ത്രയോവിംശതിരൂപാണാം വായോശ്ചൈവ ഖഗേശ്വര । രൂപൈര്ഋജുസ്വരൂപൈശ്ച ബ്രഹ്മണഃ പരമേഷ്ഠിനഃ ॥ ൩,൧൬.
പക്ഷിരാജാവേ, വായുവിന്റെ ഇരുപത്തിമൂന്ന് രൂപങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ നേരായതും സത്യസന്ധവുമായ രൂപങ്ങളാണ്.
സത്യമേവ ന സംദേഹോ നിത്യാനന്ദസുഖാദിഷു । ഏവമേവ വിജാനീയാന്നാന്യഥാ തു കഥഞ്ചന ॥ ൩,൧൬.
നിത്യാനന്ദസുഖാദികളിൽ ഇതെല്ലാം സത്യമാണ്, സംശയമില്ല; ഇതുപോലെയാണ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്, മറ്റെന്തായാലും അല്ല.
ഏതസ്യ ശ്രവണാദേവ മോക്ഷം യാന്തി ന സംശയഃ । തദനന്തരജാന്വക്ഷ്യേ ശൃണു പക്ഷീന്ദ്രസത്തമ ॥ ൩,൧൬.
ഇതൊന്നു കേൾക്കുന്നതിലൂടെ തന്നെ മോക്ഷം ലഭിക്കും — സംശയമില്ല; ഇനി തുടരുന്നത് ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കണം, മഹാപക്ഷിരാജാവേ.
കൃതൌ പ്രദ്യുമ്നതശ്ചൈവ സമുത്പന്നേ ഖഗേശ്വര । സ്ത്രിയൌ ദ്വേ യമലേ ചൈവ തയോര്മധ്യേ തു യദ്യികാ ॥ ൩,൧൬.
കൃതയുഗത്തിൽ, പ്രദ്യുമ്നൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ, പക്ഷിരാജാവേ, രണ്ടു ഇരട്ട സ്ത്രീകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരിൽ ഒരാൾ—
വാണീതിസംജ്ഞകാം വീന്ദ്ര ബ്രഹ്മാണീസംജ്ഞകാം വിദുഃ । പുരുഷാഖ്യവിരിഞ്ചസ്യ ഭാര്യാ സാവിത്രികാ മതാ । ചതുര്മുഖസ്യ ഭാര്യാ തു കീര്തിതാ സാ സരസ്വതീ ॥ ൩,൧൬.
പക്ഷിരാജാവേ, ഒരാളെ വാണി എന്നും മറ്റൊരെ ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു; പുരുഷവിരിഞ്ച എന്നറിയപ്പെടുന്നവന്റെ ഭാര്യയെ സാവിത്രി എന്നും, ചതുര്മുഖനായവന്റെ ഭാര്യയെ സരസ്വതി എന്നും പറയുന്നു.
ഏവം ത്രിരൂപം വിജ്ഞേയം വാണ്യാശ്ച ഖഗസത്തമ । വക്ഷ്യേഽവതാരാന് ഭാരത്യാഃ സമാഹിതമനാഃ ശൃണു ॥ ൩,൧൬.
പക്ഷിസ്രേഷ്ഠാ, വാണിക്ക് ഇങ്ങനെ മൂന്നു രൂപങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് അറിയണം; ഭാരതിയുടെ അവതാരങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക.
സര്വവേദാഭിമാനിത്വാത്സര്വവേദാത്മികാ സ്മൃതാ । മഹാധ്യാതുശ്ച വായോസ്തു ഭാര്യാ സാ പരികീര്തിതാ ॥ ൩,൧൬.
അവൾ എല്ലാ വേദങ്ങൾക്കും ആദരിക്കപ്പെടുന്നതുകൊണ്ട് തന്നെ എല്ലാ വേദങ്ങളുടെ സാരമായാണ് അവളെ ഓർക്കുന്നു; മഹാധ്യാനിയായ വായുവിന്റെ ഭാര്യയെന്നു അവളെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.
ജ്ഞാനരൂപസ്യ വായോസ്തു ഭാര്യാ സാ പരികീര്തിതാ । സദാ സുഖസ്വരൂപത്വാദ്ഭാരതീ തു സുഖാത്മികാ ॥ ൩,൧൬.
