സൂതൻ സംഹിതയിൽ പറയുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ്: ഛന്ദസ്സുകളുടെ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങൾ, അതിന്റെ ഘടനകളും ഗണങ്ങളുമാണ് ആദ്യം വിശദീകരിക്കുന്നത്. വൃത്തഛന്ദസ്സ് എന്നത് "രജൗ, രജൗ" എന്ന ഗണങ്ങളോടെ ആരംഭിക്കുന്നു; തുടർന്ന് "ഗോ"യും "ല"യും ചേർന്ന് കൃതിഛന്ദസ്സ് രൂപപ്പെടുന്നു. മൂന്ന് ഏഴുകൾ ചേർന്നുള്ള ഘടനയിൽ സ്നഗ്ധരാ, പ്രകൃതിച്ഛന്ദസ്, മനഭനൈസ്ത്രിയൈഃ എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. ഭദ്രകഛന്ദസ്സിന് ദിഗർക, ഭ്രൗ, ന്രൗ, നരണാ, ഗോ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഗണങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു; നജൗ, ഭശ്വാശ്വ, ലളിത, ജഭൗ, ജഭലഗാ എന്നിവയും ഈ ഛന്ദസ്സിൽ കാണാം. മട്ടാക്രീഡ എന്ന ഛന്ദസ്സിൽ എട്ട് ബാണയും പത്തും ചേർന്ന ഘടനയുണ്ട്; മൗ, തനൗ, നനൗ, നലൗ, ഗുരു എന്നിവ ചേർന്ന് വികൃതിഛന്ദസ് രൂപപ്പെടുന്നു. ചിന്നാ എന്നത് സംകൃതിഛന്ദസ്സായി അറിയപ്പെടുന്നു. അഞ്ചു അശ്വയും അർക്കയും, ഭതൗ, തൻവി, നസഭാ, ഭനയാ എന്നീ ഗണങ്ങൾ ചേർന്നാണ് മറ്റൊരു ഛന്ദസ്സിന്റെ രൂപം. ക്രൗഞ്ചപാദം, ബാണ, ശര, വസുശൈല, ഭമൗ, സഭൗ എന്നിവയും ഈ ഘടനയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. നൗ, നൗ, ഗോ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഘടനയുള്ളത് അതികൃതിഛന്ദസ്സായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു. ഉത്കൃതിഛന്ദസ്സും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. വസ്വി, ഈശ, അശ്വ, മമതനൈഃ എന്നിവ ചേർന്ന് ഭുജംഗവിജൃംഭിതഛന്ദസ്സാണ്. നനരസും ലഘുവും ചേർന്ന് അപവാഹാഖ്യകഛന്ദസ്സും, ആറു ഗുഹ, രസ, ബാണ, മോനാഹ്, ആറു സഗഗാ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഗണങ്ങൾ ചേർന്നും മറ്റു ചില ഛന്ദസ്സുകൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ചണ്ഡഛന്ദസ്സും പ്രപാത, ദണ്ഡക, നൗ, അഗര എന്നിവയും, റഫേ, വൃദ്ധാന്ത, വ്യാല, ജിമൂത തുടങ്ങിയവയും പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു. ഇനി, ഒരു പാദത്തിൽ സസസലഗാ എന്ന ഗണങ്ങൾ ഒറ്റസംഖ്യയിലുള്ള പാദത്തിൽ വരുമ്പോൾ അതിനെ ഉപചിത്രകഛന്ദസ്സെന്നു വിളിക്കുന്നു; സമസംഖ്യയിലുള്ള പാദത്തിൽ ഭൗ, ഭഗഗാ, ദ്രുതമദ്ധ്യാ, ഭഭൗ, ഭഗൗ എന്നിവയാണ്. ഒറ്റസംഖ്യയിലുള്ള പാദത്തിൽ 'ഗ' കാണപ്പെടുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ നജൗ, ജ്യൗ, ഗണൗ എന്നിവ ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. 'ഗ' ഒറ്റസംഖ്യയിലുള്ള ഛന്ദസ്സിൽ വേഗത്തോടെയാണ്; സമസംഖ്യയിലുള്ള ഛന്ദസ്സിൽ ഭൗ, ഭോ, ഗഗൗ, ഗണാഃ എന്നിവയും. ഒറ്റസംഖ്യയിലുള്ള പാദത്തിൽ തജൗ, റോ, ഗ; സമസംഖ്യയിലുള്ള ഛന്ദസ്സിൽ മസൗ, ജഗൗ, ഗുരുഃ എന്നിവയും കാണാം. ഭദ്രവിരാട്കേതുമതിയായത് ഒറ്റസംഖ്യയിലുള്ള ഛന്ദസ്സിൽ സജൗ എന്നാണു പറയുന്നത്. സഗൗ എന്നത് സമസംഖ്യയിലുള്ള ഛന്ദസ്സിൽ; ഭ്രൗ, നഗഗാ, ആഖ്യാനകി എന്നിവയും, ഒറ്റസംഖ്യയിലുള്ള ഛന്ദസ്സിൽ തൗ, ജോ, ഗഗൗ എന്നിവയും. സമസംഖ്യയിലുള്ള പാദത്തിൽ പാദേ, ജടജാ, രണ്ട് ഗുരുക എന്നിവയും. വിപരീതാഖ്യാനകഛന്ദസ്സിൽ ഒറ്റസംഖ്യയിലുള്ള ഘടനയിൽ ജസ്, തജൗ, ഗഗൗ; സമസംഖ്യയിലുള്ള ഘടനയിൽ തതൗ, ജഗൗ; ഗയെ പിങളൻ ഉദ്ധരിക്കുന്നു. ഒരു പാദത്തിലും ഒറ്റസംഖ്യയിലും പുഷ്പിതാഗ്രാ, നനൗ, രയൗ; സമസംഖ്യയിലുള്ള ഘടനയിൽ നജൗ, ജരൗ, ഗ—ഇതാണ് വൈതാലീയഛന്ദസ്സെന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. മറ്റൊരു ഛന്ദസ്സിന് അപരവക്ത്രം, ഔപച്ഛന്ദസികം എന്ന പേരുകളും ഉണ്ട്. വാങ്മതിഛന്ദസ്സ് 'രാജരാ' എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; രണ്ട് പാദങ്ങളിൽ 'ജരജാ'യും 'രഗൗ'യും കാണാം. പിന്നീട്, സൂതൻ വിശദീകരിക്കുന്നു: ആദ്യ പാദത്തിൽ എട്ട് അക്ഷരങ്ങൾ, രണ്ടാം പാദത്തിൽ പന്ത്രണ്ടു, മൂന്നാം പാദത്തിൽ പതിനാറു, നാലാം പാദത്തിൽ ഇരുപത് അക്ഷരങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെയാണു ഘടന. ആപീഡഛന്ദസ്സ് എന്നത് സർവല എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; രണ്ട് വരികളിൽ മുമ്പത്തെ പാദങ്ങൾ ആവർത്തിക്കുന്നു. രണ്ടാം പാദത്തിൽ കലികാഛന്ദസ്സ് എട്ട് അക്ഷരങ്ങൾ; ആദ്യത്തിൽ അർക്കജ; മൂന്നാമത്ത് ലവലി; മുൻപുപോലെ എട്ട് അക്ഷരങ്ങൾ; എല്ലാ നാലിലും എട്ട് അക്ഷരങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ അതിനെ അമൃതധാരാ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. നാലു പാദങ്ങളിലുള്ള ഛന്ദസ്സുകളുടെ വിഭാഗം ഇതോടെ അവസാനിക്കുന്നു. ആദ്യത്തിൽ സജൗ, സലൗ; രണ്ടാം പാദത്തിൽ നസജാ, ഗോ; മൂന്നാമത്ത് ഭനഭാ, ഗ; നാലാമത്ത് സജസാ, ജഗൗ എന്നിങ്ങനെയാണ്. മുമ്പുപോലെ സൗരഭകഛന്ദസ്സും, മൂന്നാമത്ത് ഘ്രൗ, രനൗ, ഭഗൗ എന്നിവയും കാണാം. ലളിതഛന്ദസ്സും, അതുപോലെ അതിലെ ഘ്രൗ, നനൗ, സസൗ എന്നിവയും. ഉദ്ഗതഛന്ദസ്സിന്റെ വിഭാഗവും ഇതോടെ അവസാനിക്കുന്നു. ഉപസ്ഥിത, പ്രചുപിതഛന്ദസ്സുകളിൽ ആദ്യത്തിൽ ഘ്രൗ, മസൗ, ജഭൗ; രണ്ടാം പാദത്തിൽ ഗൗ; മൂന്നാമത്ത് സനജരാ, ഗ, നനൗ; നാലാമത്ത് നൗ, നജൗ, മറ്റു പാദങ്ങൾ മുമ്പുപോലെ. മൂന്നാമത്ത് ഘ്രൗ പ്രത്യേകതയുള്ളത്; ഈ ഛന്ദസ്സിൽ നൗ, സനൗ, നസൗ എന്നിങ്ങനെയാണ്. ആർഷഭഛന്ദസ്സിൽ പാദത്തിൽ തജരാഃ; മൂന്നാമത്ത് മുമ്പുപോലെ. മറ്റു പാദങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതു പോലെ; തജ്രാഃ ശുദ്ധവിരാട് എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. ഉപസ്ഥിത, പ്രചുപിത വിഭാഗം ഇതോടെ അവസാനിക്കുന്നു. അഞ്ച് അക്ഷരങ്ങൾക്കോ ആറിനോ മേൽ ഒറ്റസംഖ്യയുള്ള പാദം ഈ വിഭാഗത്തിൽ ഛന്ദസ്സായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നില്ല; ഗാഥാരൂപത്തിലുള്ള ദശധർമാദികൾ പോലെയാണ്. പ്രസ്താരത്തിൽ ആദ്യം 'ഗോ', പിന്നെ 'ല', പിന്നെ 'പരതുല്യോ', പിന്നെ 'പൂർവഗ' എന്നിങ്ങനെയാണ് ക്രമം. മധ്യസ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ, സമസംഖ്യയിലുള്ള ഘടനയിൽ 'ല'; അതിന്റെ പാതിയിൽ, ഒറ്റസംഖ്യയുള്ള ഘടനയിൽ 'ഗുരു'. മറുവശം പ്രതിലോമഗുണം എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്; 'ല' കൊണ്ട് ആരംഭിച്ച് രണ്ടുതവണ പറഞ്ഞ് 'ഏക'യിൽ അവസാനിക്കുന്നു. അർദ്ധത്തിൽ സംഖ്യ രൂപം പോലെ; പൂജ്യത്തിൽ രണ്ടുതവണ പറയപ്പെടുന്നു. അർദ്ധത്തിൽ അത്രയും, അതിനാൽ ഗുണിച്ചാൽ; രണ്ടുതവണ കുറച്ച് അവസാനം. മറുവശത്ത് പൂർണ്ണത; മറുവശത്ത് പൂർണ്ണത; മേരു