സ്നഹോത്ഥരാവഃ സ്ഖലിതാക്ഷരസ്തം മുഞ്ചന്കണാന്പ്രാഞ്ജലിരാബഭാഷേ । വായുരുവാച । ഏതേ ഹി ദേവാസ്തവ ഭൃത്യഭൂതാഃ പദാരവിന്ദം പരമം സുദുര്ലഭമ് ॥ ൩,൬.
സ്നേഹത്തിൽ കണികൾ വീണു, വാക്കുകൾ തളർന്നു, കയ്യുകൂപ്പി വായു പറഞ്ഞു: ഈ ദേവന്മാർ നിന്റെ ഭൃത്യന്മാരാണ്; നിന്റെ പരമമായ കമലപാദങ്ങൾ അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്.
ചതുര്വിധാന്പുരുഷാര്ഥാന്രമേശ സംപ്രാര്ഥയേ തച്ച സദാപി ദേവ । ദൃഷ്ട്വാ ഹരേഃ സൈവ മായൈവ താവത്സുകാരണം കിഞ്ചിദന്യന്ന ചാസ്തി ॥ ൩,൬.
രമേശാ, മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ നാലു ലക്ഷ്യങ്ങൾ എപ്പോഴും നിന്നിൽ നിന്നാണ് ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നത്, ദേവാ. ഹരിയെ കണ്ടാൽ, അതിന് കാരണം നിന്റെ മായ മാത്രമാണ്; മറ്റൊന്നുമില്ല.
അതോ നാഹം പ്രദയോപി ഭൂമന് ഭവത്പദാംഭോജനിഷവണോത്സുകഃ । ലോകസ്യ കൃഷ്ണാദ്വിമുഖസ്യ കര്മണാ അപുണ്യശീലസ്യ സുദുഃ ഖിതസ്യ ॥ ൩,൬.
അതിനാൽ, അനന്തനേ, നീ എനിക്കു നൽകുന്നുവെങ്കിലും, കൃഷ്ണനിൽ നിന്ന് മാറിനിൽക്കുന്ന, പാപപ്രവൃത്തിയുള്ള, ദു:ഖിതരായ ജനങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, നിന്റെ കമലപാദസുധ രുചിക്കുവാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
അനുഗ്രഹാര്ഥം ച തവാവതാരോ നാന്യശ്ച കിഞ്ചിത്പുരുഷാര്ഥസ്തവേശ । ഗോഭൂസുരാണാം ച മഹീരുഹാണാം തഥാ സുരാണാം പ്രവരാവതാരൈഃ ॥ ൩,൬.
നിന്റെ ദയക്കായി മാത്രമാണ് നിന്റെ അവതാരങ്ങൾ നടക്കുന്നത്; ഭഗവാനേ, നിനക്ക് മറ്റൊരു ലക്ഷ്യവുമില്ല. പശുക്കൾക്കും ഭൂമിക്കും അസുരന്മാർക്കും മരങ്ങൾക്കും ദേവന്മാർക്കും ഉത്തമമായ അവതാരങ്ങളിലൂടെ നീ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ക്ഷേമോപകാരാണി ച വാസുദേവ ക്രീഡന്വിധത്തേ ന ച കിഞ്ചിദന്യത് । മനോ ന തൃപ്യത്യപി ശംസതാം നഃ സുകര്മമൌലേശ്ചരിതാമൃതാനി ॥ ൩,൬.
വാസുദേവാ, നീ എല്ലാവർക്കും ക്ഷേമവും ഉപകാരവും ചെയ്യുന്നു, അതെല്ലാം ഒരു വിനോദം പോലെ; മറ്റൊന്നുമില്ല. നല്ല പ്രവൃത്തികളുടെ മുടിയേ, നിന്റെ ദിവ്യകഥാസുധ കേൾക്കുമ്പോൾ ഞങ്ങളുടെ മനസ്സ് ഒരിക്കലും തൃപ്തിയാകുന്നില്ല.
