അവതാരരൂപേ യമദുഃഖാദികം ച ന ചിന്തനീയം ജ്ഞാനിഭിര്ദേവദേവ । അഹം കദാചിത്സുഖനാശപ്രദേശേ ദൈത്യാംസ്തഥാ മാരയിതും ഗതോസ്മി ॥ ൩,൬.
ദൈവങ്ങളുടെ ദൈവം അവതാരരൂപത്തിൽ ദു:ഖം പോലുള്ളതൊന്നും ജ്ഞാനികൾ ചിന്തിക്കേണ്ടതില്ല. ഞാൻ ചിലപ്പോൾ സുഖം ഇല്ലാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് ദാനവരെ സംഹരിക്കാൻ പോയിട്ടുണ്ട്.
നൈതാവതാ മമ വായോശ്ച നിത്യം ദുഃ ഖാതനം നൈവ സംചിതനീയമ് । ഏതാദൃശോഹം സ്തവനേനു കാസ്തി ശക്തിര്ഗുണാനാം മധുസൂദന പ്രഭോ । വായോഃ സകാശാച്ച ഗുണേന ഹീനാ സംസാരരൂപേ മുക്തരൂപേ ച ദേവ ॥ ൩,൬.
അതുകൊണ്ട് എനിക്കും വായുവിനും ദൈനംദിനം ദു:ഖം ഉണ്ടെന്ന് കരുതേണ്ടതില്ല. മധുസൂദനാ, ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചാൽ ഗുണങ്ങൾക്ക് എന്ത് ശക്തിയുണ്ട്? വായുവിൽ നിന്ന് ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാതായാൽ, ബന്ധനത്തിലും മോക്ഷത്തിലും ആ രൂപം ദൈവമാണ്.
ഏവം സ്തുത്വാ ഭാരതീ തു തൂഷ്ണീമാസ ഖഗേശ്വര । തദനന്തരജഃ ശേഷഃ പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രാഹ കേശവമ് ॥ ൩,൬.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം ഭാരതി മൗനമായി. അതിനുശേഷം ജനിച്ച ശേഷൻ കയ്യുകൂപ്പി കേശവനോടു പറഞ്ഞു.
ശേഷ ഉവാച । നാഹം ച ജാനേ തവ പാദമൂലം രുദ്രോ ന വേത്തി ഗരുഡോ ന വേദ । അഹം വാണ്യാഃ ശതഗുണാംശഹീനോ ദത്ത്വാ ഹ്യായതനം പാഹി മാം വാസുദേവ ॥ ൩,൬.
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ നിന്റെ പാദമൂലം അറിയുന്നില്ല, രുദ്രനും അറിയുന്നില്ല, ഗരുഡനും അറിയുന്നില്ല. ഞാൻ വാണിയേക്കാൾ നൂറിരട്ടി കുറവാണ്. ദയവായി എന്നെ ഒരു സ്ഥാനം നൽകി രക്ഷിക്കണം, വാസുദേവാ.
ഏവം സ്തുത്വാ സശേഷസ്തു തൂഷ്ണീമാസ ഖഗേശ്വര । തദനന്തരജോ വീശഃ സ്തോതും സമുപചക്രമേ ॥ ൩,൬.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം ശേഷനും മൗനമായി. അതിനുശേഷം ജനിച്ച വീശൻ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ഗരുഡ ഉവാച । തവ പദോഃ സ്തുതിം കിം കരോമ്യഹം മമ പദാംബുജേ ഹ്യര്പിതം മനഃ । കഥമഹം മുഖേ പക്ഷിയോനിജഃ കഥമേവങ്ഗുണാനീഡിതും ക്ഷമഃ ॥ ൩,൬.
ഗരുഡൻ പറഞ്ഞു: നിന്റെ പാദങ്ങളെ ഞാൻ എങ്ങനെ സ്തുതിക്കണം? എന്റെ മനസ്സ് നിന്റെ കമലപാദങ്ങളിൽ അർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. പക്ഷികളിൽ ജനിച്ച ഞാൻ എങ്ങനെ വാക്കിലൂടെ ഈ ഗുണങ്ങൾ സ്തുതിക്കാൻ യോഗ്യനാകും?
