ഭാരത്യുവാച । ബ്രഹ്മേശ ലക്ഷ്മീശ ഹരേ മുരാരേ ഗുണാംസ്തവ ശ്രദ്ദധാനസ്യ നിത്യമ് । തഥാ സ്തുവന്തോസ്യ വിവര്ധമാനാം മതിം ച നിത്യം വിഷയേഷ്വസത്സു ॥ ൩,൬.
ഭാരതി പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവിന്റെ നാഥാ, ലക്ഷ്മിയുടെ നാഥാ, ഹരേ, മുരാരേ, വിശ്വാസത്തോടെ നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ സ്തുതിച്ചാൽ, അവയവങ്ങൾക്കുള്ള ആസക്തി മനസ്സിൽ എപ്പോഴും വർദ്ധിക്കുന്നു.
കുര്വന്തി വൈരാഗ്യമമുത്ര ലോകേ തതഃ പരം ഭക്തിദൃഢാം തഥൈവ । തതഃ പരം ചൈവ ഹരേഃ പ്രസന്നതാം കുര്വന്തി നിത്യം തവ ദേവദേവ ॥ ൩,൬.
അത് ഈ ലോകത്തും അപ്പുറത്തും വൈരാഗ്യം ഉണ്ടാക്കുന്നു, പിന്നെ ഉറച്ച ഭക്തിയും, പിന്നെ ദേവദേവാ, നിന്റെ കൃപയും എപ്പോഴും ലഭിക്കുന്നു.
തേനാപരോക്ഷം ച ഭവേച്ച തസ്യ അതോ ഗുണാനാം സ്തവനേ ച മേ രതിഃ । സാ തു പ്രജാതാ പുരുഷസ്യ നിത്യം സംസാരദുഃഖം തു തദാച്ഛിനത്തി ॥ ൩,൬.
ഇതിലൂടെ ഒരാളിൽ നേരിട്ടുള്ള അനുഭവം ഉണ്ടാകും; അതുകൊണ്ട് നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ സ്തുതിക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് പ്രേമമുണ്ട്. ആ പ്രേമം ഒരാളിൽ ജനിച്ചാൽ, സാംസാരിക ദുഃഖം അകറ്റും.
വിച്ഛിന്നദുഃഖസ്യ തദാധികാരിണ ആനന്ദരൂപാഖ്യഫലം ദദാതി । ഹരേര്ഗുണാനസ്തുവതാം ച പാപം തേഷാം ഹി പുണ്യം ച തഥാ ക്ഷിണോതി ॥ ൩,൬.
ദുഃഖം വിട്ടവനു ആനന്ദസ്വരൂപമായ ഫലം ലഭിക്കും. ഹരിയുടെ ഗുണങ്ങൾ സ്തുതിക്കുന്നവരുടെ പാപവും പുണ്യവും അതു നശിപ്പിക്കും.
ഏവം വിദിത്വാ പരമോ ഗുരുര്മമ വായുര്ദയാലുര്മമ വല്ലഭശ്ച । ഹരേര്ഗുണാന്സര്വഗുണപ്രസാരാന്മമൈവ യോഗ്യാന്സുഖമുഖ്യഭൂതാന് ॥ ൩,൬.
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, എന്റെ പരമഗുരു വായുവാണ്, കരുണയുള്ളവനും പ്രിയവാനുമാണ്. ഹരിയുടെ ഗുണങ്ങൾ മാത്രമാണ് എനിക്ക് യോജ്യവും പരമാനന്ദം നൽകുന്നതും.
ഉദ്ധൃത്യ പുണ്യേഭ്യ ഇവാര്തബന്ധുഃ ശിവശ്ച നോ ദ്രുഹ്യതി പുണ്യകീര്തിമ് । തവ പ്രസാദാച്ച ശ്രിയഃ പ്രസാദാദ്വായോഃ പ്രസാദാച്ച മമാസ്തി നിത്യമ് ॥ ൩,൬.
