വിശേഷതോ ഹ്യുക്തഗുണാ നൃഗാദിഷു സ്വയോഗ്യഭൂതാന്സംവിജാനാതി ദേവീ । സാമാന്യതഃ പ്രവിജാനാതി ദേവീ ഹരേര്ഗുണാന്ന വിശേഷാച്ച നിത്യമ് ॥ ൩,൧൨.
പ്രത്യേകമായി, ദേവി വേദങ്ങളില് ഉള്ള സ്തുതികളില് പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന, തനിക്കു യോജിച്ച ഗുണങ്ങളെ അറിയുന്നു. പൊതുവെ, ഹരിയുടെ ഗുണങ്ങളെ അവള് അറിയുന്നു, പക്ഷേ എല്ലായ്പ്പോഴും വിശദമായി അറിയുന്നില്ല.
അഹം വിജാനാമി രമാപ്രസാദാത്തവ പ്രസാദാച്ച ഗുണാന്സദൈവ । സ്വയോഗ്യഭൂതാഞ്ഛ്രുതിഷൂക്താന് ഗുണാംശ്ച കാംശ്ചിദ്വിജാനാതി ഹരേര്ന കശ്ചിത് ॥ ൩,൧൨.
ലക്ഷ്മിയുടെ കൃപയാലും നിന്റെ കൃപയാലും ഞാന് എപ്പോഴും നിന്റെ ഗുണങ്ങളെ അറിയുന്നു. പക്ഷേ, വേദങ്ങളില് പറഞ്ഞിട്ടുള്ളതും തനിക്കു യോജിച്ചതുമായ ഹരിയുടെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ആരും പൂര്ണമായി അറിയുന്നില്ല.
തവ പ്രസാദാച്ച മമ പ്രസാദാത്കാലാന്തരേ താംശ്ച ജാനാതി ശേഷഃ । ദുഷ്കര്മലേശാന്ന തിരോഹിതാന് ഗുണാന്യാനേവ പൂര്വം വിദിതാന് സ്വയോഗ്യാന് ॥ ൩,൧൨.
നിന്റെ കൃപയാലും എന്റെ കൃപയാലും, വേറൊരു സമയത്ത് അനന്തനും അവയെ അറിയുന്നു. പക്ഷേ, ദുഷ്കര്മത്തിന്റെ ചെറിയൊരു അംശം കൊണ്ടും മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഗുണങ്ങളെ അല്ല, മുന്പ് അറിയപ്പെട്ടതും തനിക്കു യോജിച്ചതുമായവയെ മാത്രം അറിയുന്നു.
താനേവ ജ്ഞാത്വാ പുനരേവ ശേഷസ്തിരോ ഹിതാംല്ലബ്ധഗുണസ്തതഃ സ്മൃതഃ । സദാ സ്വയോഗ്യാംശ്ച ഹരേര്ഗുണാംശ്ച ഉമാപതിശ്ചാപി തവ പ്രസാദാത് ॥ ൩,൧൨.
അവയെ അറിയിച്ചതിനുശേഷം, വീണ്ടും അനന്തന് മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഗുണങ്ങള് ലഭിച്ച്, അവന് അങ്ങനെ ഓര്മ്മിക്കപ്പെടുന്നു. എപ്പോഴും, ഉമാപതിയും നിന്റെ കൃപയാല് ഹരിയുടെ തനിക്കു യോജിച്ച ഗുണങ്ങളെ അറിയുന്നു.
യദാ വിജാനാതി ഹരേ മുരാരേ അപ്രാപ്തലബ്ധേതി തദോച്യതേ ഹരഃ । മമാപി ലോകം ച യദാ മുരാരേ തദാ വിജാനാതി തവ സ്വരൂപമ് ॥ ൩,൧൨.
ഹരന് മുമ്പ് ലഭിക്കാത്തതെന്താണോ അത് അറിയുമ്പോള്, അതു ലഭിച്ചുവെന്ന് പറയുന്നു. എന്റെ ലോകം ഹരന് അറിയുമ്പോള് മാത്രമാണ്, മുരാരേ, അവന് നിന്റെ യഥാര്ത്ഥ സ്വരൂപം അറിയുന്നത്.
ഗോവിന്ദ നിത്യാവ്യയ ചിത്സുപൂര്ണ തവ പ്രസാദാന്നാസ്തി ശതേഷു തന്മമ। യേയേ ഹി ദേവാശ്ച ശരീരധാരിണസ്തേ ജ്ഞാനഹീനാ വിഷയേഷു നിഷ്ഠാഃ ॥ ൩,൧൨.
