വിശ്വാസപൂര്വ്വം ശ്രവണയോഗ്യമായ ഈ കഥയിലെ വിവരങ്ങള് ശ്രദ്ദയോടെ കേള്ക്കുക. പ്രമാണങ്ങളുടെയും ഔഷധങ്ങളുടെയും വ്യാഖ്യാനത്തില് സുതരാം വിദ്വാന്മാര് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: ഒരു കര്ഷം അളവാണ്, അതുപോലെ സുവര്ണം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. കവളഗ്രഹം എന്നതും മറ്റൊരു അളവാണ്. പകുതി പലം ശുക്തി എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു; എട്ട് മാഷകങ്ങളും അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു പലം ബില്വം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. രണ്ട് പലം ഒരുമുഷ്ടി, അതുപോലെ തന്നെ പ്രസൃതി എന്നും പറയുന്നു. അഞ്ജലി, കൂടവ എന്നിവ നാല് പലം വീതം അളവാണ്. എട്ട് പലം ചേര്ന്നാല് അഷ്ടമാനമാകുന്നു—ഇത് ഒരു മാനദണ്ഡം തന്നെയാണ്. നാല് കൂടവ ചേര്ന്നാല് പ്രസ്ഥം, നാല് പ്രസ്ഥം ചേര്ന്നാല് ആഢകം എന്ന അളവാണ്. കാശ എന്ന പാത്രവും പരാമര്ശിക്കപ്പെടുന്നു. നാല് ആഢകം ചേര്ന്നാല് ദ്രോണം. ഒരു തുലം എന്നത് നൂറ് പലം അളവാണ്. ഭാഗം എന്നത് ഇരുപത് പലം അളവാണ്. ഇങ്ങനെ പ്രസ്ഥം എന്ന അളവില് വരുന്ന വസ്തുക്കളെ സംബന്ധിച്ച അളവുക്രമം പണ്ഡിതന്മാര് വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ദ്രവ്യങ്ങള്ക്കു വേണ്ടി ഈ അളവ് ഇരട്ടിയാണെന്ന് പറയുന്നു. ഭദ്രദാരു ദൈവികമായ മരമാണ്; ദാരു ദേവദാരുവെന്നു വിളിക്കുന്നു. കുഷ്ഠം ഔഷധസസ്യമാണ്; മാന്സി എന്നത് നളദ മൂലമാണ്. ശംഖം എന്നത് ശംഖ് ശങ്ക് എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; ശുക്തി പവഴിനൂലുമാണ്; നഖം, അഥവാ നഖം. ശംഖം വീണ്ടും ശംഖ് എന്നായും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. വ്യാഘ്രം കടുവയാണ്; വ്യാഘ്രനഖം കടുവയുടെ നഖം. പുരം പലങ്കഷം; മഹിഷാക്ഷം ഗുഗ്ഗുലുവാണ്. രസം പാരദം, ഗന്ധരസം ബോള് എന്ന മണ്ണ്, സര്ജം സര്്ജവൃക്ഷത്തിന്റെ ഗന്ധം. പ്രിയംഗു, ഫലിനി, ശ്യാമ, ഗൌരി—ഇവയും ഔഷധസസ്യങ്ങളാണ്. കരഞ്ഞ, നക്തമാല, പുതിക, ചിരബില്വം എന്നിവയും പരാമര്ശിക്കപ്പെടുന്നു. ശിഗ്രു എന്നത് ശോഭാഞ്ജനം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു; ജ്ഞാനമാന എന്ന പേരും ഉണ്ട്. ജയ, ജയന്തി, ശരണി, നിര്ഗുണ്ഡി, സിന്ധുവാര എന്നിവയും, മൊരട, പീലുപര്ണ, തുണ്ടി—ഇവയെ തുണ്ടികേരിക എന്നും വിളിക്കുന്നു. മദന, ഗാലവ, ബോധ, ഘോട, ഘോടി എന്നിവയും ചതുരംഗുലം എന്ന തയാറാക്കല് വ്യാധിഘാതം എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ആരഗ്വധം രാജവൃക്ഷം, റൈവതം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ദന്തി, കാകേന്ദു-തിക്ത, കণ্টകി, വികങ്കത എന്നിവയും ഉണ്ട്. നിംബം അരിഷ്ടം, പട്ടോളം കൊലകം, വയസ്ഥ, വിശല്യാ എന്നിവ ചിന്ന, ചിന്നരുഹ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. വശാ, ദന്ത്യമൃതാ—ഇവ ഗുടൂചി എന്ന ഔഷധത്തിന്റെ പേരുകളാണ്. കിരാതതിക്തക, ഭൂനിംബ, കണ്ഠതിക്തക എന്നിവയും ഉള്പ്പെടുന്നു. ഈ എല്ലാ വനൗഷധങ്ങളുടെ പേരുകളും സൂതന് ഹരിക്ക് വിശദീകരിച്ചു. ഇനി കുമാരന് Shaunakanെ ഉപദേശിച്ച വ്യാകരണശാസ്ത്രം വിശദീകരിക്കാം. കുമാരന് പറഞ്ഞു: കാത്യായനേ, ഇപ്പോള് നാനിങ്ങനെ സംക്ഷിപ്തമായി വ്യാകരണം വിശദീകരിക്കാം. നിശ്ചിതമായ പദങ്ങള് തിരിച്ചറിയാനും കുട്ടികളെ പഠിപ്പിക്കാനും ഇത് ഉപകരിക്കും. സൂപ് അല്ലെങ്കില് തിംഗ്ന് എന്ന പ്രത്യയം അവസാനിക്കുന്നതെല്ലാം പദം എന്നാണ് പറയുന്നത്. സൂപ് എന്നത് ഏഴു വിവക്തികള്ക്കാണ്; 'സ്വൗജസഃ' എന്നത് പ്രതമാവിവക്തിയാണ്, അത് പദത്തിന്റെ മൂലത്തില് സ്വാഭാവികമായി അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. സംബോധനത്തിലും, ലിംഗം മുതലായവയിലും, കര്ത്താവോ കര്മമോ വ്യക്തമല്ലാത്തപ്പോള് അര്ത്ഥമുള്ള മൂലപദം, ക്രിയാപ്രത്യയങ്ങളില്ലാതെ ഉപയോഗിക്കുന്നു. 'അമൗശസഃ' എന്നത് ദ്വിതീയാവിവക്തി, കര്മ്മം സൂചിപ്പിക്കാനാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്; മറ്റൊന്നുമായി ചേര്ന്നാല് പ്രത്യേകിച്ച് ദ്വിതീയാവിവക്തി പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. 'താഭ്യാംഭിസ്' എന്നത് തൃതീയാവിവക്തി, ഉപകരണത്തിനോ കര്ത്താവിനോ. ഒരു കര്മ്മം ചെയ്യുന്നതിന് ഉപകരണം, ചെയ്യുന്നവന് കര്ത്താവ്. നാലാമത്തെ വിവക്തി 'ഞേഭ്യാംഭ്യസ്' എന്നത് ദാതാവിന്, അര്പ്പിക്കാനാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്; നല്കാന് ഉദ്ദേശിക്കുന്നിടത്തൊക്കെയും ദത്തിവിവക്തി പ്രയോഗിക്കാം. അഞ്ചാം വിവക്തി 'ഞസി, ഭ്യാം, ഭ്യസ്' എന്നിവയില് നിന്നാണ്, പ്രാപകത്തില് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു; ഒഴിയുന്നിടത്തും, കൊണ്ടുപോകുന്നിടത്തും, ലഭിക്കുന്നിടത്തും, ഭയം ഉല്പ്പാദിപ്പിക്കുന്നിടത്തും പ്രാപകവിവക്തി ഓര്ക്കപ്പെടുന്നു. ആറാം വിവക്തി 'ഞസ്, ആം' എന്നിവയില് നിന്നാണ്, പ്രധാനമായ ഉടമസ്ഥതയില് ഉപയോഗിക്കുന്നു; 'ഞ'യും 'സു'വുമാണ് ഏഴാം വിവക്തിക്ക്, സ്ഥലം സൂചിപ്പിക്കാന്. അധിഷ്ഠാനം സ്ഥലം, സംരക്ഷണാര്ത്ഥം ഉപയോഗിക്കുന്നു; ഇഷ്ടമായതും അനിഷ്ടമായതും പ്രാപകവിവക്തിയിലൂടെ വ്യക്തമാക്കാം. അഞ്ചാം വിവക്തി പര്യുപാങ് എന്നതുമായി ചേര്ന്നും മറ്റു അര്ത്ഥങ്ങള്ക്കായി മറ്റിടത്തും ഉപയോഗിക്കുന്നു; 'എന്' ചേര്ന്നാല് കര്മ്മം സൂചിപ്പിക്കുന്ന ക്രിയകളില് ദ്വിതീയാവിവക്തി ഉപയോഗിക്കുന്നു. പുനരാവൃതിയില്, ആശ്രയ സൂചനയില്, വിഭജനത്തിലും പൂര്ണ്ണവിതരണത്തിലും; സഹവാസം, കുറവ്, സമീപം എന്നിവയിലും ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ദ്വിതീയവും ചതുർത്ഥവും പ്രയത്നത്തിനും ഗതിക്രിയകള്ക്കും ഉപയോഗിക്കുന്നു; ജഡവസ്തുക്കള്ക്ക് രണ്ടു വിവക്തികള് നിര്വ്യാജക്രിയയില് പ്രയോഗിക്കാം. 