അനിരുദ്ധ ഉവാച । ഏവം ഹരേസ്തവ കഥാം രസികാം വിഹായ സ്ത്രീണാം ഭഗേ ച വദനേ പരിമുഹ്യ നിത്യമ് । വിഷ്ഠാന്ത്രപൂരിതബിലേ രസികോ ഹി നിത്യം സ്ഥായീ ച സൂകരവദേവ വിമൂഢബുദ്ധിഃ ॥ ൩,൭.
അനിരുദ്ധൻ പറഞ്ഞു: ഹരിയുടെ ആനന്ദകരമായ കഥകൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്ത്രീകളുടെ മുഖത്തിലും മറ്റും എപ്പോഴും മനസ്സു അകപ്പെട്ട്, പന്നിയെപ്പോലെ, മലവും അകത്തളവും നിറഞ്ഞ കുഴികളിൽ ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തുന്നവനായി, ഭ്രാന്തനായ മനസ്സോടെ ജീവിക്കുന്നു.
മജ്ജാസ്ഥിപിത്തകഫരക്തമലാദിപൂര്ണേ ചര്മാന്ത്രവേഷ്ടിതമുഖേ പതിതം ഹ പീതമ് । ആസ്വാദനേ മമ ച പാപഗതേര്മുരാരേ മായാബലം തവ വിഭോ പരമം നിമിത്തമ് ॥ ൩,൭.
ചർമ്മവും അകത്തളവും കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞ, മജ്ജ, അസ്ഥി, പിത്തം, കഫം, രക്തം തുടങ്ങിയ മലങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വായിൽ വീണു കുടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന എന്റെ പാപജീവിതത്തിന്, മുരാരീ, അങ്ങയുടെ മായാബലം തന്നെയാണ് പ്രധാന കാരണം.
സംസാരചക്രേ ഭ്രമതശ്ച നിത്യം സുദുഃഖരൂപേ സുഖലേശവര്ജിതേ । മലം വമന്തം നവഭിശ്ച ദ്വാരൈഃ ശരീരമാരുഹ്യ സുമൂഢബുദ്ധിഃ ॥ ൩,൭.
സാംസാരിക ചക്രത്തിൽ എപ്പോഴും അലഞ്ഞു, അതിവലിയ ദുഃഖം മാത്രം അനുഭവിച്ച്, സുഖത്തിന്റെ ഒരു തുള്ളിയുമില്ലാതെ, പൂർണ്ണമായും ഭ്രമിച്ച മനസ്സോടെ, ശരീരം ഒൻപതു വാതിലിലൂടെ മലങ്ങൾ പുറത്തേക്കു തള്ളുന്നു.
നമാമി നിത്യം തവ തത്കഥാമൃതം വിഹായ ദേവ ശ്രുതിമൂലനാശനമ് । കുടുംബപോഷം ച സദാ ച കുര്വന്ദാനാദ്യകുര്വന്നിവസന് ഗൃഹേ ച ॥ ൩,൭.
ദൈവമേ, അങ്ങയുടെ അമൃതസമമായ കഥകൾക്ക് ഞാൻ എപ്പോഴും നമസ്കരിക്കുന്നു; വേദത്തിന്റെ മൂലത്തെയും നശിപ്പിക്കുന്ന കഥകളെ ഉപേക്ഷിച്ച്, കുടുംബം പോഷിപ്പിക്കാനും ദാനം ചെയ്യാനും വീട്ടിൽ താമസിക്കാനും എപ്പോഴും ശ്രമിക്കുന്നു.
ദൂരേ ച സംസാരമലം ത്വിദം കുരു ദേഹി ഹ്യദോ ദിവ്യകഥാമൃതം സദാ । ഏതാദൃശോഹം തവ സദ്ഗുണൌഘം സ്തോതും സമര്ഥോ നാസ്മി ശചീസമശ്ച ॥ ൩,൭.
ഈ സാംസാരിക മലിനതയെ ദൂരെയാക്കിക്കൊടുക്കണം, ദൈവീകമായ അങ്ങയുടെ കഥകളുടെ അമൃതം എനിക്ക് എപ്പോഴും നൽകണം. ശചിയെപ്പോലെ അങ്ങയുടെ ഗുണസമുദ്രത്തെ സ്തുതിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിവില്ല.