ഗോവിന്ദാ, നിത്യവും അക്ഷയവും പൂര്ണമായ ചൈതന്യവും ഉള്ളവനേ, നിന്റെ കൃപയാല് എനിക്ക് ആ ജ്ഞാനം നൂറു ജന്മത്തിലും ലഭിക്കുന്നില്ല. ശരീരമുള്ള ദേവന്മാര് ജ്ഞാനരഹിതരായി ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളില് ആസ്വാദനം ചെയ്യുന്നു.
യേയേ ദേവാ വിഷയേഷു നിഷ്ഠാസ്തേതേ ദേവാ ബഹിരര്ഥഭാവാഃ । യേയേ ദേവാ ബഹിരര്ഥഭാവാ മോക്ഷാദന്യേ പ്രലപന്തഃ സദൈവ ॥ ൩,൧൨.
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളില് നിലകൊള്ളുന്ന ദേവന്മാര് പുറംലോകത്തെ സ്വഭാവമുള്ളവരാണ്. അങ്ങനെ പുറംലോകത്തെ സ്വഭാവമുള്ള ദേവന്മാര് മോക്ഷത്തില് നിന്ന് വേറിട്ടവരായി എപ്പോഴും അസംബന്ധം സംസാരിക്കുന്നു.
തവ സ്വരൂപേ ച ജഗത്സ്വരൂപേ തവാസമാനം നാസ്തി വിഷ്ണോ സദൈവ । യതസ്തവ പ്രാകൃതോ നാസ്തി ദേഹോ യതോ ജ്ഞാനം നാസ്തി നാസ്ത്യേവ നിത്യമ് ॥ ൩,൧൨.
വിഷ്ണുവേ, നിന്റെ യഥാര്ത്ഥ സ്വരൂപത്തിലും ലോകത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിലും ഒരുപോലുമില്ലാത്തതൊന്നും ഇല്ല. കാരണം, നിനക്ക് പ്രകൃതിദേഹമോ അജ്ഞാനമോ ഇല്ല; അതൊന്നും ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകാറില്ല.
പൂര്ണാനന്ദജ്ഞാനദേഹോഽപി നിത്യം സദാ ശരീരീ ഭാഷ്യതേ ഭക്തിമദ്ഭിഃ । യതസ്തവ പ്രാകൃതോ നാസ്തി ദേഹോ ഹ്യതോപി നിത്യമശരീരീതി ച സ്മൃതഃ ॥ ൩,൧൨.
നിന്റെ രൂപം പൂർണ്ണമായ ആനന്ദവും ജ്ഞാനവും ആണെങ്കിലും, ഭക്തർ എല്ലായ്പ്പോഴും നിന്നെ ശരീരമുള്ളവനായി വിവരിക്കുന്നു. കാരണം, നിനക്ക് പ്രകൃതിദേഹം ഇല്ല; അതുകൊണ്ട് നിന്നെ ശാശ്വതമായി ശരീരരഹിതനായി ഓർക്കുന്നു.
നതോഽഹം സര്വദാസ്മിഞ്ശരീരേഽഹംമമേത്യഭിമാനേന ശൂന്യഃ । അത്തോഽപ്യഹം ത്വശരീരീ സദൈവ തഥൈവ നിത്യം ബഹിരര്ഥൈശ്ച ശൂന്യഃ ॥ ൩,൧൨.
ഞാൻ എപ്പോഴും നമസ്കരിക്കുന്നു; എന്നിരുന്നാലും, ഈ ശരീരത്തിൽ എനിക്ക് 'ഞാൻ' എന്നോ 'എന്റെ' എന്നോ ഉള്ള ഭാവം ഇല്ല. അതിനാൽ, ഞാനും എപ്പോഴും ശരീരരഹിതനാണ്, പുറം വസ്തുക്കളോടുള്ള ആസക്തിയും ഇല്ല.
സ്വഭോഗഭാര്യാസത്യലോകാദിഭോഗഃ സ്വയോഗ്യഭോഗോ വസ്ത്രമാല്യാദിഭോഗഃ । ഏതേ ഹി സര്വേ ബഹിരര്ഥസംജ്ഞകാഃ നൈസര്ഗകാമാഃ സര്വദാ മേ ഹി വിഷ്ണോ ॥ ൩,൧൨.
സ്വന്തം ഭാര്യയോടൊപ്പം ഉള്ള ആനന്ദം, സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലെ സുഖങ്ങൾ, വസ്ത്രം, പൂമാല തുടങ്ങിയവയിൽ ഉള്ള ആസ്വാദനം—ഇവയെല്ലാം പുറം വസ്തുക്കളാണ്, ഇവ എനിക്ക് എപ്പോഴും സ്വാഭാവികമായ ആഗ്രഹങ്ങളാണ്, വിശ്ണുവേ.
