ഹരിനാമവിഹീനം തു മുഖം നിഃ സാരമുച്യതേ । ഹരിനൈവേദ്യഹീനസ്തു പാകോ നിഃ സാര ഉച്യതേ ॥ ൩,൧൪.
ഹരിയുടെ നാമം ഇല്ലാത്ത വായ് സാരമില്ലാത്തതാണെന്ന് പറയുന്നു; ഹരിക്ക് അർപ്പിക്കാത്ത അന്നം സാരമില്ലാത്തതാണെന്ന് പറയുന്നു.
ത്രിദിനൈശ്ചാതസീപുഷ്പം നിഃ സാരം പരികീര്തിതമ് । പ്രഹരം മല്ലികാ സാരം ജാതീ തു പ്രഹരാര്ധകമ് ॥ ൩,൧൪.
മൂന്ന് ദിവസം കഴിഞ്ഞാൽ അതസീപൂവ് സാരമില്ലാത്തതായിരിക്കും; ഒരു പ്രഹരംമാത്രം മല്ലികയ്ക്കും, പകുതി പ്രഹരം ജാതിപ്പൂവിനും സാരം ഉണ്ടാകും.
ത്രിയാമം ശതപത്രം സ്യാത്കരവീരമഹര്നിശമ് । ഘടികാവധി സാരം സ്യാത്പാരിജാതം ഖഗേശ്വര ॥ ൩,൧൪.
മൂന്ന് യാമം വരെ ശതപത്രം നിലനിൽക്കും; കരവീരം പകലും രാത്രിയും സാരമുള്ളതാണു; ഘടികയുടെ സമയം മാത്രം പാർിജാതം സാരമുള്ളതാണു, പക്ഷിരാജാവേ.
ത്രിവര്ഷം കേസരം ഫല്ഗ സാരമിത്യുച്യതേ ബുധൈഃ । കസ്തൂരീ ദശവര്ഷം തു കര്പൂരം വര്ഷമാത്രകമ് ॥ ൩,൧൪.
മൂന്ന് വർഷം വരെ കേശരം സാരമുള്ളതാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു; കസ്തൂരി പത്ത് വർഷം വരെ, കർപ്പൂരം ഒരു വർഷം മാത്രം സാരമുള്ളതാണു.
സസാരമിതി സംപ്രോക്തം ചന്ദനം സര്വദാ സ്മൃതമ് । ശുദ്ധന്നിഃ സാരഭൂതാംശ്ച വക്ഷ്യേ ശൃണു ഖഗേശ്വര ॥ ൩,൧൪.
ചന്ദനം എല്ലായ്പ്പോഴും സാരമുള്ളതാണെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു; ശുദ്ധമായ, പക്ഷേ സാരമില്ലാത്ത അന്നങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ പക്ഷിരാജാവേ.
തുഷാ മേധ്യാ ആരനാലം പുണ്യകം ഭിഃ സടാ തഥാ । ഉപോദ്വ്രജീ അലാബൂശ്ച ബൃഹത്കോശാതകീ തഥാ ॥ ൩,൧൪.
തുഷ, മേധ്യ, ആരനാലം, പുണ്യകം, ഭിഃ, സട, ഉപോദ്വ്രജി, അലാബു, ബൃഹത്കോഷാതകി എന്നിവ—
വൃന്താകം ചുക്രശാകശ്ച ബില്വമൌദുംവരം തഥാ । പലാഞ്ജുര്ലശുനം വൃന്തം കലഞ്ജം ച തഥാ ദ്വിജാ ॥ ൩,൧൪.
വൃന്താകം, ചുക്രശാകം, ബില്വം, ഔദുംബരം, പലാഞ്ചു, ലശുനം, വൃന്തം, കലഞ്ചം എന്നിവയും, ദ്വിജന്മാരേ—
ഏതത്സര്വത്ര കാലേ ച നിഃ സാരമിതി കീര്തിതമ് । ഏകാദശ്യാം വൈശ്വദേവം ശ്രാദ്ധം തര്പണമേവ ച ॥ ൩,൧൪.
