അതോ ഹരേ താദൃശീം മേ കുബുദ്ധിം വിനാശ്യ മേ ദേഹി തേ പാദദാസ്യമ് । അഹം മനോഃ പാദപാദാര്ധഭൂതഗുണേന ഹീനഃ സര്വദാ വൈ മുരാരേ ॥ ൩,൭.
അതുകൊണ്ട്, ഹരേ, ഇങ്ങനെയുള്ള ദുഷ്ടബുദ്ധി എന്നിൽ നിന്ന് നീക്കംചെയ്യണം, അങ്ങയുടെ പാദസേവനം എനിക്ക് നൽകണം. മുരാരീ, മനുവിന്റെ പാദത്തിന്റെ പാതി ഗുണം മാത്രമുള്ള എനിക്ക് എപ്പോഴും ഗുണങ്ങൾ കുറവാണ്.
ഏവം സ്തുത്വാ തു വരുണഃ പ്രാഞ്ജലിഃ സമുപസ്ഥിതഃ । വരുണാനന്തരോത്പന്നോ നാരദോ ഹ്യസ്തുവദ്ധരിമ് ॥ ൩,൭.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം വരുണൻ കൈകൂപ്പി അങ്ങയുടെ മുമ്പിൽ നിന്നു. വരുണന്റെ ശേഷം നാരദൻ ജനിച്ച് ഹരിയെ സ്തുതിച്ചു.
നാരദ ഉവാച । യന്നാമധേയശ്രവണാനുകീര്തനാത്സ്വാദ്വന്യതത്ത്വം മമ നാസ്തി വിഷ്ണോ । പുനീഹ്യതശ്ചൈവ പരോവരായാന്യജ്ജിഹ്വാഗ്രേ വര്തതേ നാമ തസ്യ ॥ ൩,൭.
നാരദൻ പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുവേ, നിന്റെ നാമം കേൾക്കുന്നതിലും ഉച്ചരിക്കുന്നതിലും ഓർക്കുന്നതിലും എനിക്ക് അതിലുമുയർന്ന മറ്റൊന്നുമില്ല. അതുകൊണ്ട്, ദൈവമേ, എന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കണമേ; നാവിന്റെ അഗ്രത്തിൽ മറ്റേതെങ്കിലും നാമം ഉണ്ടെങ്കിൽ അതൊക്കെ നിന്റെ നാമത്തേക്കാൾ താഴ്ന്നതാണല്ലോ.
യജ്ജിഹ്വാഗ്രേ ഹരിനാമൈവ നാസ്തി സ ബ്രാഹ്മണോ നൈവ സ ഏവ ഗോഖരഃ । അഹം ന ജാനേ ച തവ സ്വരൂപം ന്യൂനോ ഹ്യഹം വരുണാത്സര്വദൈവ ॥ ൩,൭.
ആരുടെയും നാവിൽ ഹരിയുടെ നാമം ഇല്ലെങ്കിൽ, അവൻ ബ്രാഹ്മണൻ അല്ല; അവൻ പശുവോ കഴുതയോ പോലെയാണ്. ദൈവമേ, ഞാൻ നിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം അറിയുന്നില്ല; ഞാൻ എപ്പോഴും വരുണനേക്കാൾ താഴ്ന്നവനാണ്.
ഏവം സ്തുത്വാ നാരദോ വൈ ഖഗേന്ദ്രസ്തൂഷ്ണീമഭൂദ്ദേവദേവസ്യ ചാഗ്രേ । യോ നാരദാനന്തരം സംബഭൂവ ഭൃഗുര്മഹാത്മാ സ്തോതുമുപപ്രചക്രമേ ॥ ൩,൭.
ഇങ്ങനെ ദേവദേവനേ സ്തുതിച്ചശേഷം, നാരദൻ, പക്ഷികളിൽ പ്രധാനൻ, മൗനത്തിലായി. അതിനുശേഷം, നാരദന്റെ ശേഷം മഹാത്മാവായ ഭൃഗു സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ഏവം സ്തുത്വാ ഹരിം ദേവം ഭൃഗുസ്തൂഷ്ണീം ബഭൂവ ഹ । തദനന്തരജോ ഹ്യഗ്നിരസ്താവീത്പുരുഷോത്തമമ് ॥ ൩,൭.
