അന്യഥാ യേ വിജാനന്തി തേ യാന്തി ഹ്യധരം തമഃ । ഗരുഡ ഉവാച । രാശീകൃതഗുണാനാം ച ത്രയാണാം പരമേശ്വര ॥ ൩,൪.
ഇതിനകം വ്യത്യസ്തമായി മനസ്സിലാക്കുന്നവർ അതിഗാഢമായ അന്ധകാരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ഗരുഡൻ പറഞ്ഞു: പരമേശ്വരാ, കൂട്ടമായ ഗുണത്രയത്തെക്കുറിച്ച്—
വിശാലാനാം പരം ബ്രഹ്മന്പ്രലയേ ഗുണസാമ്യതാ । കഥം ബ്രൂഹി മഹാഭാഗ ഏതത്തത്ത്വം സമാസതഃ ॥ ൩,൪.
പരബ്രഹ്മനേ, പ്രളയസമയത്ത് വിശാലമായവരിൽ ഗുണസാമ്യം എങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നു? മഹാഭാഗവ, ഈ സത്യത്തെ സംക്ഷിപ്തമായി ദയവായി പറയൂ.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । രാശീഭൂതഗുണാനാം തു ത്രയണാമപി സത്തമ । തദാ വിമിശ്രിതത്വേന ഹ്യവസ്ഥാനം വിദുര്ബുധാഃ ॥ ൩,൪.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: മൂലഗുണങ്ങൾ മൂന്നും ചേർന്ന് കലർന്നിരിക്കുമ്പോൾ, അതു കലർന്ന അവസ്ഥയാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു.
ഇദാനീം ഗുണവൈഷമ്യം ശൃണു സമ്യങ്മമ പ്രിയ । സൃഷ്ടികാലേ തു സംപ്രാപ്തേ യത്പൂര്വം പ്രലയേ ഖഗ ॥ ൩,൪.
എന്റെ പ്രിയനേ, ഗുണങ്ങളുടെ അസമത്വം ഞാൻ വിശദമായി പറയുമ്പോൾ നീ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ. സൃഷ്ടിക്കാലത്ത്, ലയകാലത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നത് എന്താണോ അതാണ്.
ദശഭാഗൈശ്ച സത്ത്വേ തു മിശ്രിതം യദ്ര ജസ്തഥാ । തമസ്യപ്യേകഭാഗേന പ്രവിഷ്ടം യത്തു തദ്രജഃ ॥ ൩,൪.
സത്ത്വത്തിൽ പത്തു ഭാഗം കലർന്നിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ രാജസിലും. തമസിൽ ഒരു ഭാഗം മാത്രം രാജസു കലരുന്നു.
രജസ്യപ്യേകഭാഗേന പ്രവിഷ്ടം യച്ച തദ്രജഃ । ഏവം ദ്വാദശഭാഗൈശ്ച പ്രവിഷ്ടം സര്വശോ രജഃ ॥ ൩,൪.
രാജസിലും ഒരു ഭാഗം രാജസു കലരുന്നു; അങ്ങനെ രാജസു പന്ത്രണ്ട് ഭാഗം എല്ലായിടത്തും ഉണ്ടാകുന്നു.
സത്ത്വസ്തൈര്ദശഭാഗൈശ്ച തഥൈകേന രജോംശിനാ । ഏവമേകാദശൈര്ഭാഗൈസ്തമസ്ഥാംശേന വൈ വ്ദിജ ॥ ൩,൪.
സത്ത്വത്തിൽ ആ പത്തു ഭാഗങ്ങൾക്കും കൂടെ ഒരു ഭാഗം രാജസും കലർന്നിരിക്കുന്നു. അങ്ങനെ പതിനൊന്ന് ഭാഗം തമസും കലർന്നിരിക്കുന്നു, ദ്വിജനേ.
മിശ്രിതം ഭവതി ഹ്യദ്ധാ മഹത്തത്ത്വം തദാ സ്മൃതമ് । ഏതദന്യോ വിശേഷശ്ച മന്തധ്യോ വിനതാസുത ॥ ൩,൪.
ഇങ്ങനെ കലർന്നപ്പോൾ അതു മഹത്ത്വത്വമെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു. വിചാരശേഷിയുള്ള വിനതയുടെ മകനേ, ഇതാണ് മറ്റൊരു വ്യത്യാസം.