ഇവയെല്ലാം എല്ലായ്പ്പോഴും സാരമില്ലാത്തവയാണെന്ന് പറയുന്നു; പതിനൊന്നാം തീയതിയിൽ വൈശ്വദേവം, ശ്രാദ്ധം, തർപ്പണം എന്നിവയും അതുപോലെ.
മന്ത്രേണ പ്രേതദഹനമസാരം പരികീര്തിതമ് । ഹവിര്നാരായണോ ദേവോ ഏതാംശ്ച ഹ്യശുഭാന്ര സാന് ॥ ൩,൧൪.
മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് ചെയ്ത പ്രേതദഹനം ഫലഹീനമാണെന്ന് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അർപ്പിതം നാരായണനാണ് സ്വീകരിക്കുന്നത്; ഇങ്ങനെ അശുഭമായ കാര്യങ്ങൾ അവൻ സ്വീകരിക്കില്ല.
ന ഗൃഹ്ണാതി ന ഗൃഹ്ണാതി ന ഗൃഹ്ണാതി ഹരിഃ സ്വയമ് । തഥാപി സര്വം ജാനാതി ജീവാനാം പാപകര്മണാമ് ॥ ൩,൧൪.
ഹരി സ്വയം സ്വീകരിക്കില്ല, സ്വീകരിക്കില്ല, സ്വീകരിക്കില്ല; എന്നിരുന്നാലും, ജീവികളുടെ പാപകരമായ പ്രവൃത്തികളും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാം അവൻ അറിയുന്നു.
ആസ്വാദനം കാരയതി സ്വയം നാസ്വാദതേ ഹരിഃ । അസാരഭോജനം ചൈവ ജീവാനാം കര്മജം ഫലമ് ॥ ൩,൧൪.
അവൻ രുചി അറിയാൻ അനുവദിക്കും, പക്ഷേ ഹരി സ്വയം രുചി കാണുന്നില്ല; ഈ ഫലഹീനമായ അർപ്പണം ജീവികളുടെ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലമാണ്.
അമുഖ്യഭോജിനോ ജീവാഃ കുന്ത്യാദ്യാ മുഖ്യഭോജിനഃ । ശുഭാനി ച പിബേദ്വിഷ്ണുരശുഭം നോ പിബേദ്വിഭുഃ ॥ ൩,൧൪.
പ്രധാനഭോജകരല്ലാത്ത ജീവികൾ, കുന്തി മുതലായ പ്രധാനഭോജകർ; വിഷ്ണു ശുഭമായത് മാത്രം സ്വീകരിക്കും, അശുഭം ഭഗവാൻ സ്വീകരിക്കില്ല.
കോ വദേത്തസ്യ ചേഷ്ടാം തു പൂര്ണാനന്ദോ ഹരിഃ സ്വയമ് । ന തേന സദൃശഃ കോപി ദേശേ കാലേ ച വിദ്യതേ । തസ്യാവതാരാന്വക്ഷ്യഹം ശൃണു പക്ഷീന്ദ്രസത്തമ ॥ ൩,൧൪.
അവന്റെ പ്രവർത്തികൾ ആരാണ് വിവരിക്കാൻ കഴിയുക? ഹരി സ്വയം പൂർണ്ണാനന്ദനാണ്; ഒരിടത്തിലും ഒരുകാലത്തും അവനോട് തുല്യൻ ആരുമില്ല. അവന്റെ അവതാരങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കു പക്ഷീരാജാ.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൫ ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । അഥാവതാ രാന്പുരുഷാഖ്യോ ഹരിശ്ച ഗതോ ധ്യാനം കര്തുമീശോ മഹാത്മാ । പ്രാദുര്ബഭൂവാഖിലസദ്ഗുണാര്ണവഃ സ ഏവ വിഷ്ണുഃ സ ച ബീജഭൂതഃ ॥ ൩,൧൫.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: പിന്നെ പുരുഷ എന്ന അവതാരമായ ഹരി, മഹാത്മാവ്, ധ്യാനത്തിനായി പോയി. സകല ഗുണങ്ങളുടെ സമുദ്രമായ വിഷ്ണു, അതേ വിത്ത് രൂപം, അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി.
