ഹരിദയമായ കഥാ ശൈലിയിലുള്ള വിവരണം: ശ്രീസൂതൻ മഹർഷി ഭഗവാൻ ഹരിയെ അഭിമുഖീകരിച്ചു പറഞ്ഞു: "വന്യസസ്യങ്ങളായ മദന, കാലവ, ബോധ, ഘോട, ഘോടി എന്നിവയുടെ പേരുകൾ അറിയപ്പെടുന്നു. 'ചതുരംഗുല' എന്ന ഒരുക്കം 'വ്യാധിഘാത' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ആരഗ്വധം 'രാജവൃക്ഷം' എന്നും 'രൈവത' എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ദന്തി, കാകേന്ദു-തിക്താ, കണ്ഠകി, വികങ്കത എന്നിവയും ഈ കൂട്ടത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. നിംബം 'അരിഷ്ടം' എന്നും, പട്ടോളം 'കോലക' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. വയസ്ഥാ, വിശല്യാ എന്നിവയെ 'ചിന്നാ', 'ചിന്നരുഹാ' എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഗുടൂചിയെ 'വശാ', 'ദന്ത്യമൃതാ' എന്നും പറയുന്നു. കിരാതതിക്തക, ഭൂനിംബ, കാണ്ഡതിക്തക എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇവയാണ്, ഹരിയേ, വന്യസസ്യങ്ങളുടെ പ്രധാന പേരുകൾ. ഇനി കുമാരൻ ശൗണകർക്കു പറഞ്ഞതുപോലെ വ്യാകരണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങൾ ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം. കുമാരൻ കാത്യായനനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു: "നിശ്ചിതപദങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാനും കുട്ടികൾക്ക് പഠിപ്പിക്കാനും വേണ്ടിയുള്ള വ്യാകരണത്തിന്റെ സംക്ഷിപ്തരൂപം ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു. 'സുപ്' അല്ലെങ്കിൽ 'തിങ്ഗ്' എന്ന ഉപസംഹാരത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നതിനെ 'പദം' എന്നു വിളിക്കുന്നു. 'സുപ്' എന്നത് ഏഴ് വിവക്ഷകൾക്കാണ്; 'സ്വൗജസഃ' എന്നത് ആദ്യ വിവക്ഷ, അതേ അടിസ്ഥാനപദത്തിൽ സ്വാഭാവികമായി അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ആഹ്വാനം, ലിംഗം തുടങ്ങിയ സാഹചര്യങ്ങളിൽ, കര്ത്താവോ കര്മ്മമോ വ്യക്തമല്ലെങ്കിൽ, അർത്ഥമുള്ള ഒരു അടിസ്ഥാനപദം ഉപസംഹാരങ്ങൾ കൂടാതെ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. 'അമൗശസഃ' എന്നത് രണ്ടാം വിവക്ഷയാണു്, കര്മ്മത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നു; മറ്റു പദങ്ങളുമായി ചേർന്നാൽ പ്രത്യേകിച്ച് ഇത് കര്മ്മത്തിന് പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. 'ടാഭ്യാംഭിസ്' എന്നത് മൂന്നാം വിവക്ഷ, ഉപകരണത്തിനോ കര്ത്താവിനോ വേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുന്നു. പ്രവർത്തി ചെയ്യുന്നതിന് ഉപകരണം, അതു ചെയ്യുന്നത് കര്ത്താവ്. നാലാം വിവക്ഷ 'ഞേഭ്യാംഭ്യസ്' എന്നതിൽ നിന്നാണ്, ഇത് പ്രാപകത്തിന് (ലാഭാർത്ഥം) ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു; നൽകുവാനും ദാനാർത്ഥമായ ആഗ്രഹത്തിലും ഈ വിവക്ഷ പ്രയോഗം. അഞ്ചാം വിവക്ഷ 'ഞസിഭ്യാംഭ്യസ്' എന്നതിൽ നിന്നാണ്, ഇത് അപ്പാദാനത്തിന് (വ്യവസ്ഥിതിയിൽ നിന്നു നീക്കം ചെയ്യപ്പെടുന്നതിന്) ഉപയോഗിക്കുന്നു; എവിടെ നിന്നോ എന്തെങ്കിലും വിട്ടുപോകുമ്പോഴും, ലഭിക്കുമ്പോഴും ഭയമുണ്ടാകുന്നിടത്തും അപ്പാദാനം ഓർത്തിരിക്കണം. ആറാം വിവക്ഷ 'ഞസാം' എന്നതിൽ നിന്നാണ്, ഇത് സ്വാമ്യാർത്ഥം, അവകാശബന്ധം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; 'ഞ'യും 'സു'യും ചേർന്ന് ഏഴാം വിവക്ഷ ഉണ്ടാകുന്നു, ഇത് അധികാരസ്ഥലത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നു. അധാരമാണ് സ്ഥലം, സംരക്ഷണാർത്ഥം പ്രയോഗം. ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നതും ആഗ്രഹിക്കപ്പെടാത്തതും അപ്പാദാനമായി കണക്കാക്കുന്നു. അഞ്ചാം വിവക്ഷം 'പര്യുപാങ്' എന്നതിൽ സഹപ്രയോഗത്തിലും, മറ്റ് അർത്ഥങ്ങളിൽ മറ്റൊന്നിലേക്ക് ദിശയുള്ളതിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു; 'എൻ' ചേർന്നാൽ, പ്രവർത്തിനിർദേശകക്രിയയിൽ രണ്ടാം വിവക്ഷം പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. പുനഃപ്രവൃത്തി, ആശ്രയചിഹ്നം, വിഭജനം, പൂർണ്ണവിതരണം, സഹചാരാർത്ഥം, കുറവ്, സമീപ്യം എന്നിവയ്ക്കും വിവക്ഷകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ശ്രമത്തിനും ഗതിവ്യവഹാരങ്ങൾക്കും രണ്ടാം, നാലാം വിവക്ഷകൾ പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു; ജഡപദങ്ങൾക്കു രണ്ടു വിവക്ഷകൾ ഉപയോഗിച്ച് വ്യത്യാസം കാണിക്കുന്നു. 'നമഃ', 'സ്വസ്തി', 'സ്വധാ', 'സ്വാഹാ', 'അലം', 'വഷട്' തുടങ്ങിയ പദങ്ങൾ ചൊല്ലുമ്പോൾ നാലാം വിവക്ഷ പ്രയോഗിക്കണം; അവയുടെ അർത്ഥത്തിനും അവസ്ഥാപദങ്ങൾക്കും ഇത് ബാധകമാണ്. മൂന്നാം വിവക്ഷം സഹചാരത്തിനും, അപമാനത്തിനും, നിർദേശത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്നു; ഏഴാം വിവക്ഷം കാലത്തിനും അവസ്ഥയ്ക്കും, 'എതൈർ' ചേർന്നാൽ ആറാം വിവക്ഷവും ബാധകമാണ്. സ്വാമി, പ്രഭു, ഇഷ്ടദാതാവ്, സാക്ഷി, അവകാശി, പുത്രൻ എന്നിവയിൽ തീരുമാനത്തിനായി രണ്ടു വിവക്ഷകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു; കാരണാർത്ഥം ആറാം വിവക്ഷം പ്രയോഗിക്കണം. ഓർമ്മാപരമായ പ്രവൃത്തിക്കും, ശ്രമസൂചക 'കര്ത്തവ്യ' ക്രിയയ്ക്കും, ഹിംസാനിർദേശത്തിനും, പ്രവർത്തിയും കര്ത്താവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. കര്ത്താവിനും കര്മ്മത്തിനും ആറാം വിവക്ഷ ഉപയോഗിക്കരുത്; കൃത്പ്രത്യയപദങ്ങൾക്കും ഇത് ബാധകമല്ല. അടിസ്ഥാനപദം രണ്ടു വിധമാണ്: നാമവും ധാതുവും. 'ഭൂ' മുതലായവയിൽ നിന്ന് 'തിങ്ഗ്', 'ലഃ' എന്നിവ ഉത്ഭവിക്കുന്നു; പത്ത് ക്രിയാരൂപങ്ങൾ ഓർക്കണം: 'തിപ്', 'തസ്', 'സു', 'ഝി' ആദ്യപുരുഷം; 'സിപ്', 'ഥസ്', 'ഥ' മധ്യപുരുഷം; 'ഉത്തമ', 'പൂരുഷ' അവസാനപുരുഷം. 'മിബ്', 'വസ്', 'മസ്' പരസ്മൈപദത്തിനും, 'പദാനാം' ആത്മനേപദത്തിനും; 'താ', 'താം', 'ഝ' ആദ്യപുരുഷം; 'മധ്യ', 'സ്ഥാ', 'സാ', 'ഥാ', 'ന്ധ്വം' മധ്യപുരുഷം; 'ഉത്തമ' അവസാനപുരുഷം. 'ഇഡ്', 'ബഹ്', 'മഹി' എന്നിവ ഉപരൂപങ്ങൾ; ധാതു 'നിജ്' മുതലായവ പോലെ; നാമപദങ്ങളിലും ആദ്യപുരുഷം പ്രയോഗിക്കാം. മധ്യപുരുഷം 'യുഷ്മദ്' എന്നതിന്, ഉത്തമപുരുഷം 'അസ്മദ്' എന്നതിന്; 'ഭൂ' മുതലായവയുടെ ക്രിയാരൂപങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു; 'സൻ' മുതലായവ അവസാനത്തിൽ അതുപോലെ. 