ഏവം സ്തുത്വാനിരുദ്ധസ്തു തൂഷ്ണീമാസ ഖഗേശ്വര । തദനന്തരജഃ സ്തോത്രം മനഃ സ്വായംഭുവോബ്രവീത് ॥ ൩,൭.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം അനിരുദ്ധൻ മൗനമായി, പക്ഷിരാജാവേ. അതിനുശേഷം സ്വായംഭുവൻ മനസ്സിൽ നിന്ന് സ്തുതികൾ ആരംഭിച്ചു.
സ്വായംഭുവ ഉവാച । സ്തോതും ഹ്യനുപ്രവിശതോപി ന ഗര്ഭദുഃഖം തസ്മാദഹം പരമപൂജ്യപദം ഗതസ്തേ ॥ ൩,൭.
സ്വായംഭുവൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങയെ സ്തുതിക്കാൻ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിട്ടും എനിക്ക് ഗർഭദുഃഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ അങ്ങയുടെ പരമപൂജ്യമായ സ്ഥിതിയിലേക്കാണ് എത്തിയത്.
മനോര്ഭാര്യാ മാനവീ ച യമഃ സംയമിനീപതിഃ । ദിശാഭിമാനീ ചന്ദ്രസ്തു സൂര്യശ്ചക്ഷുര്നിയാമകഃ । പരസ്പരസമാ ഹ്യേതേ മുക്ത്വാ സംസാരമേവ ച ॥ ൩,൭.
മനുവിന്റെ ഭാര്യയാണ് മാനവി, യമൻ സംയമത്തിന്റെ അധിപൻ, ചന്ദ്രൻ ദിശകളുടെ അധിപൻ, സൂര്യൻ കാഴ്ചയുടെ നിയന്ത്രകൻ; ഇവർ പരസ്പരം തുല്യരാണ്, സാംസാരികം ഒഴികെ.
പ്രവാഹാദ്വിഗുണോനശ്ചേത്യേവം ജാനീഹി ചാണ്ഡജ । സൂര്യാനന്തരജഃ സ്തോതും വരുണഃ സംപ്രചക്രമേ ॥ ൩,൭.
പ്രവാഹത്തിൽ നിന്ന് അടുത്തത് ഇരട്ടിയാണെന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം, അണ്ഡജനേ. സൂര്യനു ശേഷം വരുണൻ സ്തുതികൾ ആരംഭിച്ചു.
വരുണ ഉവാച । ത്വദ്വിച്ഛയാ രചിതേ ദേഹഗേഹേ പുത്ത്രേ കലത്രേപി ധനേ ദ്രവ്യജാതൌ । മമാഹമിത്യല്പധിയാ ച മൂഢാ സംസാരദുഃഖേ വിനിമജ്ജന്തി സര്വേ ॥ ൩,൭.
വരുണൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങയുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ശരീരം, വീട്, മക്കൾ, ഭാര്യ, ധനം, സമ്പത്ത് എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ചെറിയ ബുദ്ധിയോടെ, 'എന്റെത്', 'ഞാൻ' എന്ന ഭ്രമത്തിൽ എല്ലാവരും സാംസാരിക ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങുന്നു.
അതോ ഹരേ താദൃശീം മേ കുബുദ്ധിം വിനാശ്യ മേ ദേഹി തേ പാദദാസ്യമ് । അഹം മനോഃ പാദപാദാര്ധഭൂതഗുണേന ഹീനഃ സര്വദാ വൈ മുരാരേ ॥ ൩,൭.
അതുകൊണ്ട്, ഹരേ, ഇങ്ങനെയുള്ള ദുഷ്ടബുദ്ധി എന്നിൽ നിന്ന് നീക്കംചെയ്യണം, അങ്ങയുടെ പാദസേവനം എനിക്ക് നൽകണം. മുരാരീ, മനുവിന്റെ പാദത്തിന്റെ പാതി ഗുണം മാത്രമുള്ള എനിക്ക് എപ്പോഴും ഗുണങ്ങൾ കുറവാണ്.
ഏവം സ്തുത്വാ തു വരുണഃ പ്രാഞ്ജലിഃ സമുപസ്ഥിതഃ । വരുണാനന്തരോത്പന്നോ നാരദോ ഹ്യസ്തുവദ്ധരിമ് ॥ ൩,൭.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം വരുണൻ കൈകൂപ്പി അങ്ങയുടെ മുമ്പിൽ നിന്നു. വരുണന്റെ ശേഷം നാരദൻ ജനിച്ച് ഹരിയെ സ്തുതിച്ചു.