ദുഃഖിതർക്കു സുഹൃത്ത് പുണ്യത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, ശിവനും പുണ്യകീർത്തി പാടുന്നവരെ എപ്പോഴും അനുകൂലിക്കുന്നു. നിന്റെ കൃപയാൽ, ലക്ഷ്മിയുടെ കൃപയാൽ, വായുവിന്റെ കൃപയാൽ എനിക്ക് ഈ ഭാഗ്യം എപ്പോഴും ഉണ്ട്.
യദ്യത്കരോത്യേവ സദൈവ വായുസ്തത്തത്കരോത്യേവ സദൈവ നിത്യമ് । വായോര്വിരോധം ന കരോതി ദേവഃ സ തദ്വിരോധം ച കരോതി നിത്യമ് ॥ ൩,൬.
വായു എന്ത് ചെയ്താലും ദൈവം അതേ ചെയ്യുന്നു. ദൈവം വായുവിനെ എതിര്ക്കുന്നില്ല, എപ്പോഴും വായുവിനൊപ്പം തന്നെയാണ്.
ഹരേര്വിരോധം ന കരോതി വായുര്വായോര്വിരോധം ന കരോതി വിഷ്ണുഃ । വായോഃ പ്രസാദാന്മമ നാസ്തി കിഞ്ചിദതാനഭാവശ്ച തവ പ്രസാദാത് ॥ ൩,൬.
ഹരിയെ വായു എതിര്ക്കുന്നില്ല, വായുവിനെ വിഷ്ണു എതിര്ക്കുന്നില്ല. വായുവിന്റെ കൃപയാൽ എനിക്ക് ഒന്നും കുറവില്ല; നിന്റെ കൃപയാൽ എനിക്ക് ഒരിക്കലും കുറവ് വരില്ല.
യഥൈവ മൂലം ച തഥാവതാരേ ദുഃഖാദികം നാസ്തി സമീരണസ്യ । വായുസ്തഥാന്യേ ച ഉഭൌ മുകുന്ദസ്തഥാവതാരേഷു ന ദുഃഖരൂപൌ ॥ ൩,൬.
എങ്ങനെ കാറ്റിന് അതിന്റെ മൂലത്തിലും ഒഴുകിയെത്തുന്നിടത്തിലും ദു:ഖം പോലുള്ളതൊന്നുമില്ലയോ, അങ്ങനെ തന്നെ മുഖുന്ദനും മറ്റു ദേവന്മാരും അവതാരങ്ങളിൽ ദു:ഖസ്വഭാവമുള്ളവരല്ല.
അശക്തവദ്ദൃശ്യതേ വായുദേവഃ യുഗാനുസാരാംല്ലോകധര്മാംസ്തു രക്ഷന് । നരാവതാരേ തത്ര ദേവേ മുരാരേ ഹ്യശക്തതാ നേതി വിചിംതനീയമ് ॥ ൩,൬.
യുഗങ്ങളനുസരിച്ച് ലോകത്തിന്റെ നിയമങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുമ്പോൾ കാറ്റുദേവൻ അശക്തനെന്നപോലെ തോന്നാം. എന്നാൽ, മനുഷ്യാവതാരത്തിൽ, മുരാരിയെ, ആ ദേവനിൽ അശക്തതയുണ്ടെന്ന് കരുതേണ്ടതില്ല.
അവതാരരൂപേ യമദുഃഖാദികം ച ന ചിന്തനീയം ജ്ഞാനിഭിര്ദേവദേവ । അഹം കദാചിത്സുഖനാശപ്രദേശേ ദൈത്യാംസ്തഥാ മാരയിതും ഗതോസ്മി ॥ ൩,൬.
ദൈവങ്ങളുടെ ദൈവം അവതാരരൂപത്തിൽ ദു:ഖം പോലുള്ളതൊന്നും ജ്ഞാനികൾ ചിന്തിക്കേണ്ടതില്ല. ഞാൻ ചിലപ്പോൾ സുഖം ഇല്ലാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് ദാനവരെ സംഹരിക്കാൻ പോയിട്ടുണ്ട്.