'ലഡ്' ഇപ്പോഴത്തെ കാലം, 'സ്മെൻ' കഴിഞ്ഞകാലം, 'ലങ്' അടുത്തകാലം അല്ലാത്തത്, 'ലോട്ട്' മുതലായവ ആഗ്രഹാർത്ഥം ധാതുവിൽ നിന്നാണ്. നിർദ്ദേശത്തിനും അനുമതിക്കും 'ലോട്ട്' ഉപയോഗിക്കണം; ഉപദേശം, ക്ഷണം, ആജ്ഞ, അപേക്ഷ, ആഗ്രഹം എന്നിവയ്ക്കും ഇത് ബാധകമാണ്. പ്രത്യാശാർത്ഥം ഇപ്പോഴത്തെ കാലം കടന്നാൽ 'പരോക്ഷം' എന്നതായിരിക്കും; കഴിഞ്ഞകാലം 'ലിറ്റ്', ഭാവി 'ലട്ട്', ഇതുപോലെ അപരകാലത്തും ധാതുവിൽ നിന്നാണ്. ദാതാവിന്റെ പ്രവർത്തി കടന്നാൽ 'ലെറ്റ്' പ്രത്യാശാർത്ഥത്തിൽ ഉപയോഗിക്കാം. പൂർണ്ണം മൂന്നു വിധത്തിൽ—അവസ്ഥ, കര്മ്മം, കര്ത്താവ്—ഉണ്ടാവുന്നു. 'തൃജ്' മുതലായ രൂപങ്ങൾ കര്ത്തവ്യവും ഇഷ്ടാപൂര്ത്ത്യർത്ഥവും, ചെയ്യാവുന്നതും ചെയ്യരുതാത്തതും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ സൂതൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: "ഇനി ഞാൻ സമാഹിതാദി ഗ്രന്ഥങ്ങളാൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ഉദാഹരണങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഇവിടെ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നവർക്കും, പിതാമഹന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവർക്കും ഈ ഉത്തമ ഉപദേശം സമർപ്പിക്കുന്നു. 'ള' എന്ന അക്ഷരം സേവനത്തിൽ, 'ലാങ്ങലീഷാ', 'മണീപയാ', 'ഗംഗാജലം', 'തവൽകാര', 'ഋണാർണ', 'പ്രാർണ' എന്നിവയിലും പ്രസിദ്ധമാണ്. 'തവൽകാര' എന്നത് ശീതരോഗിയായവനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു; 'സൈന്ദ്രി', 'സൗകാര' എന്നിവയും അങ്ങനെ. വധുവിന്റെ ഇരിപ്പിടം പിതാവിനാണ്; നിയമത്തിൽ 'ല' പ്രത്യയം ഉപയോഗിക്കണം. നേതാവ് 'ലവണം' ആണു്; ഇവയാണ് പശുക്കൾ, യജമാനന്മാർ അല്ല. ദേവിയുടെ ഭവനം ഇവിടെയാണ്; ഈ രണ്ട് പേരും ബുദ്ധിമാന്മാരാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം. ഇവയാണ് കുതിരകൾ, ആറ് എണ്ണം; അവ കമലത്തിന്റെ ദളങ്ങൾ അല്ല. പ്രവർത്തിക്കുന്നതും പ്രവർത്തിക്കാത്തതും ആ ജലം, ആ ശ്മശാനം. അവൻ ഇവിടെ പാചകം ചെയ്യുന്നു, അവൻ ഇവിടെ പാകപ്പെടുന്നു, നിങ്ങൾ മറയ്ക്കുന്നു, അങ്ങനെ പറയുന്നു. നിങ്ങൾ ഗർജ്ജനം ചെയ്യും, നിങ്ങൾ കടക്കും, ഓർമ്മിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ എഴുതുന്നു, നിങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, നിങ്ങൾ കിടക്കുന്നു, ദർശനമില്ലെങ്കിലും. നിങ്ങൾ നടുവിലാണ്, നിങ്ങൾ എപ്പോഴും പൂജ ചെയ്യുന്നു. ആർ കഷ്ടപെട്ട് പ്രവർത്തിക്കുന്നു? ആരാണ് അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത്, ആർ ഫലത്തിൽ സ്ഥിരമായി ഇരിക്കുന്നു? ആർ കിടക്കുന്നു, ആർ നിർവീര്യനാണ്, ആർ ഉന്നതതയിലേക്കെത്തുന്നു? ആർ ഇവിടെ, ആരാണ് ഇങ്ങനെ പറയപ്പെടുന്നത്? ദേവതകൾ പറയുന്നു: 'പോ, സഖാവേ.' വിഷ്ണു സ്വയം സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഗാനനാഥനും ധൂമനാഥനും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്." ഇങ്ങനെ, മഹർഷികൾ വ്യാകരണത്തിന്റെ ഗഹനതയും, സംസ്കൃത പദങ്ങളുടെ അർത്ഥങ്ങളും, ഉദാഹരണങ്ങളും ഹൃദയംഗമമായി വിശദീകരിച്ചു.