ഏവം സ്തുത്വാ തു ഗരുഡസ്തൂഷ്ണീമാസ നയാന്വിതഃ । തദനന്തരജോ രുദ്രസ്തോതും സമുപചക്രമേ ॥ ൩,൬.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം ഗരുഡൻ ജ്ഞാനത്തോടുകൂടി മൗനമായി. അതിനുശേഷം ജനിച്ച രുദ്രൻ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
രുദ്ര ഉവാച । യാ വൈ തവേശ ഭഗവന്ന വിദാമ ഭൂമന് ഭക്തിര്മമാസ്തു ശിവപാദസരോജമൂലേ । ഛന്നാപി സാ നനു സദാ ന മമാസ്തി ദേവ തേനാദ്രുഹം തവ വിരുദ്ധമതഃ കരോമി ॥ ൩,൬.
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഈശ്വരാ, ഭഗവാനേ, അനന്തനേ, ഞാൻ അറിയാത്ത ആ ഭക്തി ശിവന്റെ കമലപാദമൂലത്തിൽ ഉണ്ടാകട്ടെ. അതു മറഞ്ഞിരുന്നാലും, എനിക്ക് അതില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ നിനക്കു വിരുദ്ധമായ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്, ദേവാ.
സര്വാന്ന ബുദ്ധിസഹിതസ്യ ഹരേ മുരാരേ കാ ശക്തിരസ്തി വചനേ മമ മൂഢബുദ്ധേഃ । വാണ്യാ സദാ ശതഗുണേന വിഹീനമേനം മാം പാഹി ചേശ മമ ചായതനം ച ദത്ത്വാ ॥ ൩,൬.
ഹരേ, മുരാരിയെ, എന്റെ മനസ്സ് മൂടിയിരിക്കുമ്പോൾ, വാക്കിൽ എനിക്ക് എന്ത് ശക്തിയുണ്ട്? ഞാൻ വാണിയേക്കാൾ എപ്പോഴും നൂറിരട്ടി കുറവാണ്. ദയവായി എന്നെ രക്ഷിക്കണം, പ്രഭോ, എനിക്ക് ഒരു സ്ഥാനം നൽകണം.
ഏവം സ്തുത്വാ സ രുദ്രസ്തു തൂഷ്ണീമാസ ദ്വിജോത്തമഃ । ശേഷാനന്തരജാ ദേവീ വാരുണീ വാക്യമബ്രവീത് ॥ ൩,൬.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം രുദ്രൻ, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, മൗനമായി. അതിനുശേഷം ശേഷനുശേഷം ജനിച്ച വാരുണി ദേവി വാക്ക് പറഞ്ഞു.
വാരുണ്യുവാച । ലക്ഷ്മീപതേ ബ്രഹ്മപതേ മനോഃ പതേ ഗിരഃപതേ രുദ്രപതേ നൃണാം പതേ । ഗുണാംസ്തവ സ്തോതുമഹം സമര്ഥാ ന പാര്വതീ നാപി സുപര്ണപത്നീ ॥ ൩,൬.
വാരുണി പറഞ്ഞു: ലക്ഷ്മീപതിയേ, ബ്രഹ്മാപതിയേ, മനുപതിയേ, വാക്കിന്റെ അധിപനേ, രുദ്രപതിയേ, മനുഷ്യരുടെ അധിപനേ, നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ സ്തുതിക്കാൻ പാർവതിക്കും, സൂപർണ്ണന്റെ ഭാര്യയ്ക്കും, എനിക്കും കഴിയില്ല.
ശേഷാദഹം ദശഗുണൈര്വിഹീനാ മാം പാഹി നിത്യം ജഗതാമധീശ ॥ ൩,൬.
ഞാൻ ശേഷനേക്കാൾ പത്ത് ഗുണം കുറവാണ്. ലോകങ്ങളുടെ അധിപനേ, എന്നെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കണം.
