പുണ്യഭൂമിയിൽ ധന്വന്തരി മഹർഷി, രോഗങ്ങളെ തുരത്താൻ അനുയോജ്യമായ ഔഷധങ്ങളുടെ മഹത്വം വിശദീകരിച്ചു. വളരെ ഭക്തിപൂർവ്വം, സുഷ്രുതനോടു പറഞ്ഞു: "ഹരിദ്ര, കുഷ്ഠം, പാറുമുത്ത്, മേഷശൃംഗി, ഇരുവിധ ബല, കച്ചുര, സല്ലകി, പാഠ, പുനർനവ, ശതാവരി—ഇവയൊക്കെയും വ്യത്യസ്തമായും ഒന്നിച്ചും ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ വാതദോഷവും പിത്തദോഷവും അകറ്റുന്നു. ശതാവരി, വിദാരി, ബാലക, ക്ഷീരം, ചന്ദനം, ദൂർവ, വട, പിപ്പലി, ബദരി, സല്ലകി—ഇവയും വാതപിത്തങ്ങൾക്കും, അരശിന, ശർക്കര, കുഷ്ഠം എന്നിവ കഫം അകറ്റാൻ സഹായിക്കുന്നു. വാഴപ്പഴം, താമര, രക്തതാമര, ഉദുംബര, പടോള എന്നിവയും കഫം കുറയ്ക്കുന്നു. ശതപുഷ്പി, ജാതി, വ്യോഷം, അരഗ്വധം, ലാംഗലി, നെയ്യ്, എണ്ണ, മാംസം, മജ്ജ എന്നിവ തൈലം വർഗ്ഗത്തിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമം. ബുദ്ധിയും സ്മരണയും ദീപനശക്തിയും ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് നെയ്യ് ഏറ്റവും അനുയോജ്യം. പിത്തം അധികം ഉള്ളവർക്ക് മാത്രം നെയ്യ് നൽകണം; വാതം അധികമുള്ളവർക്ക് ഉപ്പു ചേർത്ത നെയ്യ് കൊടുക്കണം. കഫം കൂടുതലുള്ളവർക്ക്, വ്യോഷം, ക്ഷാരങ്ങൾ എന്നിവ ചേർത്തു നെയ്യ് നൽകണം; ഗ്രന്ഥി, സ്രോതസ്സ്, ക്രിമി, കഫം, മേദസ്, വാതം എന്നിവയ്ക്കും ഇതു പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. വയറു കടുപ്പമുള്ളവർക്കും, വാതം കൊണ്ടു ക്ഷയിച്ചവർക്കും, സൂര്യൻ, വെള്ളം, ഭാരവാഹനം, സ്ത്രീകൾ, അത്യധിക വ്യായാമം എന്നിവയാൽ ക്ഷയിച്ചവർക്കും എണ്ണ നൽകണം. വരൾച്ച, വേദന, ക്ഷയം, ദാഹം, അഗ്നി ശക്തി, ചാനൽ തടസ്സം എന്നിവയുണ്ടെങ്കിൽ, നാഡീജാലം ദഹിപ്പിച്ചതിനുശേഷം ഗർഭാശയത്തിനോ തലവേദനയ്ക്കോ ചികിത്സ നൽകണം. ഉത്തമരിൽ ഒരു പല, മദ്ധ്യത്തിൽ മൂന്ന് അക്ഷ, അധമരിൽ പകുതി പല എന്നിങ്ങനെ ഔഷധങ്ങളുടെ അളവ് നിർണ്ണയിക്കണം. നെയ്യിനൊപ്പം ഉഷ്ണജലം