ഏകാദശവിധാ ഹ്യേവം മനവഃ പരികീര്തിതാഃ । പിതൄണാം സപ്തകം ചൈവേത്യാദ്യാഃ സംജജ്ഞിരേ ഖഗ ॥ ൩,൫.
ഇങ്ങനെ പതിനൊന്ന് വിധമായ മനുക്കളാണ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. പിതാക്കന്മാരുടെ ഏഴു വിഭാഗങ്ങളും ആദ്യം ജനിച്ചു, പക്ഷീ.
തദനന്തരമുത്പന്നാസ്തേഭ്യോ നീചാഃ ശൃണു ദ്വിജ । വരുണസ്യ പത്നീ ഗങ്ഗാ പര്ജന്യാഖ്യോ വിഭാവസുഃ ॥ ൩,൫.
അവരുടെ ശേഷം താഴ്ന്നവർ ജനിച്ചു; കേൾക്കൂ, ദ്വിജനേ. വരുണന്റെ ഭാര്യ ഗംഗയാണ്, പാർജന്യൻ എന്ന പേരിൽ വിഭവസു അറിയപ്പെടുന്നു.
യമഭാര്യാ ശ്യാമലാ തു ഹ്യനിരുദ്ധപ്രിയാ വിരാട് । ബ്രഹ്മാണ്ഡമാനിനീ സൈവ ഹ്യുഷാനാമ്നാ സുശബ്ദിതാ ॥ ൩,൫.
യമന്റെ ഭാര്യ ശ്യാമളയാണ്, അനിരുദ്ധനു പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ് വിരാട്. ബ്രഹ്മാണ്ഡം സൃഷ്ടിച്ചവളെ ഉഷാ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
രോഹിണീ ചന്ദ്രഭാര്യോക്താ സൂര്യഭാര്യാ തു സംജ്ഞകാ । ഏതാ ഗങ്ഗാദിഷടൂസംഖ്യാ ജജ്ഞിരേ വിനതാസുത ॥ ൩,൫.
ചന്ദ്രന്റെ ഭാര്യയായി രോഹിണി അറിയപ്പെടുന്നു, സൂര്യന്റെ ഭാര്യ സംജ്ഞയാണ്. ഗംഗയെ തുടക്കം വെച്ച് ആറുപേരാണ് ജനിച്ചത്, വിനതയുടെ മകനേ.
ഗങ്ഗാദ്യനന്തരം ജജ്ഞേ സ്വാഹാ വൈ മന്ത്രദേവതാ । സ്വാഹാനാമാഗ്നിഭാര്യോക്താ ഗങ്ഗാദിഭ്യോധമാ ശ്രുതാ ॥ ൩,൫.
ഗംഗയ്ക്ക് പിന്നാലെ മന്ത്രദേവതയായ സ്വാഹാ ജനിച്ചു. അഗ്നിയുടെ ഭാര്യയായ സ്വാഹാ ഗംഗയും മറ്റുള്ളവരേക്കാൾ താഴ്ന്നവളായി അറിയപ്പെടുന്നു.
സ്വാഹാനന്തരജോ ജ്ഞേയോ ജ്ഞാനാത്മാ ബുധനാമകഃ । ബുധസ്തു ചന്ദ്രപുത്രോ യഃ സ്വാഹായാ അധമഃ സ്മൃതഃ ॥ ൩,൫.
സ്വാഹയ്ക്ക് ശേഷം ജ്ഞാനസ്വരൂപിയായ ബുധൻ ജനിച്ചു. ബുധൻ ചന്ദ്രന്റെ മകനാണ്, സ്വാഹയേക്കാൾ താഴ്ന്നവനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ഉഷാ നാമ തഥാ ജജ്ഞേ ബുധസ്യാനന്തരം ഖഗ । ഉഷാനാമാ ഭിമാനീ തു ഹ്യശ്വിഭാര്യാ പ്രകീര്തിതാ ॥ ൩,൫.
ബുധനു ശേഷം ഉഷാ എന്ന പേരിൽ മറ്റൊരുത്തി ജനിച്ചു, പക്ഷീ. ഉഷാ എന്നറിയപ്പെടുന്ന അവൾ അശ്വിനികളുടെ ഭാര്യയാണെന്ന് പറയുന്നു.