ഇങ്ങനെ ഹരിയെ സ്തുതിച്ചശേഷം, ഭൃഗു മൗനത്തിലായി. അതിനുശേഷം ജനിച്ച അഗ്നി പരമപുരുഷനെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
അഗ്നിരുവാച । യത്തേജസാഹം സുസമിദ്ധതേജാ ഹവ്യം വഹാമ്യധ്വരേ ആജ്യസിക്തമ് ॥ ൩,൭.
അഗ്നി പറഞ്ഞു: ദൈവമേ, നിന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ടാണ് എനിക്ക് ഈ ജ്വലിക്കുന്ന ശക്തി ലഭിച്ചത്; യാഗത്തിൽ clarified നെയ്യ് ഒഴുക്കുന്ന ഹവ്യങ്ങൾ ഞാൻ വഹിക്കുന്നു.
യത്തേജസാഹം ജഠരേ സംപ്രവിശ്യ പചന്നന്നം സര്വദാ പൂര്ണശക്തിഃ । അതോ ന ജാനേ തവ സദ്ഗുണാംശ്ച ഭൃഗോരഹം സര്വദൈവം സമോസ്മി ॥ ൩,൭.
നിന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ വയറ്റിൽ പ്രവേശിച്ച് എല്ലായ്പ്പോഴും ആഹാരം പാകം ചെയ്യുന്നത്, പൂർണ്ണശക്തിയോടെ. അതിനാൽ, ഞാൻ നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല; ഞാൻ എപ്പോഴും ഭൃഗുവിനോടു തുല്യനാണ്.
തദനന്തരജാ സ്തോതും പ്രസൂതിരുപചക്രമേ ॥ ൩,൭.
അതിനുശേഷം പ്രസൂതി സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
പ്രസൂതിരുവാച । യന്നാമാര്ഥവിചാരണേപി മുനയോ മുഹ്യംതി വൈ സര്വദാ ത്വദ്ഭീതാ അപി ദേവതാ ഹ്യവിരതം സ്ത്രീഭിഃ സഹൈവ സ്ഥിതാഃ । മാന്ധാതൃധ്രുവനാരദാശ്ച ഭൃഗവോ വൈവസ്വതാദ്യാഖിലാഃ പ്രേമ്ണാ വൈ പ്രണമാമ്യഹം ഹിതകൃതേ തസ്മൈ നമോ വിഷ്ണവേ ॥ ൩,൭.
അതോ ന ജാനേ തവ സദ്ഗുണാന്സദാ ഏവം വിധാ കാ മമ ശക്തിരസ്തി । സ്തുത്വാ ഹ്യേവം പ്രസൂതിസ്തു തൂഷ്ണീമാസീത്ഖഗേശ്വര ॥ ൩,൭.
അതുകൊണ്ട്, ഞാൻ എപ്പോഴും നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല; ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കാൻ എനിക്ക് എന്ത് ശക്തിയുണ്ട്? ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചശേഷം പ്രസൂതി മൗനത്തിലായി, പക്ഷിരാജാവേ.
അഗ്നിര്വാഗാത്മകോ ബ്രഹ്മപുത്രോ ഭൃഗു ഋഷിസ്തഥാ । തദ്ഭാര്യാ വൈ പ്രസൂതിസ്തു ത്രയ ഏതേ സമാഃ സ്മൃതാഃ ॥ ൩,൭.
വാക്കിന്റെ രൂപമായ അഗ്നിയും, ഭൃഗു മഹർഷിയും, ഭൃഗുവിന്റെ ഭാര്യയായ പ്രസൂതിയും — ഈ മൂവരും തുല്യരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
വരുണാത്പാദഹീനാശ്ച പ്രവഹാദ്വിഗുണാധമാഃ । ദക്ഷാച്ഛതാവരാ ജ്ഞേയാ മിത്രാത്തു ദ്വിഗുണാധികാഃ ॥ ൩,൭.
വരുണനാൽ കാലുകൾ ഇല്ലാതാക്കപ്പെട്ടവർ, പ്രവഹനിൽ നിന്ന് ഇരട്ടിയോളം താഴ്ന്നവരാണ്; ദക്ഷനിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവർ നൂറിരട്ടിയോളം ഉന്നതരാണ്; മിത്രനിൽ നിന്ന് ഇരട്ടിയോളം ഉന്നതരാണ്.
പ്രസൂത്യനന്തരം ജാതോ വസിഷ്ഠോ ബ്രഹ്മനന്ദനഃ । വിനയാവനതോ ഭൂത്വാ സ്തോതും സമുപചക്രമേ ॥ ൩,൭.
