ശ്രീ സുതൻ പറയാൻ തുടങ്ങി: വ്യത്യസ്ത വൃത്തങ്ങൾ, അവയുടെ രൂപങ്ങൾ, ഗണങ്ങൾ, സ്വരങ്ങൾ, ഇവയെക്കുറിച്ച് പുരാതന ഋഷിമാർ വിശദമായി പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നു. യുദ്ധസാന്ദ്രതയുള്ള വൃത്തം ഹലമുഖി എന്നറിയപ്പെടുന്നു; ഗർഭിണികൾക്കായുള്ളത് നൗമഹ്; ഇത് ബ്രിഹതീ വൃത്തമാണെന്നും, സ്മൗ ജഗൗ അതിന്റെ പ്രകാശമുള്ള രൂപമാണെന്നും പറയുന്നു. പണവം മനയഗയി, മയൂരസാരിണി എന്നിങ്ങനെ രൂപപ്പെടുന്നു; രാജാ, രഗാ എന്നിവ ചേർന്നാൽ രുക്മവതീ എന്നൊരു വൃത്തി ഭമൗ സഗൗ എന്നതിൽ കാണാം. പങ്ക്തി എന്ന വൃത്തം മനോഹരമായ അക്ഷരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, 'മ', 'ഭ', 'ഗ' എന്ന ശബ്ദങ്ങളാൽ ചേർന്ന, മനുഷ്യർക്കും പശുക്കൾക്കുമൊക്കെ പ്രിയപ്പെട്ടതാണെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. ഇവയിൽ 'ഗ', 'വി', 'ഇന്ദ്ര' എന്നിവയും 'ജ'ആരംഭവും ഉള്ളത് ഗുപപൂർവികാ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഉപജാതിയോടെ അവസാനിക്കുന്ന മറ്റു വൃത്തങ്ങൾ സൂമുഖി, നജജാ, ലഗൗ എന്നിവയാണ്. ഭഭഭാ, ഗൗ എന്നിവ ഡോഢക വൃത്തങ്ങൾ; ശാലിനി മടതാ, ഗഗൗ എന്നിവയുമാണ്. ജലവും വായുവും വേർതിരിക്കുന്നതിനെ മമതാ ഗഗൗ എന്നറിയുന്നു; ശ്രീഭതൗ, നനഗാ എന്നിവ അഞ്ച് അക്ഷരങ്ങളോ ആറോ അക്ഷരങ്ങളോ കൊണ്ട് രൂപപ്പെടുന്നു. മഗനാ, ഗൗ എന്നിവ തേനീച്ചകളുടെ കളിയിൽ നിന്നാണ് പേരെടുത്തത്; രഥോദ്ധത, അർണൗ എന്നിവ രലഗാഹ്; സ്വാഗതം, രണഭാ ഗഗൗ എന്നിവയും ഉണ്ട്. വൃത്താ, നനൗ, സഗൗ, ഗഃ എന്നിവ അളവിൽ തുല്യമാണ്; രാജരാ, ലഗൗ എന്നിവ ശ്യേനികാ; ജസതാ, ഗൗ എന്നിവ ശിഖണ്ഡിത; തൃഷ്ടുപ് വൃത്തി എന്നിങ്ങനെ മഹാപിണ്ഗലൻ നാമകരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. രനൗ, ഭസൗ, ചന്ദ്രവര്ത്മ തുടങ്ങിയവ വംശസ്ഥ വൃത്തത്തിൽ; ജതൗ, ജരൗ എന്നിവയും; പിന്നീട് ജരാ, ഇന്ദ്രവംശാ എന്നീ വൃത്തങ്ങൾ വേദസൈസ്തോടക; എൻഭൗ, ഭ്രൗ എന്നിവ ദ്രുതവിലംബിത; പുത എന്നത് നനൗ, മയൗ എന്നിവയുമാണ്. വസുവേദ വൃത്തി ശാന്തിയേകുന്നു; സന്തോഷമുള്ള മുഖംപോലെയുള്ളത് നയനാ എന്നറിയപ്പെടുന്നു, നനരരാ പ്രസ്താവിച്ചപോലെ. വിവിധപുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് വെള്ളംപോലെയൊഴുകുന്ന വൃത്തി