ശൗനകാദി മഹർഷിമാരുടെ അഭ്യർത്ഥന പ്രകാരം സൂത മഹർഷി വൃന്ദാവനത്തിൽ വേദങ്ങൾ ഉൾക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഛന്ദസുകളുടെ രഹസ്യങ്ങൾ വിശദീകരിച്ചു തുടങ്ങുന്നു. അവൻ ആദ്യം പറയുന്നു: നവ, മല എന്നിങ്ങനെയുള്ള അക്ഷരങ്ങൾ അവസാനത്തിലും, ജോ, ന്ലൗ, സമുദ്രത്തിൽ കാണുന്നപോലെ, ഇവയും അങ്ങനെ തന്നെ വരും. വിശ്ലോക എന്നത് നാലു പ്രാവശ്യം, അതിന്റെ ഇരട്ടിയാണെങ്കിൽ നവാസികാ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ബാണഛന്ദസിൽ എട്ടും ഒൻപതും, ല എന്നത് ചിത്രാ, പതിനാറായി രൂപപ്പെടുന്നു. തുല്യമായ मात्रകൾ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇതാണ് പദാകുലകഛന്ദസെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. മാത്രയില്ലാത്ത ഛന്ദസുകൾ അക്ഷരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്. ല എന്നത് ഗുരുവായ അക്ഷരങ്ങളില്ലാതെ വരുന്നു; ഗുരു അക്ഷരങ്ങൾ പാദത്തിൽ ല എന്നതായിരിക്കും എന്നത് സ്ഥിരമായ നിയമമാണ്. രണ്ടാം അർദ്ധത്തിലെ ആദ്യ പാദത്തിൽ ഇരുപത്തിയെട്ട് ല അക്ഷരങ്ങൾ വരും; തലയിൽ മുപ്പത് ല അക്ഷരങ്ങൾ വരും; ഖഞ്ജഛന്ദസിന്റെ വിപരീതമായിതാണ് ഇത്. അനംഗക്രീഡാഛന്ദസിൽ പതിനാറ് അക്ഷരങ്ങൾ, അവസാനത്തിൽ മുപ്പത്തിരണ്ട് ല; ഇരുപത്തിയേഴു ല ഇരുപാദങ്ങളിലും വരും; രണ്ടും മനോഹരമാണ്. ഇതുവരെ മാത്രം മാത്രാഛന്ദസുകൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി ഞാൻ അക്ഷരാഛന്ദസുകൾ വിശദീകരിക്കാം. ശ്രീരുക്തം എന്നത് ഗേനാഛന്ദസായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഉത്യുക്തം സ്ത്രീലിംഗത്തിൽ രണ്ട് ഗുരു അക്ഷരങ്ങളോടുകൂടിയതാണ്. മോ എന്നത് സ്ത്രീ, രോ മൃഗം, മധ്യാ മഗൗ, കന്യാ പ്രതിഷ്ഠാ എന്നിങ്ങനെയാണ്. ഭോ ഗൗ എന്നത് പങ്ക്തിഛന്ദസാണ്, നടുവിൽ സുന്ദരമായതും, തയൗ എന്ന പേരിൽ ഓർത്തിരിക്കുന്നു. നയാ, ബാലലളിതാ എന്നിവയോടൊപ്പം ചേർന്നാൽ അതു ഗായത്രീഛന്ദസായിരിക്കും. മസഗൈയും മദലേഖയും ഉഷ്ണിക്ഛന്ദസായാണ് ജ്ഞാനികൾ വിളിക്കുന്നത്. ഭൗ ഗൗ എന്നത് ചിത്രപദാ എന്നറിയപ്പെടുന്നു; വിദ്യുന്മാലാ മമൗ ഗഗൗ ആണ്. മാനവകഛന്ദസിന് ഭാട്ടലഗ എന്ന പേരുണ്ട്; മനൗ ഗൗ ഹംസരുതഛന്ദസായാണ് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്. സമാനികാ, രജഗലാ, ജരലാ, ഗഹ് പ്രമാണികാ; ഇതുമൂലം