ഏകാംശസ്താമസോ ജ്ഞേയോ മഹത്തത്ത്വേ ന സംശയഃ । ഏവം ത്രയോദശൈര്ഭാഗൈര്മിശ്രിതം തച്ച സത്തമ ॥ ൩,൪.
മഹത്ത്വത്വത്തിൽ ഒരു ഭാഗം തമസാണെന്ന് സംശയമില്ല; അങ്ങനെ പതിമൂന്ന് ഭാഗം കലർന്നിരിക്കുന്നു, ഉത്തമനേ.
ഏവമേതദ്വിജാനീയാന്നാന്യഥാ തു കഥഞ്ചന । ഗരുഡ ഉവാച । ചതുര്മുഖാച്ഛ്രുതം പൂര്വം ഭഗവന്സാത്ത്വതാം പതേ ॥ ൩,൪.
ഇങ്ങനെ തന്നെ മനസ്സിലാക്കണം, വേറേതായി ഒരിക്കലും ആലോചിക്കരുത്. ഗരുഡൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവനെ, സാത്വതന്മാരുടെ നാഥാ, ഇത് ഞാൻ മുമ്പ് ചതുര്മുഖനിൽ നിന്ന് കേട്ടതാണ്.
ചതുര്ഭാഗാത്സമുത്പന്നം മഹത്തത്ത്വമിതി പ്രഭോ । തത്രൈകാംശസ്തമഃ പ്രോക്തഃ ത്രിഭാഗോ രജ ഏവ ച ॥ ൩,൪.
പ്രഭോ, മഹത്ത്വത്വം നാലു ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അതിൽ ഒരു ഭാഗം തമസും, മൂന്ന് ഭാഗം രാജസുമാണ്.
തദാഹുര്ബ്രഹ്മണോ രൂപം ഗുണവൈഷമ്യനാമകമ് । ചതുര്ഭാഗാത്മകം പ്രോക്തം മഹത്തത്ത്വം ശ്രുതം മയാ ॥ ൩,൪.
അത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപം, ഗുണങ്ങളുടെ അസമത്വം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. മഹത്ത്വത്വം നാലു ഭാഗങ്ങളാൽ ഉണ്ടാകുന്നു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
ത്രയോദശാംശൈഃ സംഭൂതമിതി പ്രോക്തം ത്വയാനഘ । തദേതത്സംശയം ഛിന്ധി കൃപാലോ ഭക്തവത്സല ॥ ൩,൪.
പതിമൂന്ന് ഭാഗം ചേർന്നാണ് അത് ഉണ്ടാകുന്നതെന്ന് നീ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, പാപരഹിതനേ. ഭക്തജനങ്ങൾക്കു ദയയുള്ളവനേ, ഈ സംശയം നീ തീർക്കണം.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । ബ്രഹ്മോക്തമ്യ മയോക്തസ്യ വിവാദോ നാസ്തി സര്വഥാ । മൂലസത്ത്വേ മിശ്രിതം ച ദശഭാഗേന യദ്രജഃ ॥ ൩,൪.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവു പറഞ്ഞതിലും ഞാൻ പറഞ്ഞതിലും യാതൊരു വൈരുദ്ധ്യവും ഇല്ല. മൂലസത്ത്വത്തിൽ പത്തു ഭാഗം രാജസു കലർന്നിരിക്കുന്നു.
തത്സര്വം ച മിലിത്വൈവ ത്വേകോ ഭാഗസ്തു കീര്തിതഃ । മൂലേ രജസി യച്ചോക്തോ രജോഭാഗഃ ഖഗേശ്വര ॥ ൩,൪.
അവയെല്ലാം ചേർന്നാൽ ഒരു ഭാഗം എന്നാണ് പറയുന്നത്. മൂലരാജസിൽ രാജസിന്റെ ഭാഗം എന്ന് പറയുന്നതും അതേപോലെയാണ്, പക്ഷിപ്രഭുവേ.
ഭാഗേ ദ്വിതീയേ വിജ്ഞേയസ്തദ്രജോ നാത്ര സംശയഃ । മൂലേ തമസി യച്ചോക്തോ രജോഭാഗസ്തഥൈവ ച ॥ ൩,൪.