ഏവം സ്തുത്വാ വാരുണീ തു തൂഷ്ണീമാസ ഖഗേശ്വര । തദനന്തരജാ ബ്രാഹ്മീ സൌപര്ണീ ഹ്യുപചക്രമേ ॥ ൩,൬.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം വാരുണി മൗനമായി. അതിനുശേഷം ശേഷനുശേഷം ജനിച്ച ബ്രാഹ്മി, സൗപർണി തുടങ്ങി.
സൌപര്ണ്യുവാച । സ്തോതും ഗുണാംസ്തവ ഹരേ ജഗദീശവാചാ ശ്രോതും ഹരേ തവ കഥാം ശ്രവണേ ന ശക്തിഃ । യസ്തത്ത്വനും സ്മരതി ദേവ തവ സ്വരൂപം കോ വൈ നു വേദ ഭുവി തം ഭഗവത്പദാര്ഥമ് ॥ ൩,൬.
സൗപർണി പറഞ്ഞു: ഹരേ, ലോകനാഥാ, വാക്കിലൂടെ നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ സ്തുതിക്കാനും, നിന്റെ കഥകൾ കേൾക്കാനും എനിക്ക് ശേഷിയില്ല. നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം ഓർക്കുന്നവൻ ഭൂമിയിൽ ആരാണ് നിന്റെ ദിവ്യപാദാർത്ഥം അറിയുന്നത്?
അതോ ഗുണസ്തവനേ നാസ്തി ശക്തിര്വീന്ദ്രാദഹം ദശഗുണൈരവരാ ച നിത്യമ് ॥ ൩,൬.
അതിനാൽ, നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ സ്തുതിക്കാൻ എനിക്ക് ശക്തിയില്ല. ഞാൻ എപ്പോഴും ഇന്ദ്രാണിക്കാൾ പത്ത് ഗുണം കുറവാണ്.
ഏവം സ്തുത്വാ തു സൌപര്ണീ തൂഷ്ണീമാസ ഖഗേശ്വര । രുദ്രാനന്തരജാ സ്തോതും ഗിരിജാ തൂപചക്രമേ ॥ ൩,൬.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം സൗപർണി മൗനമായി. അതിനുശേഷം രുദ്രനുശേഷം ജനിച്ച ഗിരിജ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
പാര്വത്യുവാച ഗോവിന്ദ നാരായണ വാസുദേവ ത്വയാ ഹി മേ കിഞ്ചിദപി പ്രയോജനമ് । നാസ്ത്യേവ സ്വാമിന്ന ച നാമ വാചാ സൌഭാഗ്യരൂപഃ സര്വദാ ഏക ഏവ ॥ ൩,൬.
പാർവതി പറഞ്ഞു: ഗോവിന്ദാ, നാരായണാ, വാസുദേവാ, എനിക്ക് നിന്നിൽ നിന്നു ഒന്നും വേണമെന്നില്ല. സ്വാമിനേ, ഭാഗ്യത്തിന് മറ്റൊരു പേരോ വാക്കോ ഇല്ല; എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരേ ഒരു പേരാണ് അതിന്.
നാരായണേതി തവ നാമ ച ഏകമേവ വൈരാഗ്യഭക്തിവിഭവേ പരമം സമര്ഥാമ് । അസംഖ്യബ്രഹ്മാദികഹത്യനാശാനേ ഗുര്വങ്ഗനാകോടിവിനാശനേ ച ॥ ൩,൬.
നാരായണ എന്നൊരു നാമം മാത്രം, വൈരാഗ്യവും ഭക്തിയും നൽകുന്നതിൽ അത്യന്തം ശക്തമാണ്; അനേകം ബ്രാഹ്മണഹത്യാദിപാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുകയും, ഗുരുവിന്റെ ഭാര്യമാരുടെ അനേകം ദുരന്തങ്ങൾ അകറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.
നാമാധികാരിണീ ചാഹം ഗുണാനാം ച മഹാപ്രഭോ । സ്തവനേ നാസ്തി മേ ശക്തീ രുദ്രാദ്ദശഗുണൈരഹമ് ॥ ൩,൬.