അച്ഛിന്നഭക്തസ്യ ഹി മേ മുകുന്ദ സദാ ഭക്തിം ദേഹി പാദാരവിന്ദേ । സദാ തദേവാസ്തു ന കിഞ്ചിദന്യദ്യത്ര ത്വമാസീഃ പുരുഷേ ദേവദേവ ॥ ൩,൬.
മുകുന്ദാ, എനിക്ക് അക്ഷയമായ ഭക്തി നിന്റെ കമലപാദങ്ങളിൽ എപ്പോഴും നൽകണമേ. ദേവദേവാ, നീ പുരുഷനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിടത്തൊക്കെയും അതു മാത്രം എപ്പോഴും നിലനില്ക്കട്ടെ; മറ്റൊന്നും വേണ്ട.
അഹം ച തത്രാസ്മി തവ പ്രസാദാദ്യത്രാസ്മ്യഹം തത്ര ഭവാന്മഹാപ്രഭോ । വ്യംസിര്മമേയം ച ശരീരമധ്യേ ചതുര്മുഖശ്ചൈവ ന ചൈതതദന്യൈഃ ॥ ൩,൬.
മഹാപ്രഭോ, ഞാൻ എവിടെയുണ്ടെങ്കിലും, അത് നിന്റെ കൃപയാലാണ്; ഞാൻ എവിടെയുണ്ടോ, നീയും അവിടെ തന്നെയാണ്. ഇതാണ് എന്റെ ധാരണ; എന്റെ ശരീരത്തിനകത്ത് ചതുര്മുഖനും ഉണ്ടു; മറ്റുള്ളവരിൽ അങ്ങനെ ഇല്ല.
മദീയനിദ്രാ തവ വന്ദനം പ്രഭോ മദീയയാമാചരണം പ്രദക്ഷിണമ് । മദീയവ്യാഖ്യാഹരണം സ്തുതിഃ സ്യാദേവം വിദിത്വാ ച സമര്പയാമി ॥ ൩,൬.
പ്രഭോ, എന്റെ ഉറക്കം നിന്റെ വന്ദനമാണ്; എന്റെ ഭക്ഷണം നിന്റെ പ്രദക്ഷിണമാണ്; എന്റെ സംസാരവും വിശദീകരണവും നിന്റെ സ്തുതിയാണ്. ഇതെല്ലാം അറിഞ്ഞ് ഞാൻ നിനക്കു സമർപ്പിക്കുന്നു.
മദ്വൃദ്ധിയോഗ്യം ച പദാര്ഥജാതം ദൃഷ്ട്വാ ഹരേഃ പ്രതിമാ ഏവ തച്ച । ഇത്ഥം മത്വാഹം സര്വദാ ദേവദേവ തത്രസ്ഥിതാന്ഹരിരൂപാന് ഭജിഷ്യേ ॥ ൩,൬.
എനിക്ക് വളർച്ചയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ വസ്തുക്കളെ ഹരിയുടെ രൂപമായി കണ്ട്, അവിടെ നിലകൊള്ളുന്ന ഹരിരൂപങ്ങളെ ഞാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ആരാധിക്കും, ദേവദേവാ.
യച്ചന്ദനം യത്തു പുഷ്പം ച ധൂപം വസ്ത്രം ച യദ്ഭക്ഷ്യഭോജ്യാദികം ച । ഏതത്സര്വം വിഷ്ണുപ്രീത്യര്ഥമേവേത്യേതദ്വ്രതം സര്വദാ വൈ കരിഷ്യേ ॥ ൩,൬.
ചന്ദനം, പുഷ്പം, ധൂപം, വസ്ത്രം, ഭക്ഷ്യപാനീയങ്ങൾ—എന്തൊക്കെയുണ്ടോ, അവയെല്ലാം വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രീതിക്കായി ഞാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും സമർപ്പിക്കട്ടെ; ഇതാണ് ഞാൻ എപ്പോഴും പാലിക്കുന്ന വ്രതം.