രണ്ടാം ഭാഗം രാജസാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം, സംശയമില്ല. അതുപോലെ, മൂലതമസിൽ രാജസിന്റെ ഭാഗം എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
തൃതീയഭാഗോ വിജ്ഞേയോ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ । തഥാ മൂലേ ച തമസി ഹ്യേകോ ഭാഗസ്തമഃ സ്മൃതഃ ॥ ൩,൪.
മൂന്നാം ഭാഗം അങ്ങനെ തന്നെ മനസ്സിലാക്കണം; ഇനി കൂടുതൽ അന്വേഷിക്കേണ്ടതില്ല. അതുപോലെ, മൂലതമസിൽ ഒരു ഭാഗം തമസാണ് എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ഏവം ത്രിഭാഗോ രജസഃ ഏകാംശസ്തമസഃ സ്മൃതഃ । തദാഹുര്ബ്രഹ്മണോ ദേഹം ഗുണവൈഷമ്യനാമകമ് ॥ ൩,൪.
ഇങ്ങനെ മൂന്ന് ഭാഗം രാജസും, ഒരു ഭാഗം തമസുമാണ്. ഇതാണ് ഗുണങ്ങളുടെ അസമത്വം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരീരം.
ഗരുഡ ഉവാച । മഹത്തത്ത്വസ്യ ചത്വാരോ ഭാഗാസ്തേഷു രജസ്ത്രയഃ । തമസസ്ത്വേക ഏവേതി ത്വയോക്തം ഗരുഡധ്വജ ॥ ൩,൪.
ഗരുഡൻ പറഞ്ഞു: മഹത്ത്വത്വത്തിന്റെ നാലു ഭാഗങ്ങളിൽ മൂന്നു രാജസും ഒന്ന് തമസുമാണ് — ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് നീ പറഞ്ഞത്, ഗരുഡധ്വജാ.
രജോഭാഗാത്മകോ ദേഹോഃ ബ്രഹ്മണഃ പരമേഷ്ഠിനഃ । ഇതി പ്രതീയതേ ബ്രഹ്മന്വചനാത്തവ മാധവ ॥ ൩,൪.
പരമേശ്വരനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരീരം രാജസിന്റെ ഭാഗം കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിതമെന്ന്, ഭഗവൻ, നിന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്നും ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്നും മനസ്സിലാക്കാം.
ശുദ്ധസത്ത്വാത്മകോ ദേഹോ ബ്രഹ്മണഃ പരമേഷ്ഠിനഃ । ഏവം ഹി ശ്രൂയതേ കൃഷ്ണ സംശയോ മേത്ര ബാധതേ ॥ ൩,൪.
പരമേശ്വരനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരീരം ശുദ്ധമായ സത്ത്വം കൊണ്ടാണ് രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് എന്ന് ഞാന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്, കൃഷ്ണാ, ഈ സംശയം എന്നെ വല്ലാതെ അലട്ടുന്നു.
തമേവം സംശയം ഛിന്ധി യദ്ധി തച്ഛ്രോതുമര്ഹതി । ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । ത്രിഭാഗഭൂതേ രജസി തഥാ ദ്വാദശധാപി ച ॥ ൩,൪.
ഈ സംശയം നീ തീര്ക്കണം, കാരണം അതു കേള്ക്കാന് യോജ്യമായതാണ്. ശ്രീകൃഷ്ണന് പറഞ്ഞു: മൂന്ന് ഭാഗങ്ങളില് രാജസും, പന്ത്രണ്ടു വകകളിലും രാജസും ഉണ്ടാകുമ്പോള്—
രജസോപേക്ഷയാ സത്ത്വം ദശാംശാധികമേവ ച । പ്രവിഷ്ടമസ്തീതി ഖഗ ജ്ഞാതവ്യം തച്ഛണു ദ്വിജ ॥ ൩,൪.
രാജസിന് മേല്ഭാഗം കിട്ടുമ്പോള് സത്ത്വം പത്തു ഭാഗം അധികം ചേര്ന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് അറിയണം, പക്ഷി, ഇത് നീ കേള്ക്കണം, ദ്വിജന്.
തമസോപേക്ഷയാ സത്ത്വം ദശാംശാധികമേവ വൈ । പ്രവിഷ്ടമസ്തീതി ഖഗ വക്തവ്യം നാത്ര സംശയഃ ॥ ൩,൪.