നൈതാവതാ മമ വായോശ്ച നിത്യം ദുഃ ഖാതനം നൈവ സംചിതനീയമ് । ഏതാദൃശോഹം സ്തവനേനു കാസ്തി ശക്തിര്ഗുണാനാം മധുസൂദന പ്രഭോ । വായോഃ സകാശാച്ച ഗുണേന ഹീനാ സംസാരരൂപേ മുക്തരൂപേ ച ദേവ ॥ ൩,൬.
അതുകൊണ്ട് എനിക്കും വായുവിനും ദൈനംദിനം ദു:ഖം ഉണ്ടെന്ന് കരുതേണ്ടതില്ല. മധുസൂദനാ, ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചാൽ ഗുണങ്ങൾക്ക് എന്ത് ശക്തിയുണ്ട്? വായുവിൽ നിന്ന് ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാതായാൽ, ബന്ധനത്തിലും മോക്ഷത്തിലും ആ രൂപം ദൈവമാണ്.
ഏവം സ്തുത്വാ ഭാരതീ തു തൂഷ്ണീമാസ ഖഗേശ്വര । തദനന്തരജഃ ശേഷഃ പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രാഹ കേശവമ് ॥ ൩,൬.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം ഭാരതി മൗനമായി. അതിനുശേഷം ജനിച്ച ശേഷൻ കയ്യുകൂപ്പി കേശവനോടു പറഞ്ഞു.
ശേഷ ഉവാച । നാഹം ച ജാനേ തവ പാദമൂലം രുദ്രോ ന വേത്തി ഗരുഡോ ന വേദ । അഹം വാണ്യാഃ ശതഗുണാംശഹീനോ ദത്ത്വാ ഹ്യായതനം പാഹി മാം വാസുദേവ ॥ ൩,൬.
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ നിന്റെ പാദമൂലം അറിയുന്നില്ല, രുദ്രനും അറിയുന്നില്ല, ഗരുഡനും അറിയുന്നില്ല. ഞാൻ വാണിയേക്കാൾ നൂറിരട്ടി കുറവാണ്. ദയവായി എന്നെ ഒരു സ്ഥാനം നൽകി രക്ഷിക്കണം, വാസുദേവാ.
ഏവം സ്തുത്വാ സശേഷസ്തു തൂഷ്ണീമാസ ഖഗേശ്വര । തദനന്തരജോ വീശഃ സ്തോതും സമുപചക്രമേ ॥ ൩,൬.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം ശേഷനും മൗനമായി. അതിനുശേഷം ജനിച്ച വീശൻ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ഗരുഡ ഉവാച । തവ പദോഃ സ്തുതിം കിം കരോമ്യഹം മമ പദാംബുജേ ഹ്യര്പിതം മനഃ । കഥമഹം മുഖേ പക്ഷിയോനിജഃ കഥമേവങ്ഗുണാനീഡിതും ക്ഷമഃ ॥ ൩,൬.
ഗരുഡൻ പറഞ്ഞു: നിന്റെ പാദങ്ങളെ ഞാൻ എങ്ങനെ സ്തുതിക്കണം? എന്റെ മനസ്സ് നിന്റെ കമലപാദങ്ങളിൽ അർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. പക്ഷികളിൽ ജനിച്ച ഞാൻ എങ്ങനെ വാക്കിലൂടെ ഈ ഗുണങ്ങൾ സ്തുതിക്കാൻ യോഗ്യനാകും?
ഏവം സ്തുത്വാ തു ഗരുഡസ്തൂഷ്ണീമാസ നയാന്വിതഃ । തദനന്തരജോ രുദ്രസ്തോതും സമുപചക്രമേ ॥ ൩,൬.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം ഗരുഡൻ ജ്ഞാനത്തോടുകൂടി മൗനമായി. അതിനുശേഷം ജനിച്ച രുദ്രൻ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
രുദ്ര ഉവാച । യാ വൈ തവേശ ഭഗവന്ന വിദാമ ഭൂമന് ഭക്തിര്മമാസ്തു ശിവപാദസരോജമൂലേ । ഛന്നാപി സാ നനു സദാ ന മമാസ്തി ദേവ തേനാദ്രുഹം തവ വിരുദ്ധമതഃ കരോമി ॥ ൩,൬.
