സ്വഭോഗഭാര്യാസത്യലോകാദിഭോഗഃ സ്വയോഗ്യഭോഗോ വസ്ത്രമാല്യാദിഭോഗഃ । ഏതേ ഹി സര്വേ ബഹിരര്ഥസംജ്ഞകാഃ നൈസര്ഗകാമാഃ സര്വദാ മേ ഹി വിഷ്ണോ ॥ ൩,൧൨.
സ്വന്തം ഭാര്യയോടൊപ്പം ഉള്ള ആനന്ദം, സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലെ സുഖങ്ങൾ, വസ്ത്രം, പൂമാല തുടങ്ങിയവയിൽ ഉള്ള ആസ്വാദനം—ഇവയെല്ലാം പുറം വസ്തുക്കളാണ്, ഇവ എനിക്ക് എപ്പോഴും സ്വാഭാവികമായ ആഗ്രഹങ്ങളാണ്, വിശ്ണുവേ.
തഥാപ്യഹം കാമഹീനോ ഹി നിത്യം രുദ്രാദയഃ കാമവന്തോ യതോതഃ । ശരീരിണസ്തേ ബഹിരര്ഥഭാവാ അജ്ഞാനവന്തോഽപി ച സംസ്മൃതാഃ ഖഗ ॥ ൩,൧൨.
എന്നാൽ, ഞാൻ എപ്പോഴും ആഗ്രഹരഹിതനാണ്; എന്നാൽ രുദ്രനും മറ്റുള്ളവരും ആഗ്രഹമുള്ളവരാണ്. അവർക്ക് ശരീരമുള്ളതിനാൽ പുറം വസ്തുക്കളോടു ബന്ധമുണ്ട്, അവരിൽ അജ്ഞാനവും കാണപ്പെടുന്നു, പക്ഷി.
സ്വദാരഭോഗേ കേവലാം പ്രീതിമേവം ഹരേരേവം സര്വദാഹം കരോതി । സ്തമ്ബാസ്ത്രാദീന്ധാരിയിഷ്യേ സദൈവ വിഷ്ണോഃ പ്രീത്യര്ഥം നൈവ ഗാത്രാര്ഥമേവ ॥ ൩,൧൨.
സ്വന്തം ഭാര്യയോടൊപ്പം ഉള്ള ആനന്ദത്തിൽ, ഞാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ഹരിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ മാത്രമാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്; വിശ്ണുവിന്റെ സന്തോഷത്തിനായി ഞാൻ തൂണോ മറ്റേതെങ്കിലും വഹിക്കാനും തയ്യാറാണ്, എന്റെ ശരീരത്തിനായി ഒരിക്കലും അല്ല.
നിത്യാനന്ദാദന്യകാമോ ന മേസ്തി അതഃ സദാ ബഹിരര്ഥൈശ്ച ശൂന്യഃ । മമാപി ഭാര്യാ ബഹിരര്ഥശൂന്യാ അമൂഢഭാവാ മൂഢവതീവ ദൃശ്യതേ ॥ ൩,൧൨.
ശാശ്വതാനന്ദം ഒഴികെ എനിക്ക് വേറെ ആഗ്രഹമൊന്നുമില്ല; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ എപ്പോഴും പുറം വസ്തുക്കളിൽ നിന്നു വിട്ടുനിൽക്കുന്നു. എന്റെ ഭാര്യയും പുറം വസ്തുക്കളോടു ബന്ധമില്ലാത്തവളാണ്, അവൾക്ക് അജ്ഞതയില്ല, എന്നാൽ പുറത്തുനോക്കുമ്പോൾ അജ്ഞയുള്ളവളെന്നപോലെ തോന്നുന്നു.
അമൂഢഭൂതാ ജ്ഞാനിനാം സര്വദൈവ തഥാജ്ഞാനാം ജ്ഞാനഹീനേതി ഭാതി । യാവജ്ജ്ഞാനം ചാസ്തി മേ വാസ്തുദേവ താവജ്ജ്ഞാനം വാസുദേവസ്യ ചാസ്തി ॥ ൩,൧൨.