ബുധാധമാ സാ വിജ്ഞേയാ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ । തതഃ ശനൈശ്ചരോ ജജ്ഞേ പൃഥിവ്യാത്മേതി വിശ്രുതഃ ॥ ൩,൫.
അവൾ ബുധനേക്കാൾ താഴ്ന്നവളാണ് — ഇതിൽ കൂടുതൽ അന്വേഷിക്കേണ്ടതില്ല. അതിനുശേഷം ശനൈശ്ചരൻ ജനിച്ചു, ഭൂമിയുടെ മകനെന്നു പ്രശസ്തനാണ്.
ഉഷാധമസ്തു വിജ്ഞേയസ്തതോ ജജ്ഞേഥ പുഷ്കരഃ । കര്മാഭിമാനീ വിജ്ഞേയഃ ശനൈശ്ചര ഇതീരിതഃ ॥ ൩,൫.
ഉഷയേക്കാൾ താഴ്ന്നവൻ പുഷ്കരൻ എന്നു അറിയണം. കർമ്മത്തിൽ അഭിമാനമുള്ളവൻ ശനൈശ്ചരൻ എന്ന പേരിൽ വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
തത്ത്വാഭിമാനിനോ ദേവാനേവം സൃഷ്ട്വാ ഹരിഃ സ്വയമ് । പ്രവിവേശ സ ദേവേശസ്തത്ത്വേഷു രമയാ സഹാ ॥ ൩,൫.
ഇങ്ങനെ തത്ത്വങ്ങളിൽ അഭിമാനമുള്ള ദേവന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, ദേവന്മാരുടെ നാഥനായ ഹരി രമയോടൊപ്പം ആ തത്ത്വങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചു.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൬ ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । തത്രതത്ര സ്ഥിതാസ്തത്ത്വേ തത്തത്തത്ത്വാഭിമാനിനഃ । സ്വേസ്വേ ഹ്യായതനേ സ്വാങ്ഗേ തദര്ഥം ച ഖഗേശ്വര ॥ ൩,൬.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: ഓരോ തത്ത്വത്തിലും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവർ തങ്ങളുടേതായ വാസസ്ഥലങ്ങളിലും ശരീരങ്ങളിലും നിലകൊണ്ടു, അതിനായി, പക്ഷീരാജാവേ.
ഹരിം നാരായണം സമ്യക്സ്തോതും സമുപചക്രിരേ । ചിന്ത്യാചിന്ത്യഗുണേ വിഷ്ണൌ വിരുദ്ധാഃ സംതി സദ്ഗുണാഃ ॥ ൩,൬.
അവർ ഹരിയായ നാരായണനെ യഥാവിധി വണങ്ങി. വിചിത്രമായ ഗുണങ്ങളുള്ള വിഷ്ണുവിൽ എതിരായ ഗുണങ്ങളും നല്ല ഗുണങ്ങളും ഒരുമിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നു.
ഏകൈകശോഹ്യനന്താസ്തേ തദ്ഗുണാനാം സ്തുതൌ മമ । ക്വ ശക്തിരിതി ബുദ്ധ്യാ സാ വ്രീഡയാവനതാബ്രവീത് ॥ ൩,൬.
നിന്റെ അനന്തമായ ഗുണങ്ങളിൽ ഓരോന്നിനെയും ഞാൻ പുകഴ്ത്താൻ കഴിയില്ലെന്ന ബോധത്തോടെ, ലജ്ജയോടെ തല താഴ്ത്തി അവൾ പറഞ്ഞു.
ശ്രീരുവാച । നതാസ്മി തേ നാഥ പദാരവിന്ദം ന വേദ ചാന്യച്ചരണാദൃതേ തവ । ത്വയീശ്വരേ സംതി ഗുണാഃ ശ്രുതാസ്തു തഥാശ്രുതാഃ സംതി ച ദേവദേവ ॥ ൩,൬.
ശ്രീദേവി പറഞ്ഞു: നാഥാ, ഞാൻ നിന്റെ കമലപാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിക്കുന്നു; നിന്റെ പാദങ്ങൾക്കു പുറമെ മറ്റൊന്നും എനിക്ക് അറിയില്ല. ദേവദേവനേ, നിന്നിൽ കേട്ടിട്ടുള്ളതും കേൾക്കാത്തതുമായ ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ട്.
സമ്യക്സൃഷ്ടം സ്വായതനം ച ദത്വാ ഗോവിന്ദ ദാമോദര മാം ച പാഹി । സ്തുത്യാ മദീയശ്ച സുഖകപൂര്ണഃ പ്രിയോ ജനോ നാസ്തി തഥാ ത്വദന്യഃ ॥ ൩,൬.
നിന്റെ ആലയം ശരിയായി സ്ഥാപിച്ച്, ഗോവിന്ദാ, ദാമോദരാ, എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ. പുകഴ്ത്തലിലൂടെ എനിക്ക് സന്തോഷവും പ്രിയത്വവും നൽകുന്ന മറ്റാരുമില്ല, നീയല്ലാതെ.
ബ്രഹ്മോവാച । ലക്ഷ്മീപതേ സര്വജഗന്നിവാസ ത്വം ജ്ഞാനസിംധുഃ ക്വ ച വിശ്വമൂര്തേ । അഹം ക്വ ചാജ്ഞസ്തവ വൈ ശക്തിരസ്തി ഹ്യജ്ഞോഹം വൈ ഹ്യല്പശക്തിര്മമാസ്തി ॥ ൩,൬.
ബ്രഹ്മാവു പറഞ്ഞു: ലക്ഷ്മീപതിയായവനേ, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലമായവനേ, നീ ജ്ഞാനത്തിന്റെ സമുദ്രം. ഞാൻ എവിടെ, ഈ അജ്ഞാനിയും, നിന്റെ മഹാശക്തി എവിടെ? ഞാൻ അജ്ഞാനിയാണ്; എനിക്ക് വളരെ ചെറിയ ശക്തി മാത്രമേയുള്ളൂ.
ലക്ഷ്മ്യാശ്ചൈവ ജ്ഞാനവൈരാഗ്യഭക്തി ഹ്യത്യല്പമദ്ധാ മയി സര്വദൈവ । തവ പ്രസാദാദസ്തി ജഗന്നിവാസ തത്ര സ്വാമിത്വം നാസ്തി വിഷ്ണോ സദൈവ ॥ ൩,൬.
ലക്ഷ്മിയുടെ ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും ഭക്തിയും എനിക്ക് എപ്പോഴും വളരെ കുറവാണ്; ഭഗവനെ, നിന്റെ കൃപയാൽ മാത്രമേ അതെനിക്ക് ഉണ്ടാകൂ. അതിൽ എനിക്ക് യാതൊരു അവകാശവുമില്ല, വിഷ്ണുവേ.
ന ദേഹി ത്വം സര്വദാ മേ മുരാരേ അഹംമമത്വം പ്രാപ്യമേതാവദേവ । ഗമ്യജ്ഞാനം യോഗ്യഗുണേ രമേശ പ്രമാദോ വാ നാസ്തിനാസ്ത്യദ്യ നിത്യ ॥ ൩,൬.
മുരാരീ, എനിക്ക് 'ഞാൻ' എന്നോ 'എന്റെത്' എന്നോ ഉള്ള ഭാവം ഒരിക്കലും തരരുതേ; ഇത്രയേറെ മാത്രം എനിക്ക് ലഭിക്കട്ടെ. രമേശാ, എനിക്ക് ലഭിക്കാവുന്ന ജ്ഞാനവും ഗുണങ്ങൾക്ക് യോഗ്യതയും എപ്പോഴും നിലനില്ക്കട്ടെ; അശ്രദ്ധ ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകരുതേ.
തന്മേ ഹൃഷീകാണി പതന്ത്യസത്പഥേ പദാരവിന്ദേ തു പതന്തു സര്വദാ । ലക്ഷ്മ്യാ ഹ്യഹം കോടിഗുണേന ഹീനഃ സ്തോതും സാമര്ഥ്യം നാസ്തി മേ സുപ്രസീദ ॥ ൩,൬.
അതിനാൽ, എന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും നിന്റെ കമലപാദങ്ങളിൽ വീഴട്ടെ, തെറ്റായ വഴികളിൽ അല്ല. ലക്ഷ്മിയെക്കാൾ കോടിയോളം കുറവാണ് ഞാൻ; പുകഴ്ത്താൻ എനിക്ക് കഴിവില്ല—ദയവായി എനിക്ക് അനുഗ്രഹം ചെയ്യണമേ.