ജ്ഞാനസ്വഭാവമായ വായുവിന്റെ ഭാര്യയെന്നു അവളെ പറയുന്നു; സദാ സുഖസ്വഭാവമുള്ളതുകൊണ്ട് ഭാരതി സുഖത്തിന്റെ സാരമായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
സുഖസ്വരൂപ വായോസ്തു ഭാര്യാ സാ പരികീര്തിതാ । ഗുരുസ്തു വായുരേവോക്തസ്തസ്മിന് ഭക്തിയുതാ സതീ ॥ ൩,൧൬.
സുഖസ്വഭാവമായ വായുവിന്റെ ഭാര്യയെന്നു അവളെ പറയുന്നു; ഗുരു വായുവാണ് എന്നും, അവളെ ഭക്തിയോടെ ചേർന്ന് നില്ക്കുന്നവളെന്നുമാണ്.
തതസ്തു ഭാരതീ നിത്യാ ഗുരുഭക്തിരിതി സ്മൃതാ । മഹാഗുരോര്ഹി വായോശ്ച ഭാര്യാ വൈ പരികീര്തിതാ ॥ ൩,൧൬.
അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഭാരതിയെ ശാശ്വതമായ ഗുരുഭക്തി എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്; മഹാഗുരുവായ വായുവിന്റെ ഭാര്യയെന്നു അവളെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.
ഹരൌ സ്നേഹയുതത്വാച്ച ഹരിപ്രീതിരിതി സ്മൃതാ । ധൃതിരൂപസ്യ വായോശ്ച ഭാര്യാ സാ പരികീര്തിതാ ॥ ൩,൧൬.
ഹരിയോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ അവളെ ഹരിപ്രീതി എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്; ധൃതിസ്വഭാവമായ വായുവിന്റെ ഭാര്യയെന്നു അവളെ പറയുന്നു.
സര്വമന്ത്രാഭിമാനിത്വാത്സര്വമന്ത്രാത്മികാ സ്മൃതാ । മഹാപ്രഭോശ്ച വായോശ്ച ഭാര്യാ വൈ സാ പ്രകീര്തിതാ ॥ ൩,൧൬.
എല്ലാ മന്ത്രങ്ങൾക്കും ആദരിക്കപ്പെടുന്നതുകൊണ്ട് തന്നെ എല്ലാ മന്ത്രങ്ങളുടെ സാരമായാണ് അവളെ ഓർക്കുന്നു; മഹാപ്രഭുവായ വായുവിന്റെ ഭാര്യയെന്നു അവളെ പറയുന്നു.
ഭുജ്യന്തേ സര്വഭോഗാസ്തു വിഷ്ണുപ്രീത്യര്ഥമേവ ച । അതസ്തു ഭാരതീ ജ്ഞേയാ ഭുജിനാമ്നാ പ്രകീര്തിതാ ॥ ൩,൧൬.
എല്ലാ അനുഭവങ്ങളും വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രീതിക്കായി മാത്രമാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്; അതുകൊണ്ട് ഭാരതിയെ ഭുജിനി എന്ന പേരിൽ അറിയണം.
ചിത്രരൂപസ്യ വായോസ്തു ഭാര്യാ സാ പരികീര്തിതാ । രോചനേന്ദ്രസ്യ ഭാര്യാ ച ശ്രദ്ധാഖ്യാ പരികീര്തിതാ ॥ ൩,൧൬.
നാനാരൂപങ്ങളുള്ള വായുവിന്റെ ഭാര്യയെന്നു അവളെ പറയുന്നു; രോചനേന്ദ്രന്റെ ഭാര്യയെ ശ്രദ്ധ എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നു.
ഹനുമാംശ്ച തദാ ജജ്ഞേ ത്രേതായാം പക്ഷിസത്തമ । തദാ ശിവാഖ്യവിപ്രാച്ച ജജ്ഞേ സാ ഭാരതീ സ്മൃതാ ॥ ൩,൧൬.
ത്രീതായുഗത്തിൽ ഹനുമാൻ ജനിച്ചു, പക്ഷികളുടെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ. അന്ന് ശിവ എന്ന ബ്രാഹ്മണനിൽ നിന്ന് ഭാരതി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നവളും ജനിച്ചു.
ന കേവലം ഭാരതീ സാ ശച്യാദ്യൈശ്ചൈവ സംയുതാ । തസ്മിന്സംജനിതാഃ സര്വാഃ പ്രാപുര്യോഗം സ്വഭര്തൃഭിഃ ॥ ൩,൧൬.
