പരാവരത്വം തേഷാം തു വ്യക്തിമാത്രവിശേഷതഃ । ന ദേശകാലസാമര്ഥ്യാത്പാരാവര്യം കഥഞ്ചന ॥ ൩,൩.
അവരുടെ ഉന്നതതയും താഴ്മയും വെറും പ്രകടനത്തിലെ വ്യത്യാസം മാത്രമാണ്; ദേശം, കാലം, ശേഷി എന്നിവകൊണ്ടൊന്നും യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല.
പൂര്വരൂപം ച പൂര്ണം ച പൂര്ണം പദവിതാരഗമ്? । രൂപം തദാത്മന്യാദായ പൂര്ണമേവാവശിഷ്യതേ ॥ ൩,൩.
മുന്പത്തെ രൂപവും പൂർണ്ണമാണ്, ആ പൂർണ്ണരൂപം പരമപദത്തിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു. ആ രൂപം ആത്മാവിൽ ഉൾക്കൊള്ളുമ്പോൾ, അവിടെ പൂർണ്ണത മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു.
ലൌകികവ്യവഹാരോയം ഭൂഭാരക്ഷപണാദികഃ । തസ്യ ദൃര്ഷ്ടി വിനാ നാന്യോ ലയഃ കൃഷ്ണാദിനാ ക്വചിത് ॥ ൩,൩.
ഭൂഭാരക്ഷയമൊക്കെയുള്ള ഈ ലോകീയപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുന്നു; അവന്റെ ദൃഷ്ടിയില്ലാതെ, കൃഷ്ണനും മറ്റുള്ളവരും എവിടെയും ലയിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.
തത്ത്വേ പീഡാ ന കര്തവ്യാ തയാ ദുഃ ഖാനി വിന്ദതി । അത്യന്തപീഡനാത്തസ്യ രോഗസ്തസ്യ ന സംശയഃ ॥ ൩,൩.
സത്യമെന്നാൽ, പീഡനം ചെയ്യരുത്; അതിലൂടെ മാത്രം ദു:ഖം ലഭിക്കും. അത്യന്തം പീഡിപ്പിച്ചാൽ രോഗം വരും, ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല.
ജ്ഞാതവ്യാംശേ തു പീഡാ തു കര്തവ്യാ ഗുരുണാ സഹ । തമന്തേവാസിനം ചാഹുഃ സ ഏവ ചു ഗുരുഃ സ്മൃതഃ ॥ ൩,൩.
ജ്ഞാനത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഗുരുവിനൊപ്പം ചേർന്ന് പീഡനം നടത്തണം. അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവനെയാണ് ശിഷ്യനെന്നും, അവനെയാണ് ഗുരുവെന്നും പറയുന്നു.
യേ കുര്വന്തി ഹരേസ്തത്ത്വവിചാരം തു പരസ്പരമ് । താവേവ ഗുരുശിഷ്യൌ തു വിനതാനന്ദസംയുത ॥ ൩,൩.
ഹരിയുടെ സത്യം പരസ്പരം അന്വേഷിക്കുന്നവരാണ് യഥാർത്ഥ ഗുരുവും ശിഷ്യനും; അവർ വിനതയുടെ ആനന്ദത്തിൽ ഒന്നിക്കുന്നു.
ഗുരുണാപി സമം ഹാസ്യം കര്തവ്യം കുടിലം വിനാ । ഹര്ഷാമര്ഷയുതഃ ശിഷ്യോ ഗുരുഃ കൌടില്യസംയുതഃ ॥ ൩,൩.
ഗുരുവിനോടൊപ്പം പോലും, വഞ്ചനയില്ലാതെ, ചിരി പങ്കിടണം. ശിഷ്യന് സന്തോഷവും കോപവും ഉണ്ടാകാം; ഗുരുവിന് വഞ്ചനയുണ്ടാകും.
ഉഭൌ തൌ നിരയം യാതോ യാവദാചന്ദ്രതാരകമ് । സാക്ഷാദ്ധരിഃ പുരുഷഃ പിങ്ഗലാക്ഷഃ സ്വമായായാം ഗുണമയ്യാം മഹാത്മാ । സ്വപൌരുഷേണൈവ സുമങ്ഗലേന അധാത്തു വീര്യം ഭഗവാന്വീര്യവാംശ്ച ॥ ൩,൩.