ജ്ഞാനികൾക്കിടയിൽ അവൾ എപ്പോഴും ജ്ഞാനമുള്ളവളായി കാണപ്പെടുന്നു; അജ്ഞന്മാരുടെ ഇടയിൽ അവൾക്ക് ജ്ഞാനം ഇല്ലാത്തവളെന്നപോലെയാണ്. എനിക്ക് യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം ഉള്ളിടത്തോളം, വാസുദേവനും ജ്ഞാനവാനാണ്.
യാവജ്ജ്ഞാനം വാസുദേവസ്യ ചാസ്തി താവജ്ജ്ഞാനം ജ്ഞാനവതാമൃജൂനാമ് । ക്രമേണൈവാജ്ഞാനിനാം വാനൃജൂനാമസ്പഷ്ടരൂപോ ജ്ഞാനഗതോ വിശേഷഃ ॥ ൩,൧൨.
വാസുദേവനിൽ ജ്ഞാനം ഉള്ളിടത്തോളം, നേരുള്ളവർക്കും ജ്ഞാനം ഉണ്ടാകും; എന്നാൽ അജ്ഞന്മാരിലും നേരില്ലാത്തവരിലും ജ്ഞാനത്തിന്റെ വ്യത്യാസം മങ്ങലായിരിക്കും.
സൌരിപ്രകാശേ ച യഥൈവ ദര്ശനം തഥാ മമ ജ്ഞാനഗതോ വിശേഷഃ । ദീപപ്രകാശേ ച യഥൈവ ദര്ശനം തഥാ ജ്ഞാനം വാസുദേവസ്യ ചാസ്തി ॥ ൩,൧൨.
സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ ദർശനം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, അതുപോലെയാണ് എന്റെ ജ്ഞാനത്തിന്റെ വ്യത്യാസം; ദീപപ്രകാശത്തിൽ ദർശനം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, അതുപോലെയാണ് വാസുദേവന്റെ ജ്ഞാനം.
അസ്പഷ്ടപരൂപാ ന്യൂനതാ ഹ്യസ്തി വായൌ തഥാ ജ്ഞാനം നൈവ സംചിന്തനീയമ് । ഏതാദൃശീ ജ്ഞാനശക്തിര്മുരാരേര്വായ്വാദീനാം മോക്ഷപര്യന്തമസ്തി ॥ ൩,൧൨.
വായുവിൽ വ്യക്തതയില്ലാത്തതുപോലെ, അങ്ങനെ ജ്ഞാനം ചിന്തിക്കേണ്ടതല്ല; മുരാരിയുടെ ജ്ഞാനശക്തി ഇങ്ങനെ തന്നെ, വായു മുതലായവർക്കും മോക്ഷം വരെ നിലനിൽക്കുന്നു.
ജ്ഞാനം ത്വൃജൂനാം മോക്ഷകാലേപി പഞ്ചവായ്വാദീനാം പ്രലയേനാദ്രാദീര്ന । വായോര്മമ പ്രലയേ സൃഷ്ടികാലേ തഥാ ഗായത്ര്യാ നാസ്തിനാസ്ത്യേവ മോഹഃ ॥ ൩,൧൨.
മോക്ഷസമയത്തും നേരുള്ളവരുടെ ജ്ഞാനം നശിക്കില്ല; വായു മുതലായവരുടെ പ്രളയത്തിലും അദ്രാദികൾ നശിക്കില്ല. വായുവിന്റെ പ്രളയത്തിലും സൃഷ്ടിക്കാലത്തും എനിക്കും ഗായത്രിക്കും ഒരിക്കലും മോഹം ഉണ്ടാകില്ല.
ഗായത്രീവദ്ഭാരത്യാ ദേവദേവ ജ്ഞാതവ്യമേവം ഹരിതത്ത്വവേദിഭിഃ । മമാജ്ഞാനം ദൃശ്യതേ യത്ര കുത്ര ദൈത്യാദീനാം മോഹനാര്ഥ സദൈവ ॥ ൩,൧൨.