നാരദ ഉവാച । യന്നാമധേയശ്രവണാനുകീര്തനാത്സ്വാദ്വന്യതത്ത്വം മമ നാസ്തി വിഷ്ണോ । പുനീഹ്യതശ്ചൈവ പരോവരായാന്യജ്ജിഹ്വാഗ്രേ വര്തതേ നാമ തസ്യ ॥ ൩,൭.
നാരദൻ പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുവേ, നിന്റെ നാമം കേൾക്കുന്നതിലും ഉച്ചരിക്കുന്നതിലും ഓർക്കുന്നതിലും എനിക്ക് അതിലുമുയർന്ന മറ്റൊന്നുമില്ല. അതുകൊണ്ട്, ദൈവമേ, എന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കണമേ; നാവിന്റെ അഗ്രത്തിൽ മറ്റേതെങ്കിലും നാമം ഉണ്ടെങ്കിൽ അതൊക്കെ നിന്റെ നാമത്തേക്കാൾ താഴ്ന്നതാണല്ലോ.
യജ്ജിഹ്വാഗ്രേ ഹരിനാമൈവ നാസ്തി സ ബ്രാഹ്മണോ നൈവ സ ഏവ ഗോഖരഃ । അഹം ന ജാനേ ച തവ സ്വരൂപം ന്യൂനോ ഹ്യഹം വരുണാത്സര്വദൈവ ॥ ൩,൭.
ആരുടെയും നാവിൽ ഹരിയുടെ നാമം ഇല്ലെങ്കിൽ, അവൻ ബ്രാഹ്മണൻ അല്ല; അവൻ പശുവോ കഴുതയോ പോലെയാണ്. ദൈവമേ, ഞാൻ നിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം അറിയുന്നില്ല; ഞാൻ എപ്പോഴും വരുണനേക്കാൾ താഴ്ന്നവനാണ്.
ഏവം സ്തുത്വാ നാരദോ വൈ ഖഗേന്ദ്രസ്തൂഷ്ണീമഭൂദ്ദേവദേവസ്യ ചാഗ്രേ । യോ നാരദാനന്തരം സംബഭൂവ ഭൃഗുര്മഹാത്മാ സ്തോതുമുപപ്രചക്രമേ ॥ ൩,൭.
ഇങ്ങനെ ദേവദേവനേ സ്തുതിച്ചശേഷം, നാരദൻ, പക്ഷികളിൽ പ്രധാനൻ, മൗനത്തിലായി. അതിനുശേഷം, നാരദന്റെ ശേഷം മഹാത്മാവായ ഭൃഗു സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ഏവം സ്തുത്വാ ഹരിം ദേവം ഭൃഗുസ്തൂഷ്ണീം ബഭൂവ ഹ । തദനന്തരജോ ഹ്യഗ്നിരസ്താവീത്പുരുഷോത്തമമ് ॥ ൩,൭.
ഇങ്ങനെ ഹരിയെ സ്തുതിച്ചശേഷം, ഭൃഗു മൗനത്തിലായി. അതിനുശേഷം ജനിച്ച അഗ്നി പരമപുരുഷനെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
അഗ്നിരുവാച । യത്തേജസാഹം സുസമിദ്ധതേജാ ഹവ്യം വഹാമ്യധ്വരേ ആജ്യസിക്തമ് ॥ ൩,൭.
അഗ്നി പറഞ്ഞു: ദൈവമേ, നിന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ടാണ് എനിക്ക് ഈ ജ്വലിക്കുന്ന ശക്തി ലഭിച്ചത്; യാഗത്തിൽ clarified നെയ്യ് ഒഴുക്കുന്ന ഹവ്യങ്ങൾ ഞാൻ വഹിക്കുന്നു.
യത്തേജസാഹം ജഠരേ സംപ്രവിശ്യ പചന്നന്നം സര്വദാ പൂര്ണശക്തിഃ । അതോ ന ജാനേ തവ സദ്ഗുണാംശ്ച ഭൃഗോരഹം സര്വദൈവം സമോസ്മി ॥ ൩,൭.
നിന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ വയറ്റിൽ പ്രവേശിച്ച് എല്ലായ്പ്പോഴും ആഹാരം പാകം ചെയ്യുന്നത്, പൂർണ്ണശക്തിയോടെ. അതിനാൽ, ഞാൻ നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല; ഞാൻ എപ്പോഴും ഭൃഗുവിനോടു തുല്യനാണ്.
തദനന്തരജാ സ്തോതും പ്രസൂതിരുപചക്രമേ ॥ ൩,൭.
