സ്നാനദാനോപചാരേണ പൂജയിത്വാ യഥാവിധി । കേന വിഷ്ണുഃ പ്രസന്നഃ സ്യാത്സ കഥം പൂജ്യതേ നരൈഃ ॥ ൩,൧.
സ്നാനം, ദാനം, ഉചിതമായ അർപ്പണങ്ങൾ എന്നിവയോടെ വിശ്ണുവിനെ യഥാവിധി ആരാധിച്ചശേഷം, എങ്ങനെ ആ മഹാത്മാവ് സന്തോഷിക്കും? മനുഷ്യർ എങ്ങനെ അവനെ ആരാധിക്കണം എന്ന് പറയാമോ?
മുക്തിസാധനഭൂതം ച ബ്രൂഹി തത്ത്വവിനിര്ണയമ് । സൂത ഉവാച । ശൃണുധ്വമൃഷയഃ സര്വേ ഹരിം തത്ത്വവിനിര്ണയമ് ॥ ൩,൧.
മോക്ഷം നേടാനുള്ള മാർഗ്ഗം എന്താണെന്ന്, അതിന്റെ യഥാർത്ഥം വ്യക്തമാക്കിക്കൊടുക്കൂ. സൂതൻ പറഞ്ഞു: മഹർഷിമാരേ, ഹരിയുടെ യഥാർത്ഥം ഞാൻ വ്യക്തമാക്കുന്നുവെന്ന് ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
നത്വാ വിഷ്ണും ശ്രിയം വായും ഭാരതീം ശേഷസംജ്ഞകമ് । ദ്വൈപായനം ഗുരും കൃഷ്ണം പ്രവക്ഷ്യാമി യഥാമതി ॥ ൩,൧.
വിഷ്ണുവിനെയും, ശ്രീയെയും, വായുവിനെയും, ഭാരതിയെയും, ശേഷനെ, ദ്വൈപായനനെ, ഗുരുവിനെയും, കൃഷ്ണനെയും വണങ്ങി, എനിക്ക് അറിയാവുന്ന വിധത്തിൽ ഞാൻ പറയാൻ തുടങ്ങുന്നു.
നാസ്തി നാരായണസമം ന ഭൂതം ന ഭവിഷ്യതി । ഏതേന സത്യവാക്യേന സര്വാര്ഥാന്സാധയാമ്യഹമ് ॥ ൩,൧.
നാരായണനോടു തുല്യനായവൻ ഇല്ല, ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല. ഈ സത്യവാക്ക് ഉച്ചരിച്ച് ഞാൻ എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും നേടുന്നു.
ശൌനക ഉവാച । കിമര്ഥം നമനം വിഷ്ണോര്ഗ്രന്ഥാദൌ മുനിസത്തമ । കര്തവ്യം ബ്രൂഹി മേ ബ്രഹ്മന്കൃപയാ മമ സുവ്രത ॥ ൩,൧.
ശൗനകൻ ചോദിച്ചു: മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ വിഷ്ണുവിനെ വണങ്ങേണ്ടത് എന്തുകൊണ്ടാണ് ആവശ്യമെന്ന് ദയവായി എനിക്ക് വിശദീകരിക്കൂ.
തതഃ ശ്രിയം തതോ വായും ഭാരതീം ച തതഃ പരമ് । അന്തേ വ്യാസം കിമര്ഥം ച ത്വം നമസ്കൃതവാനസി । സൂതസൂത മഹാഭാഗ ബ്രൂഹി കാരണമത്ര ച ॥ ൩,൧.
ആശേഷം ശ്രീയെയും, വായുവിനെയും, ഭാരതിയെയും, അവസാനം വ്യാസനെയും വണങ്ങിയത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? മഹാഭാഗ്യശാലിയായ സൂതാ, ഇതിന്റെ കാരണം ദയവായി പറയൂ.