അവളെ മാത്രമല്ല, ശചിയും മറ്റു ദേവീകളും അവളോടൊപ്പം ചേർന്നു; അവിടെ ജനിച്ച എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ ഭർത്താക്കളോടൊപ്പം ഐക്യം പ്രാപിച്ചു.
അന്യഗേതി ച വിജ്ഞേയാ കന്യാ തന്മതിസംജ്ഞികാ । ത്രേതാന്തേ സൈവ പക്ഷീന്ദ്ര ശച്യാദ്യൈശ്ചൈവ സംയുതാ ॥ ൩,൧൬.
തന്മതി എന്ന പേരിൽ മറ്റൊരു കന്യയും ഉണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; ത്രീതായുഗത്തിന്റെ അവസാനം, പക്ഷിരാജാവേ, അവളും ശചിയോടും മറ്റുള്ളവരോടും കൂടി ചേർന്നു.
ദമയന്ത്യനലാജ്ജാതാ ഇന്ദ്രസേനേതി ചോച്യതേ । നലം നന്ദയതേ യസ്മാത്തസ്മാച്ച നലനന്ദിനീ ॥ ൩,൧൬.
ദമയന്തിയും അനലനും ചേർന്ന് ജനിച്ചവളാണ് ഇന്ദ്രസേനാ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; അവൾ നളനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചതിനാൽ നളനന്ദിനി എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു.
തത്ര സ്വഭര്തൃസംയോഗം നൈവ ചാപ ഖഗേശ്വര । തത്രാന്യഗാത്വം വിജ്ഞേയം പുരുഷസ്ഥേന വായുനാ ॥ ൩,൧൬.
പക്ഷിരാജാവേ, അവിടെ അവൾ ഭർത്താവിനോടൊപ്പം ഐക്യം പ്രാപിച്ചില്ല; അവിടെ അവൾക്ക് മറ്റൊരു രൂപം ലഭിച്ചത് പുരുഷരൂപത്തിൽ വാസം ചെയ്ത വായുവിന്റെ കാരണമാണ്.
കിഞ്ചിത്കാലം തഥാ സ്ഥിത്വാ കന്യൈവ മൃതിമാപ സാ । ശച്യാദിസംയുതാ സൈവ ദ്രുപദസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ ൩,൧൬.
അവൾ കുറച്ചു കാലം കന്യയായി കഴിഞ്ഞ് മരണത്തെ അനുഭവിച്ചു; ശചിയോടും മറ്റു ദേവീകളോടും ചേർന്ന് അവൾ മഹാത്മാവായ ദ്രുപദന്റെ മകളായി ജനിച്ചു.
വേദിമധ്യാത്സമുദ്ഭൂതാ ഭീമസേനാര്ഥമേവ ച । തത്രാന്യഗാത്വം നാസ്ത്യേവ യോഗശ്ച സഹ ഭര്തൃഭിഃ ॥ ൩,൧൬.
വേദിയുടെ നടുവിൽ നിന്ന് അവൾ ഭീമസേനന്റെ വേണ്ടി ഉദിച്ചുവന്നു; അവിടെ മറ്റൊരു രൂപം ഇല്ലായിരുന്നു, അവൾ ഭർത്താക്കളോടൊപ്പം ഐക്യം പ്രാപിച്ചു.
കേവലാ ഭാരതീ ജ്ഞേയാ കാശിരാജസ്യ കന്യകാ । കാലീ നാമ്നാ തു സാ ജ്ഞേയാ ഭീമസേനപ്രിയാ സദാ ॥ ൩,൧൬.
ഭാരതി മാത്രമാണ് കാശിരാജാവിന്റെ മകളായി അറിയപ്പെടേണ്ടത്; അവളാണ് എന്നും കാളി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന, ഭീമസേനന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ.
വാച്യാദിഭിഃ സംയുതൈവ ദ്രൌപദീ ദ്രുപദാത്മജാ । ദേഹം ത്യക്ത്വാവിശിഷ്ടൈവ കാരടീഗ്രാമസംജ്ഞകൈ ॥ ൩,൧൬.
വാച് തുടങ്ങിയവയോടൊപ്പം അനുഗ്രഹിക്കപ്പെട്ട ദ്രൗപദി, ദ്രുപദന്റെ മകൾ, ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം കാരടി ഗ്രാമം എന്ന സ്ഥലത്ത് പ്രവേശിച്ചു.
