ഒരു ദിവസം ധന്വന്തരി മഹർഷി, രോഗങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന സുഷ്രുതനോട്, ഔഷധങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങൾ വിശദമായി വിവരിച്ചു തുടങ്ങി. “ഒറ്റയ്ക്ക് ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ, ചില വസ്തുക്കൾ ശരീരത്തിലെ സ്രോതസുകൾ തടയുകയും, ശരീരഭാഗങ്ങളിൽ സോഫ്റ്റ്നെസ് ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അത്തരം ഉപയോഗം ചൊറിച്ചിൽ, വയറുവീക്കം, വർണ്ണഭേദം, രക്തരോഗങ്ങൾ, വാതരോഗങ്ങൾ, പിത്ത-രക്തദോഷങ്ങൾ, വന്ധ്യത, ഇന്ദ്രിയരോഗങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കും കാരണമാകുന്നു. ഇതിനെതിരായി, പിപ്പലി, മുളകുവേര്, ദേവദാരു, കുഷ്ഠം, വെളുത്തുള്ളി, വൽഗുജി, മുസ്ത, ഗുഗ്ഗുലു, ലാംഗലി എന്നിവ ഉപയോഗിക്കാം. കാട്ടുതേന്റെ രുചി അഗ്നിയെ ഉണർത്തുകയും, ശുദ്ധീകരിക്കുകയും, ചർമ്മരോഗങ്ങൾ, ചൊറിച്ചിൽ, കഫം എന്നിവയെ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുപോലെ അതികമായ ഉപയോഗം തലകറക്കം, കത്തൽ തുടങ്ങിയ ദോഷങ്ങൾക്കും കാരണമാകും. കൃതമാല, കീരണി, മഞ്ഞൾ, യവം, മധുരതൊണ, വേത്രം, ബ്രിഹതി, ശംഖിനി എന്നിവയും ഗുണപ്രദമാണ്. ഗുഡൂചി, ദ്രവന്തി, ത്രിവൃത്, മണ്ടൂകപർണി, കാരവെല്ല, വംട്ട, കരവീര, വാസക എന്നിവയും ചേർക്കാം. രോഹിണി, ശംഖച്ചൂർണം, കർക്കോട്ടം, ജയന്തിക, جاتی, വാർുണക, നിംബു, ജ്യോതിഷ്മതി, പുനർനവ എന്നിവയും ഉപയോഗിക്കാം. കസായം രുചി വ്രണങ്ങൾ മുറിക്കുന്നു, ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു, അഗ്നിയെ ഉണർത്തുന്നു; പനിയും ദാഹവും കുറയ്ക്കുന്നു, മയക്കം, തൊണ്ടവേദന തുടങ്ങിയ രോഗങ്ങൾ അകറ്റുന്നു. എന്നാൽ അതികമായി ഉപയോഗിച്ചാൽ മലം മൂത്രം ഉണക്കി, താടിവലവ്, കമ്പം, വേദന, തലവേദന, മുറിവുകൾ എന്നിവ ഉണ്ടാക്കും. ത്രിഫല, സല്ലക്കി, ജാമ്പു, ആമ്രാതക, വച, തിന്ദുക, വകുല, ശാല, പാലങ്കി, മുദ്ഗ, ചില്ലക എന്നിവയും ഉണ്ട്. കശായം രുചി ആഗിരണം, രോംചോർച്ച, ബന്ധനം, ഈർപ്പം ഉണക്കൽ എന്നിവയ്ക്ക് പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ അതികമായി ഉപയോഗിച്ചാൽ ഹൃദയവേദന, വായ് ഉണക്കൽ, പനി, വയറുവീക്കം, മർദ്ദം എന്നിവ ഉണ്ടാകും. മഞ്ഞൾ, കുഷ്ഠം, കല്ലുപ്, മേഷശൃംഗി, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള ബാല, കച്ചുര, സല്ലക്കി, പാഠ, പുനർനവ, ശതാവരി എന്നിവയും ഉണ്ട്. അഗ്നിമന്ത, ബ്രഹ്മദണ്ഡി, ശ്വദംഷ്ട്ര, എരണ്ഡ, യവം, കോല, കുലത്ഥ, കർഷാശി, ദശമൂല എന്നിവയും ചേർത്ത് ഉപയോഗിക്കാം; ഇവ ഓരോന്നും വേറെയും