മറ്റൊരു ക്രമീകരണം അണുഷ്ടുപ്ഛന്ദസെന്നു വിളിക്കുന്നു. രനസൈയോടൊപ്പം ഹലമുഖി; നൗ മഹ് ബാലധാരിണിക്ക്; ഇത് ബൃഹതിഛന്ദസാണ്, സ്മൗ ജഗൗ അതിന്റെ പ്രകാശരൂപം. പണവഛന്ദസിന് മനയഗൈ; മയൂരസാരിണി രൂപം; രജാ, രഗാ ചേർന്നാൽ രുക്മവതി ഭമൗ സഗൗ. പങ്ക്തിഛന്ദസിൽ മനോഹരമായ അക്ഷരങ്ങൾ ചേർന്ന് വരുന്നു; 'മ', 'ഭ', 'ഗ' എന്നിങ്ങനെ ചേർന്ന വരികൾ; മനുഷ്യർക്കും പശുക്കൾക്കും ഇഷ്ടപ്പെട്ടതാണ്. ഗ, വി, ഇന്ദ്ര, ജ എന്നിങ്ങനെയുള്ള അക്ഷരങ്ങൾ ചേർന്നത് ഗുപപൂർവികാഛന്ദസാണ്. മറ്റു ഛന്ദസുകൾക്ക് ഉപജാതി എന്ന അവസാനമുണ്ട്; സുമുഖി, നജജാ, ലഗൗ; ഭഭഭാ, ഗൗ എന്നിവ ദോധകഛന്ദസാണ്; ശാലിനി, മതതാ, ഗഗൗ എന്നിവയുമുണ്ട്. ജലവും വായുവും വേർതിരിക്കുന്നതു മമതാ ഗഗൗ; ശ്രീഭതു, നനഗാ എന്നിവ അഞ്ച് അല്ലെങ്കിൽ ആറു അക്ഷരങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മഗനാ, ഗോ എന്നിവ തേനികളുടെ കളിക്ക്; രഥോദ്ധത, അർണൗ രലഗാഃ; സ്വാഗത, രനഭാ ഗഗൗ. വൃത്താ, നനൗ, സഗൗ, ഗഹ് എന്നിവ തുല്യമായ അളവിലാണ്; രാജരാ, ലഗൗ ശ്യേനികാ; ജസതാ, ഗൗ ശിഖണ്ഡിത; ത്രിഷ്ടുപ്ഛന്ദസിന് പിങ്ങലാചാര്യൻ ഈ പേരിട്ടു. രണൗ, ഭസൗ, ചന്ദ്രവർത്ത്മ എന്നിവ വംശസ്ഥഛന്ദസിൽ; ജതൗ, ജരൗ; ജരാ, ഇന്ദ്രവംശാ വേദസൈസ്തോടക; എൻഭൗ, ഭ്രൗ ദ്രുതവിലംബിത; പുത്, നനൗ, മയൗ. വസുവേദഛന്ദസിന് ശാന്തി വരുന്നു; സന്തോഷമുള്ള മുഖം നയനാ എന്ന് നനരരാ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, ജലസഞ്ചാരത്തിൻപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഛന്ദസാണ് സ്ത്രഗ്വിണി; ഓരോ വരിയിലും നാലു ജസൗകൽ. ഭുജംഗപ്രയാതഛന്ദസിന് നാല് വരികൾ; മണിമാലാ പ്രയമ്വദാ, നഭജ്രൈ, തയൗ, തയൗ ചേർന്ന് രൂപപ്പെടുന്നു. ഗുഹവക്ത്രയോടൊപ്പം സന്നിദ്രാ ലളിതാ; തഭൗ, ജരൗ ചേർന്ന്; ഉജ്ജ്വലാ അളന്ന അക്ഷരങ്ങളോടെ, സജസസൈ, നനൗ, ഭരൗ. മമൗ, യയൗ ചേർന്നത് വൈശ്വദേവി; അമ്പത് കുതിരകളോടെ യതി; മഭൗ, സമൗ ചേർന്ന്, ജലധരമാല, അബ്ധ്യയോടൊപ്പം യതിഛന്ദസായാണ്. നൗ, തതൗ, ഗഹ് ചേർന്ന് ക്ഷമാവൃത്തഛന്ദസാണ്; കുതിരയും രസവും ചേർന്ന് യതി; പ്രഹർഷിണി മനൗ, ജ്രൗ, ഗഹ്; പത്ത് അഗ്നികളോടെ യതി. ജഭൗ, സജൗ, ഗഹ് ചേർന്ന് രുചിരാഛന്ദസാണ്; നാല് ഗ്രഹങ്ങളോടെ യതി; മത്തമയൂരഛന്ദസിൽ മതയാഹ്, സഗൗ ചേർന്ന് ദൈവിക ഗ്രഹങ്ങളോടെ യതി. മഞ്ജുഭാഷിണി സജസാ, ജ്ഗൗ; സുനന്ദിനി സജസാ, മഗൗ; നനൗ, തതൗ, ചന്ദ്രികാ ഗഹ്, ഏഴ് രസങ്ങളോടെ യതി. അസംബാധാ, മതനസാ, ഗഗൗ ചേർന്ന് ബാണഗ്രഹങ്ങളോടെ യതി; നനരാഃ ലഘു-ഗുരു; സ്വരങ്ങളോടെ അപരാജിതാ. നനൗ, ഭനൗ, പ്രഹരണകലികാ ചേർന്ന് ലഗൗ; വസന്തതിലകാ, സിംഹോന്നതാ, തഭ്ജാ ജഗൗ ഗുരു. ഭജൗ, സനൗ, ഗഗാവിന്ദു വദനാഥ, സുകേശരം; നരനാ, രലഗാഃ, പാദേ, ശർക്കരിച്ഛന്ദസാണ് വിശദീകരിച്ചത്. പതിനാലു അക്ഷരങ്ങളുള്ള ഛന്ദസാണ് ഉത്തമം; ചന്ദ്രബിംബവും കൂട്ടരും; രസഗ്രഹഛന്ദസും ശ്രക്സ്രാ, വസുശൈലഛന്ദസും അങ്ങനെ തന്നെ. മണിഗുണസംഘം മാലിനിഛന്ദസായി രൂപപ്പെടുന്നു; നനമാ തുടരും; വസുസ്വരഛന്ദസും അങ്ങനെ തന്നെ; നജൗ, ഭജ്രാ, പ്രഭദ്രക എന്നിവയും. ഇലാ, സയൗ, നനൗ—എട്ട് ചിത്രലേഖാനോട്ടുകളോടെ; മരൗ, മയൗ—ഇങ്ങനെ വരുമ്പോൾ ശർക്കരിഛന്ദസാണ്. സ്വരങ്ങളിൽ നിന്ന് ഖം, വൃഷഭം, ഗജം, ജൃംഭിതം, ഭ്രണനാ, നഗൗ; നജഭജറാ, വാണിനി, ഗഹ്; പിങ്ങളഛന്ദസിന് എട്ട് അക്ഷരങ്ങൾ. രസരുദ്രയോടൊപ്പം ശിഖരിണിഛന്ദസും, യമൗ, നസഭലാ, ഗുരു; വസുഗ്രയതിഛന്ദസിന് പൃഥ്വി, ജസൗ, ജസയലാ, ഗുരു. പത്ത് സ്വരങ്ങളോടെ വംശപത്രഛന്ദസിന് ഭ്രൗന്ഭാ ലഘു; ആറു വേദാശ്വങ്ങളോടെ ഹരിണിഛന്ദസിന് നസമാ, രസലാ, ഗുരു. മന്ദാക്രാന്താഛന്ദസിന് ആറു നാഗങ്ങൾ, മഭനാ, തതഗാ, ഗുരു; നർദടക, നജഭജാ, ജലൗ, ഗോ ചേർന്ന് മറ്റൊരു ഛന്ദസാണ്. സപ്തര്ത്വഛന്ദസും, കോകിലയും, കമത്യഷ്ടിയും മുമ്പേ പറഞ്ഞപോലെയാണ്; ഭൂതര്ത്വം, അശ്വം ചേർന്ന് കുസുമിതലതാഛന്ദസിന് മ്തൗ, ന്യൗ, യയൗ, ധൃതി. രസര്ത്വം, അശ്വം, യമൗ, ന്സൗ, റൗ ചേർന്ന്, മേഘവിഷ്ഫൂർജിതഛന്ദസും, രഗൗ; ശാർദൂലവിക്രീഡിതഛന്ദസിന് മഹ്, സൂര്യാശ്വം, സജ്സതാ, സ്റ്റഗൗ. അതിധൃതി എന്ന ഛന്ദസാണ് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടത്; അതിനുശേഷം കൃതിഛന്ദസാണ്; ഏഴ് അശ്വം, ഋതു ചേർന്ന് സുവദനാ, ഭ്രൗ, മനൗ, യഭലാ, ഗുരു. ഇങ്ങനെ സൂത മഹർഷി, ഛന്ദസുകളുടെ അത്യന്തം വിശിഷ്ടമായ ക്രമങ്ങൾ, അക്ഷരങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം, അവയുടെ മഹത്വം, രസസൗന്ദര്യം എന്നിവ മഹർഷിമാർക്ക് വിശദീകരിച്ചു. ഈ ഛന്ദസ്സുകൽ വേദപാഠത്തിനും, കാവ്യസൃഷ്ടിക്കും, ദൈവാർച്ചനക്കും, സർവ്വശ്രേഷ്ഠമായ മാർഗമാണ്.