പ്രസൂതിക്കുശേഷം ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനായ വസിഷ്ഠൻ ജനിച്ചു. വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ച് സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
വസിഷ്ഠ ഉവാച । നമോസ്തു തസ്മൈ പുരുഷായ വേധസേ നമോനമോഽസദ്വൃജിനച്ഛിദേ നമഃ । നമോനമോ സ്വാങ്ഗഭവായ നിത്യം നതോസ്മി ഹേ നാഥ തവാങ്ഘ്രിപങ്കജമ് ॥ ൩,൭.
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: ആ പുരുഷനേ, സൃഷ്ടാവേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. അസത്യം, പാപം എന്നിവ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം. സ്വയം തന്നെ ജനിപ്പിക്കുന്നവനേ, എപ്പോഴും നിനക്ക് നമസ്കാരം. നാഥാ, ഞാൻ എപ്പോഴും നിന്റെ കമലപാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിക്കുന്നു.
മാം പാഹി നിത്യം ഭഗവന്വാസുദേവ ഹ്യഗ്നേരഹം സര്വദാ ന്യൂന ഏവ । മിത്രാദഹം സര്വദാ കിഞ്ചിദൂനഃ സ്തുത്വാ ദേവ സോഭവത്തത്ര തൂഷ്ണീമ് ॥ ൩,൭.
ഭഗവാനായ വാസുദേവാ, എനിക്ക് എപ്പോഴും രക്ഷ നൽകണം. അഗ്നിയേക്കാൾ ഞാൻ എപ്പോഴും താഴ്ന്നവനാണ്; മിത്രനേക്കാൾ ഞാൻ എപ്പോഴും കുറവാണ്. ഇങ്ങനെ ദൈവത്തെ സ്തുതിച്ചശേഷം അവൻ മൗനത്തിലായി.
യോ വസിഷ്ഠാനന്തരജോ മരീചിര്ബ്രഹ്മനന്ദനഃ । ഹരിന്തുഷ്ടാവ പരയാ ഭക്ത്യാ നാരായണം ഗുരുമ് ॥ ൩,൭.
വസിഷ്ഠനുശേഷം ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനായ മരീചി, പരമഭക്തിയോടെ ഹരിയെ, ഗുരുവായ നാരായണനെ സ്തുതിച്ചു.
മരീചിരുവാച । ദേവേന ചാഹം ഹതധീര്ഭവനപ്രസങ്ഗാത്സര്വാശുഭോപഗമനാദ്വിമുഖേംദ്രിയശ്ച । കുര്വേ ച നിത്യം സുഖലേശലവാദിനാ ത്വദ്ദൂരം മനസ്ത്വശുഭകര്മ സമാചരിഷ്യേ ॥ ൩,൭.
മരീചി പറഞ്ഞു: ദൈവമേ, ലോകവുമായി ചേർന്ന് ജീവിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് എന്റെ മനസ്സ് ഭ്രമിച്ചുപോകുന്നത്; എല്ലാ ദുഷ്പ്രഭാവങ്ങളും വന്നപ്പോൾ എന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ദുർബലമായി മാറുന്നു. എങ്കിലും, ഞാൻ എപ്പോഴും ആനന്ദത്തിന്റെ ചെറിയ അംശം മാത്രം പറയുന്ന എന്റെ മനസ്സ് നിന്നിൽ നിന്ന് അകറ്റി, ദുഷ്കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു.
ഏതാദൃശോഹം ഭഗവാനനന്തഃ സദാ വസിഷ്ഠസ്യ സമാന ഏവ ॥ ൩,൭.
ഭഗവാനേ, അനന്തനേ, ഞാൻ എപ്പോഴും ഇങ്ങനെയാണ്; ഞാൻ എപ്പോഴും വസിഷ്ഠനോടു തുല്യനാണ്.
ഏവം സ്തുത്വാ മരീചിസ്തു തൂഷ്ണീമാസ തദാ ഖഗ । തദതന്തരജോഹ്യത്രിരസ്താവീത്പ്രാഞ്ജലിര്ഹരിമ് ॥ ൩,൭.
ഇങ്ങനെ മഹർഷി മരീചി ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം, അവൻ മൗനമായി. ഉടനെ അത്രി, കയ്യുകൾ ചേർത്ത്, ഹരിയെ സ്തുതിച്ചു.