സൂത ഉവാച । ആദൌ വന്ദ്യഃ സര്വവേദൈകവേദ്യോ വേദേ ശാസ്ത്രേ സേതിഹാസേ പുരാണേ । സത്താം പ്രായോ വിഷ്ണുരേവൈക ഏവ പ്രകാശതേഽതോ നമ്യ ഏകോ ഹരിര്ഹി ॥ ൩,൧.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ആദിയിൽ വേദങ്ങളിലൂടെയും, ശാസ്ത്രങ്ങളിലും, ഇതിഹാസങ്ങളിലും, പുരാണങ്ങളിലും അറിയപ്പെടുന്ന ഏക ദൈവം വിഷ്ണുവാണ്. സത്യം, എല്ലായിടത്തും അവൻ മാത്രം പ്രകാശിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടു ഹരിയെ മാത്രം ആദരിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
സര്വത്ര മുഖ്യസ്ത്വധികോന്യതോപി സ ഏവ നമ്യോ ന ച ശങ്കരാദ്യാഃ । നമന്തി യേഽവിനയാച്ഛങ്കരം തു വിനായകം ചണ്ഡികാം രേണുകാം ച ॥ ൩,൧.
എല്ലായിടത്തും പ്രധാനനും, മറ്റുള്ളവരെക്കാൾ ഉന്നതനും വിഷ്ണുവാണ്; അവനെ മാത്രമേ നമിക്കേണ്ടതുള്ളൂ, ശങ്കരാദികൾ അല്ല. ശങ്കരനെയും വിനായകനെയും ചണ്ഡികയെയും രേണുകയെയും നമിക്കുന്നവർ അവിടെയെല്ലാം അജ്ഞാനത്താലാണ് അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത്.
തഥാ സൂര്യം ഭൈരവം മാതാരശ്വ തഥാ വാണീം ഗിരിജാം വൈ ശ്രിയം ച । സര്വേപി തേ വൈഷ്ണവാ നൈവ ലോകേ ന തദ്ഭക്താ വേതി ചാര്യാ വദന്തി ॥ ൩,൧.
അങ്ങനെ സൂര്യനെയും, ഭൈരവനെയും, മാതാരശ്വനെയും, വാണിയെയും, ഗിരിജയെയും, ശ്രീയെയും നമിക്കുന്നവരും—all ഇവരും വൈഷ്ണവന്മാരാണ്, ലോകത്തിൽ സ്വതന്ത്ര ദേവതകളല്ല; അവരുടെ ഭക്തരും അങ്ങനെ അല്ലെന്ന് ആചാര്യന്മാർ പറയുന്നു.
ന പാര്ഥിക്യാന്നമനം കാര്യമേവ പ്രീണന്തി നൈതാ ദേവതാഃ പൂജനേന । പൂജാം ഗൃഹീത്വാ ദേവതാശ്ചൈവ സര്വാഃ കിഞ്ചിദ്ദത്വാ ഫലദാനേന താംശ്ച ॥ ൩,൧.
പാർഥനുമായി ബന്ധമില്ലാത്തവരെ നമിക്കേണ്ടതില്ല; അത്തരത്തിലുള്ള പൂജയാൽ ഈ ദേവതകൾ സന്തോഷിക്കാറില്ല. പൂജ സ്വീകരിച്ചാലും, അവർ കൊടുക്കുന്നത് വളരെ ചെറുതായിരിക്കും.
സംതര്പ്യ തുഷ്ടൈഃ സ്വമനോനു സാരാത്തൈഃ കാരിതാം കാമ്യപൂജാം തഥൈവ । നിവേദയിത്വാ പരദേവതായാം വിഷ്ണൌ ഹരൌ ശ്രീപുരുഷാദിവന്ദ്യേ ॥ ൩,൧.
തനിക്കിഷ്ടമുള്ള വിധത്തിൽ അവരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, ആഗ്രഹിച്ച പൂജ ചെയ്തശേഷം, അതെല്ലാം പരമദൈവമായ വിഷ്ണുവിനും ഹരിക്കും ശ്രീപുരുഷനുമാണ് സമർപ്പിക്കേണ്ടത്.
