സൂതൻ പറഞ്ഞു: "അവൻ നമ്മിൽനിന്ന് പോകുന്നു; അവൻ പോകാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു, അവൻ പോകുന്നു. കുടിലിന്റെ നിഴൽ, അതുപോലെ നിഴൽ, മറ്റ് ബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയും അതേ സ്വഭാവമുള്ളവയാണ്. ആറ് സംയുക്തങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്: കർമധാരയ, ദ്വിഗു, ത്രിവേദി, ഗ്രാമ, ഇതാണ് തത്പുരുഷം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. നിർമ്മിതം, അതിനായുള്ളത്, പുള്ളികളുടെ ഭയം, ആ ധനം—ഇവയെക്കുറിച്ച് അറിയുന്ന, സത്യം അറിയുന്ന, ബഹുവ്രീഹി, അവ്യയി എന്നിവയും പറയുന്നു. സ്ഥിതി, ആധാനം, പറയപ്പെട്ടത് പോലെ; ദ്വന്ദ്വം, ദൈവമുനികളും മനുഷ്യരും. തദ്ദിത രൂപങ്ങൾ: പാണ്ഡവ, ശൈവ, ബ്രാഹയ, ബ്രഹ്മതാ മുതലായവ. ദൈവം, അഗ്നി, സൗഹൃദം, അധിപത്യം, ശുക്ര, ഋഷ്ടു, സ്വയഭൂവ, പിതാവ്—ഇവയും. സഞ്ചരിക്കുന്നവ, പശു, കാള, പുരുഷന്മാർ—ഇവ പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്നില്ല. ‘ഹൽ’ എന്ന അക്ഷരത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നവ: കുതിര, ഉഴുക്, ഭൂമി, വायु, മാംസഭക്ഷകൻ, മാൻ വർഗം. ആത്മാവ്, രാജാവ്, യുവാവ്, പാത, പൂഷൻ, ബ്രഹ്മഹത്യകൻ, ‘ഹൽ’. മല, മൂത്രം, ശുക്ലം, തേൻ, എണ്ണ, ശ്മശാനത്തിൽ നിന്നുള്ള മരം, കാടും, ജലവും, അസ്ഥിയും, ലോകത്തിലെ വസ്തുക്കളും—ഇവയെല്ലാം സ്ത്രീലിംഗത്തിൽ വരുന്നു. കർമ്മം, ഉഴുന്ന്, ശരീരം, അഗ്നി, വിഷം, നപുംസക ലിംഗം; ഭാര്യ, വൃദ്ധത, നദി, ഭാഗ്യം, ഐശ്വര്യം, ഭൂമി, വധൂ—ഇവയും സ്ത്രീലിംഗം. ക眉, പുനർജന്മം, പശു, സഹോദരി, അമ്മ—ഇവ സ്ത്രീകൾ; വാക്ക്, രക്തം, ദിശ, കോപം, സാധാരണയായി യുവതി, കംഭം—ഇവയും സ്ത്രീലിംഗം. സ്വർഗം, ദിവസം, മഴക്കാലം, സോമം, ഉഷ്ണിക് എന്ന വൃത്തം—ഇവ ഗുണം, ദ്രവ്യം, കർമ്മം എന്നിവയാൽ സ്ത്രീലിംഗം; സ്ത്രീലിംഗ രൂപങ്ങൾ ഇതാണ്. വെളുപ്പ്, കറുപ്പ്, ചുവപ്പ്, ശുദ്ധം, ഗ്രാമാധിപതി, ജ്ഞാനി, ചതുരൻ, പദ്മജന്മാവ്, കർതാവ്, ബുദ്ധിമാൻ, അനേകം, നല്ല പുത്രൻ—ഇവ പുരുഷലിംഗം. സത്യവാദി, പാമ്പ്, അഗ്നി—പുരുഷലിംഗം; ഭക്ഷിക്കേണ്ടതല്ലാത്തത്, ദൂരത്തിൽ വീഴുന്നവ, എല്ലാം, വിശ്വം, ഇരട്ട, ഒന്ന് കുറവ്, മറ്റേത്—പുരുഷലിംഗം. ഡടര, ഡടമ, നേമ, ത്വഹ്, സമ, സിമേതര; പൂർവ, അധര, ദക്ഷിണ, ഉത്തരാവര—ഇവ പുരുഷലിംഗം. പര, അന്തര—ഇവയും; യത്, തത്, കിം, അടസ്—നപുംസക ലിംഗം; യുഷ്മത്, അസ്മത്, തത്—ഒന്നാം, രണ്ടാം, മൂന്നാം പുരുഷങ്ങൾ—ഇവ ദ്വിവചനത്തിൽ വരുന്നു. അതിനുപോലെ, കുറച്ച്, രണ്ട് തുടങ്ങിയവയും, എല്ലാ സംഖ്യകളും; ശ്രിണോതി (കേൾക്കുന്നു), ജുഹോതി (അർപ്പിക്കുന്നു), ജഹാതി (വിടുന്നു), ദധാതി (ഇടുന്നു) എന്നിവയും. ദീപ്യതി (പ്രഭയുന്നു), സ്റ്റൂയതി (പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്നു), പുത്രീയതി (പുത്രനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു), ധനീയതി (ധനം ആഗ്രഹിക്കുന്നു), ത്രുട്ട്യതി (ഇടറുന്നു), മ്രിയതേ (മരിക്കുന്നു), ചിചീഷതി (ശേഖരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു), നിനീഷതി (നയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു). എല്ലാം നിലകൊള്ളുന്നു, എല്ലാവർക്കും, എല്ലാത്തിൽ നിന്നുമാണ്, എല്ലാം അവസാനിക്കുന്നു; എല്ലാവരുടേയും, എല്ലാറ്റിലും—വിശ്വം മുതലായ പദങ്ങൾ. പൂർവ, പൂർവാ, പൂർവസ്മാത്, പൂർവസ്മിൻ, പൂർവം എന്നിങ്ങനെ പറയപ്പെടുന്നു. സൂതൻ പറഞ്ഞു: ക്രിയാപദങ്ങളുടെ സിദ്ധരൂപങ്ങൾ നാമം മാത്രം കാണിച്ചിരിക്കുന്നു; കുമാരനിൽ നിന്നുള്ള വിശദാംശങ്ങൾ കേട്ടുകഴിഞ്ഞു, കാത്യായനൻ കൂടുതൽ വിശദീകരിച്ചു. സൂതൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: ആര്യാ വൃത്തത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഇവയാണ്: ‘ത്വഷ്ട’ എന്ന ഗ്രൂപ്പ് എപ്പോഴും ചേർന്നിരിക്കും, ഒറ്റ സ്ഥാനങ്ങളിൽ അല്ല; ആറാം സ്ഥാനത്ത് ‘ജോ’ അല്ലെങ്കിൽ ‘ന്ലൗ’ ഉണ്ടാകാം, ആറാം പദം രണ്ടാമത് വരുന്നു. തുടക്കം മുതൽ ഏഴാം സ്ഥാനത്ത് ഹ്രസ്വ അക്ഷരം; രണ്ടാം പാദത്തിൽ ‘ശര’; മൂന്ന് ഗ്രൂപ്പുകളും പാദവും ശരിയാണെങ്കിൽ, അഗ്നിയുടെ ക്രമത്തിൽ വിപുലാ ഉത്ഭവിക്കുന്നു. മധ്യത്തിൽ രണ്ടാം ‘യ’; ‘ജൗ’ കപലാ, പാദത്തിന്റെ തുടക്കം; രണ്ടാം പാദത്തിൽ സജഘനാ; ഇവയാണ് ആര്യാ, ജാതി വൃത്തങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ. ആര്യാ ആദ്യ പാദത്തിൽ ലക്ഷണമുണ്ട്; ഗീതിയാണെങ്കിൽ രണ്ട് പാദങ്ങളിലും; ഉപഗീതി രണ്ടാം പാദത്തിൽ, ഉദ്ഗീതി മാറ്റത്തിൽ. ആര്യാഗീതിക്ക് അവസാനം ഗുരു; ഇവയാണ് ഗോട്ടിജാതി വൃത്തത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ; ഒറ്റ സ്ഥാനങ്ങളിൽ ആറു കലാ, ഇരട്ടയിൽ എട്ട്, തുടർച്ചയില്ല; സമാ ആശ്രയിക്കേണ്ടതല്ല, വൈതാലീയത്തിൽ അവസാനം ഗുരു. രണ്ടു ‘യ’കൾ അകത്ത് വരുമ്പോൾ, ഇത് ഔപച്ചന്ദസിക വൃത്തം. ഭാദ്ഗൗ ആപാതലികാ, അതുപോലെ ദക്ഷിണാന്തികാ; പരാശ്രിതം രണ്ടാം ‘ല’, എല്ലാ പാദങ്ങളിലും. ഉദീച്യ വൃത്തം അസമമായാണ് വരുന്നത്, പ്രാച്യ വൃത്തം ജോഡികളായി; നാലാം പാദത്തിലെ അഞ്ചാം അക്ഷരത്തിൽ, രണ്ടും