സംകല്പോപി തഥൈവാസ്തി ന ഹ്യജ്ഞാനാത്കൃതസ്തഥാ । കോ വാ മാം സൃഷ്ടവാനത്ര ഇതി ഹ്യാലോച്യ സ പ്രഭുഃ ॥ ൩,൧൧.
അങ്ങനെ, സംകല്പം ഉണ്ടെങ്കിലും അത് അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നല്ല; 'ഇവിടെ എന്നെ ആരാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്?' എന്ന് ആലോചിച്ച് ആ പ്രഭു ചിന്തിക്കുന്നു.
തം വിചാരയിതും ബ്രഹ്മാ പദ്മനാഡീം വിവേശ ഹ ॥ ൩,൧൧.
അത് അന്വേഷിക്കാൻ ബ്രഹ്മാവ് കമലത്തിന്റെ നാളത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൨ ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । നാഡീം സമാവിശ്യ മഹാനുഭാവഃ ശ്രീവിഷ്ണുഭക്തോ ത്വഥ പുഷ്കരസ്ഥഃ । വിചാരയാമാസ ഗുരും സ്വമൂലം നാരായണം നിര്ഗുണമദ്വിതീയമ് ॥ ൩,൧൨.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: കമലത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന മഹാത്മാവും വിഷ്ണുഭക്തനും ആയ ബ്രഹ്മാവ് നാളത്തിൽ കടന്ന്, ഗുണരഹിതനും ഏകനായും ഉള്ള തന്റെ മൂലമായ നാരായണനെ ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ഏതാവതാ ഹരിഭക്തസ്യ തസ്യാപ്യച്ഛിന്നഭക്തസ്യ ചതുര്മുഖസ്യ । വിചാരകാലേ ച വിചിന്തനീയോ ഹ്യജ്ഞാനലേശസ്തു ഖഗേശ്വരേശ്വര ॥ ൩,൧൨.
ഖഗരാജേശ്വരാ, ഹരിയിലേക്കുള്ള ഭക്തി ഒട്ടും മങ്ങാത്ത നാലുമുഖനിൽ പോലും, അന്വേഷിക്കുന്ന സമയത്ത് അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഒരു ചെറിയ അംശം കാണാം.
യഥാസ്തി വിഷ്ണോര്മനഃ സങ്കല്പ ഏവ തഥൈവ സോപി പ്രകരോതി നിത്യമ് । ആലോചനേ തസ്യ സദാസ്തി ഭൂമന്സ്വയോഗ്യതാമനതിക്രമ്യ ചൈവ ॥ ൩,൧൨.
വിഷ്ണുവിന് മനസ്സിൽ സംകല്പം ഉണ്ടാകുന്നത് പോലെ തന്നെ ബ്രഹ്മാവും എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അവന്റെ ആലോചനയിൽ, തന്റെ യോഗ്യതയ്ക്ക് അതീതമായി അല്ലാതെ ജ്ഞാനം നിലനിൽക്കുന്നു.
ഹരേഃ സ്വരൂപേ ച തഥാ പ്രപഞ്ചഃ സ്വസ്മിന്സ്വരൂപേ ച ഖഗാസ്തി ജ്ഞാനമ് । യഥാപി നിത്യം പരിചാരവാരി ച അജ്ഞാതവദ്ദൃശ്യതേ വിഷ്ണുനാ ച ॥ ൩,൧൨.
ഹരിയുടെ സ്വരൂപത്തിലും ലോകത്തും ജ്ഞാനം അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു; എപ്പോഴും സേവകൻ സേവനം ചെയ്യുന്നപോലെ, വിഷ്ണു അറിയപ്പെടാത്തവനായി തോന്നുന്നു.
ഹരേഃ പ്രീത്യര്ഥം കുരുതേഽസൌ കദാച്ചിത്തത്രാപി കശ്ചിദ്വിശേഷോഽസ്തി വീന്ദ്ര । ശൃണുഷ്വ സമ്യങ്നിഗൃഹീതചിത്തോ യഥാ പ്രോവാച സ വിജാനാതി ദേവഃ ॥ ൩,൧൨.
ഹരിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ അവൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ചിലപ്പോൾ, വിംദ്ര, അവിടെ ഒരു പ്രത്യേകത കാണാം. മനസ്സോടെ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കു, ആ ദേവൻ എങ്ങനെ പറഞ്ഞു, എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കി എന്ന്.
സദാ ത്വദോഷം പ്രവിശേഷൈശ്ച മുക്തവേദാസ്തഥാ വാ പവിജാനന്തി നിത്യമ് । തസ്യ സ്വരൂപം ന തഥാ ഹരിം ച സ്വയോഗ്യതാമനതിക്രമ്യ വേധാഃ ॥ ൩,൧൨.
സദാ പിഴവില്ലാത്തതും പ്രത്യേകതയുള്ളതുമായ മോചിതമായ വേദങ്ങൾ, ഹരിയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം അത്രയൊന്നും അറിയുന്നില്ല; അവയുടെ സ്വന്തം യോഗ്യതയ്ക്ക് അതീതമായി അറിയാൻ കഴിയില്ല.
ഹരേഃ സ്വരൂപം ന വിജാനാതി സര്വം സ്വയോഗ്യരൂപം സര്വദാ വേത്തി വിഷ്ണോഃ । തത്രാജ്ഞാനം നാസ്തി കിഞ്ചിദ്ദ്വിജേന്ദ്ര യാവത്സ്വരൂപം ച തഥൈവ ലക്ഷ്മ്യാഃ ॥ ൩,൧൨.
ഹരിയുടെ മുഴുവൻ സ്വരൂപം ബ്രഹ്മാവ് അറിയുന്നില്ല; അവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും തന്റെ യോഗ്യതയ്ക്ക് അനുസരിച്ചാണ് അറിയുന്നത്, ദ്വിജേന്ദ്രാ. അവിടെ അജ്ഞാനം ഒന്നുമില്ല, ലക്ഷ്മിയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം പോലെ തന്നെ.
വേധാ ന ജാനാതി കുതസ്തദന്യേ തയോഃ സ്വരൂപം ന വിജാനാതി സര്വമ് । തഥാപി വേദാനേകദേശേന വേദ ജാനാതി ലക്ഷ്മീര്ഹരിരൂപം ച യാവത് ॥ ൩,൧൨.
ബ്രഹ്മാവ് പോലും അറിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, മറ്റുള്ളവർ എങ്ങനെ അറിയും? അവരിൽ ആരും ആ ഇരുവരുടെയും മുഴുവൻ സ്വരൂപം അറിയുന്നില്ല. എങ്കിലും, വേദങ്ങൾ ഭാഗികമായി, ലക്ഷ്മിയും ഹരിയും എത്രമാത്രം വെളിപ്പെടുത്തുന്നുവോ അത്രയേ അറിയൂ.
താവന്ന ജാനാതി വിധിഃ ഖഗേന്ദ്ര ജ്ഞാനേ വിധാതുശ്ച സ്വയോഗ്യഭൂതേ । അതോ വിരിഞ്ചസ്യ ന ചിന്തനീയോ ഹ്യജ്ഞാനലേശഃ ക്വാപി ദേശേ ച കാലേ ॥ ൩,൧൨.
അപ്പോള് യുക്തമായ ജ്ഞാനം ഇല്ലാത്ത സമയത്ത്, സൃഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവിനും അതു അറിയാന് കഴിയില്ല, പക്ഷേ, എപ്പോഴും എവിടെയും ബ്രഹ്മാവിന് അജ്ഞാനത്തിന്റെ ചെറിയൊരു അംശവും ഉണ്ടെന്ന് കരുതേണ്ടതില്ല.