തഥാപ്യഹം കാമഹീനോ ഹി നിത്യം രുദ്രാദയഃ കാമവന്തോ യതോതഃ । ശരീരിണസ്തേ ബഹിരര്ഥഭാവാ അജ്ഞാനവന്തോഽപി ച സംസ്മൃതാഃ ഖഗ ॥ ൩,൧൨.
എന്നാൽ, ഞാൻ എപ്പോഴും ആഗ്രഹരഹിതനാണ്; എന്നാൽ രുദ്രനും മറ്റുള്ളവരും ആഗ്രഹമുള്ളവരാണ്. അവർക്ക് ശരീരമുള്ളതിനാൽ പുറം വസ്തുക്കളോടു ബന്ധമുണ്ട്, അവരിൽ അജ്ഞാനവും കാണപ്പെടുന്നു, പക്ഷി.
സ്വദാരഭോഗേ കേവലാം പ്രീതിമേവം ഹരേരേവം സര്വദാഹം കരോതി । സ്തമ്ബാസ്ത്രാദീന്ധാരിയിഷ്യേ സദൈവ വിഷ്ണോഃ പ്രീത്യര്ഥം നൈവ ഗാത്രാര്ഥമേവ ॥ ൩,൧൨.
സ്വന്തം ഭാര്യയോടൊപ്പം ഉള്ള ആനന്ദത്തിൽ, ഞാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ഹരിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ മാത്രമാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്; വിശ്ണുവിന്റെ സന്തോഷത്തിനായി ഞാൻ തൂണോ മറ്റേതെങ്കിലും വഹിക്കാനും തയ്യാറാണ്, എന്റെ ശരീരത്തിനായി ഒരിക്കലും അല്ല.
നിത്യാനന്ദാദന്യകാമോ ന മേസ്തി അതഃ സദാ ബഹിരര്ഥൈശ്ച ശൂന്യഃ । മമാപി ഭാര്യാ ബഹിരര്ഥശൂന്യാ അമൂഢഭാവാ മൂഢവതീവ ദൃശ്യതേ ॥ ൩,൧൨.
ശാശ്വതാനന്ദം ഒഴികെ എനിക്ക് വേറെ ആഗ്രഹമൊന്നുമില്ല; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ എപ്പോഴും പുറം വസ്തുക്കളിൽ നിന്നു വിട്ടുനിൽക്കുന്നു. എന്റെ ഭാര്യയും പുറം വസ്തുക്കളോടു ബന്ധമില്ലാത്തവളാണ്, അവൾക്ക് അജ്ഞതയില്ല, എന്നാൽ പുറത്തുനോക്കുമ്പോൾ അജ്ഞയുള്ളവളെന്നപോലെ തോന്നുന്നു.
അമൂഢഭൂതാ ജ്ഞാനിനാം സര്വദൈവ തഥാജ്ഞാനാം ജ്ഞാനഹീനേതി ഭാതി । യാവജ്ജ്ഞാനം ചാസ്തി മേ വാസ്തുദേവ താവജ്ജ്ഞാനം വാസുദേവസ്യ ചാസ്തി ॥ ൩,൧൨.
ജ്ഞാനികൾക്കിടയിൽ അവൾ എപ്പോഴും ജ്ഞാനമുള്ളവളായി കാണപ്പെടുന്നു; അജ്ഞന്മാരുടെ ഇടയിൽ അവൾക്ക് ജ്ഞാനം ഇല്ലാത്തവളെന്നപോലെയാണ്. എനിക്ക് യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം ഉള്ളിടത്തോളം, വാസുദേവനും ജ്ഞാനവാനാണ്.
യാവജ്ജ്ഞാനം വാസുദേവസ്യ ചാസ്തി താവജ്ജ്ഞാനം ജ്ഞാനവതാമൃജൂനാമ് । ക്രമേണൈവാജ്ഞാനിനാം വാനൃജൂനാമസ്പഷ്ടരൂപോ ജ്ഞാനഗതോ വിശേഷഃ ॥ ൩,൧൨.
വാസുദേവനിൽ ജ്ഞാനം ഉള്ളിടത്തോളം, നേരുള്ളവർക്കും ജ്ഞാനം ഉണ്ടാകും; എന്നാൽ അജ്ഞന്മാരിലും നേരില്ലാത്തവരിലും ജ്ഞാനത്തിന്റെ വ്യത്യാസം മങ്ങലായിരിക്കും.