ഇഹാപരത്രാപി സുഖേതരാണി ദാസ്യന്തി പശ്ചാദധരം വൈ തമശ്ച । അതോ ഹ്യേതേ നൈവ പൂജ്യാ ന നമ്യാ മോക്ഷേച്ഛുഭിര്ബ്രാഹ്മണാദ്യൈര്ദ്വിജേന്ദ്ര ॥ ൩,൧.
ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും അവർ കൊടുക്കുന്നത് മിശ്രമായ സന്തോഷം മാത്രമാണ്; പിന്നീട് താഴ്ന്ന അന്ധകാരം ലഭിക്കും. അതുകൊണ്ട് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ, ബ്രാഹ്മണന്മാരും മറ്റ് ദ്വിജന്മാരും, ഇവരെ പൂജിക്കരുത്, നമിക്കരുത്.
തഥൈവ സര്വാശ്രമിഭിശ്ച നിത്യം മഹാവിപത്താവപി വിപ്രവര്യാഃ । ശ്രീകാമ്യ യാ യേ തു ഭജന്തി നിത്യം ശ്രീബ്രഹ്മരുദ്രേദ്രയമാദിദേവാന് ॥ ൩,൧.
എല്ലാ ആശ്രമസ്ഥിതിയിലുള്ളവരും, വലിയ ദുരിതത്തിലും പോലും, ശ്രീയെ ആഗ്രഹിച്ച് ബ്രഹ്മാവിനെയും രുദ്രനെയും ഇന്ദ്രനെയും യമനെയും മറ്റ് ദേവന്മാരെയും ആരാധിക്കുന്നവർ—
ഇഹേവ ഭുഞ്ജന്തി മഹച്ച ദുഃ ഖം മഹാപദഃ കുഷ്ഠഭഗന്ദരാദീന് । നമന്തി യേഽവൈഷ്ണവാന്ബ്രഹ്മരുദ്രവായു പ്രതീകാന്നൈവ തേ വിഷ്ണുഭക്താഃ ॥ ൩,൧.
അവർക്ക് ഈ ലോകത്തുതന്നെ വലിയ ദു:ഖവും, മഹാരോഗങ്ങളും, കുഷ്ഠം, ഭഗന്ദരാദി രോഗങ്ങളും അനുഭവപ്പെടും. ബ്രഹ്മാ, രുദ്ര, വായു എന്നിവരുടെ അവൈഷ്ണവ രൂപങ്ങളെ നമക്കുന്നവർ വിഷ്ണുഭക്തരല്ല.
അഭിപ്രായം ത്വത്ര വക്ഷ്യേ മുനീന്ദ്രാഃ പരം ഗോപ്യം ഹൃദി ധാര്യം ഹി തദ്ധി । വായോഃ പ്രതീകം പൂജ്യമേവേഹ വിപ്രാ ന ബ്രഹ്മരുദ്രാദിപ്രതീകമേവ ॥ ൩,൧.
ഇവിടെ എന്റെ മനസ്സിലുള്ളത് ഞാൻ പറയാം, മഹർഷിമാരേ, ഇത് ഏറ്റവും രഹസ്യവും ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിക്കേണ്ടതുമാണ്. ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഇവിടെ വായുവിന്റെ രൂപം മാത്രമാണ് പൂജിക്കേണ്ടത്; ബ്രഹ്മാവിന്റെയും രുദ്രന്റെയും മറ്റു ദേവന്മാരുടെയും രൂപങ്ങൾ അല്ല.
പൂജാകാലേ ദേവദേവസ്യ വിഷ്ണോര്വായോഃ പ്രതീകം യോഗ്യഭാഗേ നിധായ । അന്തര്ഗതം തസ്യ വായോര്ഹരിം ച ലക്ഷ്മീപതിം പൂജയിത്വാ ഹി സമ്യക് ॥ ൩,൧.