യോ ബീജഭൂതഃ പുരുഷാഖ്യ വിഷ്ണുഃ സ ഏവാഭൂദ്വാസുദേവോ മഹാത്മാ । സൃഷ്ടിം കര്തും പുരുഷാഖ്യസ്യ വായോര്മായാഖ്യായാം മൂലരൂപോ യഥാഽസ ॥ ൩,൧൫.
വിത്ത് രൂപനായ പുരുഷ എന്ന വിഷ്ണു സൃഷ്ടിക്കാനായി മഹാത്മാവായ വാസുദേവനായി. പുരുഷ എന്ന മായയിൽ മൂലരൂപമായി അവൻ പ്രവർത്തിച്ചു.
യോ വാസുദേവസ്തു സ ഏവ ജാതഃ സംകര്ഷണാഖ്യോ ഖിലസദ്ഗുണാത്മാ । സൃഷ്ടിം കര്തും സൂത്രഭൂതസ്യ വായോര്ജയാഖ്യായം പൂര്ണസംവിത്പരാത്മാ ॥ ൩,൧൫.
ആ വാസുദേവൻ തന്നെയാണ് സകല ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയ സംകർഷണനായി ജനിച്ചത്. സൃഷ്ടിക്കാനായി, ജയ എന്ന വായുവിൽ സൂത്രഭൂതനായി, പൂർണ്ണമായ ചൈതന്യവും പരമാത്മാവും ആയി.
സ ഏവം സംകര്ഷണനാമധേയഃ പ്രദ്യുമ്നനാമാ ച സ ഏവ വിശ്രുതഃ । സരസ്വതീഭാരതീസര്ജനാര്ഥം സ ഏവ ദേവ്യാ മൂലരൂപോ ബഭൂവ ॥ ൩,൧൫.
അവൻ സംകർഷണൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; അതേ, പ്രദ്യുമ്നൻ എന്ന പേരിലും പ്രശസ്തനാണ്. സരസ്വതിയും ഭാരതിയും സൃഷ്ടിക്കാനായി, ദേവിയുടെ മൂലരൂപമായിത്തന്നെ അവൻ നിലകൊണ്ടു.
സൃഷ്ട്വാ യുക്തം ഷോഡശഭിഃ കലാഭിര്മഹത്തത്ത്വം സൂക്ഷ്മരൂപം സ ഏവ । സാഹങ്കാരം ക്രീഡയാമാസ ദേവഃ ശൃണു ത്വം വൈ ഷോഡശാഖ്യാഃ കലാശ്ച ॥ ൩,൧൫.
പതിനാറ് കലകളോടെ മഹത്ത്വത്ത്വം സൃഷ്ടിച്ച്, അതിനെ സൂക്ഷ്മരൂപത്തിൽ ഒരുക്കി, ദേവൻ അഹങ്കാരത്തോടൊപ്പം ക്രീഡിച്ചു. ഈ പതിനാറ് കലകൾ എന്തെന്ന് നീ കേൾക്കു.
ഭൂതാനി കര്മേന്ദ്രിയപഞ്ചകാനി ജ്ഞാനേന്ദ്രിയാണീഹ തഥാ മനശ്ച । തതോ ബഭൂവ ഹ്യനിരുദ്ധസംജ്ഞകോ ജീവാംശ്ച സംഗൃഹ്യ സുപൂര്ണശക്തിഃ ॥ ൩,൧൫.
ഭൂതങ്ങൾ, അഞ്ചു കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ, അഞ്ചു ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്സ്—ഇവയെല്ലാം ചേർന്ന്, അനിരുദ്ധൻ എന്ന പേരിൽ, ജീവികളെ ഉൾക്കൊണ്ടു, പൂർണ്ണശക്തിയോടെ ഉദിച്ചു.
സോയം വിരിഞ്ച്യാദിസമസ്തദേവാന് സ്ഥൂലേന ദേഹേന സസര്ജ നാഥഃ । തഥാ സ വിഷ്ണുഃ പുരുഷാഭിധസ്തു സനത്കുമാരത്വമവാപ വീന്ദ്ര ॥ ൩,൧൫.
അവൻ, ഭൗതിക ശരീരത്തിൽ, വിരിഞ്ചി മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും സൃഷ്ടിച്ചു. അങ്ങനെ, പുരുഷ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന വിഷ്ണു, സനത്കുമാരന്റെ രൂപം ധരിച്ചു, പക്ഷീരാജാവേ.
അനന്യസാധ്യം ബ്രഹ്മചര്യം ച കര്തും ദശേന്ദ്രിയാണാം ശോഷണാര്ഥം സദൈവ । സനന്ദനാദൌ പഠിതഃ കുമാരസ്തസ്മാന്നാന്യോ നാത്ര വിചാര്യമസ്തി ॥ ൩,൧൫.
മറ്റൊരുവൻ സാധ്യമല്ലാത്ത ബ്രഹ്മചര്യ വ്രതം പാലിക്കാനും, പത്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാനുമാണ്, സനന്ദനന്മാരിൽ കുമാരൻ പ്രസിദ്ധനായത്; ഇതിൽ മറ്റൊന്നും ചിന്തിക്കേണ്ടതില്ല.
സ ഏവ വിഷ്ണുഃ സൂകരത്വം ഹ്യവാപ ക്ഷോപണീമുദ്ധര്തും ദൈത്യവപുര്നിഹന്തുമ് । ഹിരണ്യാക്ഷം സജ്ജനാനാം ഖഗേന്ദ്ര തഥാ ഭൂമേഃ സ്ഥാപനാര്ഥം ച ദേവഃ ॥ ൩,൧൫.
അവൻതന്നെ, ഭൂമിയെ ഉയർത്താനും, ഹിരണ്യാക്ഷൻ എന്ന ദാനവനെ സംഹരിക്കാനുമായി, സജ്ജന്മാർക്കായി ഭൂമിയെ സ്ഥാപിക്കാനുമായി, വരാഹരൂപം ധരിച്ചു, പക്ഷീരാജാവേ.
തതോ ഹരിര്മദ്വിദാസത്വമാപാനൃഷേര്ഭാര്യായാം യാമിന്യാം യോ മഹാത്മാ । തത്രാവതാരേ പഞ്ചരാത്രം സമഗ്രമുപാദേഷ്ടും നാപ ദാനം സ്വതന്ത്രഃ ॥ ൩,൧൫.
അതിനുശേഷം, ഹരി മഹാത്മാവ്, യമിയുടെ ഭാര്യയായ ഋഷിയുടെ ഗർഭത്തിൽ മദ്വിദാസനായി അവതരിച്ചു. ആ അവതാരത്തിൽ പഞ്ചരാത്രം മുഴുവനും ഉപദേശിക്കാൻ സ്വതന്ത്രനായി.
സ ഏവ വിഷ്ണുഃ സമഭൂദ്ബ്രദര്യാം നാരായണാഖ്യഃ ശമലാപഹശ്ച । തപസ്തപ്തും ശിക്ഷയിതും ത്വൃഷീണാം തിരസ്കര്തും ഹ്യപ്സരസാം സഹസ്രമ് ॥ ൩,൧൫.
അവൻതന്നെ, ബദരിയിൽ നാരായണനായി, പാപങ്ങൾ നീക്കാൻ, തപസ്സു ചെയ്യാൻ, ഋഷികളെ ഉപദേശിക്കാൻ, ആയിരം അപ്സരസുകളെ അകറ്റാൻ അവതരിച്ചു.
തതോ ഹരിഃ കപിലത്വം ഹ്യവാപ്യ തിരോഹിതാന്കാലബലേന തത്ത്വാന് । ചതുര്വിശതിം സംശയം ചോദ്ധരിഷ്യന്നുപാദിശച്ചാസുരയേ മഹാത്മാ ॥ ൩,൧൫.
അതിനുശേഷം ഹരി കപിലനായി, കാലശക്തിയാൽ തത്വങ്ങൾ മറച്ചു, ഇരുപത്തിനാലിന്റെ സംശയം നീക്കാൻ, മഹാത്മാവായ അസുരിയെ ഉപദേശിച്ചു.