അവൈഷ്ണവാന്ദൂഷയിഷ്യേ സദാഹം സദ്വൈഷ്ണവാന്പാ(ല്ലാം)ലയിഷ്യേ മുരാരേ । വിഷ്ണുദ്രുഹാം ഛേദയിഷ്യേ ച ജിഹ്വാം തച്ഛൃണ്വതാം പൂരയിഷ്യേ ത്രപൂല്കാഃ ॥ ൩,൬.
വൈഷ്ണവന്മാരല്ലാത്തവരെ ഞാൻ എപ്പോഴും അപമാനിക്കും, സത്യമായ വൈഷ്ണവന്മാരെ ഞാൻ സംരക്ഷിക്കും, മുരാരേ. വിഷ്ണുവിനെ വെറുക്കുന്നവരുടെ നാവുകൾ ഞാൻ മുറിക്കും, അവരെ കേൾക്കുന്നവരുടെ ചെവികൾ ഉരുകിയ തകുപ് കൊണ്ട് നിറയ്ക്കും.
ഏതാദൃശീ ശക്തിര്മമാസ്തി ദേവ തവ പ്രസാദാദ്ബലിനോപി വിഷ്ണോ । അഥാപി നാഹം സ്തവനേ സമര്ഥഃ ലക്ഷ്മ്യാ ഹ്യഹം കോടിഗുണൈര്വിഹീനഃ ॥ ൩,൬.
ദൈവമേ, നിന്റെ കൃപയാൽ എനിക്ക് ഇങ്ങനെയുള്ള ശക്തിയുണ്ട്, മഹാബലശാലിയായ വിഷ്ണോ. എങ്കിലും നിന്നെ സ്തുതിക്കാൻ ഞാൻ അർഹനല്ല; ലക്ഷ്മിയുടെ ഗുണങ്ങൾ എനിക്ക് കോടികൾക്കു കുറവാണ്.
ഏതത്സ്തോത്രം ഹ്യര്ഥയേച്ചൈവ യാ നഃ തത്ര പ്രീതിര്ഹ്യക്ഷയാ മേ സദാ സ്യാത് । സ്തോത്രം ഹ്യേതത്പാഠയന്തീഹ ലോകേ തേ വൈഷ്ണവാസ്തേ ച ഹരിപ്രിയാശ്ച ॥ ൩,൬.
എനിക്ക് ഈ സ്തോത്രം വേണമെന്ന് ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു, അങ്ങനെ അവിടെ എനിക്ക് ശാശ്വതമായ ഭക്തി ഉണ്ടാകട്ടെ. ഈ ലോകത്ത് ഈ സ്തോത്രം ജപിക്കുന്ന വൈഷ്ണവന്മാർ ഹരിക്ക് പ്രിയരാണ്.
കുര്വന്തി യേ പഠനം നിത്യമേവ സമര്പയിഷ്യതി സദാ ഹരൌ ച । തേഷാം ഹരിഃ പ്രീയതേ കേശവോലം ഹരൌ പ്രസന്നേ കിമലഭ്യമസ്തി ॥ ൩,൬.
ആർ ഈ സ്തോത്രം ദിവസവും പാരായണം ചെയ്ത് ഹരിക്ക് സമർപ്പിക്കുമോ, അവർക്കു ഹരി, കേശവൻ, സന്തോഷം പ്രദാനം ചെയ്യും. ഹരി സന്തോഷപ്പെട്ടാൽ ലഭിക്കാത്തത് എന്താണ്?