നാഡീം സമാവിശ്യ തദാ വിരിഞ്ചോ ന വേദ നാരായണമേകവച്ച । തദാഽശൃണോത്തം കമലാസനം പ്രഭുസ്തപസ്തപ ദ്വ്യക്ഷരം സാദരേണ ॥ ൩,൧൨.
അപ്പോഴാണ് ബ്രഹ്മാവ് നാഡിയില് പ്രവേശിച്ച് നാരായണനെ ഏകത്വത്തില് അറിയാന് കഴിയാതിരുന്നത്. അന്നേരം, കമലത്തിലെ ഇരിപ്പുകാരനായ പ്രഭു, 'തപ, തപ' എന്ന രണ്ടു അക്ഷരങ്ങള് ആദരവോടെ കേട്ടു.
അഭിപ്രായം തസ്യ സമ്യഗ്വിദിത്ത്വാ തപഃ കുരു ത്വം ഹരിതുഷ്ട്യര്ഥമേവ । തപോഽകരോദ്ധരിപാദൈക നിഷ്ഠോ ഹരേഃ പ്രീത്യര്ഥം ദിവ്യസഹസ്രവര്ഷമ് ॥ ൩,൧൨.
അവന്റെ ഉദ്ദേശം മനസ്സിലാക്കി, 'ഹരിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനായി തപസ്സു ചെയ്യണം' എന്നു പറഞ്ഞു. ഹരിയുടെ പാദങ്ങളില് മാത്രം ഭക്തിയോടെ, ബ്രഹ്മാവ് ദൈവികമായ ആയിരം വര്ഷങ്ങള് ഹരിയുടെ സന്തോഷത്തിനായി തപസ്സു ചെയ്തു.
തതോ ഹരിഃ പ്രാദുരാസീത്ഖഗേന്ദ്ര വരം ദാതും ഭക്തവരസ്യ ദിവ്യമ് । സദാ വിഷ്ണും ദേവദേവോ ദദര്ശ ചതുര്ഭുജം തം ജലജായതാക്ഷമ് ॥ ൩,൧൨.
അതിനുശേഷം, ഭക്തന് ബ്രഹ്മാവിന് വരം നല്കാനായി ഹരി പ്രത്യക്ഷമായി. ബ്രഹ്മാവ് എപ്പോഴും ദേവന്മാരുടെ ദൈവമായ, നാലു കൈകളുള്ള, കമലപോലെ കണ്ണുകളുള്ള വിഷ്ണുവിനെ കണ്ടു.
ശ്രീവത്സലക്ഷ്മം ഗലശോഭികൌസ്തുഭം സംപശ്യന്തം സുപ്രസന്നാര്ദ്രദൃഷ്ട്യാ । ദൃഷ്ട്വാ ഹരിം ബ്രഹ്മ നാരായണം ച പുരഃ സ്ഥിതം ഭക്തവശ്യം ദയാലുമ് ॥ ൩,൧൨.
ശ്രീവത്സം എന്ന അടയാളവും, കഴുത്തില് പ്രകാശിക്കുന്ന കൗസ്തുഭം എന്ന രത്നവും, കരുണയും സമാധാനവും നിറഞ്ഞ ദൃഷ്ടിയോടെ ഹരിയെ നേരില് കണ്ടു. ഭക്തന്റെ ഇച്ഛയ്ക്ക് വിധേയനായ, ദയയുള്ള നാരായണനെയും അവന് കണ്ടു.
സമര്ചയാമാസ മഹാവിഭൂത്യാ ഭക്ത്യാ ഹരേഃ പാദതീര്ഥം ദധാര । അസ്തൌന്മഹാഭാഗവതപ്രധാനോ ഹരിം ഗുരും ഭക്തിവിവര്ധിതാത്മാ ॥ ൩,൧൨.
വലിയ ഐശ്വര്യത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി ഹരിയുടെ പാദതീര്ത്ഥം ആരാധിച്ചു. മഹാഭാഗവതന്മാരില് പ്രധാനനായ ബ്രഹ്മാവ്, ഭക്തിയില് മനസ്സ് നിറഞ്ഞ്, ഗുരുവായ ഹരിയെ സ്തുതിച്ചു.
