യത്ത്വേതദന്യഥാ ബ്രൂയുഃ സര്വഹന്താര ഏവ തേ । ജഗത്പ്രവാഹഃ സത്യോഽയം ഹരിസേവേതിസാഥാ ॥ ൩,൧൦.
ഇതിനു വിപരീതമായി പറയുന്നവർ എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്നവരാണ്. ഈ ലോകപ്രവാഹം സത്യമാണ്, ഹരിയുടെ സേവനത്തിനായാണ് ഇതെല്ലാം എന്ന് പറയുന്നു.
സത്യം സത്യം പുനഃ സത്യമുദ്ധത്യ ഭുജമുത്യതേ । വേദാച്ഛാസ്ത്രം പരം നാസ്തി ന ദേവഃ കേശവാത്പരഃ ॥ ൩,൧൦.
സത്യം, സത്യം, വീണ്ടും സത്യം—എന്റെ കൈ ഉയർത്തി ഞാൻ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു: വേദത്തേക്കാൾ ഉന്നതമായ ശാസ്ത്രമില്ല, കേശവനേക്കാൾ വലിയ ദൈവവും ഇല്ല.
സര്വോത്കൃഷ്ടം കേശവം ച വിഹായാന്യമുപാസതേ । തേഷാമന്ധം തമോ ജ്ഞേയം പിതൄണാം ഗരുണാമപി ॥ ൩,൧൦.
കേശവനെ, എല്ലാറ്റിലും ഉന്നതനായി, ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റൊരാളെ ആരാധിക്കുന്നവർക്ക്, അവരുടെ അന്ധത ഇരുട്ടാണ്, അത്തരം പിതാക്കന്മാരിലും പക്ഷികളിലും പോലും.
ഇദാനീം ശൃണു പക്ഷീന്ദ്ര വൈകൃതം സര്ഗമുത്തമമ് । സമ്യഗ്ജാനാതി യോ ലോകേ സ യാതി പരമം പദമ് ॥ ൩,൧൦.
ഇപ്പോൾ കേൾക്കു, പക്ഷിരാജാവേ, ഉത്തമമായ വൈക്രത സൃഷ്ടിയെക്കുറിച്ച്. ലോകത്തിൽ ആരെങ്കിലും അതിനെ ശരിയായി അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ പരമപദം പ്രാപിക്കും.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൧൧ ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । പുരുഷാഖ്യോ ഹരിഃ സാക്ഷാദ്ഭഗവാന്പുരുഷോത്തമഃ । ശിശ്യേത്വണ്ഡോദക വിഷ്ണുര്നൃണാം സാഹസ്രവത്സരമ് । ലക്ഷ്മീശ്ചോദകരൂപേണ ശയ്യാരൂപേണ ഭോണ്ഡജാ ॥ ൩,൧൧.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: പുരുഷനെന്ന ഹരിയും പരമേശ്വരനുമായ ഭഗവാൻ, അണ്ടജലത്തിൽ ആയിരം മനുഷ്യവത്സരങ്ങൾ കിടന്നു. വിനതയുടെ പുത്രാ, ലക്ഷ്മി ജലരൂപത്തിൽ അവന്റെ ശയ്യയായി.
വിദ്യാ തരങ്ഗരൂപേണ വായുരൂപേണ ഭോണ്ഡജ ॥ ൩,൧൧.
വിദ്യയുടെ തരംഗരൂപത്തിലും വായുവിന്റെ രൂപത്തിലും, വിനതയുടെ പുത്രാ.
തമോരൂപേണ സൈവാസീ ന്നാന്യദാസീത്കഥഞ്ചന । അസീദ്ഗര്ഭോദകേ ചൈവ നാന്യദാസീത്കഥഞ്ചന ॥ ൩,൧൧.
അവൾ മാത്രം അന്നപ്പോൾ ഇരുണ്ടതിന്റെ രൂപത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു; മറ്റൊന്നും എവിടെയും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ആ ഗർഭജലത്തിൽ അവളെ മാത്രം കാണാമായിരുന്നു; മറ്റൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
ലക്ഷ്മീസ്തുഷ്ടാവ ച ഹരിം ഗര്ഭോദേ പക്ഷിസത്തമ । ലക്ഷ്മീധരാഭ്യാം രൂപാഭ്യാം പ്രകൃതിര്ഹരിണാ തഥാ ॥ ൩,൧൧.