സംകരസ്യ ഗൃഹേ വീന്ദ്ര ഭവിഷ്യതി കലൌ യുഗേ । വായോസ്തൃതീയരൂപാര്ഥം സാ കന്യൈവ മൃതിം ഗതാ ॥ ൩,൧൬.
പക്ഷികളിൽ ഇന്ദ്രനേ, ശങ്കരന്റെ വീട്ടിൽ അവൾ കലിയുഗത്തിൽ ജനിക്കും; വായുവിന്റെ മൂന്നാമത്തെ രൂപത്തിനായി ആ കന്യ മരണമടഞ്ഞു.
ഇത്യാദ്യാ വായുഭാര്യാശ്ച ബ്രഹ്മഭാര്യാശ്ച സത്തമ । സ്വഭര്തൃഭ്യാം ച പക്ഷീന്ദ്ര ഗുണൈശ്ചൈവ ശതാധമാഃ ॥ ൩,൧൬.
ഇങ്ങനെ, വായുവിന്റെ ഭാര്യമാരും ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഭാര്യമാരും, തങ്ങളുടെ ഭർത്താക്കളോടൊപ്പം, പക്ഷിരാജാവേ, ഉത്തമനും അധമനും ഉൾപ്പെടെ വിവിധ ഗുണങ്ങളോടെയാണ്.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൭ ഗരുഡ ഉവാച । ചതുര്ജന്മസു വൈ കൃഷ്ണ ശച്യാദ്യൈഃ സഹ ഭാരതീ । ഏകദേഹ വിശിഷ്ടൈവ ഭുവി ജാതേതി ചോക്തവാന് ॥ ൩,൧൭.
ഗരുഡൻ പറഞ്ഞു: നാലു ജന്മങ്ങളിൽ, കൃഷ്ണാ, ശചിയോടും മറ്റുള്ളവരോടും കൂടി ഭാരതി ഭൂമിയിൽ ഒരേ ശരീരത്തിൽ പ്രത്യേകതയോടെ ജനിച്ചു എന്ന് പറയുന്നു.
കാരണം ബ്രൂഹി മേ ബ്രഹ്മന് ശിഷ്യായ തവ സുവ്രത । ഗരുഡേനൈവമുക്തസ്തമുവാച മധുസൂദനഃ ॥ ൩,൧൭.
ബ്രഹ്മനേ, ഇതിന്റെ കാരണമെന്തെന്ന് ദയവായി എനിക്ക് പറയൂ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ശിഷ്യനാണ്; ഗരുഡൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ മധുസൂദനൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । വിശിഷ്ടദേഹസം പ്രാപ്തൌ ഭാരത്യാഃ പക്ഷിസത്തമ । വക്ഷ്യാമി കാരണം വീന്ദ്ര സാവധാനമനാഃ ശൃണു ॥ ൩,൧൭.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: പക്ഷികളുടെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഭാരതി പ്രത്യേകമായ ശരീരം പ്രാപിച്ചതിന്റെ കാരണം ഞാൻ പറയാം; ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ, പക്ഷികളിൽ ഇന്ദ്രനേ.
പുരാ കൃതയുഗേ വീന്ദ്ര രുദ്രഭാര്യാ ച പാര്വതീ । ഇന്ദ്രഭാര്യാ ശചീ ദേവീ യമ ഭാര്യാച ശാമലാ ॥ ൩,൧൭.
പക്ഷികളിൽ ഇന്ദ്രനേ, കൃതയുഗത്തിൽ, രുദ്രന്റെ ഭാര്യയായ പാർവതി, ഇന്ദ്രന്റെ ഭാര്യയായ ശചി, യമന്റെ ഭാര്യയായ ശ്യാമളാ ഇവർ ഉണ്ടായിരുന്നു.
അശ്വിഭാര്യാ ഉഷാ ദേവീ ഭര്തൃഭിഃ സഹിതാ ഖഗ । ബ്രഹ്മലോകം യയുസ്തത്ര ബ്രഹ്മാണം ദദൃശുസ്തദാ ॥ ൩,൧൭.
അശ്വിനികളുടെ ഭാര്യയായ ഉഷയും ഭർത്താക്കളോടൊപ്പം, പക്ഷിയേ, ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി; അവിടെ അവർ ബ്രഹ്മാവിനെ കണ്ടു.