തമസിന് മേല്ഭാഗം കിട്ടുമ്പോഴും സത്ത്വം പത്തു ഭാഗം അധികം ചേര്ന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് പറയണം, പക്ഷി, ഇതില് സംശയം ഇല്ല.
തമസോപേക്ഷയാ തത്ര തമ ഏകാദശം സ്മൃതമ് । ഏകാംശസ്തു രജോ ജ്ഞേയമേവമാഹുര്മനീഷിണഃ । ഏവം ച മിലിതാന്ഭാഗാന്വക്ഷ്യേ ശൃണു മഹാമതേ ॥ ൩,൪.
അവിടെ തമസിന് മേല്ഭാഗം കിട്ടുമ്പോള് തമസിനെ പതിനൊന്ന് ഭാഗം എന്ന് കരുതുന്നു; ഒരു ഭാഗം രാജസാണ് എന്ന് അറിയണം—ഇങ്ങനെ ജ്ഞാനികള് പറയുന്നു. ഇപ്പൊഴ് ചേര്ന്നിരിക്കുന്ന ഭാഗങ്ങള് ഞാന് വിശദീകരിക്കാം, മഹാമതിയുള്ളവനേ, കേള്ക്കു.
മഹത്തത്ത്വസമുത്പത്താ ഉപാദാനം ഖഗേശ്വര । ത്രയോദശാംശാ വിജ്ഞേയാ ദ്വാദശാശം രജഃ സ്മൃതമ് ॥ ൩,൪.
മഹത്തത്ത്വം ഉദിച്ചപ്പോള് അതിന്റെ കാരണമാകുന്നത് പതിമൂന്ന് ഭാഗം എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം, പക്ഷിരാജാവേ; രാജസിനെ പന്ത്രണ്ട് ഭാഗം എന്ന് ഓര്മ്മിക്കണം.
ഏകാംശസ്തമസോ ജ്ഞേയസ്തത്ര ഭാഗാഞ്ഛൃണു ദ്വിജാ । ആദൌ തു ദ്വാദശാംശേഷു ഭാഗാന്വക്ഷ്യാമി തച്ഛൃണു ॥ ൩,൪.
ഒരു ഭാഗം തമസാണ് എന്ന് അറിയണം; ഇനി അവയുടെ വിഭജനങ്ങള് കേള്ക്കൂ, ദ്വിജന്; ആദ്യം പന്ത്രണ്ട് ഭാഗങ്ങളില് അവയുടെ വിഭജനങ്ങള് ഞാന് പറയാം, അതു കേള്ക്കൂ.
ഏകാംശസ്തമസോ ജ്ഞേയസ്തദ്ദശാം ശാധികം രജഃ । തച്ഛതാംശാധികം സത്ത്വമേവമാഹുര്മനീഷിണഃ ॥ ൩,൪.
ഒരു ഭാഗം തമസാണ്, അതില് പത്ത് ഭാഗം അധികം രാജസും, നൂറ് ഭാഗം അധികം സത്ത്വവും—ഇങ്ങനെ ജ്ഞാനികള് പറയുന്നു.
ഏകാംശതമസി ഹ്യേവം വിഭാഗാഞ്ഛൃണു സത്തമ । ഏകാംശസ്തു രജോ ജ്ഞേയസ്തമോ ഹ്യേകാ ദശാധികമ് ॥ ൩,൪.
ഒരു ഭാഗം തമസില്, അതിന്റെ വിഭജനങ്ങള് കേള്ക്കൂ, ഉത്തമനേ; ഒരു ഭാഗം രാജസാണ് എന്ന് അറിയണം, തമസിന് പതിനൊന്ന് ഭാഗം.
തമോഭാഗാസ്തു വിജ്ഞേയാസ്തദ്ദശാംശാധികഃ സ്മൃതഃ । സത്ത്വഭാഗ ഇതി ജ്ഞേയോ മഹത്തത്ത്വേ ഖഗേശ്വര ॥ ൩,൪.
തമസിന്റെ ഭാഗങ്ങള് പത്തു ഭാഗം അധികം എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; മഹത്തത്ത്വത്തില് സത്ത്വത്തിന്റെ ഭാഗം ഇങ്ങനെ അറിയണം, പക്ഷിരാജാവേ.