അവരിരുവരും ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നവരെക്കാൾ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. നേരിട്ട്, പിങ്കളനയനനായ ഹരിയും മഹാത്മാവും തന്റെ ഗുണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ മായയിൽ, സ്വന്തം ശക്തിയാൽ, അത്യന്തം മംഗളമായി, തന്റെ വീര്യം നൽകി.
ഗരുഡ ഉവാച । വീര്യസ്വരൂപം ബ്രൂഹി മേ വാസുദേവ വീര്യേ ത്വദീയേ സംശയോ മേ വിഭാതി । കിം വീര്യമീശസ്യ സ്വരൂപഭൂതം കിം വാ വിഭിന്നം വദ സാധു വേത്സി ॥ ൩,൩.
ഗരുഡൻ ചോദിച്ചു: വാസുദേവാ, വീര്യത്തിന്റെ സ്വരൂപം എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരേണം. നിന്റെ വീര്യത്തെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് സംശയമുണ്ട്. ഈശ്വരന്റെ വീര്യം സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണോ, വേറെയാണോ? നീ അറിയുന്നതുകൊണ്ട് ദയവായി നന്നായി വിശദീകരിക്കൂ.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । യദ്വീര്യമാധത്ത ഹരിഃ സ്വയം പ്രഭുര്മായാഭിധായാം വിനതാതനൂജ । തദ്വീര്യമാഹുര്നൃഹരേഃ സ്വരൂപം വിപശ്ചിതോ നിശ്ചിതതത്ത്വദര്ശിനഃ ॥ ൩,൩.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: ഹരിചന്ദ്രൻ സ്വന്തം ഇച്ഛയാൽ വിനതയുടെ മകനായ മായയിൽ നൽകിയ വീര്യമാണ്, അതാണ് നൃഹരിയുടെ സ്വരൂപം എന്ന് സത്യം അറിയുന്ന ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ഭിന്നം തദാഹുഃ പ്രാകൃതമേവ ചാഹുഃ സ്വനാഭിപദ്മാദികവച്ച ബോധ്യമ് । നൈതാവതാ ജ്ഞാനരൂപസ്യ വിഷ്ണോര്ന വീര്യഹാനിരിതി ചിന്തനീയമ് ॥ ൩,൩.
മറ്റുള്ളവർ അത് വേറെയാണെന്നും, ചിലർ അതിനെ പ്രകൃതിസ്വഭാവമാണെന്നും പറയുന്നു; അതിനെ തന്റെ നാഭിയിൽ നിന്നുള്ള താമരപോലെ മനസ്സിലാക്കണം. ഇതുകൊണ്ട് വിഷ്ണുവിന്റെ ജ്ഞാനസ്വരൂപത്തിനോ വീര്യത്തിനോ കുറവൊന്നുമില്ല; ഇത് മനസ്സിലാക്കണം.
വീര്യസ്വരൂപീ ഭഗവാന്വാ സുദേവഃ സര്വത്ര ദേശേപി ച സര്വകാലേ । സര്വാര്ഥവാന്യദി ന സ്യാത്ഖഗേന്ദ്ര തര്ഹീശ്വരഃ പുരുഷോ നൈവ സ സ്യാത് ॥ ൩,൩.
വാസുദേവൻ, വീര്യസ്വരൂപനായ ഭഗവാൻ, എല്ലായിടത്തും, എല്ലാകാലത്തും നിലനിൽക്കുന്നു. അവൻ എല്ലാറ്റിനും ആധാരമല്ലെങ്കിൽ, പക്ഷിരാജാവേ, ഈശ്വരനും പുരുഷനും ഇല്ലാതാകുമായിരുന്നു.
അചിന്ത്യവീര്യൈശ്ചിന്ത്യവീര്യൈര്ദ്വിരൂപഃ സ്ത്രീരൂപമേകം പുരുഷം തഥാ പരമ് । ഉഭേ രൂപേ വീര്യവതീ ഖഗേന്ദ്ര തയോരഭേദശ്ചിന്തനീയോ ഹി സമ്യകൂ ॥ ൩,൩.
അവിസ്മയിപ്പിക്കുന്ന ശക്തികളും മനസ്സിലാക്കാവുന്ന ശക്തികളുംകൊണ്ട് പരമാത്മാവ് രണ്ടു രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു; ഒരു സ്ത്രീയുടെ രൂപവും, മറ്റേത് പുരുഷന്റെ രൂപവും. ഇരുപക്ഷത്തിലും ശക്തി നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, പക്ഷേ ഈ രണ്ടിന്റെയും യഥാർത്ഥം ഒന്നാണെന്ന സത്യം മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം, ഖഗേന്ദ്ര.