ലക്ഷ്മി ആ ഗർഭജലത്തിൽ ഹരിയെ സ്തുതിച്ചു, പക്ഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ. ലക്ഷ്മിയും ഭൂമിയും ആയ രണ്ട് രൂപങ്ങളാൽ പ്രകൃതിയും ഹരിയെ സ്തുതിച്ചു.
ശേത ശ്രുതിസ്വരൂപേണ സ്തൌതി ഗര്ഭോദകേ ഹരിമ് । നാരായണ നമസ്തേഽസ്തു ശൃണു വിജ്ഞാപനം മമ ॥ ൩,൧൧.
അവൾ ശ്രുതി എന്ന ശബ്ദരൂപത്തിൽ ആ ഗർഭജലത്തിൽ ഹരിയെ സ്തുതിച്ചു: 'നാരായണാ, ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു; എന്റെ അപേക്ഷ കേൾക്കണമേ.'
അജാം ജഹി മഹാഭാഗ യോഗ്യാനാം മുക്തിമാവഹ । അജാ തു പ്രകൃതിഃ പ്രോക്താ ചാപരാ പ്രകൃതിഃ പരാ ॥ ൩,൧൧.
'മഹാഭാഗനേ, അജയെ നശിപ്പിച്ചു യോഗ്യരായവർക്ക് മോക്ഷം നൽകണം. അജ എന്നത് പ്രകൃതിയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്; അതിൽ ഒരു അപരയും ഒരു പരയും ഉണ്ട്.'
ശതതോവരാ തു ബ്രഹ്മാണീ ബ്രഹ്മപത്നീ വരാനനാ । ഉമാ ശച്യവരാ തസ്യാ അവരാഃ സംപ്രകീര്തിതാഃ ॥ ൩,൧൧.
നൂറിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയാണ് ബ്രഹ്മാണി, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഭാര്യയും മനോഹരമുഖിയുമാണ് അവൾ. ഉമയും ശചിയും അവളുടെ കൂടെ പ്രധാനികളാണ്; മറ്റുള്ളവർ അത്ര പ്രധാനമല്ല.
ഏതാസാം ഹനനം നൈവ പ്രാര്ഥയാമഃ സദാ ഹരേ । അസ്തി പ്രതിനൃഷു ബ്രഹ്മ പ്രകൃതീ ദ്വേ വ്യവസ്ഥിതേ ॥ ൩,൧൧.
'ഹരിയേ, ഇവരുടെ നാശം ഞങ്ങൾ ഒരിക്കലും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. എല്ലാ ജീവികളിലും രണ്ട് പ്രകൃതികൾ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.'
ഏകാ തു നിത്യസംസാരാ ത്വജശബ്ദാഭിധായികാ । ദ്വിതീയാ തു തമോഽപോഹ്യാ അജശബ്ദാഭിധായികാ ॥ ൩,൧൧.
ഒന്ന് ശാശ്വതമായ ജനനമരണചക്രമാണ്, അതിനെ 'അജ' എന്നു വിളിക്കുന്നു; രണ്ടാമത്തേത്, അന്ധകാരമായി ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതും 'അജ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
അത ഏവ ത്വജേ ജ്യേഷ്ഠേ ഇതി ലോകേ പ്രകീര്തിതേ । സുഖദുഃ ഖപ്രദാ ചൈവ അപരാ ദുഃ ഖദൈവ തു ॥ ൩,൧൧.
അതുകൊണ്ട് ലോകത്തിൽ വലിയതിനെ 'ജ്യേഷ്ഠ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു; അവൾ സുഖവും ദു:ഖവും നൽകുന്നു, അപരയായത് ദു:ഖം മാത്രം നൽകുന്നു.
മോക്ഷാധികാരിണാമേവ ജ്ഞാനൈശ്വര്യാദയോ ഗണാഃ । തേഷാമാച്ഛാദികാ ഹോകാ തമോങ്ഗാ സാ പ്രകീര്തിതാ ॥ ൩,൧൧.
മോക്ഷത്തിന് അർഹരായവർക്കു മാത്രമാണ് ജ്ഞാനം, ഐശ്വര്യം തുടങ്ങിയ ഗുണങ്ങൾ. അവയെ മറയ്ക്കുന്ന ശക്തിയെ അന്ധകാരത്തിൽ നിന്നുള്ള മായാശക്തി എന്ന് പറയുന്നു.