'നമഃ, സ്വസ്തി, സ്വധാ, സ്വാഹാ, അലമ്, വഷട്' എന്നിങ്ങനെയുള്ള പദങ്ങള് ചതുർത്ഥീവിവക്തിയിലാണ്; അതുപോലെ തുമുന്, ഭാവ എന്നിവയ്ക്കും. തൃതീയാവിവക്തി സഹവാസത്തിനും, നിരസനത്തിനും, പ്രത്യേകതയ്ക്കും ഉപയോഗിക്കുന്നു; ഏഴാം വിവക്തി കാലത്തിനും അവസ്ഥയ്ക്കും, 'എതൈര്' ചേര്ന്നാല് ആറാം വിവക്തിയിലും പ്രയോഗം ഉണ്ട്. സ്വാമി, ഇശ്വരന്, ഭര്ത്താവ്, സാക്ഷി, പാരമ്പര്യവാന്മാര്, സന്താനങ്ങള്—ഇവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് രണ്ടു വിവക്തികള് നിശ്ചയത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നു; കാരണമെന്ന അര്ത്ഥത്തില് ആറാം വിവക്തി പ്രയോഗിക്കുന്നു. സ്മരണയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കര്മത്തിലും, 'ചെയ്യുക' എന്ന പദം പ്രയത്നാര്ത്ഥത്തിലും; ഹിംസാരൂപത്തില് ഉപയോഗിക്കുമ്പോള് കര്ത്താവും കര്മ്മവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ആറാം വിവക്തി കര്ത്താവിനും കര്മ്മത്തിനും ഉപയോഗിക്കരുത്; കൃത്പ്രത്യയപദങ്ങള്ക്കും ഉപയോഗിക്കരുത്; പദം രണ്ട് തരം—നാമവും ധാതുവും. 'ഭൂ' മുതലായവയില് നിന്ന് തിംഗ്ന്, ലഃ എന്നിവ ഉത്പാദിക്കുന്നു; പത്ത് ക്രിയാപ്രത്യയങ്ങള് ഓര്മ്മിക്കപ്പെടുന്നു: 'തിപ്, തസ്, സു, ഝി'—ഇവ ആദ്യപുരുഷം; 'സിപ്, തസ്, ത'—ഇവ മധ്യപുരുഷം; ഉത്തമപുരുഷം അവസാനത്തേതാണ്. 'മിബ്, വസ്, മസ്'—പരസ്മൈപദത്തിന്; 'പദാനാം' ആത്മനേപദത്തിന്. 'താ, താം, ഝ'—ആദ്യപുരുഷം; 'സ്ഥ, സ, ഥ, ന്ധ്വം'—മധ്യപുരുഷം; ഉത്തമപുരുഷം അവസാനത്തേതാണ്. ഇഡ്, ബഹ്, മഹി എന്നത് പ്രത്യയങ്ങള്ക്ക്; ധാതു 'ണിജ്' മുതലായതുപോലെ; നാമപദങ്ങളിലും ആദ്യപുരുഷം ഉപയോഗിക്കുന്നു. മധ്യപുരുഷം 'യുഷ്മദ്' എന്നതില്, ഉത്തമപുരുഷം 'അസ്മദ്' എന്നതില് പറയുന്നു; 'ഭൂ' തുടങ്ങിയ ധാതുക്കള് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു; 'സന്' മുതലായവയും അങ്ങനെ തന്നെ. ലഡ് വര്ത്തമാനത്തിനാണ്, സ്മെന് ഭൂതകാലത്തിനാണ്; ലങ് അടുത്തകാലം അല്ലാത്ത ഭൂതത്തിനും, ലോട്ട് മുതലായവ ധാതുവില് നിന്ന് അഭിലാഷാര്ത്ഥം. നിര്ദ്ദേശത്തിനും അനുമതിക്കും ലോട്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നു; ഉപദേശത്തിനും ക്ഷണത്തിനും, ആജ്ഞയ്ക്കും അപേക്ഷയ്ക്കും അഭിലാഷത്തിനും ഇത് പ്രയോഗിക്കുന്നു. ഇപ്പോഴത്തെ വര്ത്തമാനകാലം കടന്നാല് വിധിലിംഗം പരോക്ഷം; ഭൂതത്തില് ലിറ്റ്, ഭാവിയില് ലട്. അപ്രസന്നകാലത്തും അതുപോലെ, പക്ഷേ ധാതുവില് നിന്നാണ്. ദാതാവിന്റെ കര്മ്മം കടന്നാല് ലേട് വിധിലിംഗാര്ഥം പറയപ്പെടുന്നു. പൂര്ണ്ണം മൂന്നു സ്ഥലത്തും—ഭാവം, കര്മ്മം, കര്ത്താവ്—ഉണ്ടാകുന്നു. ഇവയൊക്കെ കുമാരന് ശൗണകന്റെയും, സൂതന് ഹരിയുടെയും മുമ്പില് വിശദീകരിച്ചു. ഇങ്ങനെ അളവുകളും, ഔഷധസസ്യങ്ങളുടെയും വ്യാഖ്യാനവും, വ്യാകരണശാസ്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങളും മഹാത്മാക്കള് വിശദീകരിച്ചു.