ഗരുഡപുരാണമ്

ഭൂമിയുടെ വടക്കൻ ശിഖരത്തിൽ ജനിച്ച ദേവി, മഹാബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുമതിയിൽ, ഒരു മഹാഗിരിയായി ഭൂമിയിൽ വാസം ചെയ്തു. അങ്ങനെയാണ് ദേവതയുടെ ഭൂമിയിലെ സാന്നിദ്ധ്യം ആരംഭിച്ചത്. അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് വ്യാസനോട് പറഞ്ഞു: “മനുഷ്യർക്കു ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന ശ്രാദ്ധവിധിയെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം. ആദ്യം, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രഹ്മചാരികളായവരെ, ആദരപൂർവ്വം ക്ഷണിക്കണം. ദക്ഷിണഭാഗത്തേക്ക് യജ്ഞോപവീതം ധരിച്ചു ദേവതകളെ ക്ഷണിക്കുകയും, വാമഭാഗത്തേക്ക് ധരിച്ചു പിതൃന്മാരെ ക്ഷണിക്കുകയും വേണം. ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണരുടെ കാൽമഴുവിൽ മന്ത്രപഠനത്തോടുകൂടി വെള്ളം ഒഴിച്ച് ആദരിക്കണം. ‘ഓം, സ്വാഗതം’ എന്നു പറഞ്ഞ് ആദരപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം ചെയ്യണം. അവർ ‘നാം സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു’ എന്ന് മറുപടി പറയുമ്പോൾ, ‘സകല ദേവതകൾക്കായി ഈ കാൽമഴു അർഘ്യമായി സമർപ്പിക്കുന്നു, സ്വാഹ’ എന്നു പറഞ്ഞ് ദർഭയും വെള്ളവും അവരുടെ കാൽമഴുവിൽ അർഘ്യമായി സമർപ്പിക്കണം. അതിനു ശേഷം ദക്ഷിണാഭിമുഖമായി, യജ്ഞോപവീതം വാമഭാഗത്തു ധരിച്ചു, ഓരോ ഗോത്രത്തിന്റെയും പിതാക്കന്മാർ, പിതാമഹന്മാർ, പ്രതിപിതാമഹന്മാർ എന്നിവരുടെ പേര് പറഞ്ഞ്, ‘ഈ കാൽമഴു അർഘ്യമായി സമർപ്പിക്കുന്നു, സ്വധാ’ എന്നു പറഞ്ഞ് ദർഭയും പൂവും ചേർത്ത് സമർപ്പിക്കുന്നു. അതു പോലെ മാതൃപക്ഷ പിതൃന്മാർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും ‘ഇത് ആചമനത്തിനാണ്, സ്വാഹ, സ്വധാ’ എന്നു പറഞ്ഞു അർഘ്യം കൈയിൽ നൽകുകയും പൂക്കൾ സമർപ്പിക്കുകയും വേണം. ‘ഓം, ഈ ആസനം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു’ എന്നു പറഞ്ഞ്, ‘ഓം ഭൂഃ, ഓം ഭുവഃ, ഓം സ്വഃ, ഓം മഹഃ, ഓം ജനഃ, ഓം തപഃ, ഓം സത്യം’ എന്നിങ്ങനെ ഏഴു പ്രണവങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച് ദൈവിക ബ്രാഹ്മണന്മാരെ കിഴക്കോട്ടും പിതൃബ്രാഹ്മണന്മാരെ വടക്കോട്ടും ഇരുത്തണം. ‘ഓം, ദേവതകൾക്കും പിതൃന്മാർക്കും മഹായോഗികൾക്കും, സ്വധയുടെയും സ്വാഹയുടെയും നമസ്കാരം, അവർ എപ്പോഴും സാന്നിദ്ധ്യമാകട്ടെ’ എന്ന് മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഉച്ചരിക്കണം. ‘ഇന്ന്, ഈ സ്ഥലത്ത്, ഈ മാസത്തിൽ, ഈ നക്ഷത്രത്തിൽ, ഈ സമയത്ത്, ഈ ഗോത്രങ്ങളിലേക്കുള്ള പിതാക്കന്മാർക്കും പിതാമഹന്മാർക്കും പ്രതിപിതാമഹന്മാർക്കും, അവരുടെ പേരുകളും ഗോത്രങ്ങളും പറഞ്ഞ്, സർവ്വദേവതകളോടൊപ്പം ശ്രാദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നു’ എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കണം. ‘ഓം, സർവ്വദേവതകൾക്ക് സ്വാഹ’ എന്ന് ഉച്ചരിച്ച്, സർവ്വദേവതകളെ ആഹ്വാനിക്കണം. അവർക്ക് അർഘ്യവും പൂജയും അർപ്പിച്ചശേഷം, ദുഷ്ടാത്മാക്കളെ അകറ്റാൻ യവം മൂന്നു പ്രാവശ്യം ചിതറണം. ‘ഓം, പാത്രം ഒരുക്കുന്നു’ എന്ന് പറഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണന്റെ അനുമതിയോടെ പാത്രം ശുദ്ധീകരിക്കണം. ‘ദൈവജലങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്ക് അനുകൂലമാകട്ടെ’ എന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ച് വെള്ളം സമർപ്പിക്കണം. ‘നീ യവമാണ്, വൈരാഗ്യവും വൈരവും നീക്കുക’ എന്ന് യവം അർപ്പിക്കണം. സുഗന്ധി, ദർഭ, പൂക്കൾ എന്നിവയും സമർപ്പിച്ച് അർഘ്യമായി ബ്രാഹ്മണന്റെ കൈയിൽ നൽകണം. പാത്രം വീണ്ടും ശുദ്ധീകരിച്ച് ദർഭമേൽ വെക്കണം. സുഗന്ധം, പൂവ്, ധൂപം, ദീപം, വസ്ത്രം എന്നിവ സമർപ്പിച്ച് യജ്ഞശുദ്ധി പൂർത്തിയാക്കണം. ബ്രാഹ്മണന്റെ അനുമതിയോടെ, ‘എന്റെ പിതാക്കന്മാർക്കും പിതാമഹന്മാർക്കും പ്രതിപിതാമഹന്മാർക്കും മാതാമഹന്മാർക്കും അവരുടെ ഭാര്യമാർക്കും ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നു’ എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കണം. ബ്രാഹ്മണന്മാർ ‘ചെയ്യുക’ എന്ന് പറഞ്ഞാൽ, ‘ദേവതകൾക്കും പിതൃന്മാർക്കും’ എന്ന് മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഉച്ചരിക്കണം. തുടർന്ന്, ഓരോ ഗോത്രത്തിന്റെയും പിതാക്കന്മാർക്കും പിതാമഹന്മാർക്കും അവരുടെ പേരുകളും ഭാര്യമാരുമൊത്ത് ‘ഈ ആസനം നിങ്ങൾക്കാണ്, സ്വധയോടെ’ എന്ന് അർപ്പിക്കണം. പിതൃന്മാരെ ആഹ്വാനിച്ച്, ‘നാം നിങ്ങളെ ആഹ്വാനിക്കുന്നു, ദിവ്യരായവരേ, അഗ്നിഷ്വാത്തന്മാരേ, ഈ യാഗത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ വരിക, അനുഗ്രഹം നൽകുക’ എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കണം. ദുഷ്ടാത്മാക്കളെ അകറ്റാൻ എള്ള് ചിതറണം. പാത്രങ്ങളിൽ വെള്ളം കിഴക്കോട്ട് വെക്കണം. ‘നീ എള്ളാണ്, സോമനു സമർപ്പിതം, പ്രാചീനജലങ്ങളോടു കലർന്നത്; പിതൃലോകങ്ങൾക്കായി ഈ എള്ള്, സ്വധയോടെ’ എന്ന് അർപ്പിക്കണം. സുഗന്ധിയും പൂവും