ജീവം പ്രതി മഹാവിഷ്ണും പാഹ്യാച്ഛാദയതി പ്രഭോ । സാ പരാ പ്രകൃതിര്ജ്ഞേയാ പരമാച്ഛാദികാ സ്മൃതാ ॥ ൩,൧൧.
അവൾ ജീവനെയും മഹാവിഷ്ണുവിനെയും പോലും മറയ്ക്കുന്നു, പ്രഭോ. അവളാണ് പരപ്രകൃതി, പരമമായ മറയ്ക്കുന്ന ശക്തി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഏവം സാ പരമാ ദുഷ്ടാ ഹോകാ തമോങ്ഗാ തു പ്രകീര്തിതാ । ജീവവര്ഗേഷ്വേവ ഖഗ ബ്രഹ്മാദേര്നാസ്തി സാ ക്വചിത് ॥ ൩,൧൧.
ഇങ്ങനെ അവളെ പരമമായ ദുഷ്ടമായ മായാശക്തി, അന്ധകാരത്തിൽ നിന്നുള്ളതെന്ന് പറയുന്നു. പക്ഷേ, പക്ഷീ, ബ്രഹ്മാദികളിൽ അവളില്ല.
പിശാചവത്സമുദ്ദിഷ്ടാ ജീവസ്യേത്യധികാരിണഃ । പ്രേരികാ തു തയോര്ദേവ്യോ സ്ത്വഹമാദ്യാ സുഖാത്മികാ ॥ ൩,൧൧.
അർഹതയുള്ള ജീവിക്ക് അവളെ പിശാചുപോലെ അധീനമാക്കുന്നവളായി പറയുന്നു. ഈ രണ്ട് ദേവികളിൽ ഞാനാണ് ആദ്യം, സുഖസ്വഭാവവും പ്രേരകവുമാണ് ഞാൻ.
തത്ര വിഷ്ണോ മഹാഭാഗ സഗുണാച്ഛാദകോ ഹിതഃ । പരമാച്ഛാദികാം ദുഷ്ടാം വ്യാമുച്യൈവ മഹാപ്രഭോ ॥ ൩,൧൧.
അതുകൊണ്ട്, മഹാഭാഗനായ വിഷ്ണുവേ, ഗുണങ്ങളുടെ മറവു നീക്കം ചെയ്യുന്നവനാണ് നീ. ദുഷ്ടമായ പരമമായ മറവു മാറ്റി, മഹാപ്രഭുവേ—
മോക്ഷം ദേഹി മഹാദേവ ത്വദ്ഭക്താനാം മഹാപ്രഭോ । പരമാച്ഛാദികാ ഹ്യസ്മാന്നിത്യ സംസാരിണോ യതഃ ॥ ൩,൧൧.
'നിന്റെ ഭക്തന്മാർക്ക് മോക്ഷം നൽകണം, മഹാദേവാ, മഹാപ്രഭുവേ. ഈ പരമമായ മറവിൽ നിന്നാണ് ജീവികൾ ശാശ്വതമായ ജനനമരണചക്രത്തിൽ കുടുങ്ങുന്നത്.'
അത ഏവ ച നിത്യത്വാത്തസ്മാത്തദപസാരണമ് । കുരു ദേവ മഹാഭാഗ ഇതി വിജ്ഞായതാം മമ ॥ ൩,൧൧.
'അതുകൊണ്ട്, അതിന്റെ ശാശ്വതസ്വഭാവം കാരണം, അതിനെ മാറ്റേണ്ടതുണ്ട്. മഹാഭാഗനേ, ദൈവമേ, ഇതു ചെയ്യണം—ഇതാണ് എന്റെ അപേക്ഷ.'
ഏവം സ്തുതോ ഹരിഃ കൃഷ്ണോ സുപ്രബുദ്ധോഽപി സര്ബദാ । ഉദ്വുദ്ധവന്മഹാ വിഷ്ണുരഭൂദജ്ഞപരീക്ഷയാ ॥ ൩,൧൧.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ഹരികൃഷ്ണൻ, എപ്പോഴും ഉണർന്നിരിക്കുന്നവനാണെങ്കിലും, ജ്ഞാനത്തെ പരീക്ഷിക്കാൻ ഉറങ്ങുന്നവനുപോലെ ആയി, പക്ഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ.
തസ്യ നാഭേരഭൂത്പദ്മം സൌവര്ണം ഭുവനാശ്രയമ് । തത്പ്രാകൃതം ച വിജ്ഞേയം ഭൂദേവീ ത്വഭിമാനിനീ ॥ ൩,൧൧.