മഹാപ്രഭോ, നിന്റെ നാമം ജപിക്കാൻ മാത്രമേ എനിക്ക് യോഗ്യതയുള്ളു; ഗുണങ്ങൾ പാടാൻ എനിക്ക് ശക്തിയില്ല. രുദ്രനേക്കാൾ പത്ത് ഇരട്ടി ശക്തിയുണ്ടായാലും എനിക്ക് കഴിയില്ല.
അവരാ ച സദാസ്മ്യേവ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ । ഏവം സ്തുത്വാ സാ ഗിരിജാസ്തൂഷ്ണീമാസ ഖഗേശ്വര ॥ ൩,൬.
ഞാൻ എപ്പോഴും താഴ്ന്നവളാണ്; ഇതിൽ കൂടുതൽ ചിന്തിക്കേണ്ടതില്ല. ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം ഗിരിജാ മൗനമായി നിന്നു, പക്ഷിരാജാവേ.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൭ ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । പാര്വത്യാനന്തരോത്പന്ന ഇന്ദ്രോ വചനമബ്രവീത് । ഇന്ദ്ര ഉവാച । തവ സ്വരൂപം ഹൃദി സംവിജാനന് സമുത്സുകഃ സ്യാത്സ്തവനേ യസ്തു മൂഢഃ । അജാനതഃ സ്തവനം ദേവദേവ തദേവാഹുര്ഹേലനം ചക്രപാണേ ॥ ൩,൭.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: പാർവതിക്ക് ശേഷം ഇന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഹൃദയത്തിൽ നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം അറിയുന്നവൻ പോലും, അതറിയാതെ നിന്നെ സ്തുതിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചാൽ, ദേവദേവനേ, ചക്രധാരിനേ, ആ സ്തുതി അശ്രദ്ധയാണെന്ന് പറയുന്നു.
തഥാപി തദ്വൈ തവ നാമ പൂര്വം ഭവേത്തദാ പുണ്യകരം ഭവേദിതി । രുദ്രാദികാനാം സ്തവനേ നാസ്തി ശക്തിസ്തദാ വക്തവ്യം മമ നാസ്തീതി കിം വാ ॥ ൩,൭.
എങ്കിലും, ആദ്യം നിന്റെ നാമം ഉച്ചരിച്ചാൽ മാത്രം പോരാ, അതു പുണ്യം നൽകും. രുദ്രനും മറ്റുള്ളവരെയും സ്തുതിക്കാൻ ശക്തിയില്ലെങ്കിൽ, എനിക്ക് കഴിയില്ലെന്നു മാത്രം പറയേണ്ടതാണല്ലോ.
ഗുണാംശതോ ദശഭീ രുദ്രതോ വൈ സദാ ന്യൂനോ മത്സമഃ കാമദേവഃ । ജ്ഞാനേ ബലേ സമതാ സര്വദാസ്തി തഥാഃ കാമഃ കിം ച ദൂതഃ സദൈവ ॥ ൩,൭.
ഗുണങ്ങളിൽ ഞാൻ എപ്പോഴും രുദ്രനേക്കാൾ പത്ത് ഇരട്ടി കുറവാണ്; കാമദേവൻ എനിക്ക് തുല്യൻ. ജ്ഞാനത്തിലും ശക്തിയിലും തുല്യതയുണ്ട്, കാമൻ എപ്പോഴും എന്റെ ദൂതനാണ്.
ഏവം സ്തുത്വാ ദേവദേവോ ഹരിം ച തൂഷ്ണീം സ്ഥിതഃ പ്രാഞ്ജലിര്നമ്രഭൂര്ധാം । തദനന്തരജോ ബ്രഹ്മാ അഹങ്കാരിക ഊചിവാന് ॥ ൩,൭.
ഇങ്ങനെ ദേവദേവനായ ഹരിയെ സ്തുതിച്ച ശേഷം, അവൻ കയ്യുകൂപ്പി തലതാഴ്ത്തി മൗനമായി നിന്നു. അതിനുശേഷം അവനുശേഷം ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവു അഹങ്കാരത്തോടെ സംസാരിച്ചു.