അതിനുശേഷം പ്രസൂതി സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
പ്രസൂതിരുവാച । യന്നാമാര്ഥവിചാരണേപി മുനയോ മുഹ്യംതി വൈ സര്വദാ ത്വദ്ഭീതാ അപി ദേവതാ ഹ്യവിരതം സ്ത്രീഭിഃ സഹൈവ സ്ഥിതാഃ । മാന്ധാതൃധ്രുവനാരദാശ്ച ഭൃഗവോ വൈവസ്വതാദ്യാഖിലാഃ പ്രേമ്ണാ വൈ പ്രണമാമ്യഹം ഹിതകൃതേ തസ്മൈ നമോ വിഷ്ണവേ ॥ ൩,൭.
അതോ ന ജാനേ തവ സദ്ഗുണാന്സദാ ഏവം വിധാ കാ മമ ശക്തിരസ്തി । സ്തുത്വാ ഹ്യേവം പ്രസൂതിസ്തു തൂഷ്ണീമാസീത്ഖഗേശ്വര ॥ ൩,൭.
അതുകൊണ്ട്, ഞാൻ എപ്പോഴും നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല; ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കാൻ എനിക്ക് എന്ത് ശക്തിയുണ്ട്? ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചശേഷം പ്രസൂതി മൗനത്തിലായി, പക്ഷിരാജാവേ.
അഗ്നിര്വാഗാത്മകോ ബ്രഹ്മപുത്രോ ഭൃഗു ഋഷിസ്തഥാ । തദ്ഭാര്യാ വൈ പ്രസൂതിസ്തു ത്രയ ഏതേ സമാഃ സ്മൃതാഃ ॥ ൩,൭.
വാക്കിന്റെ രൂപമായ അഗ്നിയും, ഭൃഗു മഹർഷിയും, ഭൃഗുവിന്റെ ഭാര്യയായ പ്രസൂതിയും — ഈ മൂവരും തുല്യരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
വരുണാത്പാദഹീനാശ്ച പ്രവഹാദ്വിഗുണാധമാഃ । ദക്ഷാച്ഛതാവരാ ജ്ഞേയാ മിത്രാത്തു ദ്വിഗുണാധികാഃ ॥ ൩,൭.
വരുണനാൽ കാലുകൾ ഇല്ലാതാക്കപ്പെട്ടവർ, പ്രവഹനിൽ നിന്ന് ഇരട്ടിയോളം താഴ്ന്നവരാണ്; ദക്ഷനിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവർ നൂറിരട്ടിയോളം ഉന്നതരാണ്; മിത്രനിൽ നിന്ന് ഇരട്ടിയോളം ഉന്നതരാണ്.
പ്രസൂത്യനന്തരം ജാതോ വസിഷ്ഠോ ബ്രഹ്മനന്ദനഃ । വിനയാവനതോ ഭൂത്വാ സ്തോതും സമുപചക്രമേ ॥ ൩,൭.
പ്രസൂതിക്കുശേഷം ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനായ വസിഷ്ഠൻ ജനിച്ചു. വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ച് സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
വസിഷ്ഠ ഉവാച । നമോസ്തു തസ്മൈ പുരുഷായ വേധസേ നമോനമോഽസദ്വൃജിനച്ഛിദേ നമഃ । നമോനമോ സ്വാങ്ഗഭവായ നിത്യം നതോസ്മി ഹേ നാഥ തവാങ്ഘ്രിപങ്കജമ് ॥ ൩,൭.
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: ആ പുരുഷനേ, സൃഷ്ടാവേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. അസത്യം, പാപം എന്നിവ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം. സ്വയം തന്നെ ജനിപ്പിക്കുന്നവനേ, എപ്പോഴും നിനക്ക് നമസ്കാരം. നാഥാ, ഞാൻ എപ്പോഴും നിന്റെ കമലപാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിക്കുന്നു.
മാം പാഹി നിത്യം ഭഗവന്വാസുദേവ ഹ്യഗ്നേരഹം സര്വദാ ന്യൂന ഏവ । മിത്രാദഹം സര്വദാ കിഞ്ചിദൂനഃ സ്തുത്വാ ദേവ സോഭവത്തത്ര തൂഷ്ണീമ് ॥ ൩,൭.