സൌരിപ്രകാശേ ച യഥൈവ ദര്ശനം തഥാ മമ ജ്ഞാനഗതോ വിശേഷഃ । ദീപപ്രകാശേ ച യഥൈവ ദര്ശനം തഥാ ജ്ഞാനം വാസുദേവസ്യ ചാസ്തി ॥ ൩,൧൨.
സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ ദർശനം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, അതുപോലെയാണ് എന്റെ ജ്ഞാനത്തിന്റെ വ്യത്യാസം; ദീപപ്രകാശത്തിൽ ദർശനം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, അതുപോലെയാണ് വാസുദേവന്റെ ജ്ഞാനം.
അസ്പഷ്ടപരൂപാ ന്യൂനതാ ഹ്യസ്തി വായൌ തഥാ ജ്ഞാനം നൈവ സംചിന്തനീയമ് । ഏതാദൃശീ ജ്ഞാനശക്തിര്മുരാരേര്വായ്വാദീനാം മോക്ഷപര്യന്തമസ്തി ॥ ൩,൧൨.
വായുവിൽ വ്യക്തതയില്ലാത്തതുപോലെ, അങ്ങനെ ജ്ഞാനം ചിന്തിക്കേണ്ടതല്ല; മുരാരിയുടെ ജ്ഞാനശക്തി ഇങ്ങനെ തന്നെ, വായു മുതലായവർക്കും മോക്ഷം വരെ നിലനിൽക്കുന്നു.
ജ്ഞാനം ത്വൃജൂനാം മോക്ഷകാലേപി പഞ്ചവായ്വാദീനാം പ്രലയേനാദ്രാദീര്ന । വായോര്മമ പ്രലയേ സൃഷ്ടികാലേ തഥാ ഗായത്ര്യാ നാസ്തിനാസ്ത്യേവ മോഹഃ ॥ ൩,൧൨.
മോക്ഷസമയത്തും നേരുള്ളവരുടെ ജ്ഞാനം നശിക്കില്ല; വായു മുതലായവരുടെ പ്രളയത്തിലും അദ്രാദികൾ നശിക്കില്ല. വായുവിന്റെ പ്രളയത്തിലും സൃഷ്ടിക്കാലത്തും എനിക്കും ഗായത്രിക്കും ഒരിക്കലും മോഹം ഉണ്ടാകില്ല.
ഗായത്രീവദ്ഭാരത്യാ ദേവദേവ ജ്ഞാതവ്യമേവം ഹരിതത്ത്വവേദിഭിഃ । മമാജ്ഞാനം ദൃശ്യതേ യത്ര കുത്ര ദൈത്യാദീനാം മോഹനാര്ഥ സദൈവ ॥ ൩,൧൨.
ഗായത്രിയെയും ഭാരതിയെയും പോലെ, ഹരിതത്ത്വം അറിയുന്നവർ ഇതും അങ്ങനെ തന്നെ മനസ്സിലാക്കണം, ദേവദേവാ. എവിടെയെങ്കിലും എന്റെ അജ്ഞാനം കാണപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, അത് ദാനവന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും മോഹിപ്പിക്കാൻ മാത്രമാണ്.
തേന പ്രീതിര്ദേവദേവസ്യ വിഷ്ണോര്ഭവിഷ്യതീത്യേവ വിനിശ്ചിതാത്മാ । പ്രശ്രാദികം ത്വജ്ഞവത്സര്വദൈവം കരിഷ്യേഹം മോഹനായാധമാനാമ് ॥ ൩,൧൨.
ഇങ്ങനെ, ദേവദേവനായ വിശ്ണുവിന്റെ സന്തോഷം ഉറപ്പായും ഉണ്ടാകും—ഇതാണ് എന്റെ ഉറച്ച തീരുമാനം. എന്നാൽ, താഴ്ന്നവരെ മോഹിപ്പിക്കാൻ ഞാൻ എപ്പോഴും അജ്ഞന്മാരെപ്പോലെ വിനയത്തോടെ പെരുമാറും.
സൂര്യോദയേ നാസ്തി യഥാ തമശ്ച തഥാജ്ഞാനം നാസ്തിനാസ്ത്യേവ ദേവ । കരോമ്യഹം ശ്രവണം സര്വദൈവ ഹരിപ്രീത്യര്ഥം നിശ്ചതാര്ഥം സതാം ഹി ॥ ൩,൧൨.
സൂര്യോദയത്തിൽ ഇരുണ്ടതില്ലാത്തതുപോലെ, ദേവാ, അജ്ഞാനം എന്നില്ല. ഹരിയുടെ സന്തോഷത്തിനായി, സത്പുരുഷന്മാർക്കായി, ഞാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ശ്രവണം ചെയ്യുന്നു, ഉറപ്പുള്ള ഉദ്ദേശത്തോടെ.