ഒന്നിച്ച് ചേർത്തും വാതരോഗങ്ങൾക്കും, പിത്തരോഗങ്ങൾക്കും ഉത്തമമാണ്. ശതാവരി, വിദാരി, ബാലക, ഷീര, ചന്ദനം, ദൂർവ, വട, പിപ്പലി, ബദരി, സല്ലക്കി എന്നിവയും ഉണ്ട്. വാഴപ്പഴം, താമര, രക്തതാമര, ഉദുമ്പര, പട്ടോല, കഫം നീക്കുന്ന കൂട്ടം—മഞ്ഞൾ, ശർക്കര, കുഷ്ഠം എന്നിവയും ചേർക്കാം. ശതപുഷ്പി, جاتی, വ്യോഷം, അറഗ്വധ, ലാംഗലി, നെയ്യ്, എണ്ണ, മാംസവസ, മെജ്ജ എന്നിവയാണ് ഉത്തമമായ സ്നേഹദ്രവ്യങ്ങൾ. ബുദ്ധി, സ്മൃതി, ധീ, അഗ്നി എന്നിവ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് നെയ്യ് ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു; പിത്തം കൂടുതലുള്ളവർക്ക് വെറും നെയ്യ് മാത്രം നൽകണം; വാതം കൂടുതലുള്ളവർക്ക് ഉപ്പു ചേർത്ത നെയ്യ് നൽകണം. കഫം കൂടുതലുള്ളവർക്ക് വ്യോഷം, ക്ഷാരങ്ങൾ ചേർത്ത നെയ്യ് നൽകണം; ഗ്രന്ഥി, സ്രോതസ്സ്, കീടം, കഫം, വസ, വാതരോഗങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കും ഇത് പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. മലദുര്ബലതയുള്ളവർക്ക്, വാതം, സൂര്യൻ, ജലം, ഭാരവാഹനം, സ്ത്രീകൾ, അത്യധികം വ്യായാമം എന്നിവ മൂലം ക്ഷീണം അനുഭവിക്കുന്നവർക്ക് എണ്ണ നൽകണം. ഉണക്കൽ, വേദന, ക്ഷയം, അത്യധികം അഗ്നി, വാതം സ്രോതസ്സുകളിൽ തടസ്സം എന്നിവയുണ്ടെങ്കിൽ, നാഡീജാലം ദഹിപ്പിച്ചതിനു ശേഷം ഗർഭാശയത്തിനോ തലവേദനയ്ക്കോ ചികിത്സ നൽകണം. ഉത്തമ തരം സ്നേഹപാനത്തിന് ഒരു പള, മധ്യത്തിന് മൂന്ന് അക്ഷ, കുറഞ്ഞവർക്കു പകുതി പള എന്നിങ്ങനെ അളവ് നിർണ്ണയിക്കണം. നെയ്യിനൊപ്പം ചൂടുവെള്ളം നൽകണം; എണ്ണയ്ക്കു വേർതിരിച്ച് ചൂടുവെള്ളം; പിത്തം, ദാഹം എന്നിവയ്ക്ക് സ്നേഹപാനത്തിന് ചൂടുവെള്ളം കുടിക്കണം. ശരീരത്തിൽ സ്നേഹത്വം, അപ്പാനവായു, ശക്തമായ അഗ്നി, നല്ല വർണ്ണം എന്നിവയുള്ളവർക്ക് ഇത് യുക്തമാണ്; ഉണക്കമുള്ളവർക്ക് സ്നേഹപാനം, അതAlready snehitha (unctuous) ഉള്ളവർക്ക് ഉണക്കൽ നൽകണം. ശ്യാമാക, കോട്രവ, ദോഷ, നാടക്ര, പിണ്യാക, സകുബി എന്നിവ വാത-കഫരോഗങ്ങൾക്ക് സ്വേദനം ചെയ്യാൻ ഉപയോഗിക്കാം; എന്നാൽ അത്യധികം കൊഴുപ്പ്, ഉണക്കൽ, ദൗർബല്യം, മയക്കം എന്നിവയുള്ളവർക്ക് സ്വേദനം ചെയ്യരുത്. ഇതിന്റെ ശേഷം ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: “ഇപ്പോൾ ഞാൻ നെയ്യ്, എണ്ണ തുടങ്ങിയവയുടെ ഗുണങ്ങൾ വിശദീകരിക്കാം, സുഷ്രുതാ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. ശംഖപുഷ്പി, വച, സോമാ, ബ്രാഹ്മി, ബ്രഹ്മസുവർച്ചലാ, അഭയാ, ഗുഡൂചി, അറ്റരൂപ, കവാഗുജി—ഇവയൊക്കെ സമനിലയിൽ ചേർത്ത് ഒരു പ്രസ്ഥം നെയ്യ് പാകം ചെയ്യണം. കണ്ഠകാരി