പൂജയുടെ സമയത്ത്, ദേവദേവനായ വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രതിനിധിയായ വായുവിന്റെ രൂപം യോജ്യമായ സ്ഥലത്ത് വെച്ച്, വായുവിനുള്ളിൽ ഉള്ള ശ്രീപതിയായ ഹരിയെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ച് ശരിയായി ആരാധിക്കണം.
പശ്ചാദ്വായോഃ സുപ്രതീകം ച സമ്യങ്നിര്മാല്യശേഷേണ ഹരേഃ സമര്ചയേത് । പൃഥക്ച സ്രഗ്ധൂപവിലേപനാദിപൂജാം പ്രകുര്വന്തി ച യേ വിമൂഢഃ ॥ ൩,൧.
ശേഷം, ഹരിയുടെ പൂജയിൽ ശേഷിച്ച അർപ്പണങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് വായുവിന്റെ ഉത്തമരൂപത്തെ ശരിയായി ആരാധിക്കണം. പുഷ്പമാല, ധൂപം, ചന്ദനം മുതലായവ കൊണ്ട് വേറിട്ട് പൂജ ചെയ്യുന്നവർ ഭ്രമിതരാണ്.
തേഷാം ദുഃ ഖമിഹ ലോകേ പരത്ര ഭവിഷ്യതേ നാത്ര വിചാര്യമസ്തി । പ്രായശ്ചിത്തം സ്വസ്തി വിപ്രാഃ കഥഞ്ചിത്തത്കുര്വന്തു സ്മരണം നാമ വിഷ്ണോഃ ॥ ൩,൧.
അവർക്കു ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും ദു:ഖം മാത്രമേ ലഭിക്കൂ; ഇതിൽ സംശയമില്ല. പ്രായശ്ചിത്തമായി, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, എങ്കിലും എങ്ങനെങ്കിലും വിഷ്ണുവിന്റെ നാമം സ്മരിക്കട്ടെ.
പാഷണ്ഡരുദ്രാദികസം പ്രതിഷ്ഠിതാന്ഹരേര്വായോഃ ശങ്കരസ്യ പ്രതീകാന് । നമന്തി യേ ഫലബുദ്ധ്യാ വിഭൂഢാസ്തേഷാം ഫലം ശാശ്വതം ദുഃ ഖമേവ ॥ ൩,൧.
പാഷണ്ടന്മാരുടെയും രുദ്രൻമാരുടെയും മറ്റു ദേവന്മാരുടെയും പ്രതിമകൾക്ക്, അല്ലെങ്കിൽ ഹരിയും വായുവും ശങ്കരനും എന്നിവരുടെ രൂപങ്ങൾക്കു ഫലം ലഭിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ നമസ്കരിക്കുന്നവർ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭ്രമിച്ചവരാണ്; അവർക്കു ലഭിക്കുന്ന ഫലം എപ്പോഴും ദുഃഖം മാത്രമാണ്.
വായോഃ പ്രതീകം യദി വിപ്രവര്യൈഃ പ്രതിഷ്ഠിതം ചേന്നമനം ഹി കാര്യമ് । നൈവേദ്യശേഷേണ ഹരേശ്ച വിഷ്ണോഃ പൂജാ കൃതാ ചേന്ന ഹി ദോഷലേശഃ ॥ ൩,൧.
ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണന്മാർ വായുവിന്റെ പ്രതിമ സ്ഥാപിച്ചാൽ അതിനെ നമസ്കരിക്കേണ്ടതാണു; ഹരിയെയും വിഷ്ണുവിനെയും നൈവേദ്യശേഷം പൂജിച്ചാൽ അതിൽ ഒരു തെറ്റും ഇല്ല.