ആവിര്ഭവജ്ജഗത്പ്രഭവായാവതീര്ണം തദ്രക്ഷണാര്ഥമനവദ്യഞ്ച തഥാവ്യയായ । തത്ത്വാര്ഥമൂലമവികാരി തവ സ്വരൂപം ഹ്യാനന്ദസാരമത ഏവ വികാരശൂന്യമ് ॥ ൩,൭.
ലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തിനായി പ്രത്യക്ഷമായ്, അതിനെ രക്ഷിക്കാൻ അവതരിച്ച, ദോഷമില്ലാത്തതും നശിക്കാത്തതുമായ നീ, സത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായ്, മാറ്റം അറിയാത്തതും ആനന്ദത്തിന്റെ സാരമായ്, മാറ്റമില്ലാത്തതും പരിപൂർണ്ണമായ് നിലകൊള്ളുന്നു.
ത്രൈഗുണ്യശൂന്യമഖിലേഷു ച സംവിഭക്തം തത്ര പ്രവിശ്യ ഭഗവന്ന ഹി പശ്യതീവ । അതോ മുരാരേസ്തവ സദ്ഗുണാംശ്ച സ്തോതും ന ശക്നോമി മരീചിതുല്യഃ ॥ ൩,൭.
മൂന്നു ഗുണങ്ങളും ഇല്ലാത്തവൻ, എങ്കിലും എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നവൻ, അവിടെ പ്രവേശിച്ചിട്ടും, ഭഗവാനേ, നീ അതെന്തെന്നു കാണുന്നില്ലെന്നപോലെയാണ്. അതുകൊണ്ട്, മുരാരിയെ, മരീചിപോലെ ഞാൻ നിന്റെ മഹത്വം സ്തുതിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.
ഏവം സ്തുത്വാ ഹ്യത്രിരപിതൂഷ്ണീമാസ തദാ ഖഗ । തദനന്തരജഃ സ്തോതുമങ്ഗിരാ വാക്യമബ്രവീത് ॥ ൩,൭.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം അത്രിയും മൗനമായി. ഉടനെ അങ്കിരസ് സ്തുതിക്കാൻ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
അങ്ഗിരാ ഉവാച । ദ്രഷ്ടും ന ശക്നോമി തവ സ്വരൂപം ഹ്യനന്തബാഹൂദരമസ്തകം ച । അനന്തസാഹസ്രകിരീടജുഷ്ടം മഹാര്ഹനാനാഭരണൈശ്ച ശോഭിതമ് । ഏതാദൃശം രൂപമനന്തപാരം സ്തോതും ഹ്യശക്തസ്തു സമോസ്മി ചാത്രേഃ ॥ ൩,൭.
അങ്കിരസ് പറഞ്ഞു: അനന്തമായ കൈകളും വയറും തലകളും, അനേകം ആയിരം മുകുടങ്ങൾ അണിഞ്ഞതും, വിലയേറിയ ആഭരണങ്ങളാൽ ഭാസ്വരമായതുമായ നിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം ഞാൻ കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല. ഇങ്ങനെയൊരു അതിരില്ലാത്ത രൂപം സ്തുതിക്കാൻ എനിക്ക് ശക്തിയില്ല, അത്രിപോലെ തന്നെയാണ്.
ഏവം സ്തുത്വാ ഹ്യങ്ഗിരാശ്ച തൂഷ്ണീമാസ ഖഗേശ്വര । തദനന്തരജഃ സ്തോതും പുലസ്ത്യോ വാക്യമബ്രവീത് ॥ ൩,൭.
ഇങ്ങനെ അങ്കിരസും സ്തുതിച്ച ശേഷം മൗനമായി, പക്ഷിരാജാവേ. ഉടനെ പുലസ്ത്യൻ സ്തുതിക്കാൻ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
പുലസ്ത്യ ഉവാച । യോ വാ ഹരിസ്തു ഭഗവാന്സ (സ്വ) ഉപാസകാനാം സംദര്ശയേദ്ഭുവനമങ്ഗലമങ്ഗലം ച । (ലശ്ച) യസ്മൈ നമോ ഭഗവതേ പുരുഷായ തുഭ്യം യോ വാവിതാ നിരയഭാഗഗമപ്രസങ്ഗേ ॥ ൩,൭.