ഗായത്രിയെയും ഭാരതിയെയും പോലെ, ഹരിതത്ത്വം അറിയുന്നവർ ഇതും അങ്ങനെ തന്നെ മനസ്സിലാക്കണം, ദേവദേവാ. എവിടെയെങ്കിലും എന്റെ അജ്ഞാനം കാണപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, അത് ദാനവന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും മോഹിപ്പിക്കാൻ മാത്രമാണ്.
തേന പ്രീതിര്ദേവദേവസ്യ വിഷ്ണോര്ഭവിഷ്യതീത്യേവ വിനിശ്ചിതാത്മാ । പ്രശ്രാദികം ത്വജ്ഞവത്സര്വദൈവം കരിഷ്യേഹം മോഹനായാധമാനാമ് ॥ ൩,൧൨.
ഇങ്ങനെ, ദേവദേവനായ വിശ്ണുവിന്റെ സന്തോഷം ഉറപ്പായും ഉണ്ടാകും—ഇതാണ് എന്റെ ഉറച്ച തീരുമാനം. എന്നാൽ, താഴ്ന്നവരെ മോഹിപ്പിക്കാൻ ഞാൻ എപ്പോഴും അജ്ഞന്മാരെപ്പോലെ വിനയത്തോടെ പെരുമാറും.
സൂര്യോദയേ നാസ്തി യഥാ തമശ്ച തഥാജ്ഞാനം നാസ്തിനാസ്ത്യേവ ദേവ । കരോമ്യഹം ശ്രവണം സര്വദൈവ ഹരിപ്രീത്യര്ഥം നിശ്ചതാര്ഥം സതാം ഹി ॥ ൩,൧൨.
സൂര്യോദയത്തിൽ ഇരുണ്ടതില്ലാത്തതുപോലെ, ദേവാ, അജ്ഞാനം എന്നില്ല. ഹരിയുടെ സന്തോഷത്തിനായി, സത്പുരുഷന്മാർക്കായി, ഞാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ശ്രവണം ചെയ്യുന്നു, ഉറപ്പുള്ള ഉദ്ദേശത്തോടെ.
ശതജന്മഗതാനാം ത്വനൃജൂനാം പൂര്വമേവ തു । അപരോക്ഷാഭാവ ഏവ ഹ്യജ്ഞാനം സമുദീരിതമ് ॥ ൩,൧൨.
നേരില്ലാത്തവർക്ക്, നൂറു ജന്മങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും, നേരിട്ട് അനുഭവം ഇല്ലാത്തതിനെ അജ്ഞാനം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
അപരോക്ഷാനന്തരം തു നാസ്ത്യജ്ഞാനം ന സംശയഃ । ശതജന്മസു ദേവേശ അപരോക്ഷേണ സര്വദാ ॥ ൩,൧൨.
നേരിട്ട് അനുഭവം ഉണ്ടായശേഷം അജ്ഞാനം ഇല്ല—ഇതിൽ സംശയമില്ല; നൂറു ജന്മങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും, ദേവദേവാ, നേരിട്ട് അനുഭവം എപ്പോഴും നിലനിൽക്കും.
പൂര്ണജ്ഞാനം മമാസ്ത്യേവ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ । ശതജന്മസു പൂര്വം തു പരോക്ഷേണ മമ പ്രഭോ ॥ ൩,൧൨.
എനിക്ക് പൂർണ്ണമായ ജ്ഞാനം ഉണ്ട്—ഇവിടെ കൂടുതൽ ചിന്തിക്കേണ്ടതില്ല; എന്നാൽ, നൂറു ജന്മങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, പ്രഭോ, എന്റെ ജ്ഞാനം പരോക്ഷമായിരുന്നു.
പൂര്ണം ജ്ഞാനം സദാപ്യസ്തീത്യേവമാഹുര്മഹര്ഷയഃ । സംജ്ഞാജന്മഗതായാശ്ച സരസ്വത്യാ മഹാപ്രഭോ ॥ ൩,൧൨.