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഈശ്വരാ, ഭഗവാനേ, അനന്തനേ, ഞാൻ അറിയാത്ത ആ ഭക്തി ശിവന്റെ കമലപാദമൂലത്തിൽ ഉണ്ടാകട്ടെ. അതു മറഞ്ഞിരുന്നാലും, എനിക്ക് അതില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ നിനക്കു വിരുദ്ധമായ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്, ദേവാ.
സര്വാന്ന ബുദ്ധിസഹിതസ്യ ഹരേ മുരാരേ കാ ശക്തിരസ്തി വചനേ മമ മൂഢബുദ്ധേഃ । വാണ്യാ സദാ ശതഗുണേന വിഹീനമേനം മാം പാഹി ചേശ മമ ചായതനം ച ദത്ത്വാ ॥ ൩,൬.
ഹരേ, മുരാരിയെ, എന്റെ മനസ്സ് മൂടിയിരിക്കുമ്പോൾ, വാക്കിൽ എനിക്ക് എന്ത് ശക്തിയുണ്ട്? ഞാൻ വാണിയേക്കാൾ എപ്പോഴും നൂറിരട്ടി കുറവാണ്. ദയവായി എന്നെ രക്ഷിക്കണം, പ്രഭോ, എനിക്ക് ഒരു സ്ഥാനം നൽകണം.
ഏവം സ്തുത്വാ സ രുദ്രസ്തു തൂഷ്ണീമാസ ദ്വിജോത്തമഃ । ശേഷാനന്തരജാ ദേവീ വാരുണീ വാക്യമബ്രവീത് ॥ ൩,൬.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം രുദ്രൻ, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, മൗനമായി. അതിനുശേഷം ശേഷനുശേഷം ജനിച്ച വാരുണി ദേവി വാക്ക് പറഞ്ഞു.
വാരുണ്യുവാച । ലക്ഷ്മീപതേ ബ്രഹ്മപതേ മനോഃ പതേ ഗിരഃപതേ രുദ്രപതേ നൃണാം പതേ । ഗുണാംസ്തവ സ്തോതുമഹം സമര്ഥാ ന പാര്വതീ നാപി സുപര്ണപത്നീ ॥ ൩,൬.
വാരുണി പറഞ്ഞു: ലക്ഷ്മീപതിയേ, ബ്രഹ്മാപതിയേ, മനുപതിയേ, വാക്കിന്റെ അധിപനേ, രുദ്രപതിയേ, മനുഷ്യരുടെ അധിപനേ, നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ സ്തുതിക്കാൻ പാർവതിക്കും, സൂപർണ്ണന്റെ ഭാര്യയ്ക്കും, എനിക്കും കഴിയില്ല.
ശേഷാദഹം ദശഗുണൈര്വിഹീനാ മാം പാഹി നിത്യം ജഗതാമധീശ ॥ ൩,൬.
ഞാൻ ശേഷനേക്കാൾ പത്ത് ഗുണം കുറവാണ്. ലോകങ്ങളുടെ അധിപനേ, എന്നെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കണം.
ഏവം സ്തുത്വാ വാരുണീ തു തൂഷ്ണീമാസ ഖഗേശ്വര । തദനന്തരജാ ബ്രാഹ്മീ സൌപര്ണീ ഹ്യുപചക്രമേ ॥ ൩,൬.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം വാരുണി മൗനമായി. അതിനുശേഷം ശേഷനുശേഷം ജനിച്ച ബ്രാഹ്മി, സൗപർണി തുടങ്ങി.
സൌപര്ണ്യുവാച । സ്തോതും ഗുണാംസ്തവ ഹരേ ജഗദീശവാചാ ശ്രോതും ഹരേ തവ കഥാം ശ്രവണേ ന ശക്തിഃ । യസ്തത്ത്വനും സ്മരതി ദേവ തവ സ്വരൂപം കോ വൈ നു വേദ ഭുവി തം ഭഗവത്പദാര്ഥമ് ॥ ൩,൬.