ബ്രഹ്മോവാച । രമേശ ലോകേശ ജഗന്നിവാസ തവ സ്വരൂപം ന വിജാനാതി ദേവീ । തവ പ്രസാദാത്സുവിജാനാതി ദേവീ ഗുണാന്വേദോക്താന്സര്വദാ വീന്ദ്ര സര്വാന് ॥ ൩,൧൨.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ലക്ഷ്മിയുടെ നാഥാ, ലോകങ്ങളുടെ ഇശ്വരാ, സകലജഗത്തിന്റെ ആധാരമായവനേ, ദേവിയും നിന്റെ യഥാര്ത്ഥ സ്വരൂപം അറിയുന്നില്ല. പക്ഷേ, നിന്റെ കൃപയാല് ദേവി, വേദങ്ങളില് പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന എല്ലാ ഗുണങ്ങളും എപ്പോഴും അറിയുന്നു.
തഥാപി സാ ന വിജാനാതി ദേവീ സാകല്യേനാശേഷിതഃ സദ്ഗുണാംശ്ച । യദ്യപ്യനുക്തം പഞ്ചഭിര്നാസ്തി വേദൈസ്തഥാപി ദേവേഽത്ര വിശേഷ ആസ്തേ ॥ ൩,൧൨.
എങ്കിലും, ദേവി നിന്റെ മുഴുവന് സ്വരൂപവും എല്ലാ ഉത്തമഗുണങ്ങളും പൂര്ണമായി അറിയുന്നില്ല. അഞ്ചു വേദങ്ങളിലും ഇത് വ്യക്തമല്ലെങ്കിലും, ദേവാ, ഇവിടെ ഒരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്.
തത്ത്വേച്ഛവഃ പ്രവിജാനന്തി നിത്യം വേദേ സൂക്താന്ക്വാപ്യനുക്താംശ്ച സര്വാന് । ആദൌ ജാനന്ത്യത്ര വേദാ മുരാരേ ഋഗാദയഃ സുഷ്ഠു ചത്വാര ഏവ ॥ ൩,൧൨.
സത്യത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവര് വേദങ്ങളില് പറഞ്ഞിട്ടുള്ളതും പറയാത്തതുമായ എല്ലാ സ്തുതികളും എപ്പോഴും അറിയുന്നു. ആദ്യം, ഋഗ്വേദം മുതലായ നാലു വേദങ്ങളും, മുരാരേ, നിന്നെ നന്നായി അറിയുന്നു.
വേദാ ഹ്യേതേ വേദയന്തീതി ദേവ തഥാ പുരാണം ഭാരതം പഞ്ചരാത്രമ് । ക്രമാദിതോ വിചിന്ത്യ സാ വിഷ്ണുഗുണാന്സ്വയോഗ്യാന്സദാ വിജാനാതി രമാപി ദേവീ ॥ ൩,൧൨.
ദേവാ, ഇവയാണ് വേദങ്ങള് എന്ന് പറയുന്നത്; അതുപോലെ പുരാണവും മഹാഭാരതവും പഞ്ചരാത്രവും. ക്രമമായി ആലോചിച്ചാല് പോലും, ലക്ഷ്മി എപ്പോഴും വിഷ്ണുവിന്റെ തനിക്കു യോജിച്ച ഗുണങ്ങളെ അറിയുന്നു.
വിശേഷതോ ഹ്യുക്തഗുണാ നൃഗാദിഷു സ്വയോഗ്യഭൂതാന്സംവിജാനാതി ദേവീ । സാമാന്യതഃ പ്രവിജാനാതി ദേവീ ഹരേര്ഗുണാന്ന വിശേഷാച്ച നിത്യമ് ॥ ൩,൧൨.
പ്രത്യേകമായി, ദേവി വേദങ്ങളില് ഉള്ള സ്തുതികളില് പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന, തനിക്കു യോജിച്ച ഗുണങ്ങളെ അറിയുന്നു. പൊതുവെ, ഹരിയുടെ ഗുണങ്ങളെ അവള് അറിയുന്നു, പക്ഷേ എല്ലായ്പ്പോഴും വിശദമായി അറിയുന്നില്ല.
അഹം വിജാനാമി രമാപ്രസാദാത്തവ പ്രസാദാച്ച ഗുണാന്സദൈവ । സ്വയോഗ്യഭൂതാഞ്ഛ്രുതിഷൂക്താന് ഗുണാംശ്ച കാംശ്ചിദ്വിജാനാതി ഹരേര്ന കശ്ചിത് ॥ ൩,൧൨.
ലക്ഷ്മിയുടെ കൃപയാലും നിന്റെ കൃപയാലും ഞാന് എപ്പോഴും നിന്റെ ഗുണങ്ങളെ അറിയുന്നു. പക്ഷേ, വേദങ്ങളില് പറഞ്ഞിട്ടുള്ളതും തനിക്കു യോജിച്ചതുമായ ഹരിയുടെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ആരും പൂര്ണമായി അറിയുന്നില്ല.
തവ പ്രസാദാച്ച മമ പ്രസാദാത്കാലാന്തരേ താംശ്ച ജാനാതി ശേഷഃ । ദുഷ്കര്മലേശാന്ന തിരോഹിതാന് ഗുണാന്യാനേവ പൂര്വം വിദിതാന് സ്വയോഗ്യാന് ॥ ൩,൧൨.
നിന്റെ കൃപയാലും എന്റെ കൃപയാലും, വേറൊരു സമയത്ത് അനന്തനും അവയെ അറിയുന്നു. പക്ഷേ, ദുഷ്കര്മത്തിന്റെ ചെറിയൊരു അംശം കൊണ്ടും മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഗുണങ്ങളെ അല്ല, മുന്പ് അറിയപ്പെട്ടതും തനിക്കു യോജിച്ചതുമായവയെ മാത്രം അറിയുന്നു.
താനേവ ജ്ഞാത്വാ പുനരേവ ശേഷസ്തിരോ ഹിതാംല്ലബ്ധഗുണസ്തതഃ സ്മൃതഃ । സദാ സ്വയോഗ്യാംശ്ച ഹരേര്ഗുണാംശ്ച ഉമാപതിശ്ചാപി തവ പ്രസാദാത് ॥ ൩,൧൨.
അവയെ അറിയിച്ചതിനുശേഷം, വീണ്ടും അനന്തന് മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഗുണങ്ങള് ലഭിച്ച്, അവന് അങ്ങനെ ഓര്മ്മിക്കപ്പെടുന്നു. എപ്പോഴും, ഉമാപതിയും നിന്റെ കൃപയാല് ഹരിയുടെ തനിക്കു യോജിച്ച ഗുണങ്ങളെ അറിയുന്നു.
യദാ വിജാനാതി ഹരേ മുരാരേ അപ്രാപ്തലബ്ധേതി തദോച്യതേ ഹരഃ । മമാപി ലോകം ച യദാ മുരാരേ തദാ വിജാനാതി തവ സ്വരൂപമ് ॥ ൩,൧൨.
ഹരന് മുമ്പ് ലഭിക്കാത്തതെന്താണോ അത് അറിയുമ്പോള്, അതു ലഭിച്ചുവെന്ന് പറയുന്നു. എന്റെ ലോകം ഹരന് അറിയുമ്പോള് മാത്രമാണ്, മുരാരേ, അവന് നിന്റെ യഥാര്ത്ഥ സ്വരൂപം അറിയുന്നത്.
ഗോവിന്ദ നിത്യാവ്യയ ചിത്സുപൂര്ണ തവ പ്രസാദാന്നാസ്തി ശതേഷു തന്മമ। യേയേ ഹി ദേവാശ്ച ശരീരധാരിണസ്തേ ജ്ഞാനഹീനാ വിഷയേഷു നിഷ്ഠാഃ ॥ ൩,൧൨.