സ്ട്രഗ്വിണി; ഓരോ പാദത്തിലും നാലു ജസൗകളുണ്ട്. ഭുജംഗപ്രയാതം നാലു പാദങ്ങളുള്ള വൃത്തി; മണിമാലാ പ്രയമ്വദാ, നഭജ്രൈ, തയൗ, തയൗ എന്നിവ ചേർന്നാണ്. ഗുഹവക്ത്രം ചേർന്നപ്പോൾ സന്നിദ്രാ ലളിതാ; തഭൗ, ജരൗ എന്നിവയും ഉണ്ട്. ഉജ്ജ്വലാ അളവിലുള്ള അക്ഷരങ്ങളോടുകൂടി സജസസൈ, നനൗ, ഭരൗ എന്നിവയുമാണ്. മമൗ, യയൗ ചേർന്നത് വൈശ്വദേവി; അമ്പതു കുതിരകൾ ചേർന്നാൽ യതി; മഭൗ, സമൗ, ജലധരംമാല, അഭ്ധ്യ എന്നിവയും യതി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നൗ, തതൗ, ഗഃ ചേർന്നത് ക്ഷമാവൃത്തി; കുതിരകളും രസവും ചേർന്നാൽ യതി; പ്രഹർഷിണി എന്നത് മനൗ, ജ്രൗ, ഗഃ; പത്തു അഗ്നികൾ ചേർന്നാൽ യതി. ജഭൗ, സജൗ, ഗഃ ചേർന്നത് രുചിരാ; നാല് ഗ്രഹങ്ങൾ ചേർന്നാൽ യതി; മത്തമയൂരം, മതയാഹ്, സഗൗ എന്നിവ ചേർന്നാൽ ദൈവിക ഗ്രഹങ്ങളോടെ യതി. മഞ്ജുഭാഷിണി സജ്സാ, ജ്ഗൗ; സുനന്ദിനി സജസാ, മഗൗ; നനൗ, തതൗ, ചന്ദ്രികാ ഗഃ, ഏഴു രസങ്ങൾ ചേർന്നാൽ യതി. അസംബാധാ, മതനസാ, ഗഗൗ ചേർന്നത് ബാണഗ്രഹങ്ങളോടെ യതി; നനരാഃ ലഘുഗുരു; സ്വരങ്ങൾ ചേർന്നാൽ അപരാജിതാ. നനൗ, ഭനൗ, പ്രഹരണകലികാ എന്നിവയും ലഗൗ; വസന്തതിലകാ, സിംഹോന്നതാ, തഭ്ജാ എന്നിവ ജഗൗ ഗുരു. ഭജൗ, സനൗ, ഗഗാവിന്ദു ചേർന്നത് വദനാഥ, സുകേശരം; നരനാ, രലഗാഹ്, പാദേ ചേർന്നത് ശർക്കരി. പതിനാലു അക്ഷരങ്ങളുള്ള വൃത്തി ശ്രേഷ്ഠം; ചന്ദ്രകലയും കൂട്ടരും ചേർന്ന്; രസഗ്രഹ വൃത്തി, സ്രക്സ്റാ, വസുശൈല വൃത്തികളും അങ്ങനെ തന്നെ. മണിഗുണങ്ങൾ മാലിനി വൃത്തി രൂപീകരിക്കുന്നു; നനമാ എന്നതും അതുപോലെ; വസുസ്വര വൃത്തി, നജൗ, ഭജ്രാ, പ്രഭദ്രക എന്നിവയും. എലാ, സയൗ, നനൗ ചേർന്നത് എട്ടു ചിത്രലേഖാ സ്വരങ്ങളോടെ; മരൗ, മയൗ ചേർന്നത് ശർക്കരി വൃത്തി. സ്വരങ്ങളിൽ നിന്ന് ഖം, വൃഷഭ, ഗജ, ജൃംഭിത, ഭ്രണനാ, നഗൗ, നജഭജറാ, വാണിനി, ഗഃ എന്നിവ ചേർന്ന് പിങ്ഗള വൃത്തി എട്ടിനും പ്രസ്താവിക്കുന്നു. രസരുദ്രം ചേർന്ന ശിഖരിണി വൃത്തി, യമൗ, നസഭലാ, ഗുരു; വസുഗ്രയതി വൃത്തി, പൃഥ്വി, ജസൗ, ജസയലാ, ഗുരു. പത്തുസ്വരങ്ങളോടെ വംശപത്രം, ഭ്രൌന്നഭാ ലഘു; ആറു വേദാശ്വ ചേർന്ന ഹരിണി വൃത്തി, നസമാ, രസലാ, ഗുരു. മന്ദാക്രാന്ത വൃത്തി, ആറു നാഗ, മഭനാ, തതഗാ, ഗുരു; നർദടക, നജഭജാ, ജലൗ, ഗൗ എന്നിവയും വൃത്തിയാണ്. സപ്തര്ത്വ വൃത്തി, കോകില, കമത്യഷ്ടി