രസം, തുല്യമായ പാൽ എന്നിവ ചേർത്താൽ, അതാണ് ബ്രാഹ്മി നെയ്യ്, ശ്രവണത്തിനും ബുദ്ധിക്കും ഉത്തമം. ത്രിഫല, ചിത്രക, ബല, നിർഗുണ്ടി, നിമ്ബവാസക, പുനർനവ, ഗുഡൂചി, ബ്രിഹതി, ശതാവരി എന്നിവ ചേർത്ത് ലഭ്യമായതുപോലെ നെയ്യ് തയ്യാറാക്കണം; ഇത് എല്ലാ രോഗങ്ങളും ഇല്ലാതാക്കുന്നു. നൂറു ബലാവേരിന്റെ കഷായത്തിൽ പകുതി ആഢക എണ്ണ പാകം ചെയ്യണം, മധൂക, മഞ്ജിഷ്ഠ, ചന്ദനം, ഉത്പല, പത്മക എന്നിവയുടെ ചതുരം ചേർത്ത്. ഇല, പിപ്പലി, കുഷ്ഠം, ത്വക്, ഏല, അഗുരു, കേശര എന്നിവയുടെ സുക്ഷ്മചൂർണ്ണവും, സുഗന്ധവും ജീവദായകമായ ഔഷധങ്ങളുമൊക്കെ ചേർത്ത് ഒരു ആഢക പാൽ ചേർക്കണം. ഇത് നേരിയ തീയിൽ പാകം ചെയ്ത് ശുദ്ധമായ വെള്ളി പാത്രത്തിൽ സൂക്ഷിക്കണം; എല്ലാ വാതരോഗങ്ങൾക്കും, ധാതു സംബന്ധമായ രോഗങ്ങൾക്കും ഇത് ഉത്തമം. ഇങ്ങനെ പാകം ചെയ്ത എണ്ണ എല്ലാ വാതരോഗങ്ങൾക്കും ശമനം നൽകുന്നു; രാജാക്കന്മാർക്കും പ്രിയമാണ്. ഒരു പ്രസ്ഥം ശതാവരി രസം, തുല്യമായ പാൽ, ശതപുഷ്പ, ദേവദാരു, മാംസി, ശൈലേയക, ബല, ചന്ദനം, തഗര, കുഷ്ഠം, മന:ശില, ജ്യോതിഷ്മതി എന്നിവ ഓരോന്നും കർശം തൂക്കം ചേർത്ത് ഒരു പ്രസ്ഥം നെയ്യ് പാകം ചെയ്യണം; കുഞ്ചിതൻ, വാമനൻ, കുരുടൻ, ബധിരൻ, ശാരീരികമായി ദുർബലൻ, കുഷ്ഠരോഗികൾ എന്നിവർക്കും ഇത് ഉത്തമം. വാതം മൂലം അവയവങ്ങൾ തകർന്നവർ, ലൈംഗിക ദൗർബല്യമുള്ളവർ, പ്രായമായവർ, ക്ഷയമുള്ളവർ, വീക്കം, വായ് ഉണക്കൽ എന്നിവയുള്ളവർക്ക് ഇത് ഉത്തമം. ഈ എണ്ണ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശമനം നൽകുന്നു; ചർമ്മത്തിൽ കുടിയിരിക്കുന്ന വാതം, നാഡികളിലും സന്ധികളിലും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നവയും അതിവേഗം ഇല്ലാതാക്കുന്നു. ഈ നാരായണതൈലം വിഷ്ണു പറഞ്ഞതാണെന്നും, ഇത് രോഗങ്ങളെ അകറ്റുന്നു; എല്ലാ ഔഷധങ്ങളുമായി വേർതിരിച്ച് എണ്ണയും നെയ്യും പ്രത്യേകം പാകം ചെയ്യണം. ശതാവരി, ഗുഡൂചി, ചിത്രക, ഗോചനാ, നിർഗുണ്ടി, കണ്ഠകാരി എന്നിവയുമായി ചേർത്ത് ഉപയോഗിക്കാം; അല്ലെങ്കിൽ വർഷാഭൂ, ആലയ, വാസക, ത്രിഫല, ബ്രാഹ്മി, ഇഗ്ണ്ഡക, ഭൃംഗരാജ, കുഷ്ഠ എന്നിവയുമാണ്. മുസലി, ദശമൂല, ഖദിര, വട മുതലായ ഔഷധങ്ങൾ ചേർത്ത് ഗുളിക, ലഡ്ഡു, ചൂർണ്ണം രൂപത്തിൽ ഉപയോഗിക്കാം; ഇത് എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ഔഷധം ആണ്. നെയ്യ്, തേൻ, വെള്ളം, പഞ്ചസാര മുതലായവയും ചേർത്ത്, ലഭ്യമായ ഉഗ്രലവണം ചേർത്താൽ ഇതെല്ലാം ഔഷധമായി പ്രവർത്തിക്കും.” ഇങ്ങനെ ധന്വന്തരി മഹർഷി, ഔഷധങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങളും ഉപയോഗവും സുഷ്രുതനോട് സ്നേഹപൂർവ്വം വിശദീകരിച്ചു.