എന്നത് ഈ രീതിയിൽ പ്രസ്താരമായി വിരിക്കുന്നു. ചെറിയതും വൃത്താകൃതിയുമായത് ആദ്യം വിരൽ, പിന്നെ ലംബമായി; അതേ സംഖ്യയിൽ ഇരട്ടിച്ചും ഏകമായി ചെയ്തും, ഇതാണ് ഛന്ദസ്സിന്റെ സാരം. ഇവിടെ, ഹരിയെക്കുറിച്ച് കേട്ടശേഷം ബ്രഹ്മാവ് വ്യാസനും ശൗനകനും പറഞ്ഞത് സൂതൻ വിശദീകരിക്കുന്നു: ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെയും മറ്റ് വർഗ്ഗങ്ങളുടെയും ആചാരങ്ങൾ ഞാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ പറയാം. വേദങ്ങളും സ്മൃതികളും മനസ്സിലാക്കി വേദികകർമ്മങ്ങൾ ആചരിക്കണം; വേദികകർമ്മ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ സ്മാർതകർമ്മം ആചരിക്കണം. അതും കഴിയില്ലെങ്കിൽ സദാചാരം പാലിക്കണം. ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് കർമ്മങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാൻ വേദവും സ്മൃതിയും കണ്ണുകളാണ്. പരമധർമ്മം വേദങ്ങളിൽ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; മറ്റൊന്ന് സ്മൃതികളിൽ കാണാം; മൂന്നാമത്തേത് സദാചാരത്തിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്—ഈ മൂന്നു ശാശ്വതധർമ്മങ്ങളാണ്. സത്യവും ദാനവും കരുണയും ലോഭരഹിതത്വവും വിദ്യയും ആരാധനയും ആത്മനിയന്ത്രണവും—ഈ എട്ട് ശുദ്ധവും സദാചാരത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളുമാണ്. ആദ്യകാല മഹാത്മാക്കളുടെ ദേഹവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും തേജസ്സിൽ നിന്നാണ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്; അവ പാപത്തിൽ കലങ്കിതമാവില്ല, താമരയിലത്തെ വെള്ളം പോലെ. വർഗ്ഗങ്ങളുടെ പ്രധാന വാസസ്ഥലങ്ങൾ അവരുടെ ധർമ്മവും ആചാരവുമാണ്; സത്യവും യജ്ഞവും തപസ്സും ദാനവും ധർമ്മത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്. അന്യായമായി എടുത്തത് ഒഴിവാക്കൽ, ദാനം, പഠനം, പാരായണം; ജ്ഞാനം, ധനം, തപസ്സു, ശുദ്ധി, ഉത്തമകുലജനനം, രോഗരഹിതത്വം—ഇവയും ധർമ്മത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്. സംസാരമൊടുങ്ങാനുള്ള കാരണം ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്; ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് സുഖവും ജ്ഞാനവും, ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ് മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നത്. യജ്ഞം, പഠനം, ദാനം—ഇവ ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവർക്ക് സാർവ്വത്രികവും ശാശ്വതവുമായ ധർമ്മമാണ്. ശുദ്ധമായ യാഗം, ശുദ്ധമായ പഠനം, ശുദ്ധമായ സ്വീകരണം—ഈ മൂന്നു ഉപജീവന മാർഗ്ഗങ്ങൾ ഉത്തമവർഗ്ഗക്കാരെക്കായി മുനികൾ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. വാൾധാരണം രാജാവിനും, ജീവികളുടെ രക്ഷയും; പശുപാലനം, കൃഷി, വ്യാപാരം ഇവയാണ് വൈശ്യന്റെ ഉപജീവനം എന്നാണ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നത്. ഇങ്ങനെ, ഛന്ദസ്സുകളുടെ സങ്കീർണ്ണതയും, ധർമ്മത്തിന്റെ മൂല്യങ്ങളും, ഓരോ വർഗ്ഗത്തിന്റെയും ആചാരവും, മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നതമായ ലക്ഷ്യങ്ങൾ എന്നിവ സൂതൻ സ്നേഹപൂർവ്വം വിശദീകരിച്ചു.