ഗോവിന്ദാ, നിത്യവും അക്ഷയവും പൂര്ണമായ ചൈതന്യവും ഉള്ളവനേ, നിന്റെ കൃപയാല് എനിക്ക് ആ ജ്ഞാനം നൂറു ജന്മത്തിലും ലഭിക്കുന്നില്ല. ശരീരമുള്ള ദേവന്മാര് ജ്ഞാനരഹിതരായി ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളില് ആസ്വാദനം ചെയ്യുന്നു.
യേയേ ദേവാ വിഷയേഷു നിഷ്ഠാസ്തേതേ ദേവാ ബഹിരര്ഥഭാവാഃ । യേയേ ദേവാ ബഹിരര്ഥഭാവാ മോക്ഷാദന്യേ പ്രലപന്തഃ സദൈവ ॥ ൩,൧൨.
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളില് നിലകൊള്ളുന്ന ദേവന്മാര് പുറംലോകത്തെ സ്വഭാവമുള്ളവരാണ്. അങ്ങനെ പുറംലോകത്തെ സ്വഭാവമുള്ള ദേവന്മാര് മോക്ഷത്തില് നിന്ന് വേറിട്ടവരായി എപ്പോഴും അസംബന്ധം സംസാരിക്കുന്നു.
തവ സ്വരൂപേ ച ജഗത്സ്വരൂപേ തവാസമാനം നാസ്തി വിഷ്ണോ സദൈവ । യതസ്തവ പ്രാകൃതോ നാസ്തി ദേഹോ യതോ ജ്ഞാനം നാസ്തി നാസ്ത്യേവ നിത്യമ് ॥ ൩,൧൨.
വിഷ്ണുവേ, നിന്റെ യഥാര്ത്ഥ സ്വരൂപത്തിലും ലോകത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിലും ഒരുപോലുമില്ലാത്തതൊന്നും ഇല്ല. കാരണം, നിനക്ക് പ്രകൃതിദേഹമോ അജ്ഞാനമോ ഇല്ല; അതൊന്നും ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകാറില്ല.
പൂര്ണാനന്ദജ്ഞാനദേഹോഽപി നിത്യം സദാ ശരീരീ ഭാഷ്യതേ ഭക്തിമദ്ഭിഃ । യതസ്തവ പ്രാകൃതോ നാസ്തി ദേഹോ ഹ്യതോപി നിത്യമശരീരീതി ച സ്മൃതഃ ॥ ൩,൧൨.
നിന്റെ രൂപം പൂർണ്ണമായ ആനന്ദവും ജ്ഞാനവും ആണെങ്കിലും, ഭക്തർ എല്ലായ്പ്പോഴും നിന്നെ ശരീരമുള്ളവനായി വിവരിക്കുന്നു. കാരണം, നിനക്ക് പ്രകൃതിദേഹം ഇല്ല; അതുകൊണ്ട് നിന്നെ ശാശ്വതമായി ശരീരരഹിതനായി ഓർക്കുന്നു.
നതോഽഹം സര്വദാസ്മിഞ്ശരീരേഽഹംമമേത്യഭിമാനേന ശൂന്യഃ । അത്തോഽപ്യഹം ത്വശരീരീ സദൈവ തഥൈവ നിത്യം ബഹിരര്ഥൈശ്ച ശൂന്യഃ ॥ ൩,൧൨.
ഞാൻ എപ്പോഴും നമസ്കരിക്കുന്നു; എന്നിരുന്നാലും, ഈ ശരീരത്തിൽ എനിക്ക് 'ഞാൻ' എന്നോ 'എന്റെ' എന്നോ ഉള്ള ഭാവം ഇല്ല. അതിനാൽ, ഞാനും എപ്പോഴും ശരീരരഹിതനാണ്, പുറം വസ്തുക്കളോടുള്ള ആസക്തിയും ഇല്ല.