ഏവം സ്തുത്വാ വലദേവോ മഹാത്മാ തൂഷ്ണീം സ്ഥിതഃ പ്രാഞ്ജലിരഗ്രതോ ഹരേഃ । സരസ്വത്യുവാച । കോ വാ രസജ്ഞോ ഭഗവന്മുരാരേ ഹരേ ഗുണസ്തവനാത്കീര്തനാദ്വാ ॥ ൩,൬.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച് മഹാത്മാവായ ബാലദേവൻ ഹരിയുടെ മുന്നിൽ കയ്യുകൂപ്പി മൗനത്തിൽ നിന്നു. അപ്പോൾ സരസ്വതി പറഞ്ഞു: ഭഗവൻ, മുരാരേ, ഹരേ, നിന്റെ ഗുണങ്ങളുടെ രുചി സ്തുതിയിലൂടെയോ കീർത്തനത്തിലൂടെയോ ആരാണ് അറിയുന്നത്?
അലംബുദ്ധിം പ്രാപ്നുയാദ്ദേവദേവ ബ്രഹ്മാദിഭിഃ സര്വദാ സ്തൂയമാന । യഃ കര്ണനാഡീം പുരുഷസ്യ യാതോ ഭവപ്രദാം ദേഹരതിം ഛിനത്തി ॥ ൩,൬.
ബ്രഹ്മാദികൾ എല്ലായ്പ്പോഴും സ്തുതിക്കുന്ന ദേവദേവാ, നീ പരമജ്ഞാനം നൽകുന്നു. നിന്റെ സ്തുതി ഒരാളുടെ ചെവിയിൽ കടക്കുമ്പോൾ, അതു ശരീരബന്ധം എന്ന ആസ്വാദനം മുറിച്ചുകളയുന്നു.
ന കേവലം ദേഹരതിം ഛിനത്ത്യസദ്ഗൃഹക്ഷേത്രഭാര്യാസുതേഷു നിത്യമ് । പശ്വാദിരൂപേഷു ധനാദികേഷു അനര്ഘ്യരത്നേഷു പ്രിയം ഛിനത്തി ॥ ൩,൬.
അത് ശരീരബന്ധം മാത്രം മുറിക്കുന്നില്ല, വ്യാജമായ വീട്, ഭൂമി, ഭാര്യ, മക്കൾ, പശുക്കൾ, ധനം, വിലകൂടിയ രത്നങ്ങൾ എന്നിവയിലേക്കുള്ള സ്നേഹവും എല്ലായ്പ്പോഴും മുറിച്ചുകളയുന്നു.
അനംതവേദപ്രതിപാദിതോപി ലക്ഷ്മീര്ന വൈ വേദ തവ സ്വരൂപമ് । ചതുര്മുഖോ നൈവ വേദ ന വായുരസൌ ന വേത്തീതി കിമത്ര ചിത്രമ് ॥ ൩,൬.
അനന്തമായ വേദങ്ങൾ പറയുന്നിട്ടും ലക്ഷ്മിക്കും നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം അറിയില്ല. ചതുര്മുഖനായ ബ്രഹ്മാവിനും വായുവിനും അറിയില്ല. മറ്റുള്ളവർക്ക് അറിയില്ലെന്നത് അത്ഭുതമോ?
ഏതാദൃശസ്യ സ്തവനേ ക്വാസ്തി ശക്തിര്മമ പ്രഭോ ബ്രഹ്മവായ്വോഃ സകാശാത് । ശതൈര്ഗുണൈഃ സര്വദാ ന്യൂനതാസ്തി അതോ ഹരേ ദയയാ മാം ച പാഹി ॥ ൩,൬.
പ്രഭോ, ബ്രഹ്മാവിനും വായുവിനും പോലും നൂറിരട്ടി കുറവാണ്, അപ്പോൾ എനിക്ക് നിന്നെ സ്തുതിക്കാൻ ശക്തിയുണ്ടോ? അതുകൊണ്ട് ഹരേ, ദയയാൽ എന്നെ രക്ഷിക്കണം.