ഇതി സ്തവം വിഷ്ണുഗുണാന്വിധാതാ താര്ക്ഷ്യസ്ഥിതഃ പ്രാഞ്ജലിസ്തസ്യ ചാഗ്രേ । തദാ വായുര്ദേവദേവോ മഹാത്മാ ദൃഷ്ട്വാ വിഷ്ണു ഭക്തിസംവര്ധിതാത്മാ ॥ ൩,൬.
ഇങ്ങനെ, ഗരുഡന്റെ മേൽ നിന്നുകൊണ്ട്, കയ്യുകൂപ്പി ബ്രഹ്മാവു വിഷ്ണുവിന്റെ ഗുണങ്ങളെ പാടിപ്പരഞ്ഞു. അപ്പോൾ, മഹാത്മാവായ ദേവദേവനായ വായു ഇതെല്ലാം കണ്ടപ്പോൾ, വിഷ്ണുവിൽ ഭക്തി കൂടുതൽ വലുതായി.
സ്നഹോത്ഥരാവഃ സ്ഖലിതാക്ഷരസ്തം മുഞ്ചന്കണാന്പ്രാഞ്ജലിരാബഭാഷേ । വായുരുവാച । ഏതേ ഹി ദേവാസ്തവ ഭൃത്യഭൂതാഃ പദാരവിന്ദം പരമം സുദുര്ലഭമ് ॥ ൩,൬.
സ്നേഹത്തിൽ കണികൾ വീണു, വാക്കുകൾ തളർന്നു, കയ്യുകൂപ്പി വായു പറഞ്ഞു: ഈ ദേവന്മാർ നിന്റെ ഭൃത്യന്മാരാണ്; നിന്റെ പരമമായ കമലപാദങ്ങൾ അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്.
ചതുര്വിധാന്പുരുഷാര്ഥാന്രമേശ സംപ്രാര്ഥയേ തച്ച സദാപി ദേവ । ദൃഷ്ട്വാ ഹരേഃ സൈവ മായൈവ താവത്സുകാരണം കിഞ്ചിദന്യന്ന ചാസ്തി ॥ ൩,൬.
രമേശാ, മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ നാലു ലക്ഷ്യങ്ങൾ എപ്പോഴും നിന്നിൽ നിന്നാണ് ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നത്, ദേവാ. ഹരിയെ കണ്ടാൽ, അതിന് കാരണം നിന്റെ മായ മാത്രമാണ്; മറ്റൊന്നുമില്ല.
അതോ നാഹം പ്രദയോപി ഭൂമന് ഭവത്പദാംഭോജനിഷവണോത്സുകഃ । ലോകസ്യ കൃഷ്ണാദ്വിമുഖസ്യ കര്മണാ അപുണ്യശീലസ്യ സുദുഃ ഖിതസ്യ ॥ ൩,൬.
അതിനാൽ, അനന്തനേ, നീ എനിക്കു നൽകുന്നുവെങ്കിലും, കൃഷ്ണനിൽ നിന്ന് മാറിനിൽക്കുന്ന, പാപപ്രവൃത്തിയുള്ള, ദു:ഖിതരായ ജനങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, നിന്റെ കമലപാദസുധ രുചിക്കുവാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
അനുഗ്രഹാര്ഥം ച തവാവതാരോ നാന്യശ്ച കിഞ്ചിത്പുരുഷാര്ഥസ്തവേശ । ഗോഭൂസുരാണാം ച മഹീരുഹാണാം തഥാ സുരാണാം പ്രവരാവതാരൈഃ ॥ ൩,൬.
നിന്റെ ദയക്കായി മാത്രമാണ് നിന്റെ അവതാരങ്ങൾ നടക്കുന്നത്; ഭഗവാനേ, നിനക്ക് മറ്റൊരു ലക്ഷ്യവുമില്ല. പശുക്കൾക്കും ഭൂമിക്കും അസുരന്മാർക്കും മരങ്ങൾക്കും ദേവന്മാർക്കും ഉത്തമമായ അവതാരങ്ങളിലൂടെ നീ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ക്ഷേമോപകാരാണി ച വാസുദേവ ക്രീഡന്വിധത്തേ ന ച കിഞ്ചിദന്യത് । മനോ ന തൃപ്യത്യപി ശംസതാം നഃ സുകര്മമൌലേശ്ചരിതാമൃതാനി ॥ ൩,൬.