ഗുരുര്ഹി മുഖ്യോ ഹനുമജ്ജനിര്മഹാന്രാമാങ്ഘ്രിഭക്തോ ഹനുമാന്സദൈവ । ഏവം വിദിത്വാ പരമം ഹരിം ച പുത്രം പുനര്മുഖ്യദേവസ്യ വായോഃ ॥ ൩,൧.
ഗുരുക്കളിൽ പ്രധാനനായവൻ വായുവിൽ ജനിച്ച മഹാനായ ഹനുമാനാണ്, രാമന്റെ പാദങ്ങളിൽ എന്നും ഭക്തിയുള്ളവൻ. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞാൽ പരമഹരിയെ പുത്രനായി, പിന്നെയും വായുവിന്റെ മുഖ്യദേവനായി തിരിച്ചറിയണം.
നമസ്കാരോ നാന്യഥാ വിപ്രവര്യാ ആധീയതാം ഹൃദി സര്വൈ രഹസ്യമമ് । യേ വൈഷ്ണവാ വൈഷ്ണ വദാസഭൃത്യാഃ സര്വേപി തേ സര്വദാ വിഷ്ണുമേവ ॥ ൩,൧.
ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, നമസ്കാരം വേറേതുപോലെ ചെയ്യരുത്; ഈ രഹസ്യം ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിക്കണം. വിഷ്ണുവിന്റെ ഭക്തരും ദാസന്മാരും എല്ലാം എപ്പോഴും വിഷ്ണുവിനോടു മാത്രം ഭക്തിയുള്ളവരാണ്.
നമന്തി യേ വൈ പ്രതിപാദയന്തി തഥൈവ പുണ്യാനി ച സാത്ത്വികാനി । നമന്തി യേ വാസുദേവം ഹരിം ച സമ്യക്സ്വശക്ത്യാ പ്രതിപാദയന്തി ॥ ൩,൧.
നമസ്കരിക്കുകയും, അതിലൂടെ സത്വഗുണമുള്ള പുണ്യങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർ, വാസുദേവനെയും ഹരിയെയും തങ്ങളുടെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ശരിയായി നമസ്കരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർ, സത്യത്തിൽ പുണ്യവാന്മാരാണ്.
പ്രവൃത്തിമാര്ഗേണ ന പൂജയന്തി ഹ്യാപത്കാലേ പരദൈവം തദന്യമ് । തേ വൈഷ്ണവാ വൈഷ്ണവദാസഭൃത്യാ അന്യേ ച സര്വേഽവൈഷ്ണവമാത്രകാഃ സ്മൃതാഃ ॥ ൩,൧.
പ്രവൃത്തിമാർഗ്ഗം പിന്തുടർന്ന്, എത്രയും കഷ്ടസമയത്തും മറ്റുദൈവങ്ങളെ പൂജിക്കാത്തവർ, അവരാണ് വൈഷ്ണവന്മാർ, വിഷ്ണുവിന്റെ ദാസന്മാർ; മറ്റുള്ളവർ എല്ലാം വൈഷ്ണവന്മാരല്ലാത്തവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ഉപക്രമൈരുപസംഹാരസ്യ ലിങ്ഗൈര്ഹരിം ഗുരും ഹ്യന്തരേണൈവ യാന്തി । താനേവാഹുഃ സത്പുരാണാനി വിപ്രാഃ കലൌ യുഗേ നാഭ്യസൂയന്തി സര്വേ ॥ ൩,൧.
ആരംഭവും സമാപ്തിയും സൂചനകളും ഉപയോഗിച്ച്, ഗുരുവായ ഹരിയിലേക്കു മാത്രമേ അവർ പോകൂ; ഇവയെ തന്നെയാണ് സത്യപുരാണങ്ങളിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാർ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്, കലിയുഗത്തിൽ ഇവരിൽ ആരെയും കുറ്റപ്പെടുത്തേണ്ടതില്ല.