ഏവം സ്തുത്വാ ഹരിം സാ തു തൂഷ്ണീമാസ ഖഗേശ്വര । ഭാരതീ തു തദാ സ്തോതും ഹരിം സമുപചക്രമേ ॥ ൩,൬.
ഇങ്ങനെ ഹരിയെ സ്തുതിച്ച ശേഷം അവൾ മൗനത്തിൽ ആകി, പക്ഷിരാജാവേ. അപ്പോൾ ഭാരതി ഹരിയെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ഭാരത്യുവാച । ബ്രഹ്മേശ ലക്ഷ്മീശ ഹരേ മുരാരേ ഗുണാംസ്തവ ശ്രദ്ദധാനസ്യ നിത്യമ് । തഥാ സ്തുവന്തോസ്യ വിവര്ധമാനാം മതിം ച നിത്യം വിഷയേഷ്വസത്സു ॥ ൩,൬.
ഭാരതി പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവിന്റെ നാഥാ, ലക്ഷ്മിയുടെ നാഥാ, ഹരേ, മുരാരേ, വിശ്വാസത്തോടെ നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ സ്തുതിച്ചാൽ, അവയവങ്ങൾക്കുള്ള ആസക്തി മനസ്സിൽ എപ്പോഴും വർദ്ധിക്കുന്നു.
കുര്വന്തി വൈരാഗ്യമമുത്ര ലോകേ തതഃ പരം ഭക്തിദൃഢാം തഥൈവ । തതഃ പരം ചൈവ ഹരേഃ പ്രസന്നതാം കുര്വന്തി നിത്യം തവ ദേവദേവ ॥ ൩,൬.
അത് ഈ ലോകത്തും അപ്പുറത്തും വൈരാഗ്യം ഉണ്ടാക്കുന്നു, പിന്നെ ഉറച്ച ഭക്തിയും, പിന്നെ ദേവദേവാ, നിന്റെ കൃപയും എപ്പോഴും ലഭിക്കുന്നു.
തേനാപരോക്ഷം ച ഭവേച്ച തസ്യ അതോ ഗുണാനാം സ്തവനേ ച മേ രതിഃ । സാ തു പ്രജാതാ പുരുഷസ്യ നിത്യം സംസാരദുഃഖം തു തദാച്ഛിനത്തി ॥ ൩,൬.
ഇതിലൂടെ ഒരാളിൽ നേരിട്ടുള്ള അനുഭവം ഉണ്ടാകും; അതുകൊണ്ട് നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ സ്തുതിക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് പ്രേമമുണ്ട്. ആ പ്രേമം ഒരാളിൽ ജനിച്ചാൽ, സാംസാരിക ദുഃഖം അകറ്റും.
വിച്ഛിന്നദുഃഖസ്യ തദാധികാരിണ ആനന്ദരൂപാഖ്യഫലം ദദാതി । ഹരേര്ഗുണാനസ്തുവതാം ച പാപം തേഷാം ഹി പുണ്യം ച തഥാ ക്ഷിണോതി ॥ ൩,൬.
ദുഃഖം വിട്ടവനു ആനന്ദസ്വരൂപമായ ഫലം ലഭിക്കും. ഹരിയുടെ ഗുണങ്ങൾ സ്തുതിക്കുന്നവരുടെ പാപവും പുണ്യവും അതു നശിപ്പിക്കും.
ഏവം വിദിത്വാ പരമോ ഗുരുര്മമ വായുര്ദയാലുര്മമ വല്ലഭശ്ച । ഹരേര്ഗുണാന്സര്വഗുണപ്രസാരാന്മമൈവ യോഗ്യാന്സുഖമുഖ്യഭൂതാന് ॥ ൩,൬.
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, എന്റെ പരമഗുരു വായുവാണ്, കരുണയുള്ളവനും പ്രിയവാനുമാണ്. ഹരിയുടെ ഗുണങ്ങൾ മാത്രമാണ് എനിക്ക് യോജ്യവും പരമാനന്ദം നൽകുന്നതും.