നൽകണം; എണ്ണയോടെ വേറിട്ടു. പിത്തം, ദാഹം എന്നിവയ്ക്കുള്ള തൈലം ചികിത്സയിൽ ഉഷ്ണജലം കുടിക്കണം. തൈലം സ്വീകരിക്കുന്നവർക്കു വാതം താഴേക്ക് പോകുകയും, അഗ്നി ശക്തി നല്ലതും, വർണ്ണം ഉജ്ജ്വലവുമാകുകയും വേണം. വരൾച്ചയുള്ളവർക്ക് തൈലം, അത്യധിക തൈലം ഉള്ളവർക്ക് വരൾച്ച നൽകണം. ശ്യാമാക, കോട്രവ, ദോഷ, നടക്ര, പിണ്യാക, സകുഭി എന്നിവ വാതകഫ രോഗങ്ങൾക്ക് സ്വേദനത്തിന് ഉപയോഗിക്കാം; അത്യധികം മേദസ്, വരൾച്ച, ക്ഷയം, മൂർച്ഛ എന്നിവയുള്ളവർക്ക് സ്വേദനം നിർബന്ധമല്ല. ഇനി ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: "ശങ്കപുഷ്പി, വച, സോമ, ബ്രാഹ്മി, ബ്രഹ്മസുവർചല, അഭയ, ഗുഡൂചി, അറ്റരൂപ, കവാഗുജി—ഇവയെ തുല്യമായി ചേർത്ത് ഒരു പ്രസ്ഥം നെയ്യിൽ പാകം ചെയ്യണം. കന്റകാരി രസം, തുല്യമായി ക്ഷീരം ചേർത്താൽ ബ്രാഹ്മി നെയ്യ് എന്നു വിളിക്കുന്നു; കേൾവിക്കും ബുദ്ധിക്കും ഉത്തമം. ത്രിഫല, ചിത്രക, ബല, നിർഗുണ്ടി, നിംബവാസക, പുനർനവ, ഗുഡൂചി, ബൃഹതി, ശതാവരി എന്നിവ ചേർത്ത് നെയ്യ് തയ്യാറാക്കാം. നൂറു ബലാ മൂലങ്ങളുടെ കഷായത്തിൽ പാതി ആഢക എണ്ണയും, മധൂക, മഞ്ജിഷ്ഠ, ചന്ദനം, ഉത്പല, പത്മക എന്നിവയുടെ ചതനം ചേർക്കണം. ഇല, പിപ്പലി, കുഷ്ഠം, ത്വക്, ഏല, അഗുരു, കേശര എന്നിവയുടെ സൂക്ഷ്മചൂർണ്ണവും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും ഒരു ആഢക ക്ഷീരം ചേർത്ത്, തീയിൽ മെല്ലെ പാകം ചെയ്ത് വെള്ളി പാത്രത്തിൽ സൂക്ഷിക്കണം. ഇത് എല്ലാ വാതദോഷങ്ങൾക്കും, സപ്തധാതു രോഗങ്ങൾക്കും ഉത്തമം. ഇതുപോലെ തന്നെ ശതാവരി രസവും ക്ഷീരും ചേർത്ത്, ശതപുഷ്പ, ദേവദാരു, മാംസി, ശൈലേയക, ബല, ചന്ദനം, ടഗര, കുഷ്ഠം, മന:ശില, ജ്യോതിഷ്മതി എന്നിവ ചേർത്ത് പ്രസ്തം നെയ്യിൽ പാകം ചെയ്യണം. കുഞ്ചിതൻ, വാമൻ, കുരംഗൻ, ബദ്ധിരൻ, വൈകല്യങ്ങൾ ഉള്ളവർ, കുഷ്ഠരോഗികൾ, വാതം മൂലം അസ്ഥികൾ തകർന്നവർ, ദുർബലർ, വൃദ്ധർ, ഉപ്പള, വരൾച്ച ഉള്ളവർ—എല്ലാവർക്കും