എന്നിവ മുമ്പൊന്നപോലെ; ഭൂതർത്വം, അശ്വം ചേർന്ന് കുസുമിതലതാ, എംതൗ, ന്യൗ, യയൗ, ധൃതി. രസർത്വം, അശ്വം, യമൗ, എൻസൗ, റൗ ചേർന്ന് മേഘവിസ്ഫൂർജിത വൃത്തി, രഗൗ; ശാർദൂലവിക്രീഡിത, മഹ്, സൂര്യശ്വ, സജ്സതാ, സ്റ്റഗൗ എന്നിവ. അതിധൃതി എന്ന വൃത്തി പ്രസ്താവിച്ച ശേഷം കൃതി വരുന്നു; ഏഴു അശ്വം, ഋതു ചേർന്ന് സുവദനാ, ഭ്രൗ, മനൗ, യഭലാ, ഗുരു. വൃത്ത വൃത്തി, രാജൗ, രാജൗ പാദത്തിൽ, രാജൗ, ഗൗ, ലഹ് ചേർന്ന് കൃതി; മൂന്ന് ഏഴുകളിൽ സ്നഗ്ധരാ, പ്രകൃതി, എംനഭനൈസ്ത്രിയൈഹ്. ദിഗർക ചേർന്ന് ഭദ്രക വൃത്തി, ഭ്രൗ, ന്റൗ, നരനാ, ഗൗ; നജൗ, ഭശ്വാശ്വ, ലളിത, ജഭൗ, ജഭലഗാ എന്നിവയും വൃത്തിയാണ്. മത്താക്രീഡ, എട്ട് ബാണ, പത്ത്, മൗ, തനൗ, നനൗ; നലൗ, ഗുരു ചേർന്ന് വികൃതി വൃത്തി; ചിന്നാ എന്നത് സംകൃതി. അഞ്ച് അശ്വം, അർക്കം, ഭതൗ, തൻവി, നസഭാ, ഭനയാ എന്നിവ ഗണങ്ങൾ; ക്രൗഞ്ചപാദം, ബാണം, ശരം, വസുശൈലം, ഭമൗ, സഭൗ. നൗ, നൗ, ഗൗ ചേർന്ന് അതികൃതി വൃത്തി; ഉത്തരകൃതി; വസ്വീ, ഈശ, അശ്വ, മമതനൈഹ് ചേർന്ന് ഭുജംഗവിജൃംഭിത വൃത്തി. നനരസും ലഘു ചേർന്ന് അപവാഹാഖ്യക വൃത്തി; ആറും ഗുഹ, രസം, ബാണം, മോനാഃ, ആറ് സഗഗാ ഗണങ്ങൾ. ചണ്ഡ വൃത്തി, പ്രപാത, ദണ്ഡക, നൗ, അഗര; റഫേ, വൃദ്ധാന്തം, മറ്റു പലവൃത്തി, വ്യാല, ജീമൂത, മറ്റും. സൂതൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: സസസലഗാ ഒരു അസമ പാദത്തിൽ വന്നാൽ അതിനെ ഉപചിത്രക എന്ന് വിളിക്കുന്നു; സമ പാദത്തിൽ ഭൗ, ഭഗഗാ എന്നിവ ദ്രുതമധ്യ; ഭഭൗ, ഭഗൗ എന്നിവയും. അസമ പാദത്തിൽ 'ഗഃ' കാണാം; മറ്റു സ്ഥലങ്ങളിൽ 'നജൗ', 'ജ്യൗ', 'ഗണൗ' എന്നിവ ഓർമ്മിക്കാവുന്നതാണ്. 'ഗഃ' അസമ വൃത്തത്തിൽ വേഗമുള്ളതാണ്; സമ വൃത്തത്തിൽ 'ഭൗ', 'ഭോ', 'ഗഗൗ', 'ഗണാഃ' എന്നിവ. അസമ പാദത്തിൽ 'തജൗ', 'റോ', 'ഗഃ'; സമ വൃത്തത്തിൽ 'മസൗ', 'ജഗൗ', 'ഗരു:' എന്നിവ. ഭദ്രവിരാട്കേതുമതീ എന്നത് അസമ വൃത്തത്തിൽ 'സജൗ' എന്നിങ്ങനെയാണ്. ഇങ്ങനെ, ഓരോ വൃത്തത്തിന്റെയും സ്വഭാവവും ഘടനയും, അതിലുളള ഗണങ്ങളും അക്ഷരക്രമങ്ങളും, പുരാതന ഋഷിമാർ അതിസൂക്ഷ്മമായി വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ വൃത്തങ്ങൾ ശാസ്ത്രസമൂഹത്തിൽ അദ്വിതീയമായ മഹത്വം കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു.