ജ്വരത്തിന്റെ അവസാനം, ഒരാൾക്ക് ഒരു അഭയയും രണ്ട് വിഭീതകവും കഴിക്കണം. അതിനുശേഷം തേൻ, നെയ്യ്, ആമലകി, ധാത്രി എന്നിവ ചേർന്ന നാലിന്റെ കൂട്ടം കഴിച്ചാൽ, നൂറ്റാണ്ട് ആയുസ്സ് ലഭിക്കും. അശ്വഗന്ധയെ പാൽ, നെയ്യ് എന്നിവയുമായി ചേർത്ത് കഴിച്ചാൽ, രേതസ്സുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രോഗങ്ങൾ മാറും. മണ്ടൂകപർണി, വിദാരി എന്നിവയുടെ പുതിയ രസം അമൃതത്തിനെപ്പോലെ ഗുണകരമാണ്. എള്ള്, ധാത്രി, ഭൃംഗരാജ് എന്നിവ കഴിച്ചാൽ നൂറ്റാണ്ട് വരെ ജീവിക്കാം. ത്രികട്, ത്രിഫല, വഹ്നി, ഗുഡൂചി, ശതാവരി എന്നിവയും ഉപയോഗിക്കണം. വിഡംഗം, ഇരുമ്പ് എന്നിവയുടെ ചൂർണ്ണം തേനുമായി ചേർത്ത് കഴിച്ചാൽ രോഗങ്ങൾ മാറും; ത്രിഫല, കണ, ഉണക്ക ഇഞ്ചി, ഗുഡൂചി, ശതാവരി എന്നിവയും ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. വിഡംഗം, ഭൃംഗരാജ് മുതലായവ ചേർത്ത് തേനും നെയ്യും കൂടെ ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കുന്ന ചൂർണ്ണം എല്ലാ രോഗങ്ങളും നശിപ്പിക്കും; ഇത് ലേചനം ചെയ്താൽ ഒരാൾക്ക് പത്ത് സ്ത്രീകളെ സമീപിക്കാൻ കഴിയും. ശതാവരിയുടെ പെയ്സ്റ്റ് പത്ത് മടങ്ങ് പാൽ ചേർത്ത് വേവിച്ച്, അതിൽ പഞ്ചസാര, പിപ്പലി, തേൻ എന്നിവ ചേർത്തു തയ്യാറാക്കുന്ന നെയ്യാണ് ജാരകം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. പ്രതിമർശ, അവപീഡ, നസ്യ, പ്രവപന, ശിരോവിരേചന—ഈ അഞ്ച് ക്രിയകളാണ് പഞ്ചകർമ്മം. മാഘമാസം മുതൽ ആറു ঋതുക്കൾ ഓരോന്നും രണ്ടുമാസം വീതം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; ഈ കാലങ്ങളിൽ തീ, പാൽ, മോർ തുടങ്ങിയവ ഒഴിവാക്കണം. ശീതകാലത്ത് സ്ത്രീയോടൊപ്പം ഉറങ്ങണം; വസന്തത്തിൽ പകൽ ഉറക്കം ഒഴിവാക്കണം; മഴക്കാലത്ത് ഉറക്കം, അതുപോലുള്ള ശീലങ്ങൾ, ശരത്കാല ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾ എന്നിവ വിട്ടുകളയണം. ആഹാരത്തിൽ ഉത്തമം അരി, മുതിര, മഴവെള്ളം, പാൽപുഴുങ്ങിയത്, വേപ്പില, അതസി, കുസുംബ, ശിഗ്രു, കടുക് എന്നിവയാണ്. ജ്യോതിഷ്മതി മുതലായ വേരുകളുടെ എണ്ണങ്ങൾ പുഴുക്കളും ചർമ്മരോഗങ്ങളും മൂത്രരോഗങ്ങളും വായുവിന്റെ, കഫത്തിന്റെ, തലവേദനയുടെ വേദനകളും മാറ്റുന്നു. മാതളനാരങ്ങ, ആമലകി, കോല, കരമദ, പിയാല, ജമ്പീര, നാഗംഗ, അമ്രതക, കപിത്ത എന്നിവയും ഉണ്ട്. ഇവ പിത്തത്തിന് ഗുണം ചെയ്യുകയും വാതം ശമിപ്പിക്കുകയും കഫം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ജിമുതക, ഇക്ഷ്വാകു, കുതജ എന്നിവ ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കുന്ന വെള്ളം ബദ്ധത നൽകുന്നു. ധമാർഗവം, അർക്കം എന്നിവ എപ്പോഴും ഒരുമിച്ച് വമനം നടത്താൻ ഉപയോഗിക്കണം. ഫോറൂണിൽ വമനം നടത്താൻ മദന, ഇന്ദ്രവ, വച എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. മൃദുവായ പൂർവകോഷ്ഠം ഉള്ളവർക്ക് പിത്തം ബാധിക്കും; കഠിനം ഉള്ളവർക്ക് വാതം, കഫം ബാധിക്കും; മിതമായ ദോഷമുള്ളവർക്ക് ത്രിവൃത് ഉപയോഗിച്ച് വിരചനത്തിന് യോജിക്കുന്നു. ത്രിവൃത്, പഞ്ചസാര, തേൻ, സൈന്ധവലവണം, ഇഞ്ചി, ഹരിതകി, വിഹാന എന്നിവ പശുവിന്റെ മൂത്രത്തിൽ ചേർത്ത് നൽകിയാൽ വിരചനമാകും. വാതപ്രാധാന്യമുള്ള രോഗങ്ങളിൽ, ഭക്ഷണത്തിന് ശേഷം ഇരട്ടി ത്രിഫല കഷായവും എരണ്ടെണ്ണയും ചേർത്ത് വമനം നടത്തണം. ബാംബു കൊണ്ടുള്ള എട്ടോ പന്ത്രണ്ടോ വിരൽ വീതമുള്ള ഒരു കുഴൽ, കർക്കന്ധു ഫലത്തിനെ പോലെയുള്ള ഒരു ദ്വാരത്തോടെ, മറുകിടക്കുന്ന ആളിൽ ബസ്തി നൽകാൻ ഉപയോഗിക്കണം. ഇതാണ് ബസ്തി നൽകാനുള്ള വിധി; അളവ് അർദ്ധപല, മൂന്നു ക്വാർട്ടർ, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു പൂർണ്ണപല—ഇവയെ ലഘു, മധ്യ, ദൃഢം എന്നിങ്ങനെ തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഉത്തമമായ അക്ഷവത്രി, ഒരു, രണ്ട്, നാലു ഭാഗം Rugardana, ശതാവരി, സൃത, ഭൃംഗ, സിന്ദുവര മുതലായവ ചേർത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഇനി രുചികളിൽ ആദ്യം വരുന്ന മധുരം തുടങ്ങിക്കൊണ്ട്, കാമം നീക്കം ചെയ്യുന്ന ദ്രവ്യങ്ങൾ പറയാം: ശാലി അരി, ഷഷ്ടിക അരി, ഗോതമ്പ്, പാൽ, നെയ്യ്, രസങ്ങൾ, തേൻ എന്നിവയാണ്. മജ്ജ, ശ്രിംഗടക, യവ, ഉരുഗി, ക്ഷുര, ഗംഭാരി, പുഷ്കരബീജം, മുന്തിരി, ഈന്തപ്പഴം, ബാല എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെങ്ങ്, ഇക്ഷ്വാകു, ആത്മാനുപ്ത, വിദാരി, പ്രിയാല, യസ്തിമധു, പനപ്പഴം, കുമ്പളങ്ങ—ഇവയാണ് പ്രധാന മധുരദ്രവ്യങ്ങൾ. ഇവ ക്ഷീണം, ദാഹം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ശുദ്ധീകരിക്കുക, പുഴുക്കളും കഫവും വർദ്ധിപ്പിക്കുക എന്നിവ ചെയ്യുന്നു; അതികമായി ഉപയോഗിച്ചാൽ ദോഷം ചെയ്യും. അശ്മ, ചുമ, പ്രമേഹം, ശ്വാസം, ശ്വരഭംഗം, ഗുരുകണ്ഠം, elephantiasis എന്നിവയ്ക്ക് വെള്ളപ്പൊടി, ചക്കര മുതലായവയുടെ ലേബം ഉപയോഗിക്കണം. മാതളനാരങ്ങ, ആമലകി, മാങ്ങ, കപിത്ത, കരമദ, മാതുലുങ്ക, അമ്രതക, ബദര, പുളി എന്നിവയും ഉണ്ട്. തയിർ, മോറു, പുളിച്ച കഞ്ഞി, ലക്ഷൂക്ക, മറ്റു പുളിപ്പുള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ—പുളിപ്പും ഉപ്പും ഇഞ്ചിയും ചേർന്ന രുചി