കൈകൊണ്ട് അർപ്പിച്ച്, പിതൃപാത്രം ഉയർത്തി, ‘ദൈവികരേ, ഈ അർഘ്യം നിങ്ങൾക്കാണ്, സ്വധയോടെ’ എന്ന് പറയണം. അശുദ്ധപാത്രം ഇടത്തോട്ട്, ശുദ്ധം വലത്തോട്ട് ദർഭമേൽ വെക്കണം. ‘നീ പിതൃസ്ഥാനം’ എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് പാത്രം താഴേക്ക് മറിച്ചുവെക്കണം. ‘ലോകങ്ങളും പിതൃലോകങ്ങളും ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടട്ടെ, നീ പിതൃലോകം’ എന്ന് ഉച്ചരിച്ച്, അർപ്പണങ്ങൾ പിതാക്കന്മാർക്കും അവരുടെ ഭാര്യമാർക്കും സമർപ്പിക്കണം. ബ്രാഹ്മണൻ ‘നിശ്ചയം സാധിക്കട്ടെ’ എന്ന് പറയണം. മാതൃപക്ഷത്തിനും അനുമതി ഈ രീതിയിലാണ്. ‘ദൈവികരേ’ എന്ന് പറഞ്ഞ് നിലം ചുമയ്ക്കണം. തുടർന്ന്, നെയ്യും അന്നവും കലർത്തി, യജ്ഞോപവീതം ദക്ഷിണഭാഗത്താക്കി, അഗ്നിദേവതയ്ക്ക് ‘ഓം, ഹവ്യവാഹനായ സ്വാഹ’ എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് അർപ്പിക്കണം. ശേഷിച്ച അന്നം പിണ്ഡത്തിനും പിതൃപാത്രങ്ങൾക്കും നൽകണം. പാത്രം ദർഭമേൽ വെച്ച്, ‘ഭൂമി പാത്രവും ദ്യൗസ് അതിന്റെ മൂടിയും; ബ്രാഹ്മണന്റെ വായിൽ അമൃതം സമർപ്പിക്കുന്നു, സ്വാഹ’ എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് പാത്രം അഭിഷേകം ചെയ്യണം. വിഷ്ണു ലോകങ്ങൾ മൂന്നടിയായി അളന്നു; ‘വിഷ്ണുവേ, ഈ അർപ്പണം സംരക്ഷിക്കണം’ എന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ച്, ബ്രാഹ്മണന്റെ വലതുകൈയുടെ അംഗുഷ്ഠം അന്നത്തിൽ വെക്കണം. ‘അപഹത’ ഉച്ചരിച്ച് മൂന്നു പ്രാവശ്യം യവം ചിതറണം. ‘അശുദ്ധതയൊക്കെയും ഞാൻ നശിപ്പിക്കുന്നു; ദുഷ്ടാത്മാക്കളെ ഞാൻ സംഹരിക്കുന്നു’ എന്നിങ്ങനെയും, സിദ്ധാർത്ഥ വിത്തുകളും ചിതറണം. തുടർന്ന്, ധൂരിലോചന ദേവതകൾക്ക് നെയ്യും വെള്ളവും ഉപ്പുമുളകുമുള്ള അന്നം ‘സ്വാഹ’ ഉച്ചരിച്ച് അർപ്പിക്കണം. ‘ഈ അന്നം ക്ഷയിക്കാതിരിക്കട്ടെ, നിശ്ചയം സാധിക്കട്ടെ’ എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കണം. അനന്തരം, യജ്ഞോപവീതം വലതുഭാഗത്തു മാറ്റി, പിതൃപാത്രത്തിൽ അന്നം സമർപ്പിച്ച് ദർഭമേൽ വെക്കണം. ‘ഭൂമി പാത്രം, വിഷ്ണു ഇവിടെയുണ്ട്’ എന്നിങ്ങനെ ഉച്ചരിച്ച്, ബ്രാഹ്മണന്റെ വലതുകൈയുടെ അംഗുഷ്ഠം അന്നത്തിൽ വെക്കണം. ‘അപഹത’ ഉച്ചരിച്ച് എള്ള് ചിതറണം. ഇടതു മുട്ട് നിലത്തിട്ടു, പിതാക്കന്മാർക്കും അവരുടെ ഭാര്യമാർക്കും ‘ഈ അന്നം സ്വധയോടെ’ എന്ന് അർപ്പിക്കണം. ‘പോഷക, അമൃതം, നെയ്യ്, പാൽ, മധുരരസങ്ങൾ’ എന്നിങ്ങനെ ഉച്ചരിച്ച് ദക്ഷിണാഭിമുഖമായി വെള്ളം ഒഴിക്കണം. ‘ഈ ശ്രാദ്ധം