പൂർണ്ണജ്ഞാനം എപ്പോഴും ഉണ്ടെന്നു മഹർഷികൾ പറയുന്നു; അതുപോലെ, പേരോടെ ജനിച്ചുള്ള സരസ്വതിക്കും, മഹാപ്രഭോ, അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
നാജ്ഞാനം ചിന്തനീയം ഹി ബ്രഹ്മായ്വോശ്ച ദേവ ഹി । അത്ര കശ്ചിദ്വിശേഷോസ്തി ജ്ഞാതവ്യസ്തത്വമിച്ഛുഭിഃ ॥ ൩,൧൨.
ദൈവമേ, ബ്രഹ്മാവിനെയും എന്നെയും കുറിച്ച് അജ്ഞാനം ആലോചിക്കേണ്ടതല്ല. എന്നാൽ സത്യം അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ മനസ്സിലാക്കേണ്ട ഒരു പ്രത്യേകത ഇവിടെ ഉണ്ട്.
അവതാരേഷു ഭാരത്യാഃ കദാചിജ്ജ്ഞാനപൂര്വകമ് । സര്വദാ ജ്ഞാനരൂപാ സാ സര്വദുഃഖവിവര്ജിതാ ॥ ൩,൧൨.
ഭാരതിയുടെ അവതാരങ്ങളിൽ ചിലപ്പോൾ മുൻകൂട്ടി ജ്ഞാനം കാണപ്പെടും; എങ്കിലും അവൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ജ്ഞാനസ്വരൂപയും എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തയുമാണ്.
ദൈത്യാനാം മോഹനാര്ഥായ അംശേ ദുഃഖീവ ദൃശ്യതേ । തസ്യാ ദുഃഖാദികം കിഞ്ചിന്നാസ്തിനാസ്ത്യേവ സര്വഥാ ॥ ൩,൧൨.
ദാനവരെ ഭ്രമിപ്പിക്കാൻ, അവളുടെ ഒരു ഭാഗത്ത് ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നാം; പക്ഷേ, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അവളിൽ ദുഃഖം പോലുള്ളതൊന്നും ഇല്ല.
അപരോക്ഷതിരോഭാവ ഈഷത്കാലേ പ്രദൃശ്യതേ । താവന്മാത്രേണ വാജ്ഞാനം തസ്യാം നൈവാഹിതം ച യത് ॥ ൩,൧൨.
കുറച്ചു നേരം നേരിട്ട് മറച്ചുവെക്കൽ കാണാം; എങ്കിലും അതിനാൽ പോലും അവളിൽ അജ്ഞാനം ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
മൂലരൂപേ തു നാസ്ത്യേവ ഭാരത്യാ ജ്ഞാനവിസ്മൃതിഃ । ഭാരത്യാസ്തു യഥാ നാസ്തി സരസ്വത്യാസ്തു കിം പുനഃ ॥ ൩,൧൨.
ഭാരതിയുടെ മൂലരൂപത്തിൽ ജ്ഞാനം മറക്കൽ ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകില്ല; ഭാരതിക്ക് പോലും അങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ, ശരസ്വതിക്ക് എത്രയോ അധികം അതാണ്.
അംശാവതരണം നാസ്തി സരസ്വത്യാഃ കദാചന । അംശാവതരണം നാസ്തി മമാപി മധുസൂദന ॥ ൩,൧൨.
ശരസ്വതിക്ക് ഒരിക്കലും ഭാഗിക അവതാരം ഉണ്ടാകില്ല; മധുസൂദന, എനിക്കുമത് ഒരിക്കലുമില്ല.
തഥൈവ ജ്ഞാനമസ്ത്യേവ ഹരേര്നാരായണസ്യ ച । വായോരംശാവതാരോസ്തി യഥാ മൂലേ തഥൈവ ച ॥ ൩,൧൨.
അതു പോലെ തന്നെ, ഹരിക്കും നാരായണനും എല്ലായ്പ്പോഴും ജ്ഞാനം നിലനിൽക്കുന്നു; പക്ഷേ, വായുവിന് ഭാഗിക അവതാരങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ മൂലരൂപത്തിലും.