വാസുദേവാ, നീ എല്ലാവർക്കും ക്ഷേമവും ഉപകാരവും ചെയ്യുന്നു, അതെല്ലാം ഒരു വിനോദം പോലെ; മറ്റൊന്നുമില്ല. നല്ല പ്രവൃത്തികളുടെ മുടിയേ, നിന്റെ ദിവ്യകഥാസുധ കേൾക്കുമ്പോൾ ഞങ്ങളുടെ മനസ്സ് ഒരിക്കലും തൃപ്തിയാകുന്നില്ല.
അച്ഛിന്നഭക്തസ്യ ഹി മേ മുകുന്ദ സദാ ഭക്തിം ദേഹി പാദാരവിന്ദേ । സദാ തദേവാസ്തു ന കിഞ്ചിദന്യദ്യത്ര ത്വമാസീഃ പുരുഷേ ദേവദേവ ॥ ൩,൬.
മുകുന്ദാ, എനിക്ക് അക്ഷയമായ ഭക്തി നിന്റെ കമലപാദങ്ങളിൽ എപ്പോഴും നൽകണമേ. ദേവദേവാ, നീ പുരുഷനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിടത്തൊക്കെയും അതു മാത്രം എപ്പോഴും നിലനില്ക്കട്ടെ; മറ്റൊന്നും വേണ്ട.
അഹം ച തത്രാസ്മി തവ പ്രസാദാദ്യത്രാസ്മ്യഹം തത്ര ഭവാന്മഹാപ്രഭോ । വ്യംസിര്മമേയം ച ശരീരമധ്യേ ചതുര്മുഖശ്ചൈവ ന ചൈതതദന്യൈഃ ॥ ൩,൬.
മഹാപ്രഭോ, ഞാൻ എവിടെയുണ്ടെങ്കിലും, അത് നിന്റെ കൃപയാലാണ്; ഞാൻ എവിടെയുണ്ടോ, നീയും അവിടെ തന്നെയാണ്. ഇതാണ് എന്റെ ധാരണ; എന്റെ ശരീരത്തിനകത്ത് ചതുര്മുഖനും ഉണ്ടു; മറ്റുള്ളവരിൽ അങ്ങനെ ഇല്ല.
മദീയനിദ്രാ തവ വന്ദനം പ്രഭോ മദീയയാമാചരണം പ്രദക്ഷിണമ് । മദീയവ്യാഖ്യാഹരണം സ്തുതിഃ സ്യാദേവം വിദിത്വാ ച സമര്പയാമി ॥ ൩,൬.
പ്രഭോ, എന്റെ ഉറക്കം നിന്റെ വന്ദനമാണ്; എന്റെ ഭക്ഷണം നിന്റെ പ്രദക്ഷിണമാണ്; എന്റെ സംസാരവും വിശദീകരണവും നിന്റെ സ്തുതിയാണ്. ഇതെല്ലാം അറിഞ്ഞ് ഞാൻ നിനക്കു സമർപ്പിക്കുന്നു.
മദ്വൃദ്ധിയോഗ്യം ച പദാര്ഥജാതം ദൃഷ്ട്വാ ഹരേഃ പ്രതിമാ ഏവ തച്ച । ഇത്ഥം മത്വാഹം സര്വദാ ദേവദേവ തത്രസ്ഥിതാന്ഹരിരൂപാന് ഭജിഷ്യേ ॥ ൩,൬.
എനിക്ക് വളർച്ചയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ വസ്തുക്കളെ ഹരിയുടെ രൂപമായി കണ്ട്, അവിടെ നിലകൊള്ളുന്ന ഹരിരൂപങ്ങളെ ഞാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ആരാധിക്കും, ദേവദേവാ.
യച്ചന്ദനം യത്തു പുഷ്പം ച ധൂപം വസ്ത്രം ച യദ്ഭക്ഷ്യഭോജ്യാദികം ച । ഏതത്സര്വം വിഷ്ണുപ്രീത്യര്ഥമേവേത്യേതദ്വ്രതം സര്വദാ വൈ കരിഷ്യേ ॥ ൩,൬.
ചന്ദനം, പുഷ്പം, ധൂപം, വസ്ത്രം, ഭക്ഷ്യപാനീയങ്ങൾ—എന്തൊക്കെയുണ്ടോ, അവയെല്ലാം വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രീതിക്കായി ഞാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും സമർപ്പിക്കട്ടെ; ഇതാണ് ഞാൻ എപ്പോഴും പാലിക്കുന്ന വ്രതം.