യതോ ഹിതാന്യേ പ്രതിപാദയന്തി പ്രവൃത്തിധര്മാന്സ്വസ്വവര്ണാനുരൂപാന് । അതോ ഹ്യസൂയന്തി സദാ വിമൂഢാഃ കലൌ ഹി വിപ്രാഃ പ്രചുരാ ഹി തേപി ॥ ൩,൧.
സ്വവർണ്ണത്തിന് അനുയോജ്യമായ ധർമ്മങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ്, ഭ്രമിച്ചവർ കലിയുഗത്തിൽ എപ്പോഴും കുറ്റം പറയുന്നത്; അങ്ങനെയുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാർ വളരെ അധികം ഉണ്ട്.
ന ചാസ്തി വിഷ്ണോഃ സദൃശം ച ദൈവതം ന ചാസ്തി വായോഃ സദൃശോ ഗുരുശ്ച । ന ചാസ്തി തീര്ഥം സദൃശം വിഷ്ണുപദ്യാഃ ന വിഷ്ണുഭക്തേന സമോസ്തി ഭക്തഃ ॥ ൩,൧.
വിഷ്ണുവിനോട് തുല്യമായ ദൈവം ഇല്ല, വായുവിനോട് തുല്യമായ ഗുരു ഇല്ല, വിഷ്ണുപദയേക്കാൾ മഹത്വമുള്ള തീർത്ഥം ഇല്ല, വിഷ്ണുഭക്തനേക്കാൾ വലിയ ഭക്തൻ ഇല്ല.
അന്യാനി വിഷ്ണോഃ പ്രതിപാദകാനി സര്വാണി തേ സാത്ത്വികാനീതി ചാഹുഃ । ശ്രാവ്യാണി താന്യേവ മനുഷ്യലോകേ ശ്രാവ്യാണി നാന്യാനി ച ദുഃഖദാനി ॥ ൩,൧.
വിഷ്ണുവിനെ സ്ഥാപിക്കുന്ന മറ്റുള്ള ഉപദേശങ്ങൾ എല്ലാം സത്വഗുണമുള്ളവയാണെന്ന് പറയുന്നു; മനുഷ്യലോകത്ത് അവ മാത്രം കേൾക്കണം, മറ്റുള്ളവ കേൾക്കരുത്, കാരണം അവ ദുഃഖം മാത്രമേ നൽകൂ.
കലൌ യുഗേ സര്വ പുരാണമധ്യേ ത്രീണ്യേവ മുഖ്യാനി ഹരിപ്രിയാണി । മുഖ്യം പുരാണം ഹി കലൌ നൃണാം ച ശ്രേയസ്കരം ഭാഗവതം പുരാണമ് ॥ ൩,൧.
കലിയുഗത്തിൽ എല്ലാ പുരാണങ്ങളിലും മൂന്നു മാത്രമാണ് പ്രധാനവും ഹരിക്ക് പ്രിയവുമുള്ളത്; അവയിൽ ഭാഗവതപുരാണം മനുഷ്യർക്കു ഏറ്റവും ഉത്തമവും ശ്രേയസ്സും നൽകുന്നതുമാണ്.
പൂര്വം ഹി സൃഷ്ടിഃ പ്രതിപാദ്യതേ ത്ര യതോ ഹ്യതോ ഭാഗവതം പരം സ്മൃതമ് । യസ്മിന്പുരാണേ കഥയന്തി സൃഷ്ടിം ഹ്യാദൌ വിഷ്ണോര്ബ്രഹ്മരുദ്രാദികാനാമ് ॥ ൩,൧.
ആദ്യമായി സൃഷ്ടിയെക്കുറിച്ച് വിശദീകരിക്കുന്നതിനാലാണ് ഭാഗവതം പരമമായതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നത്; അതിൽ വിഷ്ണുവിന്റെയും ബ്രഹ്മാവിന്റെയും രുദ്രന്റെയും മറ്റ് ദേവന്മാരുടെയും സൃഷ്ടി ആദിയിൽ തന്നെ പറയുന്നു.