ഭഗവാനായ വാസുദേവാ, എനിക്ക് എപ്പോഴും രക്ഷ നൽകണം. അഗ്നിയേക്കാൾ ഞാൻ എപ്പോഴും താഴ്ന്നവനാണ്; മിത്രനേക്കാൾ ഞാൻ എപ്പോഴും കുറവാണ്. ഇങ്ങനെ ദൈവത്തെ സ്തുതിച്ചശേഷം അവൻ മൗനത്തിലായി.
യോ വസിഷ്ഠാനന്തരജോ മരീചിര്ബ്രഹ്മനന്ദനഃ । ഹരിന്തുഷ്ടാവ പരയാ ഭക്ത്യാ നാരായണം ഗുരുമ് ॥ ൩,൭.
വസിഷ്ഠനുശേഷം ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനായ മരീചി, പരമഭക്തിയോടെ ഹരിയെ, ഗുരുവായ നാരായണനെ സ്തുതിച്ചു.
മരീചിരുവാച । ദേവേന ചാഹം ഹതധീര്ഭവനപ്രസങ്ഗാത്സര്വാശുഭോപഗമനാദ്വിമുഖേംദ്രിയശ്ച । കുര്വേ ച നിത്യം സുഖലേശലവാദിനാ ത്വദ്ദൂരം മനസ്ത്വശുഭകര്മ സമാചരിഷ്യേ ॥ ൩,൭.
മരീചി പറഞ്ഞു: ദൈവമേ, ലോകവുമായി ചേർന്ന് ജീവിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് എന്റെ മനസ്സ് ഭ്രമിച്ചുപോകുന്നത്; എല്ലാ ദുഷ്പ്രഭാവങ്ങളും വന്നപ്പോൾ എന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ദുർബലമായി മാറുന്നു. എങ്കിലും, ഞാൻ എപ്പോഴും ആനന്ദത്തിന്റെ ചെറിയ അംശം മാത്രം പറയുന്ന എന്റെ മനസ്സ് നിന്നിൽ നിന്ന് അകറ്റി, ദുഷ്കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു.
ഏതാദൃശോഹം ഭഗവാനനന്തഃ സദാ വസിഷ്ഠസ്യ സമാന ഏവ ॥ ൩,൭.
ഭഗവാനേ, അനന്തനേ, ഞാൻ എപ്പോഴും ഇങ്ങനെയാണ്; ഞാൻ എപ്പോഴും വസിഷ്ഠനോടു തുല്യനാണ്.
ഭൃഗുരുവാച । കിമാസനം തേ ഗരുഡാസനായ കിം ഭൂഷണം കൌസ്തുഭഭൂഷണായ । ലക്ഷ്മീകലത്രായ കിമസ്തി ദേയം വാഗീശ കിം തേ വചനീയമസ്തി । അതോ ന ജാനേ തവ സദ്ഗുണാംശ്ച ഹ്യഹം സദാ വരുണാത്പാദഹീനഃ ॥ ൩,൭.
ഭൃഗു പറഞ്ഞു: ഗരുഡൻ ഇരിക്കുന്ന സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവനായി നിന്നെക്കാൾ ഉത്തമമായ സിംഹാസനം എന്താണ്? കൗസ്തുഭമണിയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവനായി നിന്നെക്കാൾ ഭംഗിയുള്ള ആഭരണം എന്തുണ്ട്? ലക്ഷ്മി ഭാര്യയായിരിക്കുന്നവനായി നിന്നെ നൽകാനാവുന്ന എന്താണ്? വാക്കുകളുടെ നാഥാ, നിന്നോട് പറയേണ്ടത് എന്താണ്? അതിനാൽ, ഞാൻ നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല; ഞാൻ എപ്പോഴും വരുണനേക്കാൾ താഴ്ന്നവനാണ്, കാലിൽ ഇല്ലാത്തവനാണ്.
പ്രസൂതി പറഞ്ഞു: നിന്റെ നാമത്തിന്റെ അർത്ഥം അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ പോലും മഹർഷിമാർ എല്ലായ്പ്പോഴും ആശ്ചര്യപ്പെടുന്നു; ദേവന്മാർ പോലും നിന്നെ ഭയപ്പെട്ട്, അവരുടെ ഭാര്യമാരോടൊപ്പം എപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നു. മാൻധാത, ധ്രുവൻ, നാരദൻ, ഭൃഗുമാർ, വൈവസ്വതൻ തുടങ്ങിയ എല്ലാവരും — സ്നേഹത്തോടെ ഞാൻ ആ വിഷ്ണുവിന്, ഹിതം ചെയ്യുന്നവനോട്, നമസ്കരിക്കുന്നു.