അവന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് ഒരു പൊൻതാമര പിറന്നു, ലോകങ്ങളുടെ ആധാരമായത്. അതാണ് പ്രകൃതിസ്വഭാവമുള്ളത്; ഭൂദേവി അതിൽ തന്നെ കാണിച്ചു.
അനന്തസൂര്യവച്ചൈവ പ്രകാശകരമീരിതമ് । ചിദാനന്ദമയോ വിഷ്ണുസ്തസ്മാദ്ഭിന്നോ ന സംശയഃ ॥ ൩,൧൧.
അനന്തസൂര്യൻ പ്രകാശം പകരുന്നതുപോലെ അതും പ്രകാശിച്ചു. ചൈതന്യവും ആനന്ദവും നിറഞ്ഞ വിഷ്ണു അതിൽ നിന്ന് വേറെയാണ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
വിഷ്ണോഃ സ്വരൂപഭൂതം ച യേ വിജാനന്തി തേ നരാഃ । തേ യാന്തി ഹ്യധരം ലോകം തഥാ തത്സംഗിസംഗിനഃ ॥ ൩,൧൧.
വിഷ്ണുവിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം അറിയുന്നവരും, അത്തരക്കാരോടൊപ്പം സ്നേഹത്തോടെ ഇടപഴകുന്നവരും, അവരൊക്കെയും താഴ്ന്ന ലോകങ്ങളിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
കിരീടാദികവച്ചൈവ ജ്ഞാതവ്യം ച ഖഗേശ്വര । കിരീടാദ്യാ അപി ഹരേര്ദ്വിധാ സംതി ന സംശയഃ ॥ ൩,൧൧.
കിരീടംപോലുള്ള അലങ്കാരങ്ങൾ പോലെ തന്നെ, കിരീടം മുതലായ ഹരിയുടെ വസ്തുക്കളും രണ്ടുതരമുണ്ടെന്ന് നീ അറിയണം, പക്ഷിമേധാവേ; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
സ്വരൂപാ ഹ്യസ്വരൂപാശ്ച സ്വസ്വരൂപനി ദര്ശനേ । ഗൃഹീതാ ഇതി വിജ്ഞേയാ ന സ്വരൂപാഃ ഖഗേശ്വര ॥ ൩,൧൧.
സ്വരൂപവും അസ്വരൂപവും ഉണ്ട്; സ്വന്തം യഥാർത്ഥ രൂപംപോലെ കാണുന്നവ, സ്വീകരിച്ച രൂപങ്ങളാണ്, യഥാർത്ഥ സ്വരൂപമല്ലെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം, പക്ഷിരാജാവേ.
ഭ്മാണ്ഡം ഹ്യസൃജത്തത്ര സര്വലോകവിധായകമ് । പ്രലയേ മുക്തിഹീനശ്ച സുപ്ത ഇത്യുച്യതേ ബുധഃ ॥ ൩,൧൧.
അവൻ അവിടെ സകലലോകങ്ങളുടെയും ഉത്പത്തിക്ക് കാരണം ആയ ബ്രഹ്മാണ്ഡം സൃഷ്ടിച്ചു; പ്രളയകാലത്ത് മോക്ഷം ലഭിക്കാത്തവൻ ഉറങ്ങുന്നു എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
തസ്യ സമിവസ്ത്രിവം ച ന ജ്ഞാതവ്യാ ഖഗേശ്വര । പ്രലയോപി മഹാഭാഗ ബ്രഹ്മവായ്വോര്ന ചാസ്തി ഹി ॥ ൩,൧൧.
അതിന്റേതായ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയാൻ കഴിയില്ല, പക്ഷിരാജാവേ; പ്രളയകാലത്തും ബ്രഹ്മാവിനും വായുവിനും യഥാർത്ഥ നിലയില്ല, മഹാഭാഗവേ.
വൃത്തിരൂപം പരം ജ്ഞാനം പാദ്യാര്ഘ്യം നാത്ര സംശയഃ । ഇന്ദ്രിയാണാമുപരതിഃ സുപ്തിരിത്യുച്യതേ ബുധൈഃ ॥ ൩,൧൧.
വൃത്തിയുള്ള പരമജ്ഞാനം പാദപ്രക്ഷാലനവും അർഘ്യവും പോലെയാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല; ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിശ്ചലമാകുന്നത് ഉറക്കം എന്നാണ് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നത്.