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാൻ ഹരി, ഭക്തന്മാർക്ക് സുഖകരമായതും ദുഃഖകരമായതുമായ ലോകങ്ങൾ കാണിച്ചുതരുന്നു. അങ്ങേടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ പോലും നരകത്തിൽ പോകേണ്ടവരെ രക്ഷിക്കുന്ന ആ പുരുഷനായി നമസ്കരിക്കുന്നു.
ഏതാദൃശാംസ്തവ ഗുണാന്നവിതും ന ശക്തം മാം പാഹി ഭഗവന്സദൃശോ ഹ്യങ്ഗിരസാ ച ॥ ൩,൭.
ഇങ്ങനെയുള്ള നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ ഞാൻ അറിയാൻ കഴിയുന്നില്ല; ഭഗവാനേ, എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ, അങ്കിരസിനെപ്പോലെ തന്നെയാണ് ഞാൻ.
ഏവം സ്തുത്വാ പുലസ്ത്യോപി സ്തൂഷ്ണീമേവ ബഭൂവ ഹ । തദനന്തരജഃ സ്തോതും പുലഹോ വാക്യമബ്രവീത് ॥ ൩,൭.
ഇങ്ങനെ പുലസ്ത്യനും സ്തുതിച്ച ശേഷം മൗനമായി. ഉടനെ പുലഹൻ സ്തുതിക്കാൻ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
പുലഹ ഉവാച । നിഷ്കാമരൂപരിഹിതസ്യ സമര്പിതം ച സ്നാനാവരോത്തമപയഃ ഫലപുഷ്പഭോജ്യമ് । ആരാധനം ഭഗവതസ്തവ സത്ക്രിയാശ്ച വ്യര്ഥം ഭവേദിതി വദന്തി മഹാനുഭാവാഃ ॥ ൩,൭.
പുലഹൻ പറഞ്ഞു: ആഗ്രഹമില്ലാതെ ശുദ്ധഹൃദയത്തോടെ സമർപ്പിക്കുന്ന വെള്ളവും പഴവും പുഷ്പവും ഭക്ഷ്യവും, അതിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായതും, ഭഗവാന്റെ ആരാധനയോ സേവനമോ എന്ന നിലയിൽ ഫലപ്രദമല്ലെന്ന് മഹാനുഭവികൾ പറയുന്നു.
ഭൃഗുരുവാച । കിമാസനം തേ ഗരുഡാസനായ കിം ഭൂഷണം കൌസ്തുഭഭൂഷണായ । ലക്ഷ്മീകലത്രായ കിമസ്തി ദേയം വാഗീശ കിം തേ വചനീയമസ്തി । അതോ ന ജാനേ തവ സദ്ഗുണാംശ്ച ഹ്യഹം സദാ വരുണാത്പാദഹീനഃ ॥ ൩,൭.
ഭൃഗു പറഞ്ഞു: ഗരുഡൻ ഇരിക്കുന്ന സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവനായി നിന്നെക്കാൾ ഉത്തമമായ സിംഹാസനം എന്താണ്? കൗസ്തുഭമണിയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവനായി നിന്നെക്കാൾ ഭംഗിയുള്ള ആഭരണം എന്തുണ്ട്? ലക്ഷ്മി ഭാര്യയായിരിക്കുന്നവനായി നിന്നെ നൽകാനാവുന്ന എന്താണ്? വാക്കുകളുടെ നാഥാ, നിന്നോട് പറയേണ്ടത് എന്താണ്? അതിനാൽ, ഞാൻ നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല; ഞാൻ എപ്പോഴും വരുണനേക്കാൾ താഴ്ന്നവനാണ്, കാലിൽ ഇല്ലാത്തവനാണ്.
പ്രസൂതി പറഞ്ഞു: നിന്റെ നാമത്തിന്റെ അർത്ഥം അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ പോലും മഹർഷിമാർ എല്ലായ്പ്പോഴും ആശ്ചര്യപ്പെടുന്നു; ദേവന്മാർ പോലും നിന്നെ ഭയപ്പെട്ട്, അവരുടെ ഭാര്യമാരോടൊപ്പം എപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നു. മാൻധാത, ധ്രുവൻ, നാരദൻ, ഭൃഗുമാർ, വൈവസ്വതൻ തുടങ്ങിയ എല്ലാവരും — സ്നേഹത്തോടെ ഞാൻ ആ വിഷ്ണുവിന്, ഹിതം ചെയ്യുന്നവനോട്, നമസ്കരിക്കുന്നു.