ഉദ്ധൃത്യ പുണ്യേഭ്യ ഇവാര്തബന്ധുഃ ശിവശ്ച നോ ദ്രുഹ്യതി പുണ്യകീര്തിമ് । തവ പ്രസാദാച്ച ശ്രിയഃ പ്രസാദാദ്വായോഃ പ്രസാദാച്ച മമാസ്തി നിത്യമ് ॥ ൩,൬.
ദുഃഖിതർക്കു സുഹൃത്ത് പുണ്യത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, ശിവനും പുണ്യകീർത്തി പാടുന്നവരെ എപ്പോഴും അനുകൂലിക്കുന്നു. നിന്റെ കൃപയാൽ, ലക്ഷ്മിയുടെ കൃപയാൽ, വായുവിന്റെ കൃപയാൽ എനിക്ക് ഈ ഭാഗ്യം എപ്പോഴും ഉണ്ട്.
യദ്യത്കരോത്യേവ സദൈവ വായുസ്തത്തത്കരോത്യേവ സദൈവ നിത്യമ് । വായോര്വിരോധം ന കരോതി ദേവഃ സ തദ്വിരോധം ച കരോതി നിത്യമ് ॥ ൩,൬.
വായു എന്ത് ചെയ്താലും ദൈവം അതേ ചെയ്യുന്നു. ദൈവം വായുവിനെ എതിര്ക്കുന്നില്ല, എപ്പോഴും വായുവിനൊപ്പം തന്നെയാണ്.
ഹരേര്വിരോധം ന കരോതി വായുര്വായോര്വിരോധം ന കരോതി വിഷ്ണുഃ । വായോഃ പ്രസാദാന്മമ നാസ്തി കിഞ്ചിദതാനഭാവശ്ച തവ പ്രസാദാത് ॥ ൩,൬.
ഹരിയെ വായു എതിര്ക്കുന്നില്ല, വായുവിനെ വിഷ്ണു എതിര്ക്കുന്നില്ല. വായുവിന്റെ കൃപയാൽ എനിക്ക് ഒന്നും കുറവില്ല; നിന്റെ കൃപയാൽ എനിക്ക് ഒരിക്കലും കുറവ് വരില്ല.
യഥൈവ മൂലം ച തഥാവതാരേ ദുഃഖാദികം നാസ്തി സമീരണസ്യ । വായുസ്തഥാന്യേ ച ഉഭൌ മുകുന്ദസ്തഥാവതാരേഷു ന ദുഃഖരൂപൌ ॥ ൩,൬.
എങ്ങനെ കാറ്റിന് അതിന്റെ മൂലത്തിലും ഒഴുകിയെത്തുന്നിടത്തിലും ദു:ഖം പോലുള്ളതൊന്നുമില്ലയോ, അങ്ങനെ തന്നെ മുഖുന്ദനും മറ്റു ദേവന്മാരും അവതാരങ്ങളിൽ ദു:ഖസ്വഭാവമുള്ളവരല്ല.
അശക്തവദ്ദൃശ്യതേ വായുദേവഃ യുഗാനുസാരാംല്ലോകധര്മാംസ്തു രക്ഷന് । നരാവതാരേ തത്ര ദേവേ മുരാരേ ഹ്യശക്തതാ നേതി വിചിംതനീയമ് ॥ ൩,൬.
യുഗങ്ങളനുസരിച്ച് ലോകത്തിന്റെ നിയമങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുമ്പോൾ കാറ്റുദേവൻ അശക്തനെന്നപോലെ തോന്നാം. എന്നാൽ, മനുഷ്യാവതാരത്തിൽ, മുരാരിയെ, ആ ദേവനിൽ അശക്തതയുണ്ടെന്ന് കരുതേണ്ടതില്ല.