള്ള സ്ത്രീകള്ക്ക് വിഷ്ണുഭക്തരായ ഭര്ത്താക്കന്മാര് ലഭിക്കുന്നത്. കലിയുഗത്തില് വിഷ്ണുഭക്തര് അപൂര്വ്വരാണ്; ഹരിയിലേക്കുള്ള ഭക്തിയും എപ്പോഴും അപൂര്വ്വമാണ്.
ഹരേഃ കഥാ ദുര്ലഭാ മര്ത്യലോകേ ഹരേര്ദീക്ഷാ ദുര്ലഭാ ദുര്ലഭാ ച । ഹരേസ്തത്ത്വേ നിര്ണയോ ദുര്ലഭോ ഹി ഹരേര്ദാസൈഃ സംഗമോ ദുര്ലഭശ്ച ॥ ൩,൧൯.
മനുഷ്യലോകത്ത് ഹരിയുടെ കഥകള് അപൂര്വ്വമാണ്; ഹരിയിലേക്കുള്ള ദീക്ഷയും അതുപോലെ അപൂര്വ്വമാണ്. ഹരിയുടെ യഥാര്ത്ഥ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയുന്നതും ഹരിയുടെ ഭൃത്യന്മാരുമായി സാന്നിധ്യം നേടുന്നതും അപൂര്വ്വമാണ്.