സ ഏവ ദതഃ സമഭൂദ്രമേശോനസൂയായാമത്രിരൂപഃ പരാത്മാ । ആന്വീക്ഷികിം നാമ സുതര്കവിദ്യാമലര്കനാമ്നേ പ്രദദാത്താം മഹാത്മാ ॥ ൩,൧൫.
അവൻതന്നെ ദത്താത്രേയൻ, അനസൂയയുടെ മകനായ അത്രിയുടെ രൂപത്തിൽ, പരമാത്മാവായ രമേശനായി, ആൽർക്കൻ എന്നവന് ആന്വീക്ഷികി എന്ന തർക്കശാസ്ത്രം നൽകി.
സ ഏവ വംശേപ്യഭവദ്രവേശ്ച ആകൂത്യാം യഃ സച്ചിദാനന്ദരൂപഃ । സ്വായംഭുവം യത്തു മന്വന്തരം ച ദേവൈഃ സാകം പാലയാമാസ വീന്ദ്ര ॥ ൩,൧൫.
അവനാണ് ആ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവനും, ആകൂതി എന്ന സത്ത്വ-ചൈതന്യ-ആനന്ദസ്വരൂപിയായവളിൽ അവൻ ദേവന്മാരോടൊപ്പം സ്വായംഭുവ മന്വന്തരം സംരക്ഷിച്ചു, മഹാബലശാലിയായ മനുഷ്യരാജാവേ.
സ ഏവ വിഷ്ണുഃ സ ഉരുക്രമോഭൂദാഗ്നീധ്രപുത്ര്യാം മേരുദേവ്യാം ച നാഭേഃ । വിദ്യാരതാനാം മാനിനാം സര്വദൈവമത്യാശ്ചര്യം ദര്ശയിതും ച വീന്ദ്ര ॥ ൩,൧൫.
അവനാണ് മഹാവിക്രമശാലിയായ വിഷ്ണു, അഗ്നീധ്രന്റെ മകളായ മേരുദേവിയിൽ നിന്ന് നാഭിക്ക് ജനിച്ചവൻ. ജ്ഞാനത്തിൽ അഭിമാനിക്കുന്നവർക്കും എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും അത്ഭുതങ്ങൾ കാണിക്കാൻ അവൻ അവതരിച്ചുവെന്ന് മനുഷ്യരാജാവേ.
തതോ ഹരിര്ജഗൃഹേ കൂര്മരൂപം സുരാസുരാണാമുദധിം വിമഥ്നതാമ് । പൃഷ്ഠേ ധര്തും മന്ദരം പര്വതം ച ബ്രഹ്മാണ്ഡം വാ ധര്തുമീശോ മഹാത്മാ ॥ ൩,൧൫.
അതിനുശേഷം ഹരി കൂർമരൂപം ധരിച്ച്, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും സമുദ്രം കുലുക്കുമ്പോൾ, മന്ദരപർവ്വതം തന്റെ പുറത്ത് ചുമന്നു. മഹാത്മാവായ അവൻ ബ്രഹ്മാണ്ഡം പോലും ചുമക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവനായിരുന്നു.
തതോ ഹരിഃ പ്രാദുരഭൂന്മഹാത്മാ ധന്വന്തരിര്നാമ ഹരിന്മണിദ്യുതിഃ । അപഥ്യദോഷാന്പരിഹര്തുമേവ ഹസ്തേ ഗൃഹീത്വാ പൂര്ണകുഭം സുധാഭിഃ ॥ ൩,൧൫.
അതിനുശേഷം ഹരി മഹാത്മാവായി ധന്വന്തരിയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഹരിയുടെ മാണിക്യത്തിൻറെ പ്രകാശംപോലെയുള്ളവൻ, കൈയിൽ അമൃതം നിറഞ്ഞ കലശം പിടിച്ച്, അനാരോഗ്യങ്ങൾ നീക്കാൻ അവൻ അവതരിച്ചുവു.