ഇത് ഉത്തമം. നാരയണതൈലം എന്നു വിഷ്ണു പ്രസ്താവിച്ച ഈ എണ്ണ, എല്ലാ രോഗങ്ങളും മാറ്റുന്നു. ഓരോ ഔഷധം ചേർത്ത് വേർതിരിച്ചു എണ്ണയും നെയ്യും തയ്യാറാക്കണം. ശതാവരി, ഗുഡൂചി, ചിത്രക, ഗോചന, നിർഗുണ്ടി, കന്റകാരി എന്നിവയുമായി വേർതിരിച്ച് ഉപയോഗിക്കാം. വർഷാഭൂ, ആലയ, വാസക, ത്രിഫല, ബ്രാഹ്മി, ഇഗ്ണ്ഡക, ഭൃംഗരാജ, കുഷ്ഠം, മുസലി, ദശമൂല, ഖദിര, വട തുടങ്ങിയവ ചേർത്ത് ഗുളിക, ലേഹ്യ, ചൂർണ്ണം എന്നിവയാക്കാം. നെയ്യ്, തേൻ, വെള്ളം, പഞ്ചസാര, ഉഷ്ണവസ്തുക്കൾ, ഉപ്പ് എന്നിവ ചേർത്ത് ഔഷധം നൽകാം. ചിത്രക, അർക, ത്രിവൃത്, യവനി, ഹയമാരക, സുധ, ബാല, ഗണിക, സപ്തപർണ, സുവർചിക എന്നിവ ചേർത്ത് എണ്ണ പാകം ചെയ്യണം. ജ്യോതിഷ്മതി ശേഖരിച്ച് എണ്ണ പാകം ചെയ്ത് ഭഗന്ദരത്തിൽ ശക്തമായി പ്രയോഗിക്കണം. ഇത് ശുദ്ധിക്കും രോഗമുക്തിക്കും ഉത്തമം; ചിത്രക മുതലായ മഹത്തായ എണ്ണ എല്ലാ രോഗങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു. അജമോദ, സിന്ദൂർ, ഹരിതാല, ഇരുവിധ നിശ, ഇരുവിധ ക്ഷാരം, നുര, ഇഞ്ചി, ശവവൃക്ഷം എന്നിവ ചേർത്ത്, ഇന്ദ്രവാരുണി, അപാമാർഗ, വാഴപ്പഴം എന്നിവയുടെ സാരവും ചേർത്ത്, ആജ്യത്തിൽ, ആട്ടിറച്ചിയിറച്ചിവെള്ളം ചേർത്ത്, എണ്ണ പാകം ചെയ്യണം; പശു ക്ഷീരത്തിൽ ഇളക്കി, നല്ലപോലെ പാകം ചെയ്ത് ശുദ്ധീകരിച്ച്, രോഗശാന്തിക്കും സ്നിഗ്ധതയ്ക്കും ഉപയോഗിക്കാം. ഇവിടെ രുദ്രൻ പറയുന്നു: ഇങ്ങനെ ധന്വന്തരി, വിഷ്ണു, സുഷ്രുതൻ എന്നിവർ പറഞ്ഞു; പിന്നെ ഹരി ശങ്കരനോടു രോഗശാന്തിക്ക് വിവിധ ഔഷധങ്ങൾ വിശദീകരിച്ചു. ഹരി പറഞ്ഞു: എല്ലാ ജ്വരങ്ങൾക്കും ആദ്യം ഉപവാസവും, തിളപ്പിച്ച വെള്ളം കുടിക്കലും, വായു സ്പർശം ഒഴിവാക്കലുമാണ്. ജ്വരം അകറ്റാൻ അഗ്നിസ്വേദം ഉത്തമം; ഗുഡൂചിയും മുസ്തകവും ചേർത്ത് കഷായം പാകം ചെയ്ത് കുടിച്ചാൽ വാതജ്വരം അകറ്റാം." ഇങ്ങനെ മഹർഷിമാർ ഔഷധങ്ങളുടെ മഹത്വം, അവയുടെ ക്രമവും ഉപയോഗവും, ഭക്തിയോടെ വിശദീകരിച്ചു.