ബലജ്ഞാനാദികം സര്വം ചിന്തനീയം ന സംശയഃ । തഥാപി വായൌ ദൃശ്യന്തേ ബലജ്ഞാനാദിവ്യക്തയഃ ॥ ൩,൧൨.
ശക്തിയും ജ്ഞാനവും പോലുള്ള എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ആലോചിക്കേണ്ടവയാണെന്ന് സംശയമില്ല; എങ്കിലും വായുവിൽ ശക്തിയും ജ്ഞാനവും പ്രകടമാകുന്നത് കാണാം.
അവതാരേഷു വായോസ്തു സമ്യക്ശക്ത്യാത്മനാസ്തി ഹി । അപരോക്ഷതിരോഭാവൌ നാംശാവതരണേഷ്വപി ॥ ൩,൧൨.
വായുവിന്റെ അവതാരങ്ങളിൽ, പൂർണ്ണമായ ശക്തി അവിടെയുണ്ട്; നേരിട്ട് മറച്ചുവെക്കലോ ഭാഗിക അവതാരങ്ങളോ അവിടെ സംഭവിക്കില്ല.
ബലജ്ഞാനാദികം യാവന്മൂലരൂപേ പ്രദൃശ്യതേ । ത്രേതായുഗസ്വരൂപേ ച ന ദര്ശയതി താദൃശമ് ॥ ൩,൧൨.
മൂലരൂപത്തിൽ കാണുന്ന ശക്തിയും ജ്ഞാനവും, ത്രേതായുഗത്തിലെ രൂപത്തിൽ അത്തരം ഗുണങ്ങൾ കാണിക്കുന്നില്ല.
ത്രേതായുഗസ്വരൂപേ ച യാദൃക്ചാദര്ശയത്പ്രഭോ । ദ്വാപരസ്ഥേ സ്വരൂപേ തത്തദ്ദര്ശയതി താദൃശമ് । ത്രേതായുഗസ്വരൂപേ ച യാദൃക്ചാദര്ശയത്പ്രഭോ ॥ ൩,൧൨.
പ്രഭുവായവൻ ത്രേതായുഗത്തിലെ രൂപത്തിൽ എങ്ങനെയുള്ള ഗുണങ്ങൾ കാണിച്ചുവോ, അതേ ഗുണങ്ങൾ ദ്വാപരയുഗത്തിലെ രൂപത്തിലും കാണിക്കുന്നു, ത്രേതായുഗത്തിൽ കാണിച്ചതുപോലെ തന്നെ.
ദ്വാപരസ്ഥേ വായുരൂപേ യാദൃഗ്വാ ദര്ശയത്പ്രഭുഃ । വായുഃ കലിയുഗേ രൂപേ തദ്ദര്ശയതി താദൃശമ് ॥ ൩,൧൨.
ദ്വാപരയുഗത്തിലെ വായുവിന്റെ രൂപത്തിൽ പ്രഭു കാണിച്ച ഗുണങ്ങൾ, വായു കലിയുഗത്തിലെ രൂപത്തിലും അതുപോലെ തന്നെ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.
തഥാ ദര്ശയതേ വായുര്ദൈത്യാനാം മോഹനായ ച । അവതാരേഷു വായോശ്ച അന്തരം യേ വിദുഃ പ്രഭോ ॥ ൩,൧൨.
അങ്ങനെ വായു ദാനവരെ ഭ്രമിപ്പിക്കാൻ സ്വയം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു; വായുവിന്റെ അവതാരങ്ങളിൽ വ്യത്യാസങ്ങൾ അറിയുന്നവർ, പ്രഭോ,
തേഽധം തമഃ പ്രവിശന്തേ തേ ദൈത്യാ ന ച തേ സുരാഃ । വായാവപ്യന്തരം നാസ്തി ഹരിതത്ത്വവിനിര്ണയേ ॥ ൩,൧൨.
അവർ ആഴത്തിലുള്ള അന്ധകാരത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു—അവർ ദാനവരാണ്, ദേവന്മാർ അല്ല; ഹരിയുടെ സത്യത്തെ നിർണയിക്കുമ്പോൾ വായുവിൽ പോലും വ്യത്യാസമില്ല.