അന്നം ദഹിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കും. പുളി ഈർപ്പം നൽകുകയും വായു വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ഉഗ്രതയും ദാഹവും താഴേയ്ക്കുള്ള ചലനവും ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യും; അതികമായി കഴിച്ചാൽ പല്ലിൽ കിടിലം ഉണ്ടാകും. പുളി ശരീരത്തിൽ ലഘുത്വം, ശബ്ദഭേദം, കണ്ഠരോഗം, വായ്, ഹൃദയരോഗം എന്നിവ ഉണ്ടാക്കും; വ്രണങ്ങൾ വളർത്തി, ദാഹം നൽകും. സൈന്ധവം, യവക്ഷാര, സർജിക എന്നിവ പോലുള്ള ഉപ്പുകൾ—ഉപ്പ് ശുദ്ധീകരിക്കുകയും ദഹനശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ഈർപ്പം നൽകുകയും വേർതിരിക്കൽ, വ്യാപനം എന്നിവ ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യും. ഉപ്പ് മാത്രം കഴിച്ചാൽ ചാനലുകൾ തടയും, അംഗങ്ങളിൽ കിടിലം, വയറുവീക്കം, വർണ്ണഭേദം, രക്തരോഗങ്ങൾ, വായു, പിത്തം, രക്തം, വന്ധ്യം, ഇന്ദ്രിയരോഗങ്ങൾ എന്നിവ ഉണ്ടാകും. പിപ്പലി, മൂലക, ദേവദാരു, കുഷ്ഠം, വെളുത്തുള്ളി, വൽഗുജി, മുഷ്ട, ഗുഗ്ഗുളു, ലാംഗലി—ഇവയാണ് കട്ടുവായ രുചി. കട്ടുവായ രുചി ദഹനം ഉണർത്തുകയും ശുദ്ധീകരിക്കുകയും ചർമ്മരോഗം, കിടിലം, കഫം എന്നിവ മാറ്റുകയും ചെയ്യും; അതികായം, മന്ദത്വം, പുഴുക്കൾ എന്നിവ നീക്കും; അതികമായി ഉപയോഗിച്ചാൽ തലകറക്കം, ദാഹം എന്നിവ ഉണ്ടാകും. കൃതമാല, കീരണി, മഞ്ഞൾ, യവ, കട്ട, വെട്ര, ബ്രിഹതി, ശംഖിനി—ഗുഡൂചി, ദ്രവന്തി, ത്രിവൃത്, മണ്ടൂകപർണി, കാരവെല്ല, വഴുതന, കരവീര, വാസക—രോഹിണി, ശംഖചൂർണം, കർക്കോട, ജയന്തിക, ജാതി, വാർണക, നിംബു, ജ്യോതിഷ്മതി, പുനർനവ—ഇവയാണ് കയ്പ് രുചി. കയ്പ് രുചി മുറിച്ചുകളയുകയും ശുദ്ധീകരിക്കുകയും ദഹനം ഉണർത്തുകയും ചെയ്യും; ഉണർവ്വും ദാഹവും ക്ഷീണവും ശമിപ്പിക്കും; അതികമായി ഉപയോഗിച്ചാൽ മലവും മൂത്രവും ഉണക്കും, ചുണ്ടു കട്ടിയാകും, വേദന, തലവേദന, മുറിവ് എന്നിവ ഉണ്ടാകും. തൃഫല, സല്ലകി, ജാംബു, അമ്രതക, വച, തിന്ദുക, വക്കുല, ശാല, പാലങ്കി, മുതിര, ചില്ലക—ഇവയാണ് കശായ രുചി. കശായം ആഗ്രഹം, വ്രണശമനം, ബന്ധനം, ഈർപ്പം ഉണക്കൽ എന്നിവ ചെയ്യും; അതികമായി മാത്രം കഴിച്ചാൽ ഹൃദയവേദന, വായ് ഉണക്കൽ, പിത്തം, ഉദരവ്യാധി, കട്ടിയാകൽ എന്നിവ ഉണ്ടാകും. ഇങ്ങനെ, ധന്വന്തരി പറഞ്ഞ പ്രകാരം, ഓരോ ദ്രവ്യത്തിന്റെയും ഗുണങ്ങൾ, ഉപയോഗം, അതിന്റെ അളവ്, കാലം, രുചി എന്നിവയെ അനുസരിച്ച് ജീവിക്കാൻ, ആരോഗ്യത്തെയും ദീർഘായുസ്സിനെയും നിലനിർത്താൻ, ഈ ശാസ്ത്രജ്ഞാനങ്ങൾ അനുസരിക്കേണ്ടതാണെന്ന് ഈ ശാസ്ത്രം ഉപദേശിക്കുന്നു.