അഹങ്കാരിക ഉവാച । നമസ്തേ ഗണപൂര്ണായ നമസ്തേ ജ്ഞാനമൂര്തയേ । നമോഽജ്ഞാനവിദൂരായ ബ്രഹ്മണേനംതമൂര്തയേ ॥ ൩,൭.
അഹങ്കാരിയായവൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാ ഗണങ്ങളാലും നിറഞ്ഞവനേ, ജ്ഞാനസ്വരൂപനേ, അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് ദൂരെ നിൽക്കുന്നവനേ, അനന്തസ്വരൂപനായ ബ്രഹ്മനേ, നിനക്ക് വന്ദനം.
ഇന്ദ്രാദഹം ദശഗുണൈഃ സര്വദാ ന്യൂന ഉക്തോ ന ജനി ത്വാം സര്വദാ ഹ്യപ്രമേയ । തഥാപി മാം പാഹി ജഗദ്ഗുരോ ത്വം ദത്ത്വാ ദിവ്യം ഹ്യായതനം ച വിഷ്ണോ ॥ ൩,൭.
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു ഞാൻ എപ്പോഴും അവനേക്കാൾ പത്ത് ഇരട്ടി കുറവാണെന്ന്; എന്നാൽ നീ എപ്പോഴും അളവുകിട്ടാത്തവനും ജനനമില്ലാത്തവനുമാണ്. എങ്കിലും, ലോകഗുരുവേ, വിഷ്ണുവേ, ദൈവികമായ വാസസ്ഥലം നൽകി എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ.
ആഹങ്കാരിക ഏവം തു സ്തുത്വാ തൂഷ്ണീം ബഭൂവ ഹ । തദനന്തരജാ സ്തോതും ശചീ വചനമബ്രവീത് ॥ ൩,൭.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം അഹങ്കാരിയായവൻ മൗനമായി നിന്നു. അതിനുശേഷം അവനുശേഷം ജനിച്ച ശചി സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ശച്യുവാച । സംചിന്തയാമി അനിശം തവ പാദപദ്മം വജ്രാങ്കുശധ്വജസരോരുഹലാഞ്ഛനാഢ്യമ് । വാഗീശ്വരൈരപി സദാ മനസാപി ധര്തും നോ ശക്യമീശ തവ പാദരജഃ സ്മരാമി ॥ ൩,൭.
ശചി പറഞ്ഞു: ഞാൻ എപ്പോഴും നിന്റെ പാദപദ്മം ധ്യാനിക്കുന്നു; വജ്രം, അങ്കുശം, ധ്വജം, കമലം എന്നിവയുടെ അടയാളങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. വാഗ്ദേവതാക്കളും പോലും നിന്റെ പാദരജസ്സ് മനസ്സിൽ എപ്പോഴും ധരിക്കാൻ കഴിയില്ല, ഈശ്വരാ; ഞാൻ അതിനെ ഓർക്കുന്നു.
ആഹങ്കാരികപ്രാണാച്ച ഗുണൈശ്ച ദശഭിഃ സദാ । ന്യൂനഭൂതാം ച മാം പാഹി കൃപാലോ ഭക്തവത്സല ॥ ൩,൭.
അഹങ്കാരിയായവനേക്കാൾ ജീവനും ഗുണങ്ങളിലും പത്ത് ഇരട്ടി കുറവായിരിക്കുന്ന എന്നെ, ദയാനിധിയേ, ഭക്തജനപ്രിയനേ, രക്ഷിക്കണമേ.
ഏവം സ്തുത്വാ ശചീ ദേവീ തൂഷ്ണീം ഭഗവതീ ഹ്യഭൂത് । തദനന്തരജാ സ്തോതും രതിഃ സമുപചക്രമേ ॥ ൩,൭.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം ദേവിയായ ശചി മൗനമായി നിന്നു. അതിനുശേഷം അവളുശേഷം ജനിച്ച രതി സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.