സ്ത്രീരൂപവാന്യദി ന സ്യാത്ഖര്ഗേദ്രസ്ത്രീണാം കഥം പ്രതിബിംബത്വമേവ ॥ ൩,൩.
പറവകളുടെ രാജാവേ, പരമാത്മാവിന് സ്ത്രീയുടെ രൂപം ഇല്ലായിരുന്നുവെങ്കിൽ, സ്ത്രീകൾക്ക് ഈ ലോകത്ത് പ്രതിഫലനം എങ്ങനെയുണ്ടാകുമായിരുന്നു?
സ്ത്രീരൂപമസ്മാദ്ബ്രഹ്മജം (ദ്വാസ്തവം) ചിന്തനീയം സ്വരൂപമേതന്നാന്യഥാ ചിന്തനീയമ് । സ്ത്രീരൂപവന്നൈവ വിചിന്തനീയം നപുംസകം ത്ബസ്യ ജന്യം ഹി വിദ്ധി ॥ ൩,൩.
സ്ത്രീരൂപം ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്; അതാണ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം, വേറൊന്നും ആലോചിക്കേണ്ടതില്ല. സ്ത്രീരൂപം പോലെ അല്ലാതെ, നപുംസകരൂപം എന്ന് ധ്യാനിക്കരുത്; കാരണം, നപുംസകരൂപം അതിൽ നിന്നുള്ളതാണ്.
നപുംസകം നവൈവ സ്വരൂപഭൂതമതോ ഹരൌ നാസ്തി വിചിന്തനീയമ് । സ്ത്രീബിംബഭൂതേ ഹരിരൂപേ ഖഗേന്ദ്ര ശ്രീരൂപമസ്തീതി വിചിന്തനീയമ് ॥ ൩,൩.
നപുംസകരൂപം യഥാർത്ഥ സ്വഭാവമല്ല; അതിനാൽ ഹരിയിൽ നപുംസകരൂപം ധ്യാനിക്കേണ്ടതില്ല. ഹരി സ്ത്രീയുടെ പ്രതിഫലനമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ശ്രീയുടെ രൂപം ധ്യാനിക്കണം, ഖഗേന്ദ്ര.
ഗരുഡ ഉവാച । സ്ത്രിയാ സ്ത്രിയശ്ച സംയോഗം വ്യര്ഥമഹുര്മനീഷിണഃ । സ്ത്രീരൂപഭൂതേ വിംബേ തു സ്ത്രീരൂപാഃ സന്തി സര്വദാ ॥ ൩,൩.
ഗരുഡൻ പറഞ്ഞു: സ്ത്രീയും സ്ത്രീയും ഒന്നിക്കുന്നത് ഫലമില്ലാത്തതാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു; പക്ഷേ, സ്ത്രീയുടെ പ്രതിഫലനത്തിൽ സ്ത്രീരൂപങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു.
സ്ഥിതൌ തത്ര നിമിത്തം ച ബ്രൂഹി കൃഷ്ണ മമ പ്രഭോ ॥ ൩,൩.
എൻ പ്രഭുവായ കൃഷ്ണാ, അവിടെ ഈ നിലനിൽപ്പിന് കാരണമെന്താണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । സ്ത്രീബിംബഭൂതസ്ത്രീരൂപേ ലക്ഷ്മീര്ന സ്യാത്ഖഗേശ്വര । നിത്യാവിയോഗിനീ ദേവീ കഥം സ്യാത്പരമാത്മനഃ ॥ ൩,൩.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: സ്ത്രീയുടെ പ്രതിഫലനമായ രൂപത്തിൽ ലക്ഷ്മി ഇല്ലായിരുന്നുവെങ്കിൽ, ഖഗേശ്വരാ, ദേവി പരമാത്മാവിൽ എങ്ങനെ എപ്പോഴും അകറ്റം കൂടാതെ നിലനിൽക്കുമായിരുന്നു?
ഹരേരനന്തരൂപാണാം സ്ത്രീരൂപാണാം ഖഗേശ്വര । അനന്താനന്തരൂപേണ നിത്യം ശുശ്രൂഷണേ രതാ ॥ ൩,൩.
ഹരിയുടെ അനന്തമായ രൂപങ്ങളിൽ, ഖഗേശ്വരാ, സ്ത്രീരൂപങ്ങൾ അനന്തമാണ്; ആ അനന്തമായ രൂപങ്ങളിൽ അവൾ എപ്പോഴും സേവനത്തിൽ ലീനയാണു.