ഒരുമിച്ച് മുന്നോട്ടുപോകുന്നു. ഉദീച്യയുടെ ആദ്യ പാദം, ജോഡി പാദങ്ങൾ ചേർന്ന്, ഒറ്റ പാദം യുഗ്മപാദം ഉത്ഭവിക്കുന്നു; വൈതാലീയത്തിൽ രണ്ട് പാദങ്ങളും ആകർഷകവും ചിരിച്ചും, ഇതാണ് അതിന്റെ സമാഹാരം. മുഖം ‘ന’യിൽ തുടങ്ങരുത്; നാലാം പാദത്തിൽ ഗണ; പഥ്യാ മുഖം ‘ജ’യോടെ, അല്ലെങ്കിൽ മറിച്ചോ വ്യത്യസ്തമോ. ഉസമേ, ന, കപലാ, വിപുലാ ഏഴാം ലഘു; സൈതവത്തിൽ മ്രൗ, തൗ; സമുദ്രത്തിൽ ആ രണ്ടു തത്പൂർവം. പതിനാറു അക്ഷരങ്ങൾ, അചലധൃതി, സമം ആയ മാത്ര; നവ, മല, അവസാനത്തിൽ; ജോ, ന്ലൗ, സമുദ്രത്തിൽ; വിശ്ലോകം നാലു തവണ, അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ ഇരട്ടി, നവാസികാ. ബാണത്തിൽ എട്ട്, ഒമ്പത്, ‘ല’ ചിത്രാ, പതിനാറ് അക്ഷരങ്ങൾ; സമം മാത്ര നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്നു, പദാകുലകാ. മാത്ര ഇല്ലാത്ത വൃത്തം അക്ഷരങ്ങളോടൊപ്പം; ‘ല’ ഗുരു ഇല്ലാതെ; ഗുരു അക്ഷരങ്ങൾ എപ്പോഴും പാദത്തിൽ ‘ല’, ഇതാണ് നിശ്ചയമായ നിയമം. ഇരണ്ടാം പാദത്തിന്റെ ആദ്യ പകുതിയിൽ ഇരുപത്തിയെട്ട് ‘ല’; മുകളിൽ മുപ്പത്, ‘ല’ വരും; ഖഞ്ഞയുടെ മാറ്റത്തിൽ. അനംഗക്രീഡയിൽ പതിനാറ്, അവസാനത്തിൽ മുപ്പത്തിരണ്ടു ‘ല’; ഇരുപത്തിയേഴു ‘ല’ രണ്ട് പാദങ്ങളിലും, രണ്ടും മനോഹരം. മാത്ര വൃത്തങ്ങൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി അക്ഷര വൃത്തങ്ങൾ പറയുന്നു. സൂതൻ പറഞ്ഞു: ശ്രീരുക്ഥം എന്നത് ‘ഗേന’ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; ഉത്യുക്ഥം സ്ത്രീലിംഗം, രണ്ട് ഗുരു അക്ഷരങ്ങൾ; ‘മോ’ സ്ത്രീ, ‘രോ’ മാൻ, ‘മധ്യാ’ മഗൗ, ‘കന്യാ’ പ്രതിഷ്ഠാ. ‘ഭോ ഗൗ’ പങ്ക്തി, നല്ല നിലയിൽ, മധ്യത്തിൽ സ്ലെൻഡർ, ‘തയൗ’ എന്നതായാണ് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്; ‘നയാ’യും ‘ബാല-ലളിതാ’യും ചേർന്നാൽ അതാണ് ഗായത്രി വൃത്തം. ‘മസഗൈ’യും ‘മദലേഖാ’യും ഉഷ്ണിക് വൃത്തം എന്നാണ് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നത്; ‘ഭൗ ഗൗ’ ചിത്രപദാ എന്നറിയപ്പെടുന്നു, ‘വിദ്യുന്മാലാ’ ‘മമൗ ഗഗൗ’. ‘മാണവക’ം ഭാട്ടലഗം, ‘മ്നൗ ഗൗ’ ഹംസരുതം; സമാനികാ, രജഗലാ, ജരലാ, ‘ഗഹ്’ പ്രമാണികാ; ഇവ രണ്ടും ചേർത്ത് മറ്റൊരു ക്രമം അനുഷ്ടുപ് വൃത്തം എന്നാണ് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. ഇങ്ങനെ സൂതൻ, സംസ്കൃത വ്യാകരണത്തിന്റെ സംയുക്തങ്ങൾ, ലിംഗങ്ങൾ, സംഖ്യകൾ, ക്രിയാപദങ്ങൾ, വൃത്തങ്ങളുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ, അതിന്റെ പ്രത്യേകതകൾ, രൂപങ്ങൾ എന്നിവ വിശദമായി പറഞ്ഞു.