സൗപർണി പറഞ്ഞു: ഹരേ, ലോകനാഥാ, വാക്കിലൂടെ നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ സ്തുതിക്കാനും, നിന്റെ കഥകൾ കേൾക്കാനും എനിക്ക് ശേഷിയില്ല. നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം ഓർക്കുന്നവൻ ഭൂമിയിൽ ആരാണ് നിന്റെ ദിവ്യപാദാർത്ഥം അറിയുന്നത്?
അതോ ഗുണസ്തവനേ നാസ്തി ശക്തിര്വീന്ദ്രാദഹം ദശഗുണൈരവരാ ച നിത്യമ് ॥ ൩,൬.
അതിനാൽ, നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ സ്തുതിക്കാൻ എനിക്ക് ശക്തിയില്ല. ഞാൻ എപ്പോഴും ഇന്ദ്രാണിക്കാൾ പത്ത് ഗുണം കുറവാണ്.
ഏവം സ്തുത്വാ തു സൌപര്ണീ തൂഷ്ണീമാസ ഖഗേശ്വര । രുദ്രാനന്തരജാ സ്തോതും ഗിരിജാ തൂപചക്രമേ ॥ ൩,൬.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം സൗപർണി മൗനമായി. അതിനുശേഷം രുദ്രനുശേഷം ജനിച്ച ഗിരിജ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
പാര്വത്യുവാച ഗോവിന്ദ നാരായണ വാസുദേവ ത്വയാ ഹി മേ കിഞ്ചിദപി പ്രയോജനമ് । നാസ്ത്യേവ സ്വാമിന്ന ച നാമ വാചാ സൌഭാഗ്യരൂപഃ സര്വദാ ഏക ഏവ ॥ ൩,൬.
പാർവതി പറഞ്ഞു: ഗോവിന്ദാ, നാരായണാ, വാസുദേവാ, എനിക്ക് നിന്നിൽ നിന്നു ഒന്നും വേണമെന്നില്ല. സ്വാമിനേ, ഭാഗ്യത്തിന് മറ്റൊരു പേരോ വാക്കോ ഇല്ല; എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരേ ഒരു പേരാണ് അതിന്.
നാരായണേതി തവ നാമ ച ഏകമേവ വൈരാഗ്യഭക്തിവിഭവേ പരമം സമര്ഥാമ് । അസംഖ്യബ്രഹ്മാദികഹത്യനാശാനേ ഗുര്വങ്ഗനാകോടിവിനാശനേ ച ॥ ൩,൬.
നാരായണ എന്നൊരു നാമം മാത്രം, വൈരാഗ്യവും ഭക്തിയും നൽകുന്നതിൽ അത്യന്തം ശക്തമാണ്; അനേകം ബ്രാഹ്മണഹത്യാദിപാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുകയും, ഗുരുവിന്റെ ഭാര്യമാരുടെ അനേകം ദുരന്തങ്ങൾ അകറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.
നാമാധികാരിണീ ചാഹം ഗുണാനാം ച മഹാപ്രഭോ । സ്തവനേ നാസ്തി മേ ശക്തീ രുദ്രാദ്ദശഗുണൈരഹമ് ॥ ൩,൬.
മഹാപ്രഭോ, നിന്റെ നാമം ജപിക്കാൻ മാത്രമേ എനിക്ക് യോഗ്യതയുള്ളു; ഗുണങ്ങൾ പാടാൻ എനിക്ക് ശക്തിയില്ല. രുദ്രനേക്കാൾ പത്ത് ഇരട്ടി ശക്തിയുണ്ടായാലും എനിക്ക് കഴിയില്ല.
അവരാ ച സദാസ്മ്യേവ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ । ഏവം സ്തുത്വാ സാ ഗിരിജാസ്തൂഷ്ണീമാസ ഖഗേശ്വര ॥ ൩,൬.
ഞാൻ എപ്പോഴും താഴ്ന്നവളാണ്; ഇതിൽ കൂടുതൽ ചിന്തിക്കേണ്ടതില്ല. ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം ഗിരിജാ മൗനമായി നിന്നു, പക്ഷിരാജാവേ.