ദോഷരഹിതമായിരിക്കട്ടെ, നിശ്ചയം സാധിക്കട്ടെ’ എന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ച്, ഗായത്രി മന്ത്രവും ‘മധുവാതാ’ മന്ത്രവും ഉച്ചരിക്കണം. അർപ്പണശേഷം, ‘മധുരമായ കാറ്റ് വീശട്ടെ, നദികൾ മധുരമായി ഒഴുകട്ടെ, ഔഷധികൾ മധുരമായിരിക്കട്ടെ, രാത്രികളും പ്രഭാതങ്ങളും മധുരമായിരിക്കട്ടെ, ഭൂമിയിലെ പൊടി മധുരമായിരിക്കട്ടെ, ദ്യൗസ് അച്ഛനായിരിക്കട്ടെ, മരങ്ങൾ, സൂര്യൻ, പശുക്കൾ എല്ലാം മധുരമായിരിക്കട്ടെ’ എന്ന് ഉച്ചരിക്കണം. ‘നിങ്ങൾ ഇഷ്ടാനുസൃതമായി ഭോജനം ചെയ്യൂ, വാക്കിൽ സംയമനം പുലർത്തണം’ എന്ന് പറഞ്ഞ്, അവർ ഭക്ഷണം കഴിച്ചശേഷം പിതൃസ്തോത്രം പാരായണം ചെയ്യണം. ആറ് വ്യാധികൾക്കുള്ള പിതൃസ്തോത്രം, ദശാർണത്തിൽ കുരങ്ങ്, മലകളിൽ കൃഷ്ണമൃഗം, ശരദ്വീപിൽ ചക്രവാകം, മാനസസരോവരത്തിൽ ഹംസം തുടങ്ങിയവയെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു. അവർ കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ വേദപാരായണ ബ്രാഹ്മണന്മാരായി ജനിച്ചു. ദീർഘയാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ട അവർ എങ്ങനെ ഇപ്പോൾ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു? പിന്നീട്, ദക്ഷിണാഭിമുഖമായി യജ്ഞോപവീതം ഇടതുഭാഗത്തു ധരിച്ചു, അർപ്പണം മുന്നിൽ വെക്കണം. ‘നിന്റെ വംശത്തിൽ അഗ്നിയിൽ ദഹിച്ചവരും, ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരും, ദഹിക്കാത്തവരും, ഭൂമിയിൽ അർപ്പിച്ചിട്ടുള്ളതിൽ തൃപ്തരാകട്ടെ; തൃപ്തരായവർ പരമഗതിയിലേറട്ടെ’ എന്ന് ഉച്ചരിച്ച്, അന്നം നെയ്യിലും വെള്ളത്തിലും കലർത്തി ദർഭമേൽ ചിതറണം. ബ്രാഹ്മണന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, കൈ കഴുകാൻ വെള്ളം കൊടുക്കണം. ഗായത്രി മന്ത്രവും ‘മധുവാതാ’ മന്ത്രവും ഉച്ചരിക്കണം. ‘നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമായിരിക്കട്ടെ’ എന്നത് ദൈവിക ബ്രാഹ്മണനു അർപ്പണം. ‘ഇഷ്ടമാണ്’ എന്ന് പറഞ്ഞാൽ, ശേഷിച്ച അന്നം അർപ്പിക്കണം. ഇഷ്ടപ്പെട്ടവരോടൊപ്പം ഭക്ഷണം ചെയ്യണം. പിതൃബ്രാഹ്മണനോട് യജ്ഞോപവീതം ഇടതുഭാഗത്തു ധരിച്ചു, ‘നീ തൃപ്തനാണ്’ എന്ന് പറയണം. ‘നാം തൃപ്തരാകുന്നു’ എന്ന് മറുപടി കിട്ടുമ്പോൾ, നിലത്ത് വെള്ളം തളിച്ച്, വൃത്തവും ചതുരവും രേഖപ്പെടുത്തി, എള്ള് ചിതറണം. ‘ഓം, ഈ ഗോത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള എന്റെ പിതാവേ, ഈ ദേവശർമനേ, ഭാര്യയോടൊപ്പം, ഈ പിണ്ഡം സ്വധയോടെ നിങ്ങൾക്കാണ്’ എന്ന് പറഞ്ഞ്, ദർഭയുടെ നടുവിൽ പിണ്ഡം വെക്കണം. പിതാമഹനുവേണ്ടി