അതോ ലക്ഷ്മ്യാ വിയോഗസ്തു ശങ്കനീയഃ കഥഞ്ചന । നാരായണോ നാമ ഹരിഃ സ്വതന്ത്രഃ ശ്രിയാ വിനാ നാസ്തി കദാപി താര്ക്ഷ്യ । ഹരേര്മുകുന്ദസ്യ പദാരവിന്ദേ ശുശ്രൂഷമാണാ പരമാദരേണ ॥ ൩,൩.
അതിനാൽ, ലക്ഷ്മിയിൽ നിന്ന് വേർപാട് ഒരിക്കലും സംശയിക്കേണ്ടതല്ല; നാരായണൻ എന്ന ഹരി ശ്രീയില്ലാതെ ഒരിക്കലും സ്വതന്ത്രനല്ല, താര്ക്ഷ്യ. ഹരിയുടെ മുകുന്ദന്റെ കമലപാദങ്ങളിൽ അവൾ പരമാദരത്തോടെ സേവനം ചെയ്യുന്നു.
ഹരിം വിനാ ശ്രീരപി ദേശകാലേ നാസ്തീതി മോക്ഷേച്ഛുഭിരേവ വേദ്യമ് । യസ്യാമധാദ്വീര്യമനുക്ഷണം ച സാ മാമികാ ചേന്ദ്രജാലാ ത്മികേതി ॥ ൩,൩.
ഹരിയെ കൂടാതെ ശ്രീയും ഏതു സ്ഥലത്തോ സമയത്തോ ഇല്ല; മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് മാത്രമേ ഇത് അറിയാൻ കഴിയൂ. ആരിൽ അവൾ തന്റെ ശക്തി ഓരോ നിമിഷവും നിക്ഷേപിച്ചാലോ, അവൻ തന്നെ എന്റെ സ്വന്തം, അത്ഭുതശക്തിയുള്ളവൻ.
വദന്തി യേ അസുരാ മൂഢരൂപാ അധംമതഃ പ്രവിശന്ത്യേവ സര്വേ । മായാ നാമ പ്രകൃതിസ്ത്വേമാഹുഃ സുസൂക്ഷ്മരൂപാ ന തു ചേന്ദ്രജാലികാ ॥ ൩,൩.
ആസുരസ്വഭാവമുള്ള, മൂടിയ മനസ്സുള്ളവരൊക്കെയും താഴ്ന്ന നിലയിലേക്ക് പോകുന്നു. ഈ പ്രകൃതിയെ മായ എന്ന് വിളിക്കുന്നു; അതിന്റെ രൂപം അത്യന്തം സൂക്ഷ്മം, ഒരു ജാലവിദ്യ മാത്രമല്ല.
തസ്യാഭിമാനഃ ശ്രീരിതി വേദിതവ്യോ വീര്യാധാനം തത്ര തേഷാം ച മേലഃ । കാര്യോന്മുഖം മേലനം ചാഹുരാര്യാ ഇതോ രൂപം നാഹുരായ്യാശ്ച വിഷ്ണോഃ ॥ ൩,൩.
അവളുടെ ആത്മാഭിമാനം ശ്രീ എന്നറിയണം; അവിടെ ശക്തി നല്കലും, അവരുടെയൊത്തുചേരലും നടക്കുന്നു. ആചാര്യന്മാർ പറയുന്നു, ഈ ഒത്തുചേരൽ പ്രവർത്തനത്തിനായാണ്; എന്നാൽ ഈ രൂപം വിഷ്ണുവിന് വേണ്ടിയുള്ളതല്ലെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
സാനാദി നിത്യാ സത്യരൂപാ ച വിഷ്ണോര്മിഥ്യാ രൂപാ സാ കഥം സ്യാത്ഖഗേന്ദ്ര । സത്യാ തനുഃ പ്രകൃതേസ്തന്നിഗൂഢാ സത്യത്വമാഹുര്വ്യവഹാരാര്ഥരൂപമ് ॥ ൩,൩.
അവൾ ആദിയില്ലാത്തതും, ശാശ്വതവും, സത്യരൂപവുമാണ്; വിഷ്ണുവിന്റെ മിഥ്യാരൂപം എങ്ങനെയാകും, ഖഗേന്ദ്രാ? അവളുടെ ശരീരം സത്യമാണ്, പക്ഷേ പ്രകൃതിയിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവളുടെ സത്യതയെ ലോകവ്യവഹാരത്തിനായി എന്ന് പറയുന്നു.