ശതജന്മഗതാനാം ത്വനൃജൂനാം പൂര്വമേവ തു । അപരോക്ഷാഭാവ ഏവ ഹ്യജ്ഞാനം സമുദീരിതമ് ॥ ൩,൧൨.
നേരില്ലാത്തവർക്ക്, നൂറു ജന്മങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും, നേരിട്ട് അനുഭവം ഇല്ലാത്തതിനെ അജ്ഞാനം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
അപരോക്ഷാനന്തരം തു നാസ്ത്യജ്ഞാനം ന സംശയഃ । ശതജന്മസു ദേവേശ അപരോക്ഷേണ സര്വദാ ॥ ൩,൧൨.
നേരിട്ട് അനുഭവം ഉണ്ടായശേഷം അജ്ഞാനം ഇല്ല—ഇതിൽ സംശയമില്ല; നൂറു ജന്മങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും, ദേവദേവാ, നേരിട്ട് അനുഭവം എപ്പോഴും നിലനിൽക്കും.
പൂര്ണജ്ഞാനം മമാസ്ത്യേവ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ । ശതജന്മസു പൂര്വം തു പരോക്ഷേണ മമ പ്രഭോ ॥ ൩,൧൨.
എനിക്ക് പൂർണ്ണമായ ജ്ഞാനം ഉണ്ട്—ഇവിടെ കൂടുതൽ ചിന്തിക്കേണ്ടതില്ല; എന്നാൽ, നൂറു ജന്മങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, പ്രഭോ, എന്റെ ജ്ഞാനം പരോക്ഷമായിരുന്നു.
പൂര്ണം ജ്ഞാനം സദാപ്യസ്തീത്യേവമാഹുര്മഹര്ഷയഃ । സംജ്ഞാജന്മഗതായാശ്ച സരസ്വത്യാ മഹാപ്രഭോ ॥ ൩,൧൨.
പൂർണ്ണജ്ഞാനം എപ്പോഴും ഉണ്ടെന്നു മഹർഷികൾ പറയുന്നു; അതുപോലെ, പേരോടെ ജനിച്ചുള്ള സരസ്വതിക്കും, മഹാപ്രഭോ, അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
നാജ്ഞാനം ചിന്തനീയം ഹി ബ്രഹ്മായ്വോശ്ച ദേവ ഹി । അത്ര കശ്ചിദ്വിശേഷോസ്തി ജ്ഞാതവ്യസ്തത്വമിച്ഛുഭിഃ ॥ ൩,൧൨.
ദൈവമേ, ബ്രഹ്മാവിനെയും എന്നെയും കുറിച്ച് അജ്ഞാനം ആലോചിക്കേണ്ടതല്ല. എന്നാൽ സത്യം അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ മനസ്സിലാക്കേണ്ട ഒരു പ്രത്യേകത ഇവിടെ ഉണ്ട്.
അവതാരേഷു ഭാരത്യാഃ കദാചിജ്ജ്ഞാനപൂര്വകമ് । സര്വദാ ജ്ഞാനരൂപാ സാ സര്വദുഃഖവിവര്ജിതാ ॥ ൩,൧൨.
ഭാരതിയുടെ അവതാരങ്ങളിൽ ചിലപ്പോൾ മുൻകൂട്ടി ജ്ഞാനം കാണപ്പെടും; എങ്കിലും അവൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ജ്ഞാനസ്വരൂപയും എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തയുമാണ്.
ദൈത്യാനാം മോഹനാര്ഥായ അംശേ ദുഃഖീവ ദൃശ്യതേ । തസ്യാ ദുഃഖാദികം കിഞ്ചിന്നാസ്തിനാസ്ത്യേവ സര്വഥാ ॥ ൩,൧൨.
ദാനവരെ ഭ്രമിപ്പിക്കാൻ, അവളുടെ ഒരു ഭാഗത്ത് ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നാം; പക്ഷേ, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അവളിൽ ദുഃഖം പോലുള്ളതൊന്നും ഇല്ല.
അപരോക്ഷതിരോഭാവ ഈഷത്കാലേ പ്രദൃശ്യതേ । താവന്മാത്രേണ വാജ്ഞാനം തസ്യാം നൈവാഹിതം ച യത് ॥ ൩,൧൨.
കുറച്ചു നേരം നേരിട്ട് മറച്ചുവെക്കൽ കാണാം; എങ്കിലും അതിനാൽ പോലും അവളിൽ അജ്ഞാനം ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകുന്നില്ല.