ഗായത്രിയും മധുവാതയും മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഉച്ചരിച്ച്, അന്നം പിണ്ഡമായി ഒരുക്കി, ദർഭമേൽ വെക്കണം. ‘ഓം, ഈ ഗോത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള എന്റെ പിതാവേ, ഈ ശർമനേ, ഭാര്യയോടൊപ്പം, ഈ പിണ്ഡം നിങ്ങൾക്കാണ്, സ്വധയോടെ’ എന്ന് ഉച്ചരിക്കണം. പിന്നെ പിണ്ഡം അടുത്തേക്ക് ചിതറണം. ‘ഭോജനക്കാർ തൃപ്തരാകട്ടെ’ എന്ന് പറഞ്ഞ് കൈ ദർഭയിൽ തുടയ്ക്കണം. പിണ്ഡം വെള്ളത്തിൽ കഴുകി, ‘ഇത് നിങ്ങളുടെ വെള്ളം, നിങ്ങൾക്കു പിന്നാലെ വരുന്നവർക്ക് സ്വധയൊടെ ലഭിക്കട്ടെ’ എന്ന് ഉച്ചരിക്കണം. പിണ്ഡപാത്രം മറിച്ച്, കൈകൾ കൂട്ടി, ‘പിതൃന്മാർ തങ്ങളുടെ അംശപ്രകാരം സന്തോഷത്തോടെയും ഐശ്വര്യത്തോടെയും ഇരിക്കട്ടെ’ എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കണം. ഇടത്തുകൈ വെള്ളത്തിൽ സ്പർശിച്ച്, വടക്കോട്ടു തിരിഞ്ഞ്, മൂന്നു പ്രാവശ്യം ശ്വാസം പിടിച്ച്, ‘ആറു ഋതുക്കൾക്ക് നമസ്കാരം’ എന്ന് ഉച്ചരിക്കണം. ഇടത്തുകൈ ഉപയോഗിച്ച് പൂവ് അർപ്പിക്കണം. അക്ഷതയും അരിഷ്ടവും ഐശ്വര്യത്തിനും ശാന്തിക്കും പോഷണത്തിനും ലഭിക്കട്ടെ എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കണം. ദക്ഷിണാഭിമുഖമായി, ‘പിതൃന്മാർ തങ്ങളുടെ അംശപ്രകാരം സന്തോഷത്തോടെയും ഇരിക്കട്ടെ’ എന്ന് ഉച്ചരിക്കണം. വസ്ത്രം അഴിച്ചിട്ട്, കൈകൾ ചേർത്ത്, ‘നമസ്കാരം പിതൃന്മാർക്ക്, ദയവായി ഈ അന്നം സ്വീകരിക്കൂ’ എന്ന് പറഞ്ഞ് വീട്ടിൽ കയറി, ‘പിതൃന്മാർ ഇവിടെ വസിക്കട്ടെ’ എന്നും, ‘ഇത് നിങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലമാണ്, സ്വധയോടെ’ എന്നും പ്രഖ്യാപിക്കണം. ഇടത്തുകൈ കൊണ്ട് വെള്ളം എടുത്ത് പിണ്ഡത്തിന് മുകളിൽ ഒഴിക്കണം. മുൻപേ വെച്ച പാത്രങ്ങളിലെ വെള്ളം ഓരോ പിണ്ഡത്തിലും ഒഴിച്ച്, സുഗന്ധി, പൂവ് എന്നിവ അർപ്പിച്ച്, ദർഭ വെക്കണം. ‘അന്നം കഴിക്കുന്നവർ സന്തോഷത്തോടെയും തൃപ്തിയോടെയും ഇരിക്കട്ടെ, ദിവ്യരായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ പുതിയ അർപ്പണത്തിൽ തൃപ്തരാകട്ടെ, ഇന്ദ്രൻ നേതാവാകട്ടെ’ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഉച്ചരിക്കണം. മാതൃപക്ഷ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ആചമനത്തിനായി വെള്ളം നൽകണം. ‘നന്നായി തളിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു’ എന്ന് വെള്ളം നിലത്ത് തളിക്കണം. ‘ദേവതകൾ ജലത്തിൽ വസിക്കുന്നു; എല്ലാം ജലത്തിൽ സ്ഥാപിതമാണ്; ദൈവിക ജലങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹമായിരിക്കട്ടെ’ എന്നിങ്ങനെ പ്രാർത്ഥിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്റെ കൈയിൽ വെള്ളം നൽകണം. ലക്ഷ്മി പൂവിലും താമരയിലും ഗോശാലയിലും വസിക്കുന്നു; എപ്പോഴും സന്തോഷം ഉണ്ടാകട്ടെ. അക്ഷതയും അരിഷ്ടവും ഐശ്വര്യത്തിനും പോഷണത്തിനും സ്ഥിരതയ്ക്കും ലഭിക്കട്ടെ എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കണം. ലോകത്തിൽ നല്ലത് എല്ലാം എപ്പോഴും ലഭിക്കട്ടെ എന്നും ഉച്ചരിക്കണം. ഓരോ ഗോത്രത്തിന്റെയും പിതാക്കന്മാർക്കും പിതാമഹന്മാർക്കും പ്രതിപിതാമഹന്മാർക്കും അവരുടെ ഭാര്യമാർക്കും, ഈ അന്നവും പാനീയവും അനന്തമായിരിക്കട്ടെ എന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ച്, ബ്രാഹ്മണന്റെ കൈയിൽ എള്ള് വെള്ളം നൽകണം. ബ്രാഹ്മണൻ ‘അവസാനിക്കട്ടെ’ എന്ന് പറയണം. ഈ അനുഗ്രഹം മാതൃപക്ഷത്തിനും വേണം. ‘പിതൃന്മാർ ദയയുള്ളവരാകട്ടെ; വംശം വർദ്ധിക്കട്ടെ; ഉപകാരികൾ സന്തോഷത്തോടെയും ഇരിക്കട്ടെ; വേദങ്ങൾ നിലനില്ക്കട്ടെ; വിശ്വാസം വിട്ടുപോകരുത്; ധനം ധാരാളമായി നൽകട്ടെ; ഭക്ഷണം ധാരാളമായിരിക്കട്ടെ; അതിഥികൾ വരട്ടെ; യാചകർ ഇല്ലായിരിക്കട്ടെ; നാം ആരോടും യാചിക്കേണ്ടി വരരുത്’ എന്ന് അനുഗ്രഹങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കണം. ‘ശാന്തി ഉണ്ടാകട്ടെ’ എന്ന് പറഞ്ഞ്, അർഘ്യസ്ഥലത്തെ ശുദ്ധീകരണം നടത്തണം. ദർഭ എടുത്ത്, ബ്രാഹ്മണന്റെ ശരീരം സ്പർശിച്ച് ‘ഓം, ഈ ഗോത്രത്തിലെ പിതാക്കന്മാർക്കും പിതാമഹന്മാർക്കും പ്രതിപിതാമഹന്മാർക്കും അവരുടെ ഭാര്യമാർക്കും സ്വധയൊടെ’ എന്ന് ഉച്ചരിക്കണം. ‘സ്വധയൊടെ’ എന്ന് പറഞ്ഞ്, നെയ്യിൽ കലർന്ന വെള്ളം അർപ്പണത്തിൽ ഒഴിക്കണം. ‘ഓം, ഈ യാഗത്തിൽ എല്ലാ ദേവതകളും തൃപ്തരാകട്ടെ’ എന്ന് പറഞ്ഞ്, യവവെള്ളം ദൈവിക ബ്രാഹ്മണന്റെ കൈയിൽ നൽകണം. ‘തൃപ്തരാകട്ടെ’ എന്ന് പറഞ്ഞ്, ‘ഓം, ദേവതകൾക്കായി’ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഉച്ചരിക്കണം. അർപ്പണപാത്രങ്ങൾ മാറ്റി ശുദ്ധീകരിച്ചശേഷം, കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് യജ്ഞോപവീതം വലതുഭാഗത്തു ധരിച്ചു, ‘ഈ ഗോത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള ബ്രാഹ്മണനും ഭാര്യയും, ശ്രാദ്ധസ്ഥാപനത്തിനായി ഈ വെള്ളി സമ്മാനിക്കുന്നു’ എന്ന് ദൈവിക ബ്രാഹ്മണനു നൽകണം. ‘പിതൃബ്രാഹ്മണനു അർപ്പണം പൂർത്തിയായി?’ എന്ന ചോദ്യം ഉന്നയിക്കണം. പൂർത്തിയാണെങ്കിൽ, പാൽ ഒഴിച്ച് അർപ്പണം മാറ്റണം.