വ്യവഹാരരൂപാ സത്യതാ ചേത്പ്രകൃത്യാസ്തദാ കഥം സ്യാദ്യദനാദിഭൂതാ । അനാദിനിത്യാ യദി ന സ്യാത്ഖഗേന്ദ്ര സുശൂക്ഷ്മരൂപേണ ന കാരണം സ്യാത് ॥ ൩,൩.
സത്യത വെറും ലോകവ്യവഹാരത്തിനായാണെങ്കിൽ, പ്രകൃതിക്ക് ആദിയില്ലാത്തതെങ്ങനെയാകും? ആദിയില്ലാത്തതും ശാശ്വതവുമല്ലെങ്കിൽ, ഖഗേന്ദ്രാ, അത്ര സൂക്ഷ്മരൂപത്തിൽ അവൾ കാരണമാകില്ല.
സൂക്ഷ്മേണ രൂപേണ ച കാരണം സ്യാത്തര്ഹി പ്രപഞ്ചസ്യ ച കാരണം വദ । അവിദ്യായാ വശതോ വിഷ്ണുരേവ നാനാരൂപൈര്ദൃശ്യതേ വിഷ്ണുരേവ ॥ ൩,൩.
സൂക്ഷ്മരൂപത്തിൽ അവൾ കാരണമാകുന്നു; അതിനാൽ, ഈ പ്രപഞ്ചത്തിന് അവൾ എങ്ങനെ കാരണമാകുന്നു എന്ന് പറയൂ. അജ്ഞാനത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ വിഷ്ണു പല രൂപങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ കാണപ്പെടുന്നത് വിഷ്ണുവേയാണ്.
ശാസ്ത്രജ്ഞാനാന്നാശമേതി ഹ്യവിദ്യാ ന സംശയോ ഹരിണാ ചൈക്യമേതി । ഏവം ബ്രൂഷേ യദി വാദത്ഖഗേന്ദ്ര വക്ഷ്യേഹം തേ തത്ര യുക്തിം ശൃണു ത്വമ് ॥ ൩,൩.
ശാസ്ത്രജ്ഞാനത്തിലൂടെ അജ്ഞാനം നശിക്കുന്നു, സംശയമില്ല; അപ്പോൾ ഹരിയുമായി ഐക്യം ലഭിക്കുന്നു. നീ അങ്ങനെ പറയുന്നു എങ്കിൽ, ഖഗേന്ദ്രാ, അതിന്റെ കാരണം ഞാൻ പറയാം; നീ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ.
സര്വജ്ഞരൂപസ്യ ഹി മേ മുരാരേഃ കഥം ഹരേര്ഘടതേ ഹ്യജ്ഞതാ ച । സൂര്യേ യഥാ തമോ നാസ്തി തഥാ നാരായണേ ഹരൌ । അജ്ഞാനം നാസ്തി പക്ഷീദ്ര കഥം തത്വം ബ്രവീഷ്യഹോ ॥ ൩,൩.
എനിക്ക്, സർവ്വജ്ഞനായ മുരാരിക്കു, അജ്ഞാനം എങ്ങനെയുണ്ടാകും? സൂര്യനിൽ ഇരുണ്ടത് ഇല്ലാത്തതുപോലെ, നാരായണനിൽ, ഹരിയിൽ അജ്ഞാനവും ഇല്ല, പക്ഷീന്ദ്രാ; നീ അങ്ങനെ പറയുന്നത് എങ്ങനെയാണ്?
അതോ നാഹം ബ്രാഹ്മണസ്ത്വാദികാലാദുപാധിസംബന്ധവശാദജ്ഞതാചേത് । സര്വജ്ഞോസൌ കുത്ര പക്ഷീന്ദ്ര വിഷ്ണുരല്പജ്ഞജീവോ ജ്ഞാനശൂന്യശ്ച കുത്ര ॥ ൩,൩.
അതിനാൽ, ഞാൻ ആദികാലം മുതൽ ബ്രാഹ്മണൻ അല്ല, ഉപാധികളുടെ ബന്ധം കൊണ്ടാണെങ്കിൽ അജ്ഞാനം ഉണ്ടാകുന്നത്. സർവ്വജ്ഞനായ വിഷ്ണു എവിടെയാണ്, പക്ഷീന്ദ്രാ, അൽപജ്ഞനും അജ്ഞാനിയും ആയ ജീവൻ എവിടെയാണ്?